Đại Phương Quảng Viên Giác Kinh

Chương Biện Âm

CHƯƠNG BIỆN ÂM

Lúc bấy giờ, Ngài Biện Âm Bồ Tát ở trong đại chúng từ chỗ ngồi đứng dậy đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 vòng rồi quỳ thẳng chắp tay mà tác bạch:

Bạch đấng Đại Bi Thế Tôn! Pháp môn như thế thật là hy hữu.

Kính Bạch Thế Tôn! Đối với pháp phương tiện ấy là cửa ngõ của viên giác, chư vị Bồ Tát tu tập có mấy cách để nhập vào? Con cúi xin Đức Thế Tôn vì đại chúng và chúng sanh đời mạt pháp phương tiện khai thị khiến cho chúng con đều ngộ được thật tướng.

Tác bạch rồi Bồ Tát Biện Âm 5 vóc gieo xuống đất lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Biện Âm Bồ Tát rằng: Lành thay! Lành thay!

Này thiện nam tử! Ông có thể vì đại chúng và chúng sanh đời mạt pháp mà hỏi Như Lai cách thức tu tập 3 phương tiện, ông hãy lắng nghe, ta sẽ vì ông mà nói rõ.

Bồ Tát Biện Âm củng đại chúng vô cùng hoan hỉ yên lặng lắng nghe.

Này thiện nam tử! Viên giác thanh tịnh mà Như Lai chứng ngộ vốn không có pháp tu tập và người tu tập. Song vì các vị Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp chưa nhập được viên giác, nên phải phương tiện dùng để huyễn pháp tu tập. Nhân đó mới có 25 định luật thanh tịnh.

1./ Nếu Bồ Tát giữ tâm cùng cực vắng lặng, nhờ sức vắng lặng này mà đoạn các phiền não được rốt ráo thành tựu tánh viên giác, thì vị Bồ Tát này dù chẳng rời chỗ ngồi mà vẫn nhập được niết bàn. Như vậy Bồ Tát này riêng tu về pháp Xa Ma Tha.

2./ Nếu Bồ Tát tu pháp như huyễn mà nương nhờ Phật lực mà Bồ Tát ấy hoá hiện các dụng pháp cho thế giới chúng sanh hiện hành diệu hạnh thanh tịnh của Bồ Tát nên đối với Đà La Ni chẳng mất tịch niệm và các tịch huệ. Như vậy Bồ Tát này riêng tu về pháp tam ma bát đề.

3./ Nếu Bồ Tát chỉ diệt các huyễn, chẳng thủ tác dụng, chuyên đoạn phiền não, đoạn hết phiền não thì chứng được thật tướng. Như vậy Bồ Tát này riêng tu về pháp thiền na.

4./ Bồ Tát trước giữ chỉ tịnh, sau dùng tịnh huệ chiếu soi thấu rõ các pháp như huyễn, như hoá, rồi lại khởi hạnh Bồ Tát. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu xa ma tha ( chỉ) sau tu ta ma bát đề ( quán).

5./ Nếu Bồ Tát dùng huệ tịch tịnh chứng được thể tánh rất tịnh, đoạn được phiền não, vĩnh viễn ra khỏi sanh tử. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu xa ma tha ( chỉ) sau là tu thiền na ( chỉ quán song tu).

6./ Nếu Bồ Tát dùng huệ tịch tịnh, dụng huyễn hoá lực biến hiện ra các hình thức để hoá độ chúng sanh, sau đoạn phiền não mà vào tịch diệt. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu xa ma tha ( chỉ) thứ tu tam ma bát đề ( quán) sau tu thiền na ( chỉ quán song tu).

7./ Nếu Bồ Tát dùng sức chỉ tịnh, đoạn phiền não rồi, sau khởi diệu hạnh thanh tịnh Bồ Tát độ các chúng sanh.

Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu xa ma tha, thứ tu thiền na, sau tu tam ma bát đề.

8./ Nếu Bồ Tát dùng sức chỉ tịnh, tâm đoạn phiền não, xây dựng quốc độ giáo hoá chúng sanh. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu xa ma tha, sau đồng thời tu tam ma bát đề và thiền na.

9./ Nếu Bồ Tát dùng sức chỉ tịnh nhờ đó giúp cho việc biến hoá, sau đoạn phiền não. Bồ Tát tu như thế gọi là trước đồng thời tu xa ma tha và tam ma bát đề, sau tu thiền na.

10./ Nếu Bồ Tát dùng sức chỉ tịnh giúp cho tịch diệt, sau khởi tác dụng biến hoá thế giới. Bồ Tát tu như thế gọi là trước đồng thời tu xa ma tha va thiền na, sau tu tam ma bát đề.

11./ Nếu Bồ Tát dùng sức biến hoá, tuỳ thuận thích ứng đủ cả mà vẫn giữ lấy cực tịnh. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu tam ma bát đề sau tu xa ma tha.

12./ Nếu Bồ Tát dùng sức biến hoá, hoá hiện ra các cảnh giới mà vẫn giữ tịch diệt. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu tam ma bát đề sau tu thiền na.

13./ Nếu Bồ Tát dùng sức biến hoá làm các Phật sự mà vẫn an trụ nơi tịch tịnh đoạn các phiền não. Bồ Tát tu như thế trước tu tam ma bát đề, thứ tu xa ma tha, sau tu thiền na.

14./ Nếu Bồ Tát dùng sức biến hoá làm các việc không ngại, đoạn các phiền não rồi an trụ nơi rất tịnh. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu tam ma bát đề thứ tu thiền na, sau tu xa ma tha.

15./ Nếu Bồ Tát dùng sức biến hoá làm các phương tiện và tuỳ thuận 2 pháp chỉ tính và tịch diệt. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu tam ma bát đề sau đồng thời tu xa ma tha và thiền na.

16./ Nếu Bồ Tát dùng sức biến hoá khởi dụng đủ cách giúp cho chỉ tịch, sau đoạn phiền não. Bồ Tát tu như thế gọi là trước đồng thời tu tam ma bát đề và xa ma tha, sau tu thiền na.

17./ Nếu Bồ Tát dùng sức biến hoá giúp cho tịch diệt, sau an trụ nơi tánh định thanh tịnh không do tạo tác. Bồ Tát tu như thế gọi là trước đồng thời tu tam ma bát đề và thiền na, sau tu xa ma tha.

18./ Nếu Bồ Tát dùng sức tịch diệt khởi hạnh chí tịnh rồi an trụ nơi thanh tịnh. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu thiền na sau tu sa ma tha.

19./ Nếu Bồ Tát dùng sức diệt khởi ra tác dụng, tuy đối với các cảnh mà vẫn tuỳ thuận nơi tịch tịnh. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu thiền na sau tu tam ma bát đề.

20./ Nếu Bồ tát sức tịch diệt quán tự tánh các chúng sanh, rồi an trụ nơi định mà vẫn biến hoá các pháp để độ sanh. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu thiền na, thứ tu xa ma tha, sau tu tam ma bát đề.

21./ Nếu Bồ Tát dùng sức tịch diệt của tu tánh vô tác rồi khởi ra tác dụng độ sanh, sau đó y nơi cảnh giới thanh tịnh mà trở về với tịnh. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu thiền na thứ tu tam ma bát đề sau tu xa ma tha.

22./ Nếu Bồ Tát dùng sức tịch diệt mỗi thanh tịnh, an trụ nơi định mà khởi ra biến hoá. Bồ Tát tu như thế gọi là trước tu thiền na, đồng thời tu xa ma tha va tam ma bát đề.

23./ Nếu Bồ Tát dùng sức tịch diệt giúp cho chỉ tịnh rồi khởi biến hoá. Bồ Tát tu như thế gọi là đồng thời tu thiền na và xa ma tha sau tu tam ma bát đề.

24./ Nếu Bồ Tát dùng sức tịch diệt giúp cho biến hoá rồi khởi chí tịnh, an lập cảnh giới, trí huệ trong sáng. Bồ Tát tu như thế gọi là đồng thời tu thiền na và tam ma bát đề sau tu xa ma tha.

25./ Nếu Bồ Tát dùng huệ viên giác, viên hiệp và các pháp tánh tướng chẳng rời giác tánh. Bồ Tát tu như thế gọi là viên tu 3 pháp, tuỳ thuận tánh viên giác thanh tịnh.

Này thiện nam tử! đây là 25 pháp tu của Bồ Tát. Tất cả Bồ Tát phải tu như vậy, nếu các Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp y theo 25 pháp môn này mà tu hành, cốt nhất phải giữ phạm hạnh, tịch tịnh tư duy và phải trải qua 21 ngày thành tâm sám hối, tự tay ghi rõ 25 pháp môn này và chí tâm cầu khẩn rồi dùng tay bốt lấy 1, mở ra xem thời biết là mình phải tu niệm này tu đốn. Hễ còn 1 niệm ghi thôi thời không thành tựu.

Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa này nên nói kệ rằng:

“ Biện Âm ông nên biết

Tất cả các Bồ Tát

Tuệ thanh tịnh vô ngại

Đều do thiền định sanh

Với pháp xa ma tha

Tam ma đề, thiền na

Thành ra hai mươi lăm

Mười phương các Như Lai

Ba đời phát tâm tu

Đều phải y pháp này

Mà được thành giác đạo

Chỉ trừ người đốn giác

Là chẳng tuỳ thuận pháp

Tất cả các Bồ Tát

Và chúng sanh đời mạt

Thường phải tu pháp này

Tuỳ thuận siêng tu tập

Y sức đại bi Phật

Mà chứng được niết bàn”.

CHÚ THÍCH:

• Định luật: luật là bánh xe lăn, thâm ý có nghĩa là nghiền nát. Định được coi là quyết định, bánh xe nghiền nát vọng hoặc phiền não làm cho tâm thể vắng lặng, nên gọi là định luật.

• Tịch niệm: ý niệm tịch diệt của thiền na.

• Tịch huệ: trí huệ yên lặng của xa ma tha.

• An trụ: ở yên một chỗ.

LƯỢC GIẢI:

Ngài Biện Âm là vị Bồ Tát có khả năng khéo léo phân biệt sự sai khác về pháp âm một cách tỏ tường.

Dựa theo lộ trình của 3 pháp môn phương tiện mà Đức Thế Tôn đã khai thị qua lời cầu khẩn của Ngài Oai Đức Tự Tại. Ngài Biện Âm muốn rõ ở nơi 3 pháp môn đó, hành giả chỉ tu 1 pháp hay cả 3 pháp, 3 pháp này tu đồng thời hay có trước có sau? Phải tu tuần tự hay vượt qua thứ lớp? Những thắc mắc này là nguyên nhân động lực khiến Bồ Tát Biện Âm đứng lên cầu Phật phương tiện chỉ dậy qua lời thưa hỏi sau:

“ Đối với pháp phương tiện ấy là cửa ngõ của viên giác, chư vị Bồ Tát tu tập có mấy cách để nhập vào?” Lời hỏi của Ngài Biện Âm đã được Đức Thế Tôn hứa khả. Và Ngài bắt đầu khai thị:

Này thiện nam tử! Viên giác thanh tịnh mà chư vị Như Lai chứng ngộ vốn không có sự tu tập và người tu tập, song các vị Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp vì chưa nhận được viên giác nên phải phương tiện dùng huyễn hoá để tu tập. Nhân mới có 25 định luật thanh tịnh”.

Qua lời dậy ta thấy rõ:

Đứng trên căn bản tịnh viên giác tâm thì không có sự tu tập và người tu tập. Thật vậy, khi ( giác) đã viên mãn thì chẳng còn huyễn tu tập nào đáng nói nữa.

Còn đứng trên lập trường ( huyễn chưa dứt hẳn, chướng chưa đoạn hết), nghĩa là chưa giác nên mọi sự tu tập đều y nơi dụng công huyễn hoá mà làm nấc thang tiến bước mới mong vào được biển tịch diệt của Như Lai.

Lộ trình dùng huyễn pháp để tu tập, Phật đã dậy 25 pháp môn tu, được gọi là 25 định luật thanh tịnh.

Ngoài nghĩa thông thường, định chỉ cho các thứ định, luận chỉ cho biến hoá, ly hiệp luân chuyển để tu tập, ở đây phải hiểu định là quyết định, luận là nghiền nát, có nghĩa là 25 pháp môn phương tiện này đều quyết định nghiền nát hết 2 chướng dẫn đến quả vị Bồ Đề niết bàn nên gọi là định luật thanh tịnh.

Thật ra tuy chia làm 25 pháp môn tu nhưng vẫn căn cứ ở 3 pháp: chỉ, quán và chỉ quán song tu ( xa ma tha, tam ma bát đề và thiền na).

Tuỳ theo trình độ nhận thức của chúng sanh, có khi tu chung 2 pháp, 3 pháp, có lúc lại tu riêng từng pháp một hoặc pháp tu trước, tu sau. Tựu trung xoay qua trở lại thành 25 pháp, pháp tu nào cũng đều đến 1 mục đích chung, chứng nhập viên giác.

1./ Riêng tu một pháp sa ma tha ( tu định): Với pháp môn này hành giả phải dụng sức mạnh cực tỉnh mà diệt hẳn phiền não. Khi phiền não dứt hẳn là ngộ được giác thể viên minh. Nhờ đó mà thẳng vượt đến Phật quả, nên Kinh dậy: chẳng rời chỗ ngồi mà vẫn nhập được niết bàn, đây chính là

1 pháp tu đạt đến chỗ nhuần nhuyễn cứu cánh. Khi pháp môn này thành tựu tức là 1 đoạn, tất cả đoạn, chứng, tất cả chứng.

2./ Riêng tu 1 pháp tam ma bát đề ( tu huệ): Với pháp môn này hành giả thực hành tu quán như huyễn, lối quán này chư Phật đã tu thành tựu nên hành giả y theo quán này mà tu tức là nương nơi Phật lực mà biến hoá thế giới uế độ thành tịnh độ, biến sinh tử thành bất sinh bất diệt. Nghĩa là tuỳ cơ hoá đạo mà làm đủ diệu hạnh của Bồ Tát tức là tròn công hạnh lợi tha mà không rời bản thể thường tịch ( định) và thường chiếu ( huệ) tánh viên giác ( đà la ni).

3./ Riêng tu pháp thiền na ( định huệ song tu): pháp môn này hành giả y nơi vô tướng chân như mà diệt trừ huyễn pháp vô minh. Cũng chẳng thủ các thứ tác dụng biến hoá của huyễn quán. Hành giả chỉ dùng tánh tịch diệt để tu đoạn phiền não. Khi đoạn hết phiền não, chân lý tỏ ngộ tức là thật tướng hiển bầy. Thật tướng ở đây chính là viên giác tánh.

4./ Trước tu tịnh sau tu huệ: với pháp môn này hành giả áp dụng phương thức trước nắm lấy cực tỉnh ( chỉ) sau dùng tuệ giác cực tỉnh chiếu soi các pháp như huyễn ( quán).

5./ Trước tu định sau tu huệ song tu: với pháp môn này, trước tu chỉ, sau chỉ quán song tu. Hành giả dùng trí tuệ yên tịnh chứng được tánh rất tịnh là tu chỉ. Đoạn hết thảy phiền não, vĩnh viễn ra khỏi sanh tử luân hồi, chỉ quán song tu. Tu pháp này khi chứng được giác tánh là đoạn được phiền não ra khỏi hẳn sanh tử để khế hợp với tánh vô sanh tịch diệt.

6./ Trước tu định sau tu huệ, sau định huệ song tu: với pháp môn này trước tu chỉ, thứ tu quán, sau chỉ quán song tu. Hành giả dùng huệ tịch tịnh mà hiện ra sức huyễn, ấy là tu chỉ mà tiến lên tu quán. Sau đó khởi ra tác dụng diệu hạnh độ sanh. Cuối cùng đoạn phiền não mà vào nơi tịch diệt là chỉ quán song tu.

7./ Trước tu định, thứ định huệ song tu sau tu huệ: với pháp môn này trước tu định, thứ chỉ quán song tu, sau tu huệ. Hành giả phải dùng sức chỉ tịnh của chỉ để tiến lên tu chỉ quán song tu mà đoạn phiền não. Khi phiền não đã đoạn, thì buông tay nhập trần vẫn tự tại vô ngại, chẳng còn lo sợ nhiễm trước.

8./ Trước tu định sau đồng thời tu huệ và định huệ song tu: với pháp môn này trước tu chỉ, sau đồng thời tu quán và chỉ quán song tu. Hành giả trước dùng chỉ tịnh là tu chỉ, tức là lo sự tự lợi trước, sau tu quán và thiền na tức là vừa tự lợi vừa lợi tha, vừa đoạn trừ phiền não, vừa hoá độ chúng sanh.

9./ Trước đồng thời tu định và huệ, sau định huệ song tu: với pháp môn này hành giả trong khi tu chỉ đồng thời dùng sức chỉ tịnh của chỉ giúp cho sức biến hoá của quán phát khởi để hoá độ chúng sanh tức là tịnh huyễn song chiếu. Lộ trình này vừa tu ( chỉ) làm phần tư lương lợi lạc lại vừa tu quán để phát khởi hạnh lợi tha. Cuối cùng tu thiền na nhằm diệt phiền não. Khi phiền não đã đoạn dứt là 2 pháp viên mãn. Ấy là kết hợp trung đạo thành đạo vô thượng Bồ Đề.

10./ Trước đồng thời tu định và định huệ song tu, sau tu huệ: với pháp môn này hành giả bắt nguồn từ tu ( chỉ) rồi

dùng sức chỉ định của chỉ giúp cho quả tịch diệt của thiền na được thành tựu. Nói một cách khác hàng giả đồng thời tu định, đồng thời diệt phiền não. Khi đạt đến cực định thì phiền não lặng dứt. Sau dùng diệu hạnh của Bồ Tát để hoá độ chúng sanh. Ấy là tròn công hạnh tự lợi và lợi tha, tức là tu quán.

Từ pháp tu thứ 4 đến pháp tu thứ 10, cộng là 7 pháp đều là trước tu ( chỉ).

11./ Trước tu huệ sau tu định: với pháp môn này hành giả dùng sức biến hoá của huyễn hoá tuỳ thuận theo căn tánh của chúng sanh mà hoá độ là tu ( quán). Vì quán biết chúng sanh như huyễn như hoá nên chẳng bị động tâm, tức tu chỉ. Đó chính là tuỳ duyên mà bất biến, bất biến mà tuỳ duyên.

12./ Trước tu huệ, sau định huệ song tu: với pháp môn này hành giả trước dùng sức biến hoá là tu quán mà được thành tựu. Khi thành tựu khởi ra các cảnh giới như huyễn để hoá độ chúng sanh như huyễn. Khi công hạnh đã tròn đầy, thì tiến tới đoạn tuyệt phiền não mà giữ tánh thể lặng dứt của thiền na.

13./ Trước tu huệ, thứ tu định, sau định huệ song tu: với pháp môn này hành giả dùng sức biến hoá làm các Phật sự là do tu quán thành tựu. Khi làm Phật sự mà tánh vẫn an trụ trong cảnh vắng lặng là do tu ( chỉ) mà được bất động. Dù được bất động mà vẫn tiến lên đoạn các phiền não để kết hợp trung đạo đó là định huệ song tu.

14./ Trước tu huệ, thứ tu thiền na, sau tu định: với pháp môn này hành giả dùng sức biến hoá tuỳ thuận chúng sanh hiện ra tác dụng vô ngại, ấy là do tu “ quán” mà được thành

tựu. Rồi tiến lên đoạn các phiền não là “ tu chỉ quán song tu”. Cuối cùng an trụ trong cảnh “ chí định” ấy là tu “ chỉ”.

15./ Trước tu huệ sau đồng thời tu định và định huệ song tu: với pháp môn này hành giả dùng sức biến hoá các phương tiện độ sanh, đó là tu quán, sau này thuận tánh chí tịnh ( tu chỉ) để được an tâm và lặng dứt của thiền na, ngõ hầu đoạn phiền não mà tiến lên thánh vị, tức là tuỳ thuận cả hai “ chí tịnh và tịch diệt”.

16./ Trước đồng thời tu huệ và định sau tu thiền na: với pháp môn này hành giả dùng sức biến hoá khởi ra tác dụng sai biệt để hoá độ, đó là tu quán đã thành tựu. Nhưng vẫn an trụ trong cảnh vắng lặng và ở trong động mà tịnh mới là chí tịnh. Nói một cách khác trong khi tu “ quán”, tánh chí tịnh mới là tịnh của “ chỉ” tự nhiên thành tựu, đó là đồng thời tu quán và chỉ. Cuối cùng tu “ chỉ quán song tu” để đoạn phiền não, thành tựu Bồ Đề, ly khai sanh tử chứng nhập niết bàn, khiến cho tư lợi và lợi tha rốt ráo thanh tịnh.

17./ Trước đồng thời tu huệ và định huệ song tu, sau tu định: với pháp môn này hành giả dùng sức biến hoá là tu “ quán” giúp cho tịch diệt là “ chỉ quán song tu” khiến cả 2 đều được thành tựu, sau an trụ nơi tánh định thanh tịnh không cho tạo tác mà tu “ chỉ”.

18./ Trước định huệ song tu, sau tu huệ: với pháp môn này hành giả dùng sức tịch diệt khởi tánh rất tịnh là “ chỉ quán song tu” rồi an trụ nơi tịnh là tu “ chỉ”.

19./ Trước định huệ song tu, sau tu huệ: với pháp môn này hành giả dùng sức tịch diệt của pháp tu thiền na, khi thành tựu khởi ra các tác dụng độ chúng sanh mà vẫn tuỳ thuận nơi tịch diệt là tu “ quán”.

20./ Trước định huệ song tu, thứ tu định, sau tu huệ: với pháp môn này hành giả dùng sức tịch diệt, quán tự tánh chúng sanh để hoá độ là “ quán chỉ song tu”, an trụ nơi định là tu chỉ, sau biến hoá các pháp vào trần lao không nhiễm để độ sanh là tu “ quán”.

21./ Trước định huệ song tu, thứ tu huệ, sau tu định: với pháp môn này hành giả dùng sức tịch diệt ở trong tự tánh vô tác để khởi tác dụng độ sanh là “ chỉ quán song tu”, rồi tu “ quán” biến hoá cảnh giới phiền não trần lao của chúng sanh trở thành cảnh giới thanh tịnh, sau đó lặng dứt tất cả vọng, quay về chí tịnh là tu ‘ chỉ”.

22./ Trước tu thiền na, sau đồng thời tu định và huệ: với pháp môn này hành giả dùng sức tịch diệt xa hẳn cảnh ngại và không ngại nên mỗi mỗi đều được thanh tịnh là “ chỉ quán song tu”, an trụ nơi định là tu “’ chỉ” khởi ra các thứ biến hoá là tu “ quán”.

23./ Trước đồng thời tu thiền na va tu định, sau tu huệ: với pháp môn này hành giả dùng sức tịch diệt là “ chỉ quán song tu”, giúp cho chí tịnh là tu “ chỉ” sau khởi ra tác dụng biến hoá độ sanh khiến cho tư lợi và lợi tha đều được lợi ích là tu “ quán”.

24./ Trước đồng thời tu thiền na và tu huệ, sau tu định: với pháp môn này hành giả dùng sức tịch diệt “ chỉ quán song tu” giúp việc biến hoá là tu “ quán” sau khởi tánh rất tịnh là tu “ chỉ”. Do vậy mà có cảnh giới chí tịnh và tuệ giác viên mãn.

25./ Viên tu 3 pháp: với pháp môn này hành giả lấy tuệ viên giác mà viên dung khế hợp với 3 pháp môn: định, huệ và định huệ song tu, dẫn đến các tánh, tướng của các pháp

đều không rời tánh viên giác. Lộ trình pháp môn này được gọi là 3 thứ viên tu tự tánh thanh tịnh tức là thanh tịnh tuỳ thuận 25 định luận, tuy rằng y vào huyễn lực chưa giác mà thành sai biệt. Song tu tập cũng đều ở trong viên giác nà phát hiện vậy.

Cuối cùng Phật kết thúc 25 pháp môn tu này không ngoài 3 pháp xa ma tha, tam ma bát đề và thiền na. Lộ trình 25 định luận thanh tịnh chỉ là phương tiện giáo hoá độ sanh, tuỳ vào trình độ nhận thức của hành giả mà có sự hoán chuyển trước sau, chung quy tu pháp môn nào cũng đều nhắm đến viên giác tánh.

Hành giả sau khi thực hành pháp nào trong 25 định luận, muốn biết trình độ của mình đạt đến hiệu quả nào. Điều cốt nhất là phải thanh lọc tâm bằng cách giữ phạm hạnh tịch tĩnh tư duy trải qua lộ trình 21 ngày tức là dụng thông tam tế ( quá khứ, hiện tại, vị lai) rồi hành giả tự tay ghi rõ 25 pháp môn, thành tâm bốc lấy 1 sẽ tự biết trình độ căn cơ của mình. Ấy là hành giả trú pháp bằng danh tự ngôn ngữ, mà danh tự ngôn ngữ là vô trú vô trước.

Thế thì tuy trú pháp mà thật ra chẳng phải trú pháp nào cả, mà là y chỉ theo pháp, tự y chỉ vậy.

Chương Tịnh Chư Nghiệp Chướng

CHƯƠNG TỊNH CHƯ NGHIỆP CHƯỚNG

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ Ngài Tịnh Chư Nghiệp Chướng ở trong đại chúng từ chỗ ngồi đứng dậy đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 vòng, rồi quỳ thẳng chắp tay mà tác bạch rằng:

Bạch Đấng Đại Bi Thế Tôn! Ngài đã dậy cho chúng con các việc bất tư nghì như thế, đó là hành tướng nhân địa của tất cả Như Lai, khiến cho đại chúng được lợi ích chưa từng có. Chúng con nhận thấy Đức Điều Ngự trải qua hằng sa kiếp nhiều như cát sông Hằng, tất cả công dụng cần khổ trong các cảnh giới thoảng như chừng một niệm, Bồ Tát chúng con tự thấy thâm kính vui mừng.

Bạch Đức Thế Tôn! Nếu giác tâm này bản tánh thanh tịnh, vậy do đâu lại bị nhiễm ô và vì sao chúng sanh mê muội chẳng nhập được tánh viên giác? Cúi xin Như Lai vì chúng sanh khai ngộ pháp tánh , khiến cho chúng hội và chúng sanh đời sau đều được con mắt trí tuệ.

Tác bạch rồi, Bồ Tát Tịnh Chư Nghiệp Chướng năm vóc gieo xuống đất lặp đi lặp lại 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Tịnh Chư Nghiệp Chướng Bồ Tát rằng: Lành thay! Lành thay!

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay do vọng tưởng điên đảo, chấp 4 tướng: ngã, nhơn, chúng sanh, thọ mạng. Nhận 4 tướng điên đảo là thật ngã thể. Do vậy mới sinh ra 2 cảnh yêu ghét. Vậy là ở trên cái thể hư

vọng chồng lên cái chấp hư vọng. Hai vọng nương nhau sanh ra cái vọng nghiệp. Vì vọng nghiệp nên vọng thấy có lưu chuyển, rồi chán lưu chuyển lại vọng thấy niết bàn. Do vậy mà không thể nhập vào viên giác thanh tịnh, chứ chẳng phải tánh viên giác chống trái với tâm năng nhập. Và ngay cả tâm năng nhập được nhập cũng chẳng phải tại tánh viên giác làm cho được nhập. Thế nên biết rằng động niệm cùng với dứt niệm cũng đều là mê muội. Vì sao vậy? Vì có vô minh chủ động trong đó.

Tất cả chúng sanh, sanh ra chẳng có mắt huệ nên chẳng thấy được thân tâm đều là vô minh, lại chẳng chịu diệt vô minh. Thí như có kẻ chẳng chịu tự chặt thân mạng của mình. Vì thế nên biết: Người ái ngã thì cũng tuỳ thuận, người chẳng tuỳ thuận ái ngã thì sanh chán ghét. Vì tâm yêu, ghét nuôi dưỡng vô minh nên cầu đạo mãi mà chẳng thành tựu.

Này thiện nam tử! Như người có cơ thể điều hoà, hình như chợt quên mình, nhưng khi vừa bị chích, đốt thì liền thấy có ngã, vì thế chính cái tự biết mớ hiện ra tự ngã.

Này thiện nam tử! Cái tự biết này chứng nhập rốt ráo niết bàn thanh tịnh Như Lai, thì đó cũng chỉ là ngã tướng.

Này thiện nam tử! sao gọi là nhơn tướng? đó là cái chỗ hiểu biết về cái tự biết đã nêu trên.

Này thiện nam tử! Cái tự biết là tự ngã thì các tự biết ấy không đáng nhận. Cái tự biết đã không phải ngã thì cái hiểu biết cái tự biết cũng vậy. Cái hiểu biết vượt qua hết thảy cái tự biết, đó chính là nhân tướng.

Này thiện nam tử! cái hiểu biết ấy hiểu biết rằng niết bàn của tự biết cũng chỉ là ngã tướng, thì sự hiểu biết tinh tế như vậy cũng là nhân tướng.

Này thiện nam tử! thí như có người nói: “ Tôi là chúng sanh” thì chúng sanh mà người ấy nói chẳng phải và cũng chẳng phải nhơn.

Tại sao chẳng phải ngã? Vì ngã là chúng sanh thì đương nhiên chẳng phải tự ngã.

Sao chẳng phải nhân? Vì ngã là chúng sanh, thời chẳng phải ngã của ai cả.

Này thiện nam tử! chỗ mà chúng sanh tự biết, tự hiểu đều là ngã tướng và nhân tướng. Chỗ mà ngã nhơn tướng chẳng thấu được mà nó vẫn tự rõ thì chỗ đó gọi là chúng sanh tướng.

Này thiện nam tử! Tuệ giác ấy vẫn trần cầu. Vì sao? Vì còn có năng giác, sở giác thì chẳng thật giác ngộ nên gọi là thọ giả tướng.

Này thiện nam tử! sao gọi là giả tướng?

Đó là tuệ giác của chúng sanh, soi biết chỗ tự rõ cái không thấy nói trên. Nhưng tuệ giác này còn mang tính biến động như vậy, thì dù có giác ngộ tất cả mà chẳng thật giác ngộ, nên gọi là thọ giả tướng.

Này thiện nam tử! Tuệ giác ấy vẫn là trần cầu. Vì sao? Vì còn có năng giác, sở giác thì chẳng ly được trần cầu.

Ví như nước sôi làm tan băng tuyết, băng tuyết đã bị tan thành nước. Tuy nhiên nếu còn chút ít chưa tan thì chưa

phải là nước hoàn toàn. Cũng giống như còn chấp tự ngã mà giác ngộ tự ngã, giác ấy còn trần cầu.

Này thiện nam tử! chúng sanh đời mạt pháp chẳng rõ 4 tướng. Tuy có trải nhiều kiếp cần khổ tu đạo mà chỉ được hữu vi quả, trọn chẳng thể nào thành thánh quả. Vì thế nên gọi là chánh pháp mạt thế. Vì sao vậy? vì nhận tất cả sắc thái biến tướng của ngã, cho là niết bàn và chấp có chứng có ngộ để thành tựu. Chẳng khác nào kẻ nhận giặc làm con, của cải trong nhà không sao giữ được.

Vì sao thế? Vì cái ưa muốn ngã cũng là cái ưa muốn niết bàn, hàng phục cái ta ưa muốn cho là tướng niết bàn.

Lại có người ghét ngã, ghét sanh tử mà chẳng biết rằng cái ưa muốn chính thật là sanh tử. Nếu chỉ riêng ghét sanh tử mà chẳng diệt cái ưa muốn thì gọi là chẳng thoát.

Làm sao biết được pháp không giải thoát?

Này thiện nam tử! Chúng sanh đời mạt pháp tu tập Bồ Đề được chút ít thì tự cho là thanh tịnh, trong sáng, thế thì chưa có thể loại hết cội gốc của ngã tướng. Nếu có người tán thán liền sanh tâm hoan hỉ mà muốn cứu độ. Nếu có ai bài bác cái chỗ sở đắc của mình thì liền sanh tâm giận dữ, tức thì biết ngã tướng kiên cố chấp giữ ẩn núp trong tạng thức qua qua lại lại các căn, không bao giờ gián đoạn.

Này thiện nam tử! Người tu hành không bỏ được ngã tướng không khi nào vào được giác thanh tịnh.

Này thiện nam tử! Nếu biết ngã là không, thời không huỷ hoại ngã.

Nếu thấy ta thuyết pháp là chưa bỏ được ngã, chúng sanh, thọ mạng cũng thế.

Này thiện nam tử! chúng sanh đời mạt pháp thuyết bệnh mà cho là pháp. Thế nên gọi là người đáng thương xót, dẫu có siêng tinh thần mà chỉ tăng thêm bệnh. Vì vậy, chừng nào được giác thanh tịnh.

Này thiện nam tử! chúng sanh đời mạt pháp chẳng rõ 4 tướng nên dù có thể lấy chỗ hiểu và hạnh tu Như Lai làm hạnh tu của mình, thì cũng chẳng bao giờ thành tựu được.

Hoặc có chúng sanh chưa được nói, chưa chứng, nói chứng, thấy có người hơn mình sanh tâm tật đố. Chúng sanh này chưa đoạn được ngã ái nên chẳng thể vào được viên giác thanh tịnh.

Này thiện nam tử! Chúng sanh đời mạt pháp mong muốn thành đạo, chẳng cầu giác ngộ, chỉ cốt đa văn nên tăng thêm ngã kiến, phải hết sức tinh tấn hàng phục phiền não, phát sanh đại dũng mãnh được cái chưa được, để đoạn cái chưa đoạn, các thứ tham, sân, yêu, ghét, tật đố, siểm nịnh, gặp cảnh không sanh, ta cùng người ân nghĩa yêu mến, tất cả đều tịch diệt, Phật nói người ấy lần lượt thành tựu. Cầu thiện tri thức chẳng lạc vào tà kiến. Nếu chỗ sở cầu có tâm yêu, ghét thì chẳng vào được biển giác thanh tịnh.

Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn lặp lại ý này nên nói kệ rằng:

“ Tất cả các chúng sanh

Đều bỏ chấp có ngã

Nên mãi mãi lưu chuyển

Chưa bỏ được bốn tướng

Chẳng thành được Bồ Đề

Nơi tâm sanh yêu ghét

Niệm niệm còn nhiễm trước

Vì thế nên mê muội

Chẳng vào được thành giác

Nếu như giác ngộ được

Bỏ ngay: tham, sân, si

Tâm chẳng còn ái pháp

Lần lượt sẽ thành tựu

Thân ta vốn vô sanh

Thời yêu ghét ở đâu?

Người rõ cầu thiện hữu

Chẳng bị lạc tà kiến

Dấy vọng cầu sanh tâm

Hoàn toàn chẳng thành tựu”.

CHÚ THÍCH:

Chứng thủ: chứng nhận và giữ lấy, chỉ cho tâm của chúng sanh ( đệ bát thức), tức là ngã chứng và ngã thủ.

• Tâm ngộ lý chứng: là ngộ được cái lý, sở chứng là sai. Nghĩa là chứng biết ngã tướng là không, nên không chấp ngã, nhưng cái thấy không có ngã, đó là nhơn tướng. Chứng được vô ngã là lý chứng, ngộ lý là phá được nhân tướng, phá nhân tướng gọi là tâm ngộ lý chứng.

• Tâm chứng: tâm chứng được ngã tướng là không.

• Liễu chứng: rõ biết được sở, ngộ, ngã tướng.

• Ngã kiến: Đối với pháp không phải ngã mà chấp chặt cho là ngã, gọi là ngã kiến.

LƯỢC GIẢI:

Trên lộ trình tu hành, dù tu chỉ, tu quán, hay tu thiền na vẫn khó thoát khỏi quỷ đạo của bệnh hoạn phát sinh.

Do vậy sự tu hành chủ yếu phải nhằm vào vô thỉ vô để hàng phục phá trừ nó. Nhưng thế lực của vô minh rất mãnh liệt, tất nhiên sức đề kháng của nó ắt phải quyết liệt. Thế nên hành giả nhận chân đúng mức để biết rõ không những mặt phải của sự tu hành mà phải biết mặt trái của sự bệnh hoạn, như bệnh pháp ái, bệnh tăng thượng mạn, để tìm phương đối trị.

Ngài Tịnh Chư Nghiệp Chướng là vị Bồ Tát đã tẩy sạch nghiệp chướng nên đứng lên thỉnh cầu Phật chỉ giáo cho những chỗ nghi ngờ.

Nếu giác tâm này bản tánh thanh tịnh, vậy do đâu lại bị ô nhiễm và vì sao khiến chúng sanh mê muội chẳng nhập được viên giác.

Lời nói của Bồ Tát Tịnh Chư Nghiệp Chướng được Phật hứa khả và Ngài bắt đầu khai thị:

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay do vọng tưởng điên đảo chấp 4 tướng: ngã, nhơn, chúng sanh, thọ mạng, nhận 4 tướng điên đảo làm thật ngã thể. Do vậy mới phát sinh ra cảnh yêu, ghét. Vậy là ở trên cái thể hư vọng chồng lên cái chấp hư vọng. Hai vọng nương nhau sanh ra các vọng nghiệp. Vì vọng nghiệp nên vọng thấy có lưu chuyển, rồi chán lưu chuyển, lại vọng thấy niết bàn. Do vậy mà không thể nhập vào viên giác thanh tịnh, chứ chẳng phải viên giác chống trái với tâm năng nhập. Và ngay cả với tâm năng được nhập cũng chẳng phải tự tánh viên giác làm cho được nhập. Thế nên biết rằng động niệm cùng với dứt niệm cũng đều là do mê muội. Vì sao vậy? Vì có vô minh chủ động trong đó. Tất cả chúng sanh, sanh ra không có mắt huệ nên không thấy được thân tâm là vô minh. Thí như có người không chịu tự chặt thân mạng của mình. Vì thế nên biết: Người ái ngã nên cùng ngã tuỳ thuận, người chẳng tuỳ thuận sanh ra chán ghét. Vì tâm yêu ghét nên nuôi dưỡng vô minh, nên cầu đoạn mãi mà chẳng thành tựu.

Trước hết Phật chỉ rõ: “ Do đâu bị ô nhiễm mà chẳng nhập được viên giác”. Ấy là do vọng tưởng điên đảo chấp 4 tướng ( ngã, nhơn, chúng sanh, thọ mạng) làm thật thể của ta. Thế nên cảnh thuận với ta thì yêu, nghịch với ta thì ghét.

Cả hai tâm vọng và cảnh vọng này nương nhau nên sanh ra các vọng nghiệp, tạo tác nên phàm phu vọng thấy có sanh tử lưu chuyển trong 6 đường. Hàng nhị thừa nhàm chán cảnh sanh tử luân hồi, lại vọng thấy có niết bàn, tức là ái pháp, thì cũng chỉ là ngã tướng do mê trí sanh ra.

Cái lý do khiến chúng sanh không nhập tánh viên giác thanh tịnh là bởi do chấp ngã và pháp tướng, chứ chẳng phải do tánh viên giác tánh tu các pháp hạnh mà chứng nhập vào. Hành giả tuỳ thuận giác viên tánh tu các pháp hạnh mà chứng nhập, ấy là do đức khế hợp với tánh chứ chẳng phải tánh viên giác làm cho được nhập.

Phải nhận thức rằng, một khi vọng tưởng chưa hết thì dụng tâm đều hoàn toàn nhầm lẫn. Thế nên hàng phàm phu động niệm là mê muội, hàng nhị thừa dứt niệm chấp tịch cũng là mê muội. Tất cả đều là vô minh chủ động trong đó, cho hay vô minh hay làm chướng ngại hành giả hành trì đạo nghiệp. Nói một cách khác, “ do vì vô minh dụng” mà vọng khởi ngã chấp. Khi cảnh nghịch thì sanh tâm oán ghét. Ưa và ghét đã từ vô minh sanh rồi trở lại nuôi dưỡng vô minh, chẳng dễ đoạn diệt được. Tựa như sóng từ nước sanh rồi trở lại giúp thể của nước để gây sóng.

Nên biết nếu yêu ghét cùng với vô minh luân tập và tự dưỡng lẫn nhau, tiếp nối không ngừng, thì dầu cho hành giả khổ tu hành đạo nghiệp mà 4 chướng chẳng rời, rốt cuộc cũng không thể thành tựu được.

Đến đây Đức Phật dậy rõ về 4 tướng là do mê trí của người cầu đạo.

1./ Ngã tướng:

Ngã tướng là gì? Tức là cái tâm sở chứng chúng sanh. Ấy là tự biết về cái ta.

Để giúp hành giả dễ nhận, Đức Phật đưa ra một thí dụ: Ví như người có cơ thể điều hoà chợt quên thân mình,

nhưng vì bị chích đốt là thấy ngã liền, vì thế mà nhận biết là có thân ( ngã).

Hành giả có thể đem chứng nghiệm này để nhận thức về ngã tướng ẩn phục thâm tế vô cùng. Nó hay làm chướng ngại cho người cầu đạo. Hành giả đến lúc tự thấy mình đắc đạo hay chứng niết bàn tịch tịnh cũng đều là ngã tướng. Bởi lẽ còn có niết bàn hay quả Phật sở chứng. Một khi năng chứng và sở chứng chưa dứt ấy là còn có ngã tướng.

2./ Nhơn tướng:

Nhơn tướng là gì? Tức là chỗ tâm ngộ chứng của chúng sanh, ấy là tự hiểu về sự tự biết cái ta là do cái chấp ngã tướng mà chuyển sanh ra dưới ký hiệu chân tướng. Như vậy tâm ngộ, nếu còn có một chút năng ngộ, thì trong quá trình tu hành cũng đều là nhân tướng.

3./ Chúng sanh tướng:

Chúng sanh tướng là tự rõ cái ngã ngoài tầm tự biết và tự hiểu. Hành giả khi rõ biết 2 tướng ngã và nhơn là khi không còn chấp. Tuy cái tướng sở chứng, sở ngộ không còn, nhưng cái ngã tướng hãy còn vi tế ẩn phục ở trong. Tướng đó gọi là chúng sanh tướng. “ Tựa như có người nói: tôi là chúng sanh, thì chúng sanh mà người ấy nói không phải ngã và cũng không phải bỉ”. Đó là hiển thị ý nghĩa ly khai ngã tướng, nhân tướng mà vẫn còn dấu vết của tâm ẩn tàng vi tế, đó là chúng sanh tướng.

4./ Thọ mạng tướng:

Cũng là ngã tướng vi tế hãy còn tồn tại, hành giả không thể tự thấy biết được. Cũng như mạng căn âm thầm tương tục để tồn tại, người không thể tự thấy biết. Đó gọi là

thọ mạng tướng. Hành giả nếu còn dụng tâm phân biệt để phá trừ các tướng thế là còn vọng. Bởi lẽ còn năng, sở, bỉ, thử đối đãi thì còn nhiễm ô nên gọi là trần cấu. Nói cách khác, hành giả nếu dụng cái biết trừ ngã tức là chưa thoát ly được vọng, ấy là còn vướng trong 4 tướng. Cũng như nước nóng làm tiêu băng, khi băng tiêu rồi thì nóng cũng không, chỉ còn nước.

Tóm lại, khi phân biệt chấp là ta là ngã tướng. Khi phá ngã tướng mà còn trí biết mình phá nhân tướng đó là chúng sanh tướng. Khi phá chúng sanh tướng còn trí biết mình phá chúng sanh tướng. Cái trí này vẫn tiếp tục tu các nghiệp vô lậu chưa thể đoạn huyễn tâm cũng như mạng căn âm thầm tương tục để tồn tại chưa thể tự đoạn, nên gọi là thọ tướng. Tóm lại:

“ Chứng là ngã tướng

Ngộ là nhân tướng

Liễu là chúng sanh tướng

Giác là thọ mạng tướng”

Sau khi đã dậy rõ 4 tướng, Đức Phật Như Lai ân cần căn dặn rằng: Người tu đạo mà chẳng cần hiểu 4 tướng thì dù có trải qua nhiều kiếp cần khổ tu hành cũng chỉ là nhân sanh diệt của thế gian, chẳng khác nào người nấu cát thành cơm, dù tốn nhiều thời gian chăng nữa cũng không thành cơm được, vì gốc nó vốn là cát. Thật vậy, nếu hệ thuộc nhân thế gian thì chẳng bao giờ thành được nhân chánh quả của xuất thế gian. Vì sao vậy? Bởi vì nhận lầm ngã tướng làm niết bàn. Tựa như nhận giặc làm con, tuy đã không được nhờ đỡ mà ngược lại còn bị nó phá hoại nữa.

Nếu bảo: có chứng, có ngộ là chưa rời được ngã tướng. Đó chỉ là vọng nhận ngã tướng thì chẳng thể nào được giải thoát, cho nên tu nhiều kiếp vẫn chưa thành thánh quả là như vậy.

Thế nên kinh dậy:

“ Này thiện nam tử! Chúng sanh đời mạt pháp chẳng rõ 4 tướng, tuy có trải nhiều kiếp cần khổ tu hành mà chỉ được hữu vị quả, trọn chẳng thể nào thành chánh quả. Vì thế gọi là chánh pháp mạt thế. Vì sao vậy? Vì nhận tất cả ngã cho là niết bàn, vì chấp có chứng có ngộ để gọi là thành tựu, chẳng khác nào nhận giặc làm con, của cải trong nhà không sao giữ được”.

Trong khi tu đạo hành giả còn đem tâm yêu ghét là còn ngã tướng. Còn ngã tướng tất nhiên không bao giờ được giải thoát. Vì sao? Vì ngã tướng là gốc của sanh tử luân hồi. Ngay cả vấn đề ghét sanh tử cũng là cái nhân hệ luỵ trói buộc. Yêu niết bàn nên niết bàn trở thành pháp ái. Tu hành như vậy làm sao được giải thoát? Thế nên kinh dậy:

“ Vì cái ưa muốn ngã, cũng là cái ưa muốn niết bàn, hàng phục cái ta ưa muốn cho là tướng niết bàn. Lại có người ghét ngã cũng ghét sanh tử, mà chẳng biết rằng cái ưa muốn chính thật là sanh tử. Nếu chỉ riêng ghét sanh tử mà chẳng diệt cái ưa muốn thì gọi là chẳng giải thoát”.

Như vậy làm sao biết được pháp không giải thoát? Bởi lẽ niết bàn là pháp tịch diệt. Nếu ái niết bàn cầu giải thoát, như vậy là còn chấp ở pháp. Đã chấp đương nhiên là chẳng giải thoát. Hơn nữa, trong 4 phần chứng ngộ, liễu, giác hành giả vừa mới chứng được chút đỉnh tự cho là thanh tịnh, thì vẫn còn vướng vào hệ luỵ của ngã tướng. Ngã

tướng lắm khi tàng ẩn trong tạng thức của ta. Gặp cảnh thuận nghịch nó thường xuất đầu lộ diện, lai vãng nơi 6 căn. Có thể quan sát và suy nghiệm ngay trong tâm ngã chấp của mình cũng đủ rõ. Khi được khen ta sanh tâm hoan hỉ, khi bị chê bai ta đem tâm oán giận. Đó chính là lộ trình của ngã tướng xuất hiện. Người tu hành nếu không trừ được ngã tướng, thì không thể vào được biển tịch diệt viên giác.

Ngã tướng như vậy thật là bước trở ngại lớn trên đường tu đạo. Người tu đạo được khen không mừng, bị người chê chẳng buồn vẫn còn chưa hết ngã tướng. Nếu thật đã hết chấp ngã thì trong khi được khen bị chê vẫn không thấy có người khen chê, như vậy mới gọi là vô ngã. Trong khi thuyết pháp còn thấy có ta thuyết, có ta tế độ, thế là ngã tướng chưa đoạn. Chừng nào không còn thấy ta thuyết đạo, không còn có thấy người nghe đạo, không thấy có ta tế độ, lúc đó mới gọi là vô ngã.

Thế nên kinh dậy:

“ Này thiện nam tử! nếu biết ngã là không, thời không huỷ hoại ngã. Có cái ngã thuyết pháp là chưa bỏ được ngã. Chúng sanh thọ mạng cũng y như thế”.

Trên bước đường tu đạo, ngã tướng được coi như trọng bệnh của hành giả. Nếu không trừ được trọng bệnh này thì càng tu ngã tướng lại càng tăng trưởng. Do vậy mới phát sinh ra những điều nhầm lẫn. Nhận công đức của Phật làm công đức của mình, bởi mang cặp kính mầu khởi dụng tâm phân biệt chấp chặt vào ngôn giáo nên mới lấy chỗ hiểu và hạnh tu của Như Lai làm hạnh tu của mình. Dụng tâm như vậy là không biết rõ 4 tướng ẩn tàng trong thức nên chẳng

được thanh tịnh hành giả. Do đó mà vẫn luẩn quẩn trong vòng sanh tử luân hồi.

Cũng vì ngã tướng chưa đoạn nên trong lúc tu đạo hành giả thấy được kết quả đôi phần, lại sanh tâm kiêu mạn, chưa chứng nói chứng, hoặc thấy người hơn mình lại sanh tâm tật đố. Do vậy mà chưa đoạn được vi tế tướng của ngã ái. Vì thế nên chẳng vào được viên giác thanh tịnh.

Thế nên kinh dậy:

“ Này thiện nam tử! chúng sanh đời mạt pháp thuyết bệnh mà cho là pháp. Thế nên gọi là người đáng thương xót. Dầu có siêng năng tinh tấn mà chỉ tăng thêm bệnh. Vì vậy chẳng vào được giác thanh tịnh. Chẳng rõ được 4 tướng, lại lấy chỗ hiếu và hạnh tu Như Lai làm hạnh tu của mình, thì chẳng lúc nào được thành tựu. Hoặc chưa được nói được, chưa chứng nói chứng, thấy có người hơn mình sanh tâm tật đố. Chúng sanh này chưa đoạn được ngã ái, nên chẳng thể vào được viên giác thanh tịnh”.

Cuối cùng Đức Phật khuyến giới làm lộ trình tu hành.

- Muốn được đạo dứt khoát phải trừ cho được 4 tướng. Nếu học rộng nói suông mà không tu thì chỉ tăng thêm ngã kiến.

- Phải mạnh dạn hàng phục phiền não tức là hiểu biết 4 tướng đều không. Phải phát tâm dũng mãnh siêng tu thiện pháp, đoạn trừ ác pháp. Đối cảnh nghịch không sanh phiền não. Và phải vận dụng tâm đoạn cho được các pháp chướng ngại trong cảnh điên đảo. Như vậy chỉ có tự mình mới chứng nghiệm được căn bản của phiền não, của tham, sân, si, mạn, yêu, ghét, tật, đố, siểm nịnh…chứng nghiệm được

điều này thời thân tâm an định. “ Ta cùng với người ân nghĩa yêu mến, tất cả đều tịch diệt”. Nghĩa là vọng niệm không sanh, chân tâm hiển lộ.

Phải nhận thức rằng: khi căn bản của ngã tướng chưa trừ thì đó là chướng đạo. Nắm vững được điều này khi cầu thiện tri thức mà đem tâm phân biệt giầu – nghèo – sang – hèn…ấy là ngã tướng vẫn còn, ắt khó vào được biển giác thanh tịnh.

Thế nên kinh dậy:

“ Nếu chỗ sở cầu có tâm yêu ghét thì chẳng vào được biển giác thanh tịnh”.

Chương Phổ Giác

CHƯƠNG PHỔ GIÁC

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ Bồ Tát Phổ Giác ở giữa đại chúng rời chỗ ngồi đứng dậy, đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 vòng, rồi quỳ thẳng chắp tay mà tác bạch:

Bạch Đấng Đại Bi Thế Tôn! Ngài đã dậy một cách thích thú về bệnh của thiền quán khiến cho đại chúng được sự chưa từng có, làm cho tâm ý thư thái hoàn toàn thanh tịnh an ổn.

Bạch Đức Thế Tôn! Chúng sanh đời mạt pháp cách Phật quá xa, hiền thánh ẩn khuất, tà pháp càng tăng. Con xin Ngài dậy cho họ biết nên cầu hạng người nào? Y theo pháp nào? Để cho chúng sanh mù quáng khỏi tà kiến.

Tác bạch rồi Bồ Tát Phổ Giác 5 vóc giéo xuống đất lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Bồ Tát Phổ Nhãn rằng: Lành thay! Lành thay!

Này thiện nam tử! Ông có thể hỏi Như Lai về sự tu hành như vậy, khiến cho chúng sanh đời mạt pháp đạo nhãn vô uý được thành thánh đạo. Ông hãy lắng nghe, ta sẽ vì ông nói rõ.

Bồ Tát Phổ Nhãn cùng đại chúng hoan hỉ vâng lời, yên lặng lắng nghe.

Này thiện nam tử! Chúng sanh đời mạt pháp nếu sắp phát tâm lớn thì cầu thiện tri thức. Nếu muốn tu hành thì

cầu người chánh tri kiến, tâm chẳng trụ ở tướng, chẳng chấp trước cảnh giới nhị thừa. Tuy là hiện trần lao mà tâm thường thanh tịnh, hiện ra có các lỗi mà vẫn tán dương phạm hạnh, không để chúng sanh sa vào chỗ không giới luật uy nghi. Cầu người như thế sẽ được thành tựu vô thượng Bồ Đề.

Chúng sanh đời mạt pháp thấy người như thế phải nên cúng dường chẳng tiếc thân mạng. Thiện tri thức này ở trong 4 uy nghi thường hiện thanh tịnh, cho đến thị hiện các thứ tội lỗi, tâm không kiêu mạn, huống nữa chẳng quan tâm đến của cải, vợ con, thân thuộc. Nếu thiện nam tử đối với bạn lành chẳng khởi ác niệm có năng lực thành tựu chánh giác, bông hoa tâm trí phát sáng 10 phương.

Này thiện nam tử! Cái pháp nhiệm màu của thiện tri thức này chứng không còn có 4 bệnh. Bốn bệnh là gì?

1./ Tác bệnh: nếu có người nói rằng, bản tâm tôi làm ra cái hạnh để cầu giác. Nhưng cái tánh viên giác không phải làm ra mà có được. Nên nói như thế là bệnh.

2./ Nhặm bệnh ( bệnh phó mặc): nếu lại có người nói rằng: chúng tôi không có ý đoạn sanh tử, chẳng cần niết bàn. Đối với niết bàn sanh tử, chẳng có niệm khởi diệt, phó mặc cho tất cả, tuỳ thuận pháp tánh để cầu viên giác. Nhưng tánh viên giác chẳng cầu mà có được. Nên nói như thế là bệnh.

3./ Chỉ bệnh ( bệnh căn): Nếu lại có người nói rằng: Tự tâm tôi, tôi dứt hết các niệm, được tất cả các bình đẳng. Tịch diệt để cầu viên giác. Nhưng tính viên giác chẳng phải hiệp với tâm ngăn mà có được. Nên nói như thế là bệnh.

4./ Diệt bệnh ( bệnh dứt): nếu có người nói rằng: Tôi diệt hết tất cả phiền não, thân tâm hoàn toàn trống rỗng, không có gì là cái của mình, huống chi cảnh giới căn trần hư vọng. Tất cả đều vắng lặng để cầu viên giác. Nhưng tánh viên giác chẳng phải tướng tịch. Nên nói như thế là bệnh.

Không có 4 bệnh này thì biết rõ thanh tịnh. Quán như thế gọi là chánh quán. Nếu quán khác đi gọi là tà quán.

Này thiện nam tử! Chúng sanh đời mạt pháp muốn tu hành thì phải hết mình cúng dường thiện hữu, tôn thờ thiện tri thức, thiện tri thức nếu muốn gần gũi thì phải đoạn tâm kiêu mạn. Nếu thiện hữu tránh xa mình thì phải đoạn tâm sân hận, hoặc hiện cảnh nghịch thuận thì cũng xem như hư không, biết rõ thân tâm thảy bình đẳng, cùng với chúng sanh đồng thể không khác, tu hành như thế mới vào viên giác.

Này thiện nam tử! chúng sanh đời mạt pháp chẳng được thành đạo là vì chừa tất cả hạt giống yêu ghét từ vô thỉ cho nên chưa được giải thoát. Nếu có kẻ xem người thù oán như cha mẹ mình, tâm chẳng có hai, thì trừ được các bệnh. Ở trong các pháp yêu, ghét, mình, người, cũng như vậy.

Này thiện nam tử! chúng sanh đời mạt pháp muốn cầu viên giác, nên phát tâm như thế này: “ Tất cả chúng sanh tận cõi hư không, tôi đều khiến cho được vào viên giác hoàn toàn. Ở trong viên giác, chẳng thủ giác mà đoạn trừ tất cả tướng ngã nhân”. Phát tâm như vậy chẳng lạc vào tà kiến.

Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn lặp lại ý nghĩa này nên nói kệ rằng:

“ Phổ Giác ông nên biết

Các chung sanh đời mạt

Muốn cầu thiện tri thức

Cần phải cầu chánh kiến

Tâm xa pháp nhị thừa

Trong pháp trừ bốn bệnh

Tác, chỉ, niệm và diệt

Gần gũi không kiêu mạn

Tránh xa không giận hờn

Thấy tất cả cảnh giới

Phải sanh tâm hy hữu

Cũng như Phật xuất thế

Chẳng hề trái luật nghi

Gốc giới thường thanh tịnh

Độ tất cả chúng sanh

Hết thảy vào viên giác

Không có tướng ngã nhân

Thường y chánh trí huệ

Để vượt qua tà kiến

Chánh giác nhập niết bàn”.

CHÚ THÍCH:

- Tâm hoa: đem hoa dụ cho tính chất thanh tịnh của bản tâm gọi là tâm hoa. Vậy tâm hoa chỉ cho bản thể thanh tịnh.

LƯỢC GIẢI:

Phổ Giác là vị Bồ Tát giác ngộ cùng khắp thế giới nên Ngài biết rõ trên lộ trình tu hành, hành giả đương nhiên gặp nhiều chướng ngại. Nhưng, những chướng ngại ấy đều do chấp 4 tướng mà sanh ra.

Bởi chấp 4 tướng nên hành giả bị mây mờ vô minh che mặt trăng bản thể viên giác nên viên giác chẳng thể chiếu soi phổ biến được. Bởi vậy Ngài Bồ Tát thương xót chúng sanh đời sau cách xa Phật, xa pháp, chư vị thánh hiền thì ẩn cư, ngoại đạo tà sư thì thịnh hành khiến cho hành giả dễ lạc vào tà kiến, nên đứng lên cầu Phật chỉ dậy cho 5 điều.

Hành giả phải cầu hạng người nào làm minh sư?

Y theo pháp môn nào để tu?

Phải làm những hạnh gì?

Trừ bỏ những bệnh gì?

Phát tâm thế nào?

Lời thưa thỉnh cầu của Bồ Tát Phổ Giác được Đức Thế Tôn hứa khả và Ngài bắt đầu khai thị.

Trước hết, Phật chỉ rõ hành giả muốn được thành tựu Thánh Quả khỏi sợ sa vào tà kiến, cần phải có đạo nhẫn vô uý. Đạo nhẫn vô uý là kim chỉ nam định hướng cho con người chánh tri kiến.

Người tu Phật thừa phải lấy đại bi tâm làm nhân, lấy việc cầu thiện tri thức làm duyên. Nếu có nội nhân mà thiếu ngoại duyên hoặc ngược lại ắt khó thành tựu.

Song việc cầu thiện tri thức phải là người chánh tri kiến. Làm sao để nhận xét người đó là chánh tri kiến? Hành giả phải áp dụng phương pháp thuận và nghịch cảnh mới quan sát được.

1./ Nhận xét về cảnh thuận:

Phải nhận rằng thiện tri thức là chánh tri kiến, tất nhiên không trụ tướng, tức là xa lìa được tâm cầu phước báu nhơn thiên. Tâm không được nhiễm cảnh giới nhị thừa tức là xa lìa được cái tâm chuyển tu lợi tiêu cực của hàng Thanh Văn, Duyên Giác.

2./ Nhận xét về cảnh nghịch:

Phải nhận thức rằng thiện tri thức vì lợi ích chúng sanh mà phải hiện thân trong cảnh trần lao mà tâm vẫn thường thanh tịnh. Lắm khi vị thiện tri thức này thực hành đồng sự để dễ bề nhiếp hoá nên thị hiện làm việc lỗi chúng sanh, nhưng không dùng lý luận để bào chữa lỗi mình. Trái lại, hẳn tán dương hạnh thanh tịnh và tự giác lỗi lầm của mình. Hành động như vậy là y chỉ pháp được của Phật để đối trị.

Một khi đã tìm được người như vậy mà tâm tôn làm thầy bạn, thì phải tận tâm tận lực cúng dường chẳng kể thân mạng.

Nên biết rằng sự thị hiện của vị thiện tri thức đều là dùng phương tiện giáo hoá chúng sanh.

Nếu là thuận hành ở trong 4 oai nghi thì đó là chuẩn tắc cho chúng sanh noi theo.

Nếu là nghịch hành, thì đó cũng vì chúng sanh tội lỗi mà thị hiện các lỗi, vẫn không sanh tâm kiêu mạn, chẳng tham trước tài sản, hình thức, vợ con. Như trường hợp Duy Ma Cật là một điển hình. Người vẫn sống đời như thường tình thế gian mà đạo hạnh thì cao vút vô ngần.

Như vậy đối cảnh thuận nghịch chỉ là phương tiện giả hiện. Khi tâm địa thanh tịnh thì chánh niệm thuần thục tức ly ác niệm, ấy là tuỳ nhơn cảm quả khế hợp chân tâm. Lúc đó “ Thì có năng lực thành tựu chánh giác, bông hoa tâm trí phát sáng chiếu soi 10 phương”. Đó là Đức Phật chỉ giáo về câu hỏi thứ nhất của Ngài Phổ Giác: “ Hành giả cầu hạng người nào là minh sư?”.

Câu hỏi thứ hai: Y theo pháp môn nào để tu?

Phải y cứ vào “ cái pháp nhiệm màu của thiện tri thức này chứng mà tu tập thì chẳng có 4 bệnh. Đó là điều chánh được y chỉ vì nó ly được 4 bệnh.

1./ Tác bệnh: Tác có nghĩa là làm. Muốn cầu viên giác mà khởi tâm tạo tức là vọng là tác hạnh lành để cầu nhập viên giác thì ắt chẳng thành. Vì sao vậy? Vì tánh viên giác ấy là thanh tịnh vô vi mà hành giả lại dùng pháp hữu vi để cầu pháp vô vi thì chẳng biết rằng: hễ chấp tạo tác thì đã trái với giác tánh.

Thế nên kinh dậy:

“ Nếu có người nói rằng: bản tâm tôi làm ra các hạnh là để cầu viên giác. Nhưng cái tánh viên giác không phải làm ra mà có được. Nên nói như thế là tác bệnh”.

2./ Nhậm bệnh: Có nghĩa là bệnh tự nhiên, phó mặc. Nhậm bệnh khác với tác bệnh. Một bên làm tất cả hạnh lành để mong cầu. Một bên chẳng làm gì hết mà mong cầu, được xem là buông thả thân tâm. Vì nhậm bệnh nên hành giả chẳng lo diệt sanh tử, chẳng ham niết bàn, pháp chơn, pháp vọng chẳng quan tâm nên không có niệm khởi diệt, để mặc tự nhiên nghiệp lực xoay chuyển. Ấy là lấy cái tâm tự nhiên mặc nó để cầu viên giác. Đem tâm cầu như vậy chẳng nhập được viên giác. Vì thế nên gọi là nhậm bệnh.

3./ Chỉ bệnh: Tức là ngăn vọng niệm. Hành giả nhận thấy tác bệnh và nhậm bệnh chẳng được giác tánh. Vì tác làm cho tâm khởi, nhậm làm cho buông thả, nên áp dụng phương pháp chỉ. Thật ra hành giả chưa nắm vững chỉ trong quán pháp xa ma tha của Bồ Tát nên dùng chỉ để dứt vọng niệm. Có ngờ đâu vọng niệm càng ngăn dứt thì càng dấy động lên nhiều. Vì ngay nơi tâm dứt niệm vẫn là vọng niệm, tức là trái với giác tâm vô niệm. Như thế đem tâm này mà cầu viên giác nên chẳng nhập được. Thế nên gọi là chỉ bệnh.

4./ Diệt bệnh: chữ diệt ở đây nghĩa là vắng lặng. Thật ra tánh viên giác là “ Giác thể minh linh, tịch chiếu bất nhị”. Nay hành giả chỉ đoạn phiền não tức là chỉ trông lặng dứt mà mất đi cái tánh minh chiếu, tất nhiên có chỉ, có tịch thì chẳng hợp được với tánh viên giác. Thế nên gọi là diệt bệnh.

Nhận rõ được 4 bệnh này, người cầu đạo phải cố gắng lìa cho được. Lìa được là biết nương vào pháp mà vị thiện tri thức chỉ bầy để vào chánh quán, ngược lại là tà quán.

Thế nên kinh dậy:

“ Không có 4 bệnh này, thì biết đó là thanh tịnh. Quán như thế gọi là chánh quán. Nếu quán khác đi gọi là tà quán”.

Câu hỏi thứ ba: Phải làm những hạnh gì? Bồ Tát Hạnh thật là vô lượng, vô biên. Ở đây cốt lấy thờ thầy làm quý. Đời mạt pháp, pháp nhược ma cường, nếu chẳng có minh sư chỉ dậy tất nhiên không sao tránh khỏi tà kiến. Do vậy hành giả phải đem hết thân mạng mà cúng dường thiện tri thức.

Thiện tri thức dù hiện cảnh giới thuận hay nghịch với ý mình, tâm hành giả phải một niệm tôn kính, quyết không thay đổi, khác nào như hư không bình đẳng bất động.

Phải nhận thức rằng: Thầy, bạn, chúng sanh và mình vốn đồng thể viên giác. Liễu được như vậy mà có tâm thiện hành thiện pháp. Nhờ thầy có thể khuất tiết, độ chúng sanh có thể vọng thân. Đó chính là tuỳ thuận giác vậy. Đó chính là kính lễ “ Pháp pháp sư” vậy.

Câu hỏi thứ tư: Trừ bỏ những bệnh gì? Ấy là trừ bỏ những bệnh thương, ghét. Ở đây Phật dậy về phần vi tế tức là chủng tử. Chúng sanh sở dĩ trôi lăn trong dòng sanh tử, nguyên nhân từ vô thỉ đến nay do những tạp niệm ta, người và thương, ghét làm chủng tử. Với chủng tử này thiện hiện hành duyên xúc, chấp thủ.

Do vậy mà lúc cầu minh sư lại sinh ra thương, ghét, khinh, trọng dẫn đến lúc nghe pháp sinh ra yêu ghét và thủ xả. Đây chính là chướng ngại cho đạo. Vì thế mà tất cả chủng tử cũng gọi là bệnh. Vậy thì hành giả phải nắm lấy phần cốt lõi là phải trừ bỏ bệnh chấp ngã, chấp nhận và yêu ghét, phải dụng tâm bình đẳng mà hành xử. Với kẻ oan gia xem như cha mẹ. Với sanh tử và niết bàn là chẳng hai, chẳng khác. Được vậy, mới đoạn được cái chủng tử nhân ngã và yêu ghét. Chừng đó mới có thể nhập được viên giác thanh tịnh. Thế nên kinh dậy:

“ Chúng sanh đời mạt pháp chẳng được thành đạo là vì chứa tất cả hạt giống yêu, ghét, mình, người có từ vô thỉ. Cho nên chưa được giải thoát. Nếu có kẻ xem người thù oán như cha mẹ mình, tâm chẳng có hai, thì trừ được các bệnh. Ở trong các pháp yêu ghét, mình, người cũng y như vậy”.

Câu hỏi thứ năm: phải phát tâm như thế nào? Phát tâm tức là phát lời nguyện để lập chí tịnh tâm cho sự tu hành mới được thành tựu.

1./ Phát tâm rộng lớn: nguyện độ tất cả chúng sanh tận cõi hư không.

2./ Phát tâm cứu cánh: Độ chúng sanh viên giác tánh rốt ráo.

3./ Phát tâm chơn thường: Ở trong viên giác không có thủ giác.

4./ Phát tâm điên đảo: Trừ tất cả các bệnh nhân, ngã, chúng sanh, thọ mạng vi tế. Phát tâm như thế là do bi và trí

hoạt động ở cùng lúc làm động cơ cho sự tu hành nên chẳng lạc vào tà kiến.

Thế nên kinh dậy:

“ Chúng sanh đời mạt, muốn cầu viên giác, nên phát tâm như vậy: Tất cả chúng sanh tận cõi hư không, tôi đều làm cho được viên giác hoàn toàn. Ở trong viên giác không có thủ giác, trừ tất cả tướng nhân, ngã, phát tâm như vậy chẳng lạc vào tà kiến”.