Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển III)

Xây chùa, tô tượng, đúc chuông

Xây chùa, tô tượng, đúc chuông

Tinh thần học Phật và thể nghiệm giáo pháp chủ yếu đưa về tâm, nhằm thanh tịnh hóa tâm để hành giả được giải thoát. Vì vậy, người mới tu thường e ngại bị hoàn cảnh bên ngoài chi phối, không thể sống giải thoát được. Trên bước đường tu hành, đối với những người phước đức và trí tuệ còn yếu kém như vậy, Đức Phật khuyên họ cắt đứt mọi việc thế gian để đạt được giải thoát ở bước thứ nhất, bằng cách thực hiện pháp Không, vô tác, vô nguyện. Nghĩa là hành giả mới tập tu, nên quan sát tất cả mọi sự vật trên cuộc đời này là Không, để không khởi tâm ham muốn, không tham đắm và không làm việc gì cả, sẽ giúp cho tâm hành giả không bị ngoại cảnh tác động, tâm được yên ổn, thanh tịnh, giải thoát. Tuy nhiên, người Việt Nam cho rằng tu như vậy là người chán đời, không làm lợi ích cho xã hội.

Vì vậy, sử dụng phương tiện một cách khéo léo, tinh thần Phật giáo Đại thừa đã chủ trương nhập thế, đưa pháp Phật vào đời giúp mọi người có cuộc sống

tốt đẹp và xây dựng xã hội an vui, hòa hợp, phát triển. Và tinh thần Phật giáo Đại thừa với quan niệm rằng bất cứ việc làm nào của hàng đệ tử Phật cũng đều vì lợi ích cho mọi người, vì an lạc cho số đông, đã được nhân dân Việt Nam dễ dàng chấp nhận và áp dụng trong cuộc sống. Sự thấm nhuần Phật pháp như vậy đã được thể hiện qua câu ca dao của người Việt Nam rằng "Xây chùa, tô tượng, đúc chuông. Trong ba việc ấy thập phương nên làm” và người dân Việt đã thực hiện nhiệt tình ba việc : xây chùa, tô tượng, đúc chuông do Phật giáo đề ra.

Thật vậy, ngày nay, chúng ta thấy rõ chùa chiền là nơi ký thác tâm linh của đa số người Việt khi họ còn sống cũng như lúc đã qua đời. Nhà thơ Huyền Không nói lên tinh thần này qua hai câu thơ làm xúc động lòng người, nhất là những người phải sống xa quê hương :

Mái chùa che chở hồn dân tộc

Nếp sống bao đời của tổ tiên.

Mặc dù chùa chiền là cơ sở vật chất, nhưng không phải để phát triển tham vọng và tội lỗi con người; nhưng đó là nơi tôn nghiêm để che chở tâm hồn trong sáng cho mọi người và thể hiện đạo đức của dân tộc ta. Từ nền tảng tốt đẹp như thế, chùa chiền đã trở thành nét đẹp văn hóa của người dân Việt và là nơi thanh tịnh để mọi người ký thác tâm sự. Chính vì lực ảnh hưởng tốt lành này mà thực tế chúng ta thấy người nào gặp

khó khăn phiền muộn, họ thường tìm đến chùa để tiếp nhận sự thanh thản giúp họ có thể vững bước vượt qua nghịch cảnh.

Việc thứ hai là tô tượng, chủ yếu là tượng Phật và tượng Bồ tát. Những hình tượng giải thoát của chư Phật và chư Bồ tát rất nhiều, rất đa dạng đều thể hiện những mẫu người đạo đức thánh thiện, làm lợi ích cho nhiều người, nêu gương sáng cho đời qua nhiều thế hệ. Vì vậy, các tôn tượng Phật, Bồ tát tiêu biểu cho từ bi, trí tuệ, giải thoát luôn tác động cho người chiêm bái, lễ lạy cảm nhận sự an lành và hướng tâm về những hạnh nguyện xả kỷ vị tha, làm lợi ích cho cuộc đời của các Ngài. Điển hình như Bồ tát Quan Âm, Bồ tát Quảng Đức là những biểu tượng của tình thương trong sáng cao tột, của trí tuệ vô cùng, của vô số việc làm vì nhân sinh … khiến cho người phát tâm học theo hạnh đức của các Ngài, đi theo dấu chân các Ngài.

Việc thứ ba là đúc chuông. Chuông tiêu biểu cho Pháp âm, tuy không phát ra thành lời nói, nhưng có thể chuyển tải âm thanh vi diệu của pháp Phật, mà kinh thường gọi là vô tự chân kinh. Vì vậy, khi tiếng chuông chùa ngân vang, người ta thường cảm thấy như nghe được pháp Phật đi thẳng vào lòng, làm cho họ vơi bớt khổ đau buồn phiền, lòng trở nên nhẹ nhàng, thanh thản, để từ đó, lần sống theo lời Phật dạy, chuyển hóa cuộc sống có ý nghĩa.

Ngày nay, với nhiều phương tiện hiện đại và kỹ thuật tinh vi, rất nhiều chùa chiền được xây dựng, nhiều pho tượng Phật, Bồ tát được tạc và nhiều đại hồng chung, tất cả đã trở thành những biểu tượng văn hóa Phật giáo chẳng những riêng ở Việt Nam mà trên cả thế giới, nói lên tinh thần của nhân loại mãi mãi mong ước có được đời sống chân thiện mỹ theo Phật trên trái đất này.

Xuân trong cửa đạo

Xuân trong cửa đạo

Khi bước chân vào cửa đạo, chúng ta nhận thấy mỗi người đều có tâm trạng khác nhau, tùy theo nghiệp lực của mỗi người mà có sự sai biệt về tâm tưởng. Tôi còn nhớ một bài thơ đã đọc rất lâu :

Chân bước nhẹ lên thềm hoa cửa Phật

Lòng từ bi nao nức bỗng dâng trào

Nhìn khói hương nghi ngút tận bàn cao

Thầm khấn nguyện chúng sanh đời bớt khổ.

Bài thơ này không biết có từ bao giờ, nhưng chắc chắn rằng đã xuất hiện trong thời chiến tranh. Cho nên, nhìn ra cuộc đời, tác giả thấy tất cả mọi người đều khổ, mỗi người khổ một cách, mỗi người phải gánh chịu một hoàn cảnh sống bất như ý. Và một câu thơ của cố thi sĩ nổi danh là Vũ Hoàng Chương cũng nói lên tâm trạng u sầu này : Xuân sang mà vẫn là Thu trong lòng.Nghĩa là trời đất đã chuyển sang bầu không khí tràn đầy sức sống mới, đã khoác lên chiếc áo Xuân tươi thắm, nhưng lòng người vẫn mang nỗi buồn vô tận.

Riêng tôi thuở mới tu, cũng nhìn thấy bức tranh đời ảm đạm như vậy; nhưng may mắn thay, nhờ nhân duyên căn lành với kinh Pháp Hoa, khi tôi đọc phẩm Như Lai Thọ Lượng thứ 16, nhận ra được ý Phật dạy rằng trong tam giới không có sinh tử, nhưng vì vô minh, vọng kiến ngăn che, nên sanh các tánh ham muốn khác nhau, tạo tội sai biệt …

Với sự quán tưởng cuộc đời này thay đổi trong từng sát na tâm, cuộc đời chỉ là ảo ảnh phù du không thật, có đó rồi mất đó; vì thế, tôi mới phát tâm đi tìm những gì không sinh tử, những gì nằm ngoài sinh tử mà Đức Phật đã nói. Và khi trầm mình tư duy phẩm Như Lai Thọ Lượng, quán sát về Đức Phật thường trú và hình dung ra thế giới vĩnh hằng bất tử, tôi thấy lòng mình an vui lạ thường khiến cho bức tranh ảo ảnh cuộc đời hầu như biến mất; nói cách khác, như Phật dạy ở trong sinh tử mà không có sinh tử. Nhận chân được yếu nghĩa này, trước mắt tôi chỉ có thế giới Phật và Bồ tát, nơi đó mọi người sống với trí tuệ, với từ bi, với thanh tịnh, giải thoát.

Từ đó, mở ra cho tôi sự tỏ ngộ về cuộc đời này luôn luôn có hai mặt, mặt sinh tử và mặt không sinh tử. Ở mặt sinh tử thì mùa Xuân có đến rồi mùa Xuân phải tàn; còn ở mặt không sinh tử mới có mùa Xuân vĩnh hằng bất diệt. Thật vậy, khi thâm nhập được mặt không sinh tử, mới có niềm an lạc tuyệt điệu, giúp cho tôi

hình dung được thế giới Cực Lạc, thế giới thanh tịnh của chư Phật nhiều hơn là thế giới mà tôi đang sống với những người xung quanh. Vì vậy, tôi thường nhắc đến việc cần làm của người tu là xây dựng ngôi chùa tâm linh nằm ngoài thế giới vật chất và ngôi chùa tâm linh được hình thành một cách nhẹ nhàng đơn giản, chỉ cần chúng ta đặt tâm vào thế giới thanh tịnh của Phật, của Bồ tát, là chúng ta được an lạc ngay tức thì, vì thế giới đó hoàn toàn an lạc và tâm linh chúng ta an trụ nơi đó cũng an lạc theo.

Tuy nhiên, từ cảnh giới sống an lành vô cùng, chúng ta lại thấy chư vị Bồ tát đi vào cuộc đời dưới mọi hình thức để cứu độ chúng sinh. Nhận thấy được bước chân của chư Bồ tát bước ra từ cảnh giới hoàn toàn thanh tịnh và giải thoát , tôi phát hiện thêm yếu nghĩa thứ hai là những người tu hành thật sự thì tâm họ an trụ ở thế giới Phật, nhưng thân của họ hiện hữu trên cuộc đời này. Vì vậy, họ làm đạo không biết mệt mỏi mà tâm lúc nào cũng an vui giải thoát. Cảm nhận sâu sắc về sự hiện hữu của Bồ tát ở cả hai thế giới tương phản, một ở cõi thanh tịnh vĩnh hằng và một ở cõi Ta bà uế trược này, tôi đã cảm tác bài kệ :

Bồ tát đi vào đời

Sen nở khắp muôn nơi

Trang nghiêm cho cuộc sống

Ôi thật đẹp tuyệt vời.

Và rồi từng bước, tôi đã dấn thân hành đạo, làm từ việc nhỏ đến việc lớn, nhưng lúc nào cũng cảm nhận xung quanh mình có chư vị Bồ tát hỗ trợ theo thế liên hoàn thủ hộ Pháp Hoa, nghĩa là mình thủ hộ chúng sinh và mình cũng nhận được lực thủ hộ của chư Bồ tát. Nương vào lực gia bị thủ hộ của Phật và Bồ tát, thì sống trong sinh tử trần lao mà lòng mình vẫn an nhiên như ở Niết bàn. Cho nên từ đây, tôi nhận được yếu nghĩa sinh tử và Niết bàn là một. Vì vậy, ở trong cuộc sống có sinh tử, nhưng đạt được tâm an lạc của Niết bàn là đã tìm thấy được thế giới không sinh tử và sống trong thế giới không sinh tử, nơi đó mới hiện hữu sự an lạc vĩnh hằng.

Chúc tất cả các pháp lữ trong mùa Xuân Canh Dần, thâm nhập được thế giới Tịch Quang của chư Phật, nhưng sắc thân này vẫn hiện hữu ở trần gian để tiếp tục hoằng truyền chánh pháp Như Lai, thành tựu được những việc làm lợi lạc cho mọi người, thắp sáng mãi ngọn đèn tuệ giác của Đức Phật trên cuộc đời này, đem đến mùa Xuân vĩnh hằng bất tận cho nhân loại.

Bồ tát Thích Quảng Đức, một bậc danh Tăng siêu việt của thế kỷ XX

Bồ Tát Thích Quảng Đức,

một bậc danh tăng siêu việt

của thế kỷ 20

Trong thế kỷ 20, có nhiều vị danh Tăng Việt Nam xuất hiện và đã đóng góp rất nhiều việc lợi ích trong các phong trào chấn hưng Phật giáo và phong trào giải phóng dân tộc. Và trong số các bậc xuất trần thượng sĩ thời bấy giờ, chúng ta phải nhắc đến một vị sáng chói nhất là Bồ tát Thích Quảng Đức. Thật vậy, ngọn lửa tự thiêu ngời sáng tinh thần Bi Trí Dũng của Bồ tát Quảng Đức đã khiến cho nhân dân thế giới phải kinh ngạc, phải xúc động và khen ngợi vô cùng. Ngọn lửa tự thiêu của Ngài cũng tỏa sáng cho các dân tộc thế giới biết đến sự hiện hữu kỳ vĩ của Phật giáo Việt Nam cộng tồn trong một đất nước Việt Nam bốn ngàn năm văn hiến. Và hơn thế nữa, ngọn lửa tự thiêu của Bồ tát Quảng Đức còn gióng lên hồi chuông ngân vang sức mạnh của sự kham nhẫn, một sức mạnh phi thường và kỳ diệu. Đức Phật đã nói đó là điều quan trọng nhất mà người tu phải trang nghiêm thân tâm mình.

Hồi tưởng lại cuộc đời của Bồ tát Quảng Đức, chúng ta biết rằng Ngài ra đời và lớn lên xuất gia học đạo ở chùa Long Sơn, Ninh Hòa, thuộc Nha Trang. Đó là nơi có nhiều danh mộc và đặc biệt nơi đó còn được gọi là xứ trầm hương. Trầm hương tiêu biểu cho sự cao quý của đất nước và cũng tiêu biểu cho con người đức hạnh. Đức Phật từng dạy rằng các loài hương không thể bay ngược gió, chỉ có hương thơm của người đức hạnh ngược gió bay xa. Và trên bước đường tu hành, trong suốt 49 năm, Bồ tát Quảng Đức chuyên nghiên cứu và hành trì kinh Pháp Hoa. Điều đáng trân quý là Ngài đã thấm nhuần sâu sắc tinh thần Bồ tát của bộ kinh này, tức hiện thân vào đời để làm đẹp cuộc đời. Cho nên, chẳng những Ngài xây dựng nhiều ngôi chùa ở các tỉnh miền Trung của nước ta, mà Ngài còn sang Campuchia và Lào để xây chùa. Và đặc biệt, Ngài xây chùa nhiều nhất ở các tỉnh Nam bộ. Hơn thế nữa, Ngài đi đến đâu cũng gieo vào lòng người niềm tôn kính đối với một bậc chân tu thạc đức.

Điểm đặc sắc thứ ba của Bồ tát Quảng Đức trên bước đường hành trì kinh Pháp Hoa, chúng ta có thể khẳng định rằng Ngài đã thành tựu được sở đắc là Pháp Hoa Tam muội. Vì vậy, sống trong đời thường như mọi người, nhưng gần như Bồ tát Quảng Đức đoán định được các việc sẽ xảy ra cho đất nước và cho Phật giáo. Điển hình là năm 1963, khi Pháp nạn diễn ra dưới chế độ Ngô Đình Diệm, Ngài đã đến chùa Ấn Quang để

gặp gỡ các vị lãnh đạo trong Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo và xin được tự thiêu để cúng dường. Bấy giờ, Ngài dám khẳng định rằng chỉ có việc tự thiêu của Ngài mới chấm dứt được sự khủng bố và đàn áp Phật giáo của chế độ Diệm.

Đến khi cuộc tranh đấu của Phật giáo rơi vào tình trạng bế tắc, thì Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo mới chấp nhận cho Ngài tự thiêu. Và quả đúng như lời tiên đoán của Bồ tát Quảng Đức, sau khi Ngài tự thiêu, hàng hàng lớp lớp Tăng Ni ở các tỉnh đã tập trung về Saigon để viếng tang Bồ tát và biểu tình phản đối chế độ độc tài Ngô Đình Diệm. Sự kiện này đã đẩy phong trào tranh đấu lên đỉnh cao, khiến chính phủ Diệm hoảng sợ, đã sử dụng chiến dịch nước lũ. Trong đêm 20 tháng 8 năm1963, chính phủ Diệm dùng toàn bộ lực lượng cảnh sát và công an tấn công các chùa và bắt giam tất cả Tăng Ni cùng Phật tử.

Tin tức và hình ảnh Bồ tát Quảng Đức ngồi an nhiên trong ngọn lửa tự thiêu vào ngày 20 tháng 4 nhuần, năm Quý Mão (1963) nơi ngã tư Lê Văn Duyệt và Phan Đình Phùng (ngày nay là ngã tư Cách Mạng tháng 8 và Nguyễn Đình Chiểu) đã được lan truyền khắp thế giới. Nhiều tổ chức Phật giáo biểu tình phản đối và kêu gọi chính phủ Diệm chấm dứt cuộc đàn áp Phật giáo. Đặc biệt là tiếng nói của ông U Thank, Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc lúc bấy giờ cũng đã phản đối

việc bắt bớ và tàn sát dã man của chính phủ Diệm đối với Tăng Ni và Phật tử. Và ngay cả Ngoại trưởng của chế độ Diệm là giáo sư Vũ Văn Mẫu đã cạo tóc để hành hương sang Ấn Độ nhằm chiêm bái và kêu gọi nhân dân thế giới phản đối chế độ độc tài Nhu Diệm. Chẳng những tín đồ Phật giáo, mà các tôn giáo khác trên thế giới và các dân tộc yêu chuộng hòa bình đã đồng loạt ủng hộ phong trào tranh đấu của Phật giáo Việt Nam.

Ngày hôm nay, với sự quyết định và cho phép của chính phủ, chúng ta đã hoàn thành việc xây dựng tượng đài Bồ tát Thích Quảng Đức để khắc ghi hình ảnh một bậc danh Tăng siêu việt đã lưu lại cho Phật giáo Việt Nam và đất nước Việt Nam việc làm cao quý và đức hạnh ngời sáng.

Được thừa hưởng sức mạnh bất tử của Bồ tát Quảng Đức, chúng tôi tin tưởng rằng các thế hệ kế tiếp sẽ noi gương sáng của Bồ tát để tạo dựng cuộc sống từ bi, bình đẳng, vô ngã, vị tha làm cho đạo pháp hưng thạnh và đất nước phồn vinh. Đó chính là điều mà Tăng Ni và Phật tử thành phố nói riêng và cả nước nói chung đều mong muốn.

Cái chết đối với người Phật tử

Cái chết đối với người phật tử

Khi Đức Phật còn là thái tử, trong lúc đi dạo chơi, Ngài đã trông thấy những cảnh khổ đau của kiếp sống con người là bệnh hoạn, già yếu và chết. Từ đó, cuộc sống khổ đau và tạm bợ của con người đã khiến cho thái tử suy tư rất nhiều và thôi thúc Ngài quyết tâm đi tìm cuộc sống an lạc, vĩnh hằng, bất tử. Trải qua năm năm tìm đạo, sáu năm khổ hạnh chốn rừng già và sau 49 ngày Thiền định ở Bồ đề đạo tràng, Đức Phật đã nhận thấy rõ đặc tính của cuộc sống con người nói riêng và của muôn vật, muôn loài nói chung ở trong thế giới sanh diệt là vô thường (Anicca), khổ (Dukkha) và vô ngã (Anatta).

Thật vậy, thân xác của chúng ta thể hiện rõ nét bản chất vô thường, vì nó thay đổi không ngừng trong từng sát na. Đang tươi trẻ, mạnh khỏe, nhưng một cơn bạo bệnh hoặc tai nạn ập đến, thì cái thân tứ đại liền trở thành ốm yếu, tiều tụy, tàn phế, cho đến kết thúc bằng cái chết. Và tinh thần chúng ta cũng chịu sự chi phối của vô thường, lúc vui, lúc buồn, lúc thương, lúc giận,

lúc hiểu biết, lúc dại khờ, si mê, v.v… và đến tuổi già thì sức mạnh tinh thần trở nên yếu kém, khả năng tập trung không còn, cho đến bị lẩm cẩm. Không phải chỉ có sự sống của con người vô thường, mà mọi vật trong trời đấtnhư nhà cửa, ruộng vườn, sông núi, biển cả, thậm chí cả thái dương hệ, không có một vật nào nằm ngoài định luật vô thường. Mọi vật đều nằm trong quy trình thay đổi không ngừng và tất cả mọi thứ đều sẽ hư hoại.

Trong cuộc sống hằng ngày, hiểu rõ đặc tính vô thường, chúng ta không buồn phiền, khổ đau trước sự thất hứa của người bạn. Hôm nay, bạn vui thì hứa sẽ cùng làm một việc nào đó với mình; nhưng ngày mai, cái tâm vô thường nổi lên thì lời hứa trở thành gió thoảng mây bay. Hoặc trong công việc kinh doanh ngoài xã hội cũng vậy, nếu không nắm bắt được sự thay đổi của tình hình kinh tế, thì cũng dễ dàng thất bại.

Trong việc tu tập pháp Phật, thấu rõ pháp vô thường sẽ giúp chúng ta không sợ hãi, lo âu trước cái chết, mà còn loại bỏ được sự tham ái, sân hận, buồn khổ và thúc đẩy chúng ta dũng mãnh tinh tấn tu hành. Thật vậy, cái chết là một biểu hiện đặc sắc nhất của vô thường có tác dụng mãnh liệt với chúng ta. Đức Phật cùng chư vị Tổ sư luôn nhắc nhở chúng ta nên nhớ đến cái chết, nên quán sát sự vô thường của mạng sống. Chết là điều chắc chắn không ai tránh khỏi, hễ có sự hiện hữu trên

cuộc đời này thì phải có sự kết thúc cuộc sống; cho nên có câu nói rằng tất cả mọi người đều bình đẳng trước cái chết, nghĩa là ai cũng phải chết và chết bất cứ lúc nào. Tính chất rất mong manh của mạng sống con người được kinh Kim Cang ví như làn điện chớp trên trời trong tích tắc rồi mất, như giọt sương mai trên cành lá hay như bọt nước có rồi vở ngay.

Nhận thức sâu sắc về cái chết như vậy không phải để chúng ta chán đời, buông trôi mọi việc, mà ngay bây giờ, chúng ta phải tinh tấn thực hiện lời Phật dạy để không phí phạm mạng sống quý báu này, không bỏ lở cơ hội hiếm có được tu học Phật pháp trong hiện đời. Vì bước theo dấu chân Phật là bước đi trên con đường thăng hoa cuộc sống, cho nên chúng ta không sống vô ích và không chết vô nghĩa. Thể hiện sự sống theo Phật là sống an lạc, sống hiểu biết, sống từ bi hỷ xả, sống vị tha vô ngã, sống tốt đẹp cho gia đình, sống lợi lạc cho đoàn thể, cho cộng đồng xã hội và chết trong sự tiếc thương, cảm mến của nhiều người, để lại những bài học quý giá cho đời.

Sống và chết một cách thiện mỹ và có ý nghĩa như vậy thì thân tứ đại này có mất đi, nhưng những việc làm tốt đẹp của người Phật tử vẫn lưu lại cho đời tiếng thơm, thì hành giả chết mà không chết. Và họ bỏ lại của cải vật chất phù du của thế gian, nhưng đã mang theo được hành trang quý báu để giúp họ tái

sanh vào những cảnh giới tốt đẹp hoặc tái sanh làm người có nhiều phước báu tiếp tục công việc lợi ích cho mọi người.

Đức Phật là vị Thánh nhân bậc nhất đã vắng bóng trên thế gian này hơn 25 thế kỷ, nhưng nhân loại trong khắp năm châu bốn biển vẫn ngày ngày kính ngưỡng, tôn thờ, lễ lạy Ngài, thọ trì đọc tụng những lời dạy của Ngài, sống theo giáo pháp của Ngài. Bởi vì Đức Phật đã nương vào sanh thân tứ đại trải qua vô số kiếp hành Bồ tát đạo mà Ngài phát huy được Báo thân viên mãn là thân phước đức và trí tuệ toàn mỹ toàn bích và Ngài cũng thành tựu được Pháp thân vĩnh hằng, bất tử, chẳng những vượt ngoài quy luật sống chết của con người trong sáu đường sanh tử, mà Ngài còn điều động được cuộc sống trường tồn vĩnh cửu của cả Pháp giới.

Đức Phật cũng khẳng định trong phẩm Như Lai Thọ Lượng, kinh Pháp Hoa rằng Ngài có thọ mạng của Pháp thân vĩnh hằng bất tử, nhưng dùng phương tiện nói diệt độ. Vì nếu Như Lai ở lâu trên đời thì người đức mỏng không trồng cội lành, ham ưa ngũ dục, sanh tâm lười biếng, vì họ nghĩ rằng Đức Phật toàn năng luôn che chở họ, không chịu tu, rồi đọa ác đạo.

Trên là Đức Phật và kế đến là các vị Bồ tát hiện thân trên cuộc đời này, điển hình là tấm gương sáng chói nhất của Bồ Tát Thích Quảng Đức. Ngài đã tự

thiêu thân để gióng lên tiếng chuông cảnh tỉnh thế lực độc ác và ngọn lửa thiêng từ thân Ngài đã khiến cho cả thế giới phải xúc động. Đặc biệt là trái tim bất diệt của Ngài đã tỏa sáng tinh thần từ bi vô ngã vị tha khiến cho người người rơi lệ, kính ngưỡng. Bồ tát hy sinh mạng sống hữu hạn vì đạo pháp, vì dân tộc, cho nên Ngài đã trở thành biểu tượng bất tử trong lòng dân tộc Việt Nam, trong Phật giáo đồ Việt Nam và trong lòng những người đệ tử Phật nói chung.

Chúng tôi mong rằng các Phật tử tu học theo tinh thần Phật dạy, cần nỗ lực thực hiện những việc làm tốt đẹp cho đời, đóng góp cho đạo pháp hưng thạnh. Khi mạng sống tạm bợ này chấm dứt theo quy luật vô thường, sẽ đem theo được những gì đáng quý cho kiếp lai sanh ở những cảnh giới tùy theo sở nguyện của mình.

Giáo dục ở tự viện

Giáo dục ở tự viện

Trước khi chịu ảnh hưởng sự giáo dục của trường lớp theo văn hóa Tây phương, nền giáo dục của Đông phương nói chung và ở Việt Nam nói riêng, mang tính cách gia đình, tính cách Thầy trò theo tinh thần Nho giáo của Khổng Mạnh. Tuy nhiên, có thể thấy rõ việc giáo dục ở tự viện của Phật giáo Việt Nam đã góp phần quan trọng cho xã hội nước ta ở nhiều lãnh vực. Thật vậy, những bài học của Phật giáo đã ảnh hưởng sâu sắc đến việc khai mở tâm trí, phát huy sự hiểu biết cho nhiều người và xây dựng cho cộng đồng xã hội những con người vừa có tài năng, vừa có nếp sống văn hóa và đạo đức. Thực tế cho thấy người ta đến chùa, ngoài việc đọc tụng kinh điển của Đức Phật, họ còn được gần gũi những bậc cao Tăng để học đạo đức làm người và học kiến thức văn hóa của xã hội.

Lịch sử nước ta đã lưu lại những việc làm tốt đẹp của sự giáo dục theo Phật giáo. Từ thời kỳ Việt Nam lập quốc, đa số vua quan đều học ở chùa; điển hình như vua Lý Nam Đế trước khi khởi nghiệp đã học đạo ở

chùa. Ngoài ra, người chịu ảnh hưởng rõ nét sự đào tạo của chùa là Lý Công Uẩn, tức vua Lý Thái Tổ. Vị vua này đã được Thiền sư Vạn Hạnh un đúc, nuôi dưỡng, dạy dỗ thành người tài đức có công lớn trong việc mở mang triều đại nhà Lý, một triều đại mà theo cố giáo sư Hoàng Xuân Hãn nhận xét là triều đại thịnh trị và thuần từ nhất trong lịch sử nước ta. Từ đó về sau, các tự viện Phật giáo vừa đào tạo tu sĩ và Thiền sư, đồng thời cũng đào tạo được những người có tài an bang tế thế nổi tiếng. Cho đến khi Quốc Tử Giám được thành lập và tổ chức nền giáo dục theo tinh thần Tam giáo đồng nguyên, thì đất nước ta mới chính thức có trường đào tạo người làm quan. Từ đây trở đi, chùa chỉ đào tạo người đạo đức. Tuy nhiên, việc chính yếu có thể thấy rõ là chùa chiền hay Phật giáo Việt Nam vẫn luôn giúp đỡ triều đình ổn định xã hội, cũng như đóng vai trò quan trọng cho an sinh xã hội. Có thể khẳng định rằng từ thời kỳ xa xưa cho đến ngày nay, hầu như người dân Việt Nam vẫn còn ít nhiều chịu ảnh hưởng sự giáo dục đạo đức của các tự viện Phật giáo.

Hiện nay, hầu hết các chùa đều tổ chức những khóa học giáo lý, giảng dạy về đạo đức và Phật pháp cho Phật tử, giúp cho họ vừa đóng góp được việc làm tốt đẹp trong các hoạt động xã hội, vừa gìn giữ được nếp sống đạo đức mà chính yếu là nếp sống xây dựng trên nền tảng năm giới và mười giới theo Phật dạy.

Như các Phật tử đã biết, năm giới là không sát sinh, không gian tham trộm cướp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời hung ác, không nói lời gây chia rẽ và không uống những chất kích thích làm mất tự chủ. Mười giới gồm năm giới vừa nói cộng thêm năm giới mang tính cách tích cực hơn nữa; đó là chẳng những không sát sinh mà còn phóng sinh, còn bảo vệ mạng sống của tất cả các loài, kể cả bảo vệ môi trường sống của trái đất này. Chẳng những không gian tham, trộm cướp mà còn bố thí, san sẻ của cải vật chất cho những người kém may mắn hơn mình. Chẳng những sống cuộc đời đoan chánh mà còn hướng dẫn người khác cũng sống tốt đẹp như mình. Chẳng những không nói dối, không nói hung ác, không nói lời gây mất đoàn kết, mà luôn nói lời ngay thật, nói lời từ ái, nói lời tạo sự hòa thuận giữa mọi người. Chẳng những không uống chất làm mất sự sáng suốt, mà còn hướng dẫn được nhiều người thoát khỏi con đường nghiện ngập, giúp họ không bị mất nhân phẩm, tâm trí không mê muội và giữ được gia đình hạnh phúc của họ.

Thiết nghĩ việc giữ gìn năm giới cho đến mười giới như trên, người Phật tử không tạo những việc tội lỗi, không nói lời tội lỗi, không suy nghĩ tội lỗi, mà hơn thế nữa còn làm những việc tốt đẹp và lời nói cùng suy nghĩ tốt đẹp. Vì vậy, năm giới cho đến mười giới chính là nền tảng đạo đức căn bản thiết thực nhất và có giá trị lớn lao cho việc xây dựng mẫu người sống đạo đức, tạo dựng

được gia đình hạnh phúc, hòa thuận, góp phần xây dựng cộng đồng xã hội mà mọi người có thể tin cậy lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau, cùng an vui, đoàn kết, phát triển, cho đến góp phần giúp trái đất của chúng ta được trong sạch, xanh đẹp, kéo đài được tuổi thọ, giúp cho thế giới hòa bình, mọi người và mọi loài cùng chung sống trong sự chia sẻ, nâng đỡ cùng phát triển cộng tồn.

Tóm lại, năm giới hay mười giới của Đức Phật dạy đã có giá trị từ thuở Ngài tại thế, cho đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị hữu ích cho cuộc sống tốt đẹp của cả nhân loại. Thật vậy, khi mà hận thù, bạo lực, chiến tranh hằng ngày vẫn đang diễn ra ở khắp mọi nơi, khi mà sự sống của con người và nhiều chủng loại khác đã bị hủy điệt và đang bị đe dọa, khi mà lá phổi của địa cầu này đang bị chọc thủng, khi mà môi trường sống của con người đang từng ngày bị ô nhiễm trầm trọng, chỉ vì lòng tham lam, ích kỷ, thù hận, mê muội của con người, thì hơn bao giờ hết việc tuân thủ năm giới cho đến mười giới của Đức Phật vẫn vô cùng cần thiết cho cuộc sống tốt đẹp, an lạc, hòa bình của từng người, từng gia đình, từng quốc gia và cho cả cộng đồng nhân loại cùng muôn loài trên quả địa cầu này.

Giới định tuệ

Giới định tuệ

(Bài giảng trường hạ chùa Bửu Thiền, huyện Long Thành,

tỉnh Đồng Nai, ngày 17-7-2010)

Theo lịch sử Phật giáo, khi Đức Phật thành đạo, Ngài đến Lộc Uyển giáo hóa năm anh em Kiều Trần Như đắc quả vị A la hán, sau đó, Ngài tiếp tục độ 50 thanh niên dòng họ Da Xá cũng đắc La hán. Dưới sự hướng dẫn, thương yêu, đùm bọc của Phật, tâm các vị này liền trở nên thanh tịnh và chứng Thánh quả một cách dễ dàng. Thật vậy, chính từ thân tâm của Đức Phật đã tỏa ra lực cảm hóa một cách kỳ diệu khiến cho người thấy phải kính trọng và phát tâm tu theo Ngài và gia đình trưởng giả Da Xá là giới tại gia đầu tiên đã tiếp nhận được năng lượng cảm hóa vi diệu của Phật, họ liền phát tâm sống đời phạm hạnh theo Phật.

Sau đó, với trí tuệ siêu tuyệt, Đức Phật đã chỉ dạy các vị La hán đệ tử mỗi người nên đi một hướng để truyền bá chánh pháp. Có thể khẳng định rằng chỉ có

người đắc Thánh quả mới có khả năng diễn dương chánh pháp và thay Phật độ đời. Chúng ta sinh ra đời cách Phật quá xa, nên việc đắc Thánh quả vô cùng khó khăn, nhưng nếu chúng ta không tuyên thuyết pháp Phật thì giáo pháp không tồn tại được. Vì vậy, chúng ta nỗ lực tu hành, có được những sở đắc, mới chia sẻ cho nhau để cùng thăng tiến trên con đường đạo hạnh. Thiết nghĩ giáo pháp Phật tuy có nhiều pháp môn, nhưng không ngoài ba điều chính yếu là giới, định và tuệ. Dù chúng ta tu theo tông phái nào, pháp môn nào mà rời giới, định, tuệ, chúng ta đã biến chánh pháp của Phật trở thành tà pháp.

Một người muốn học, muốn tu và muốn truyền bá chánh pháp, phải tu giới và từ giới chuyển hóa thành đức hạnh, thì người này nói năng hay yên lặng vẫn là chánh pháp. Thực tế cho thấy những vị không học nhiều, nhưng chuyên tu có đức hạnh thì dễ dàng thuyết phục người và giữ gìn chánh pháp dài lâu. Hòa thượng khai sơn chùa Bửu Thiền này không có điều kiện học nhiều, nhưng Ngài giữ giới tu hành rất nghiêm minh.

Giới quan trọng nhất trong đời tu của chúng ta. Khi chuyển hóa được giới thành đức hạnh, sẽ có được sức cảm hóa người một cách kỳ diệu, làm cho người được an lạc. Thật vậy, xưa kia, Tỳ kheo Mã Thắng vâng lời Phật dạy đi vào thành Vương Xá trong sự yên lặng, trong sự tĩnh giác. Xá Lợi Phất, người lãnh đạo

giáo phái Bà la môn thời bấy giờ trông thấy Mã Thắng, nét ung dung tự tại của Ngài đã thu hút Xá Lợi Phất đi theo về tịnh xá. Mã Thắng và Xá Lợi Phất đều đi trong yên lặng, nhưng tâm của Mã Thắng và tâm của Xá Lợi Phất đã truyền thông với nhau trong sự tĩnh lặng. Về đến tịnh xá, Đức Phật thấy Xá Lợi Phất, chỉ nói đơn giản rằng "Lại đây, Tỳ kheo”. Một lời nói đơn sơ như vậy, nhưng toát ra năng lực của chánh pháp khiến cho Xá Lợi Phất liền đắc quả A la hán. Vì vậy, chánh pháp chúng ta khó nắm bắt, khó thực hành và khó truyền cho người khác. Chỉ hành giả nào ở cùng một tần số với người nói chánh pháp thì mới nghe được, nhận được mà thôi.

Ngày nay, chúng ta tu trong giáo pháp Phật không phải chỉ dùng lời nói suông, nhưng đó là giáo pháp mà chúng ta tu chứng được trong thân tâm thanh tịnh, từ đó mới phát sinh trí tuệ gọi là Thiền. Thiền có nghĩa là sự sáng suốt trong tâm yên tĩnh, trong tâm trong sạch là giới đức. Và từ Thiền, người ta mới phát hiện được Diệu Pháp Liên Hoa; nghĩa là người tu được giới đức, thân và tâm thanh tịnh như hoa sen (Liên Hoa) không bị nhiễm trần và trong thân tâm thanh tịnh đó có viên ngọc quý là Diệu Pháp.

Có thể khẳng định rằng mọi pháp tu của Phật đều nhằm làm cho thân và tâm hành giả được thanh tịnh và phát sinh trí tuệ; không có pháp nào hơn pháp nào.

Chúng ta trì tụng Diệu Pháp Liên Hoa thường nghĩ rằng đó là bộ kinh để chúng ta tu đắc đạo, nhưng quên rằng Diệu Pháp Liên Hoa phát xuất từ tâm thanh tịnh của Tỳ kheo mới có viên ngọc bên trong là trí tuệ. Vì vậy, trên bước đường tu, làm sao cho thân tinh khiết như hoa sen không nhiễm trần, không có gì trên cuộc đời này hấp dẫn chúng ta, chi phối chúng ta được. Và muốn tu cho thân tâm thanh tịnh như hoa sen, không thể rời bỏ 37 trợ đạo phẩm. Chúng ta tụng Pháp Hoa mà không thực tập 37 trợ đạo phẩm thì không thể chuyển thân ô uế thành hoa sen, không thể chuyển tâm phiền não thành viên ngọc trí tuệ.

Thực hành 37 trợ đạo phẩm, chúng ta đạt đến đỉnh cao là Bát Chánh đạo và Bát Chánh đạo chính là sự thể hiện của thân và tâm thanh tịnh; nói cách khác, thân khẩu ý thanh tịnh là Bát chánh đạo. Thân chúng ta có chánh nghiệp và chánh mạng. Vì vậy, nếu không có nghề nghiệp chân chánh và cuộc sống chân chánh sẽ bị người đời đánh giá thấp, thì người này không thể là Thánh.

Thân thanh tịnh trước nhất chỉ cho thân tứ đại ngũ uẩn do xã hội đánh giá chúng ta thanh tịnh hay không, đánh giá chúng ta là người tốt hay không. Còn chúng ta tốt ở trên mây, mà ở đây không tốt thì cũng coi như không tốt. Trước kia, tôi cũng lầm tưởng rằng trên bước đường tu, mình bất chấp dư luận xã hội; nhưng thật ra dư luận xã hội cũng quan trọng. Đầu tiên, chúng ta phải

thanh tịnh trong xã hội chúng ta sống thì mới được an ổn. Nếu bị người coi không tốt, coi là tệ nạn, làm sao yên được. Người đánh giá chúng ta tốt, thì họ mới bảo vệ chúng ta, từ đó đời sống vật chất yên ổn mới tiến đến đời sống tâm linh thanh tịnh là định và huệ. Vì vậy, thân thanh tịnh sẽ phát được huệ và huệ phát thì lời nói của chúng ta luôn khế lý và khế cơ. Khế lý và khế cơ rất khó đi đôi với nhau, vì hai điều này luôn mâu thuẫn nhau. Thật vậy, khế cơ là phù hợp với căn cơ, trình độ của chúng sinh, nhưng căn cơ chúng sinh thì không đồng mà chúng ta đi theo căn cơ chúng sinh thì làm sao phù hợp được với chân lý.

Chính vì vậy mà chúng ta chỉ khế lý khi chúng ta tu giới định tuệ và tuệ sanh, Đại thừa gọi là Bát nhã ba la mật; nghĩa là chúng ta tu bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ, nhưng phải sanh được Bát nhã, hay có trí tuệ, chúng ta mới thấy được chân lý và chân lý này là chân lý phổ biến, thì tất cả muôn sự muôn vật chúng ta thấy nó muôn màu muôn vẻ. Khi Đức Phật tu ở Bồ đề đạo tràng, Ngài chứng Bát nhã ba la mật trước, từ đó Ngài quan sát trình độ căn cơ của chúng sinh hoàn toàn sai khác, cho nên nếu nói cho người này nghe được thì người kia không bằng lòng. Vì vậy, Phật nhận thấy pháp của Ngài chứng là chân lý quá cao siêu mà trình độ của mọi người đang bị nghiệp chướng ngăn che, không thể thấy, không thể nghe được. Bấy giờ, Phật mới nghĩ đến độ thứ bảy là

phương tiện (Kinh Hoa Nghiêm nói thập độ là muốn nói ý này), nghĩa là có trí tuệ nhưng thiếu phương tiện huệ thì không thể làm được.

Hiểu biết của Phật và hiểu biết của chúng ta cách nhau quá xa. Ta không thể hiểu Phật thì làm sao Ngài truyền cho chúng ta và chúng ta không được Phật truyền thì làm sao tu. Nghĩ đến sự khó khăn vô cùng như vậy, Đức Phật muốn vào Niết bàn. Bấy giờ, Phật mới nghe lời khuyên của chư Phật mười phương và lời thỉnh cầu của Phạm Thiên, Ngài mới trở lại thế giới hiện thực ở Ta bà và dùng trí phương tiện để giáo hóa độ sanh. Đức Phật có vô số phương tiện, mà theo tinh thần kinh Hoa Nghiêm là "Đại dụng tại tiền, quyền tại thủ”. Trí Bát nhã nhìn thấu suốt Pháp giới là đại dụng; cho nên mở trí này ra thì bao la cả thái hư. Nhưng "Quyền tại thủ” là mặc dù có trí tuệ, nhưng nếu thiếu phương tiện huệ thì cũng bó tay. Vì vậy, người tu phải có trí Bát nhã trước, rồi mới có phương tiện huệ. Có phương tiện huệ thì nhìn thấy sự thật, thấy ta đang ở Niết bàn hay đang ở địa ngục, ở Ta bà hay ở Tịnh độ. Phật tu chứng Niết bàn, hưởng được quả của Niết bàn là thường, lạc, ngã, tịnh, hoàn toàn an ổn. Nhưng Phật chứng Niết bàn đồng với chư Phật mà Ngài còn có thân tứ đại của Phật Thích Ca.

Chúng ta cũng có hai phần là phần chân linh phát triển, nhưng vẫn tồn tại thân vật chất này, nói rõ là thân

vật chất này đang ở trong xã hội loài người. Mỗi người tu chúng ta đều có sở đắc riêng, nếu theo Nguyên thủy, chúng ta có sơ quả đến tứ quả; theo Bồ tát đạo thì có sơ địa đến thập địa, cho đến Đẳng giác. Nghĩa là mỗi người đều có một pháp để an trụ và sống an lạc trong đó. Có thể nói ban ngày chúng ta sống ở Ta bà trong thân tứ đại ngũ ấm, nhưng ban đêm chúng ta Thiền định thì đó là thế giới riêng của chúng ta. Gần như tất cả người tu đều có tâm đắc này. Sống ở Ta bà có đủ thứ, ta tùy thuận theo đó mà sống, thì đó chỉ là phương tiện; còn tâm linh chúng ta thì ai biết, ai hiểu được.

Vua Trần Thái Tôn đã nói lên ý này rằng :

Phong đã tùng quang nguyệt chiếu đình

Tâm đầu cảnh sắc cộng thê thanh

Cá trung tư vị vô nhơn thức

Đương dữ sơn Tăng lạc cộng minh.

"Tư vị” trong tâm giải thoát của ngài thì ai biết được, chắc chắn chỉ có nhà vua, hay người tu chứng hưởng thụ được mà thôi; vì vua Trần Thái Tôn đã thức suốt đêm với Đại Đăng quốc sư mà ngài không hề mệt mỏi, chán nản. Ngày nay chúng ta tu, cố tập một đêm không ngủ, nhưng lại phải tìm chuyện để nói. Một đêm thức trắng là sống trong Thiền định mới không mệt và tâm hoàn toàn sáng, nên họ hiểu nhau được. Tâm Trần Thái Tôn muốn ở lại núi để tu với Đại Đăng quốc sư, nhưng Trần Thủ Độ nói nếu bệ hạ

ở trên núi thì triều đình cũng dọn lên núi. Đại Đăng mới khuyên vua rằng "Tâm bệ hạ thanh tịnh thì ngồi trên ngai vàng cũng thanh tịnh, như vậy ngài và ta đã tương giao với nhau rồi”.

Thông thường muốn tâm thanh tịnh phải ở trong núi sâu, nhưng Đại Đăng dạy rằng tâm thanh tịnh là ngọc ma ni thì để vào chỗ nào cũng có công năng lắng được nước trong, tức làm cho tâm người khác thanh tịnh. Nghe lời dạy của Đại Đăng, tâm thanh tịnh của nhà vua đã tương thông với Đại Đăng, cho nên từ đó, vua đã chuyển đổi ngai vàng thành Niết bàn, nghĩa là tất cả mọi chống đối, phiền hà trong triều đình tự động hóa giải.

Tâm thanh tịnh tác động cho người buồn phiền gặp ta, họ cũng thanh tịnh theo. Tác động của pháp hành này đã có từ buổi gặp gỡ đầu tiên giữa Xá Lợi Phất và Mã Thắng vào thời Phật còn tại thế và pháp hành đó cũng đã được thể hiện ở nước ta từ thời vua Trần Thái Tôn gặp Đại Đăng quốc sư. Đó là điều mà chúng ta cần suy nghĩ.

Từ tâm thanh tịnh, huệ phát sinh, thấy được mình đang ở đâu và sử dụng trí phương tiện để xác định ta đang đối diện với Tỳ kheo, hay với ngoại đạo. Nếu đang ở Niết bàn, Cực lạc thì không có gì để nói; nhưng chúng ta đang ở trong xã hội của Ta bà; nghĩa là ở Nhà lửa thì phải giải quyết bằng trí tuệ phương tiện, không

thể ở chùa Bửu Thiền mà nói chuyện chùa Phổ Quang. Vì vậy, khi tôi sang Ý dự hội nghị trong nhà thờ, tôi tự xác định mình đang ở trong Tòa Thánh La Mã và đang đối diện với Hồng Y; đừng mơ màng mà tưởng rằng mình đang đối diện với tín đồ Phật giáo. Và từ sự nhận biết chính xác như vậy mà dùng phương tiện huệ để lý giải Phật pháp sao cho người nghe hiểu và chấp nhận được. Tôi trao đổi với những vị này rằng chúng ta ở thế kỷ 20, các tôn giáo nên hiểu biết lẫn nhau và chia sẻ cho nhau, không phải đối lập nhau; vì mỗi tôn giáo đều có nét hay riêng. Bấy giờ, các Hồng Y rất hoan hỷ đáp rằng chúng tôi cũng tập Thiền. Và gặp Hồng Y Phạm Minh Mẫn ở Tp.HCM cho biết ông cũng học Thiền. Thiết nghĩ pháp Phật có vô số điều hay có thể giúp người ta thăng hoa cuộc sống thì họ cũng phải tìm học và chúng ta sử dụng pháp thích hợp với họ để chia sẻ.

Với trí phương tiện, chúng ta biết mình đang ở đâu và ở thời đại nào. Nếu ở thời kỳ thần quyền mà chúng ta bác bỏ vấn đề cúng bái, thì dễ chuốc họa vào thân. Thực tế cho thấy xưa kia, chư vị Tổ sư của chúng ta hoằng pháp đến những vùng mà dân địa phương thờ bà Hỏa, bà Thủy, các Ngài cũng đốt nhang thăm họ, chứ không bài bác. Nhưng sau khi có sự hiện diện của các vị Tổ sư, dân chúng nhận thấy rõ rằng bà Hỏa hay bà Thủy không thể trả lời những thắc mắc của họ, trong khi các nhà sư giải đáp được tâm trạng của họ. Vì vậy,

nhà sư hay con người đóng vai trò quyết định; cho nên kinh Pháp Hoa khẳng định rằng Phật pháp tồn tại trong con người, khi nào con người còn tin Phật pháp thì Phật pháp tồn tại, gọi là thế gian tướng thường trụ. Nếu con người không tin Phật pháp nữa thì Phật pháp sẽ bị hoại diệt.

Dùng trí phương tiện để thấy được con người ở thời kỳ nào chỉ hiểu biết như vậy và chấp nhận như vậy, thì mình nói khác, họ sẽ không nghe. Cho nên, Phật tử có việc buồn phiền, đến gặp Thánh Tăng thanh tịnh, họ được thanh tịnh theo; hay gặp vị có trí tuệ, đưa ra lời giải đáp giúp họ yên tâm.

Nhưng nếu không là Thánh Tăng hay không có trí tuệ, mà chỉ có phàm Tăng, chúng ta giải quyết bằng cách nào? Chúng ta cũng tụng kinh, lạy Phật, cầu nguyện thì họ cũng được yên tâm. Thật vậy, tôi thường làm như thế; vì mình không phải là Thánh, nên không làm cho họ an lạc được, nhưng họ nghĩ mình cầu nguyện được nên nhứt thời họ yên tâm, còn kết quả cao hay thấp chưa biết.

Vì vậy, nếu đệ tử Phật tự bác bỏ, chê bai lẫn nhau là phạm sai lầm lớn; vì tất cả đều là phương tiện độ đời, người dùng phương tiện này, người có phương tiện khác. Thực tế chúng ta thấy trên lộ trình tự hành hóa tha, có vị Thiền sư bốc thuốc, chữa bệnh, có vị dạy về nông nghiệp, có người cầu đảo kêu mưa làm gió.

Tất cả những phương tiện mà đệ tử Phật sử dụng tuy khác nhau, nhưng đều nhằm mục tiêu làm an lạc cho người. Có những phương tiện sử dụng được ở thời kỳ thần quyền, nhưng đến thời kỳ văn minh, không được người trí thức chấp nhận, nên chỉ sử dụng được giới hạn. Ví dụ như vấn đề cúng sao chiếu mạng để được bình yên, điều này vẫn còn một số người tin theo. Thiết nghĩ bằng tuệ giác, chúng ta có cái nhìn khác. Trong cuộc sống con người, vấn đề thần giao cách cảm ngày nay vẫn được khoa học chấp nhận, dù không chứng minh được. Nói cách khác, bằng tánh linh mà người ta có thể bắt gặp được từ trường của người khác khi hướng về họ. Giả sư như từ trường của tôi mạnh, mà tôi nghĩ đến Thượng tọa Bửu Chánh, khiến cho sư này phải cảm thấy sốt ruột, muốn về thành phố gặp tôi. Đối với người tu, thực tập điều này không khó. Vì vậy, trên bước đường tu, từ trường hay niềm tin của chúng ta hướng về một vị La hán nào, Ngài sẽ tới với ta. Riêng tôi rất thích thú với sở đắc này, mỗi ngày tôi lạy Phật, tụng kinh là hướng tâm, hay đưa từ trường đến với Phật, thì cảm nhận được niềm an lành kỳ diệu, tất nhiên đó không phải là mê tín. Trong thế giới vô hình bao la, có những điều mà chúng ta không thấy được bằng mắt, nhưng bằng niềm tin thanh tịnh, chúng ta tiếp nhận được.

Trên bước đường hành đạo, dùng trí phương tiện thấy biết điểm đứng của mình và thời kỳ mình đang

sống. Đang ở Ta bà thì điều quan trọng là chúng ta phải chấp nhận Ta bà là Nhà lửa đang cháy đỏ. Kinh Pháp Hoa gọi là tam giới vô an du như hỏa trạch. Ý này có gì mới hay không? Hoàn toàn không có gì mới cả, vì ý này đã phát xuất từ kinh Nguyên thủy. Phật thuyết Nhà lửa tam giới trong kinh Pháp Hoa, phẩm Thí dụ, nhưng thật ra Phật đã thuyết về Nhà lửa cho ba anh em Ca Diếp khi Ngài đến độ họ.

Thật vậy, từ khi Đức Phật từ giã 60 Tỳ kheo thuộc dòng họ Da Xá và bảo mỗi người đi một phương để giáo hóa và bằng trí tuệ, Phật thấy nhân duyên của Ngài với 1000 tu sĩ đạo thần lửa. Ngài mới quyết định đến gặp Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp là giáo chủ ngoại đạo nổi tiếng thời bấy giờ. Ông luôn tự coi mình là Thánh, vì ông được 500 đồ chúng quá tôn sùng ông là Thánh. Đức Phật khởi tâm đại bi đến độ ông, vì thấy ông có trí tuệ, nhưng vấp phải sai lầm mà trở thành tăng thượng mạn sẽ hủy diệt cuộc đời ông. Vì vậy, Phật đến đó một mình với một bình bát, xin tá túc ở tu viện của ông này một đêm, nơi đây chuyên thờ rắn và nuôi rắn hổ mang. Ông Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp thấy vậy nghĩ rằng lão Cồ Đàm đã tới số rồi. Đức Phật muốn cứu ông, nhưng ông lại muốn giết Phật. Hai tâm này hoàn toàn trái ngược nhau mà chỉ có Phật mới hóa giải được. Còn chúng ta phải cẩn thận, nếu người muốn giết thì ta phải tránh; vì mình không có khả năng độ mà đến độ họ là chết liền, ví như không biết bơi mà xuống sông cứu người vậy.

Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp xếp đặt cho Phật vô ở trong cái miếu có thờ rắn chúa. Ông đã luyện cho rắn giết người, nhưng Phật thản nhiên ngồi Thiền và Ngài trải tâm từ đến con rắn chúa khiến nó phải phủ phục dưới chân Phật. Đó là bài pháp vô ngôn mà Đức Phật đã thể hiện chẳng những cảm hóa được loài rắn, mà chỉ sau một đêm Thiền định, Ngài không nói gì, còn độ được Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp và 500 tu sĩ ngoại đạo là đệ tử của ông và cảm hóa luôn hai người em của ông là Già Da Ca Kiếp và Na Đề Ca Diếp cùng 500 đệ tử của hai ông này.

Sau khi giáo hóa được 1000 đệ tử bằng tâm từ, Đức Phật mới nói rằng thế giới này là Nhà lửa; đó chính là bài pháp mà Ngài đã nói ở thôn Ưu Lầu Tần Loa. Và sang kinh Pháp Hoa, Phật mới nói đến Nhà lửa trong phẩm Thí Dụ.

Trước khi theo Phật, ba anh em Ca Diếp sùng bái thần lửa, vì họ tin rằng lửa quyết định mọi sinh hoạt trên cuộc đời và lửa có thể hủy hoại cuộc sống của mọi loài. Nhưng khi trở thành đệ tử Phật, ba vị này được Phật khai tâm, đã chuyển đổi nhận thức lửa bên ngoài thiêu đốt muôn loài thành lửa tam độc tham sân si bên trong mỗi con người. Chính lửa tham sân si mới có sức mạnh đốt cháy được thân tâm con người. Quy y theo Phật, các vị này tỏ ngộ, không còn khiếp sợ lửa bên ngoài do si mê mà sùng bái Thần lửa nữa. Nhưng nhờ

thực tập pháp Phật, các vị này đã đoạn diệt được lửa tham sân si, cho nên, họ được tự do, tự tại trong cuộc sống này, gọi là đạt được hữu dư y Niết bàn, đắc quả A la hán. Như vậy, Đức Phật đã lấy thực tế cuộc sống mà thuyết pháp, thể hiện tinh thần kinh điển Đại thừa thường khẳng định rằng Phật pháp bất ly thế gian giác.

Từ sự tinh tấn đoạn diệt lửa tham sân si theo kinh Nguyên thủy để ra khỏi Nhà lửa, hình ảnh Nhà lửa được kinh Pháp Hoa triển khai thành Nhà lửa tam giới ví như là một căn nhà cũ mục, trong đó có đủ các loài rắn rít, côn trùng tự giết nhau, nhằm chỉ tất cả chúng sinh trôi lăn trong Nhà lửa tam giới hỗn độn này cũng do tam độc tham sân si mà tự tranh giành giết hại lẫn nhau. Vì vậy, Phật nói thế giới này không có gì an lạc, hạnh phúc cả, Ngài mới dạy phương cách thoát ly Nhà lửa tam giới bằng ba xe là Thanh văn thừa, Duyên giác thừa và Bồ tát thừa. Lên được ba xe này thì đến được bãi đất trống tiêu biểu cho trí Bát nhã. Bấy giờ, hành giả ra vào Nhà lửa tam giới hoàn toàn tự tại. Nói cách khác, hành giả ra mà không ra, vẫn ở trong tam giới, nhưng không bị lửa tam độc tham sân si đốt cháy, mà trái lại, hành giả có năng lực cảm hóa các loài, giúp mọi người chuyển đổi lửa tam độc của chính họ thành từ bi, trí giác. Như vậy, ý nghĩa Nhà lửa từ kinh Nguyên thủy được kinh Pháp Hoa triển khai sâu xa hơn, diễn dịch khác hơn.

Chúng tôi mong rằng sau ba tháng an cư kiết hạ, mỗi hành giả đều có được sở đắc riêng làm hành trang trên con đường giải thoát cho mình và làm phúc lạc cho trần gian.

Khắc phục nghiệp, giữ chánh niệm, trụ chánh định

Khắc phục nghiệp, giữ chánh niệm,

trụ chánh định

(Bài giảng trường hạ Trung Tâm tịnh xá, quận Bình Thạnh,

TP.HCM ngày 8-7-2010)

Trong mùa an cư, chúng ta đi theo con đường Trung đạo của Phật dạy, nghĩa là không sống khổ hạnh thái quá cũng không sống bất cập. Nếu ép xác quá độ, cơ thể chúng ta sẽ bị bạc nhược thì dù có nội lực, trí tuệ cũng không phát sinh được. Đó là kinh nghiệm của Đức Phật khi Ngài tu khổ hạnh đến mức da bụng dính với xương sống, cho nên các tế bào bị bỏ đói đã hành hạ thân thể Ngài đau nhức. Riêng tôi cũng có phần nào kinh nghiệm này, các tế bào trong cơ thể con người có những đòi hỏi riêng mà chúng ta không đáp ứng ở mức tối thiểu thì thân chúng ta sẽ sinh bệnh và tâm chúng ta không yên, không phát huệ được.

Vì vậy, trên bước đường tu, không nên ép xác, khổ hạnh; nếu chúng ta vượt quá mức dinh dưỡng cho phép, chắc chắn cơ thể bị suy kiệt. Trong cơ thể của

con người, không phải chỉ có tế bào đói, nếu bao tử đói mà ta không điều chỉnh được, nó cũng hành hạ chúng ta không kém. Riêng tôi, trong thập niên 50, lúc mới thọ Sa di, đọc trong luật có câu của Tổ dạy không được ăn phi thời, tức sau giờ ngọ không được ăn. Vì thế, tôi quyết tâm chỉ ăn một bữa, không ăn chiều. Nhưng trong lúc cơ thể đang ở độ tuổi phát triển mà vụt cắt ngang, nhịn đói như vậy, dịch vị trong bao tử tiết ra khiến mình khởi ý niệm thèm ăn và khi thèm ăn thì nước bọt trong miệng lại tiết ra. Theo quy luật, hai thứ nước này có tác dụng làm tiêu hóa thức ăn để biến thành chất dinh dưỡng nuôi cơ thể mình, nhưng bấy giờ, vì nhịn đói, không có thức ăn, nên nước bọt và dịch vị tác động ngược lại bao tử, bào mòn bào tử, khiến tôi cảm thấy luôn đau ngầm ngầm trong bụng. Vì tu khổ hạnh không đúng phương pháp như vậy, cho nên đến ngày nay bao tử tôi cũng bị yếu. Tôi hỏi thăm các vị Hòa thượng tu khổ hạnh đều bị đau bao tử. Kinh nghiệm của tôi và người đi trước như vậy, nên tôi nhắc quý sư quyết tâm tu, nhưng điều chỉnh không khéo, phạm sai lầm, sẽ dẫn đến bệnh đau bao tử và nhiều bệnh khác nữa khiến chúng ta khó tiến tu.

Các sư muốn áp dụng đúng pháp Phật dạy, đầu tiên phải kiểm tra lại cơ thể và kiểm tra nghiệp để điều chỉnh. Mùa an cư, chúng ta có điều kiện làm việc này; vì nhờ kiết hạ an cư, chúng ta học được những phương pháp tu hành và những kinh nghiệm của người tu trước, không

phải chỉ học giáo lý. Biết được kinh nghiệm của người tu trước rất có lợi cho chúng ta; vì Thầy Tổ đã áp dụng Phật pháp và có phần đúng phần sai, nhờ đó chúng ta tránh được những sai lầm mà các ngài đã phải trả giá.

Nghiên cứu kỹ các pháp tu, tôi nhận thấy Tổ Thiên Thai dạy rằng không ăn quá nhiều cũng không ăn quá ít và không ăn những gì không thích hợp với cơ thể mình. Bấy giờ mới nhận ra nghiệp của ta và có hai cách giải quyết, một là khắc phục nghiệp. Nếu khắc phục không được thì phải thỏa hiệp, nghĩa là phải sống chung với nghiệp như thế nào cho được an ổn. Ví dụ hai huynh đệ có tánh trái ngược nhau mà sống chung với nhau thì phải xung đột, cho nên khắc phục bằng cách diệt nó, hay bỏ đi. Nhưng thực tế không thể nào diệt được, cũng không bỏ đi được, thì chỉ còn cách phải thỏa hiệp để mình có thể sống chung với họ mà không bị buồn phiền, hay là ít bị phiền não. Con người cần ăn để nuôi dưỡng mạng sống, nếu không ăn sẽ đói, sẽ bệnh; cho nên, ta phải thỏa hiệp với nghiệp đói này bằng cách không được bỏ đói nó, nhưng ta cũng không ăn nhiều. Ta có thể hóa giải nghiệp đói một cách đơn giản là buổi chiều, khi đói, có thể ăn nhẹ,như ăn vài miếng bánh để nước bọt và dịch vị tác dụng vào bánh thì sẽ không bào mòn bao tử mình, không gây khó chịu cho mình. Tôi thường sử dụng cách thỏa hiệp với nghiệp, lắng lòng để thấy được nghiệp và hóa giải để nó không gây trở ngại cho mình, thì mình yên thân, mới tiến tu được.

Nếu đã thành bệnh, hay trước khi tu đã có bệnh là túc nghiệp, như người bị bệnh tiểu đường thì một ngày ăn một bữa được hay không? Nếu vì ăn một bữa mà bữa trưa phải ráng ăn nhiều thì đường lên cao, nguy hiểm; nhưng nếu để đói mà đường hạ thấp dưới 70 cũng bị ngất xỉu. Khi còn sinh tiền, Hòa thượng Siêu Việt kể với tôi rằng Ngài tu theo Nam tông ở Campuchia, nếu ăn chiều thì các sư coi như mình phá giới, không được công nhận là sư, nên Hòa thượng phải cố gắng nhịn ăn chiều và Ngài đã bị ngất xỉu vì lượng đường xuống thấp. Thiết nghĩ đối với người bị tiểu đường phải ăn nhiều lần, nhưng có thể ăn ít và ăn đơn giản, không nên ăn nhiều một lần để điều hòa cơ thể. Tôi đã áp dụng phương pháp ăn gạo lứt muối mè, vừa học vừa ăn vài muỗng cơm, vài tiếng lại ăn thêm vài muỗng cơm; cho nên tôi giữ được lượng đường ổn định. Điều chỉnh cơ thể như vậy thành quen, ngày nay tôi không ăn nhiều được nữa và lượng đường trong cơ thể tôi không bao giờ tăng hơn 100. Những lúc tôi làm việc nhiều mà không ăn đầy đủ thì lượng đường bị hạ xuống dưới 70, tôi cảm thấy chóng mặt, lúc đó chỉ ăn vài miếng bánh là giải quyết ổn thỏa tình trạng này.

Chúng ta còn thân tứ đại, việc đầu tiên là phải thỏa hiệp với nghiệp của thân, nhưng không cho phép nó đòi hỏi quá đáng. Những đòi hỏi hợp lý cho sự sống còn của thân mạng này theo quy luật tự nhiên của thân người, tất nhiên chúng ta phải chấp nhận để sống chung

được với nghiệp thân, nhờ vậy mới tu được. Tuy nhiên, đối với người có cơ thể tốt, tức không có nghiệp thì một ngày ăn một bữa vẫn tốt và tu cao thì hai, ba ngày mới ăn một bữa cũng không sao. Các Thiền sư với nếp sống thật thanh đạm, tuy hơi gầy, nhưng các Ngài đã thích nghi với đời sống phạm hạnh và vẫn khỏe mạnh. Mỗi người có một nghiệp riêng, phải tự tìm ra nghiệp của mình và tự khắc phục. Trong những vị tu cao và cơ thể đặc biệt thì có vị suốt đời không ăn cơm cháo, không ăn thực phẩm nấu chín, mà chỉ ăn rau quả tươi, nhưng vẫn khỏe. Chúng ta phải chấp nhận họ hơn ta một bậc. Thỉnh thoảng tôi gặp các Thiền sư cả đời không tắm, nhưng ta không nghe mùi hôi từ họ toát ra. Họ không tắm hay tắm khô, nghĩa là chỉ cần phủi các tế bào chết trên da rớt xuống. Còn tôi một ngày không tắm thì thấy khó chịu, không Thiền được, không ngủ được. Hoặc một tuần mà tôi không cạo tóc, để tóc dài cảm thấy khó chịu, nhưng có người tu cả đời không cạo tóc, đầu họ đóng một lớp da dày có thể gỡ rớt ra từng mảng. Tôi có cảm giác họ không lệ thuộc cuộc sống nhiều như chúng ta. Theo tôi, tu hành hơn nhau ở điểm không lệ thuộc cuộc sống. Làm thế nào càng ít lệ thuộc đời sống vật chất càng tốt; trước tiên là không lệ thuộc việc ăn uống, ăn ít và ăn gì cũng được. Còn có nghiệp thì phải kiêng cử đủ thứ, ăn những thứ đụng vô nghiệp mình là không được. Ví dụ bị nhức mỏi thì cử ăn củ cải, cử ăn măng tre; nhưng tôi thấy các Thiền sư Nhật

thường xuyên ăn củ cải vì củ cải có nhiều đường, nên họ không cần phải ăn cơm nhiều nữa và măng tre có nhiều dinh dưỡng, nên chỉ ăn một mầm măng là nhịn được một ngày không thấy đói, vì họ không có bệnh nghiệp. Đời sống vật chất của bậc chân tu đơn giản, nên họ được tự do, tức giải thoát. Ý nghĩa giải thoát của đạo Phật là không lệ thuộc. Đầu tiên chúng ta tránh lệ thuộc vật chất. Tuy tiện nghi vật chất tốt, nhưng nếu ta để lệ thuộc nó thì không tốt; vì sống có tiện nghi quen rồi, đến khi không có tiện nghi sẽ cảm thấy bực bội, không sống nổi, thậm chí sinh ra bệnh hoạn về thân lẫn tâm. Như vậy, tự nhiên tạo cho mình cuộc sống bị trói buộc vào tiện nghi vật chất để không được giải thoát.

Người tu phải cố gắng thực tập việc cắt bỏ càng nhiều càng tốt sự lệ thuộc vật chất. Đối với tu sĩ, việc học tuy cần, nhưng việc tu cần hơn. Để tránh sự lệ thuộc vật chất, trong mùa an cư chúng ta có điều kiện thực tập thuận tiện hơn. Thật vậy, trong mùa an cư, các Thầy tu hành không phải bận bịu lo lắng bất cứ việc gì, vì đời sống vật chất tuy không dư nhưng cũng không thiếu. Vì vậy, chúng ta có thể cắt đứt ngay ý nghĩ phải lo toan cuộc sống vật chất và tiến lên, chúng ta cắt đứt luôn mối quan hệ với xã hội, vì trong trường hạ đã có sự phân chia công việc cho các ban ; cho nên chúng ta không cần phải tiếp xúc với ai, để dành trọn thì giờ cho việc thực tập pháp Phật. Tôi để ý thấy một số Thầy vào trường hạ mà không lo tu. Đáng lẽ các Thầy được

quyền không tiếp xúc để chuyên tu, nhưng lại tìm bổn đạo nói chuyện thế gian; nếu làm như vậy, coi như đã hư hạ. Theo kinh nghiệm riêng tôi, những trường hạ nghiêm túc thường sắp xếp cho chư Tăng an cư có đời sống riêng biệt với sinh hoạt bên ngoài. Điển hình như tịnh xá Ngọc Viên sắp xếp khu nội Thiền của chư Tăng cấm túc an cư, không cho Phật tử vào và chư Tăng phát nguyện an cư không quan hệ với bất cứ ai, chỉ lo tu, không bận tâm đến điều gì, chỉ bận tâm đến việc khắc phục ba nghiệp của mình, chỉ để tâm vô giáo pháp để có được một sở đắc nào đó. Ở đạo tràng an cư này, chúng ta không tổ chức được khu nội Thiền riêng biệt, vì khuôn viên có giới hạn, nơi chư Tăng ở và chùa kế nhau, nên quý vị an cư không muốn thấy những việc diễn ra trước mắt cũng phải thấy, không muốn tiếp xúc với Phật tử cũng phải chào hỏi, nên tâm khó thanh tịnh. Theo tôi, trong trường hợp như vậy, quý sư nên ở yên trong phòng để đọc sách hoặc tham Thiền.

Nhờ đọc sách và tham Thiền, giữa tâm mình và cuộc đời có sự cách ly, giúp cho mình yên tĩnh lần, từ đó mới quay ngược về thế giới Phật để quán sát. Tôi cảm giác có một lằn ranh giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần, mà đời sống vật chất được cắt bỏ thì đời sống tinh thần mới thăng hoa được. Còn kẹt vào đời sống vật chất cho đến mức hư hạ là vẫn an cư ở đây, nhưng trong lòng nghĩ đến bổn đạo, nghĩ đến tịnh xá của mình không biết bây giờ ra sao. Nếu phạm sai

lầm như vậy nhiều lần, người đó chỉ còn thân xác là Tỳ kheo, nhưng linh hồn Tỳ kheo đã mất rồi.

Tâm của Thầy Tỳ kheo phải luôn giữ chánh niệm và sống trong chánh định, mới được Phật hộ niệm. Điều này rất quan trọng, cho nên đối với Thầy Tỳ kheo, tịnh là thiện và động là ác. Vì vậy, Tỳ kheo không để cho tâm động lên. Thực tế cho thấy các vị Thầy Tổ của chúng ta tuy học ít, nhưng các ngài tu cao hơn chúng ta nhiều; điều này khiến chúng ta phải suy nghĩ. Tôi phát hiện ra rằng vì chúng ta học rộng, học nhiều quá; cho nên trong tiềm thức chúng ta chứa quá nhiều dữ kiện thì mình sẽ có nhiều đợt sóng ngầm hơn. Ý này được Phật dạy rằng người biết nhiều thì khổ nhiều, không biết thì không khổ là không khổ tâm. Đây là sự thật. Tôi nhớ rằng lúc đất nước mới giải phóng, đời sống còn nhiều khó khăn ở mọi mặt. Có các Thầy biết nhiều thấy tôi tỉnh bơ, mới nói rằng chết tới nơi mà không lo. Nhưng vì tôi không biết "Chết tới nơi” nên tôi không khổ, mà vẫn thanh thản. Và khi thanh thản thì lại không chết, mới là kỳ diệu. Lúc đó, nếu tính toán, sợ hãi thì sẽ bị nghi ngờ là mình tu giả và có lén lút làm điều gì đó nên mới sợ. Không sợ và thanh thản thì họ lại nghĩ về mình tốt hơn, kinh nghiệm tôi nhận ra như vậy.

Tỳ kheo không biết việc thế gian, không khổ tâm cũng không khổ thân, nên hiện ra thân tướng Tỳ kheo thanh thản. Người ta thấy mình như vậy thì cũng không

đặt vấn đề, không gây khó khăn phiền hà cho mình. Lúc đó, tôi vẫn giảng kinh thuyết pháp một cách vô tư. Những gì mà người ta không muốn mình nói thì không nói, chẳng hề gì, mọi việc đối với tôi hoàn toàn đơn giản, hoàn toàn thanh thản, vì đã nhận thấy được thật tướng của sự việc ở thời điểm đó, ở hoàn cảnh đó phải như vậy, không thể khác; đó chính là tinh thần tùy thuận thế duyên vô quái ngại để hành đạo tự tại ở thế gian này vậy. Xưa kia Đức Phật thuyết pháp giáo hóa cũng phải tùy phương tùy tiện, tức là tùy theo thời gian và quốc độ cùng đối tượng mà Ngài nói các pháp tương ưng với nghiệp lực của chúng sinh; cho nên trong hơn 300 hội thuyết pháp của Đức Phật không có pháp nào cố định cả.

Chánh niệm và chánh định là đặc tính quan trọng nhất của Tỳ kheo mà tôi muốn nhắc nhở quý vị. Vì nếu tu sĩ luôn sống trong sự lo lắng, hốt hoảng, buồn phiền là đã làm cho những đợt sóng ngầm trong tâm thức của mình phát triển mạnh, chắc chắn sẽ rơi vào cách sống của phàm phu.

Tôi còn nhớ một vị Thiền sư Nhật Bản đã nhắc tôi rằng nếu phải đối trước một hoàn cảnh bức ngặt mà Thầy Tỳ kheo vẫn giữ được chánh niệm, họ có thể sống hoặc có thể chết; nhưng chết trong chánh niệm thì chết mà không chết, nghĩa là trở thành con người bất tử. Tỳ kheo thực tu hơn nhau ở sở đắc đó. Con người bất tử

không bị hoại diệt, còn xác thân tứ đại này thì trước sau gì cũng phải bỏ. Thân tứ đại chết, nhưng Pháp thân Bồ tát hay thân chánh niệm mới là thân chính yếu của chúng ta không bao giờ bị hoại diệt. Nói cách khác, chúng ta chết xác thân này, nhưng vẫn sống hằng hữu trong chánh niệm. Cho nên người tu coi nhẹ việc sống chết, quên cái chết, vì họ đang sống trong chánh niệm. Nếu sống ngoài chánh niệm, sống ngoài chánh định thì sẽ có sống có chết, nên họ ham sống và sợ chết, như vậy là chưa vào đạo. Mất chánh niệm và chánh định thì Pháp thân Bồ tát, hay bản chất của Tỳ kheo không còn, lúc đó chỉ còn thân xác nhưng không có hồn và Tỳ kheo không có hồn, nên tâm thường tán loạn. Điều này biểu hiện qua đôi mắt thường láo liêng và miệng ưa nói những việc vô ích, người này tuy biết, nhưng hiểu biết nhiều việc thế gian thì chẳng có lợi gì cho việc tu hành, mà chỉ càng làm phiền toái thêm cho họ mà thôi.

Tôi nhắc nhở các sư trẻ tuổi ngày nay được học nhiều và tham gia các sinh hoạt xã hội. Sinh hoạt ngoài xã hội thể hiện tinh thần hòa quang đồng trần, tức phải sống cho phù hợp với thế nhân; nhưng điều quan trọng đừng quên mình là Thầy Tỳ kheo phải có chánh niệm. Vì vậy, dấn thân vào đời, làm những việc xã hội xong, phải trở về ngôi nhà tâm linh của mình để rửa sạch những bụi nhơ này. Thực tế cho thấy các Phật tử thường kính trọng các nhà sư chánh niệm, chánh định dù các sư này không biết việc đời; nhưng họ không thể

kính trọng ông sư sành đời, cái gì ngoài xã hội cũng biết. Đối với người chân tu, việc đời không cần học, không cần để tâm.

Giữ được chánh niệm, chánh định, chúng ta mới có huệ giải thoát và lấy đó làm tư lương cho mình trên bước đường tu. Người đời rất cần tuệ giác của Thầy Tỳ kheo. Thật vậy, các nhà sư có chánh niệm, chánh định thì nhất định có được tuệ giác dù cao hay thấp mà người đời thường tìm đến để hỏi những điều huyền bí. "Có ly dục mới rõ điều huyền bí”, một vị chân tu đã nói câu này. Thầy Tỳ kheo hiểu được những điều huyền bí là hiểu được việc quá khứ và vị lai của người khác mà chỉ có chánh niệm mới biết được. Ở Nhật Bản, tôi đã gặp vị Thiền sư mù mắt, nhưng khi tiếp xúc với Ngài, nghe âm thanh tôi nói mà Ngài đoán được vận mạng tương lai của tôi chính xác đến 70%; vì Ngài sống trong chánh định, có chánh niệm mới phân biệt được âm thanh, biết được quá khứ của mình như thế nào mà đời này mình có âm thanh giọng nói như vậy và dẫn đến tương lai sẽ như thế nào. Những hiểu biết như vậy của bậc chân tu đạt được nhờ giữ chánh niệm và sống trong chánh định, không phải là thầy bói thầy tướng.

Hiểu biết của Thầy Tỳ kheo chánh niệm thuộc trực giác, thấy rõ vận mạng của người. Phật, A la hán hay các Thầy Tổ đều có thấy biết chính xác, ngày nay chúng ta kế thừa đạo nghiệp của các Ngài thì phải đi

theo con đường các Ngài đã trải qua; đừng đi ngược lại, đi vào con đường thế gian để có kiến thức thế gian, ta không thể hơn người đời.

Tóm lại, trong mùa an cư, quý Thầy cố gắng khắc phục nghiệp của mình. Nếu có thân nghiệp bệnh hoạn thì phải biết cách sống thỏa hiệp với thân để giải trừ bệnh nghiệp. Ngoài ra, nỗ lực khắc phục nghiệp của tâm để giữ được chánh niệm và sống trong chánh định. Thành tựu được như vậy, chúng ta có thể biết rõ điều huyền bí của muôn sự muôn vật, đó là điều mà người đời cần ở Thầy Tỳ kheo hơn là cần những thứ có trong sách vở. Chúng tôi mong rằng sau mùa an cư, hành trang của mỗi vị Tỳ kheo mang theo mình trong những tháng ngày tiếp theo trên con đường cứu khổ độ sinh là chánh niệm và chánh định.