Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển III)

Lợi ích của an cư kiết hạ

Lợi ích của an cư kiết hạ

(Bài giảng trường hạ tịnh xá Trung Tâm,

quận Bình Thạnh, Tp. HCM, ngày 12-6-09)

Sau khi Đức Phật thành đạo, trên bước đường vân du hóa độ, những người đầu tiên theo Phật có căn lành rất lớn, quyết chí tu hành, nên gặp được Phật, là đắc quả liền. Điều này được Phật giáo Đại thừa gọi là "Nhựt xuất tiên chiếu”, tức mặt trời vừa mọc chiếu sáng trên đỉnh núi. Đến khi Đức Phật vang danh uy đức thì có hàng ngàn đồ chúng theo Ngài, hàng vua chúa cũng như những giáo chủ nổi tiếng của hàng ngoại đạo thời bấy giờ đều phải kính nể Ngài, theo học với Ngài. Và khi có quá nhiều người theo Phật thì thành phần đồ chúng không, phải chỉ thuần là các vị Thánh Tăng như thời kỳ đầu nữa, mà có cả những người nghèo đói đi theo Phật để cầu thực, khác với những vị cầu đạo trước kia. Người cầu đạo thì không nghĩ đến ăn, mặc, ở, kể cả mạng sống cũng không màng đến. Còn người cầu lợi dưỡng luôn

coi trọng việc ăn, mặc, ở, coi trọng thân ngũ uẩn; cho nên cuộc sống của họ bị vật chất chi phối rất nặng nề.

Và khi hàng vạn người đi theo Phật, thì tất yếu dẫn đến tình trạng khó khăn trong việc tu hành; vì sự ăn mặc bị thiếu thốn, bởi thí chủ không thể cúng dường cho quá nhiều người, ngoài ra, vì phàm phu nên việc ốm đau, bệnh hoạn dễ xảy ra, lại gặp mưa to gió lớn trong mùa mưa bão ở An Độ rất khủng khiếp cũng gây rất nhiều trở ngại, khó khăn cho việc du hành, người bị bệnh nặng phải chết, hay bị nước cuốn trôi chết, bị mất y bát, v.v… Vì vậy, Đức Phật mới chính thức ban bố luật an cư cho chúng Tăng và Đức Phật cũng an cư, không du hành. Tuy nhiên, việc an cư cũng phải có nguyên tắc.

Như vậy, qua thời kỳ thứ hai, gọi là "Nhật thăng phổ chiếu”, thì số người thường tùy theo Phật đông, trong đó hầu hết các vị Thánh Hiền, mỗi vị đều tìm hang động ẩn cư; còn số đồ chúng đa nghiệp không du hành khất thực được, mà ở yên một chỗ để tu và có Phật tử cúng dường, gọi là đàn việt tống thực. Vì vậy, Đức Phật khuyến hóa chư Tăng phải an cư và Phật tử tại gia cúng dường hộ đạo. Điều Phật dạy đàn việt hiến cúng để chư Tăng ở một chỗ tu hành trong ba tháng an cư có trái với luật Phật dạy trước kia là phải đi khất thực hay không?

Lúc khởi đầu, Phật thuyết pháp ở Lộc Uyển cho năm anh em Kiều Trần Như, Ngài có chỉ đạo rõ rằng

các Tỳ kheo không được đi khất thực, duy nhất một mình Phật đi khất thực. Sau đó, Kiều Trần Như đắc quả A la hán, Phật cho phép ông cùng với Phật đi khất thực, bốn Tỳ kheo còn lại phải ở yên tu hành, thấp nhất là phải đắc được quả Tu đà hoàn mới được đi khất thực. Vì Tu đà hoàn là vị đã tự tại đối với hoàn cảnh bên ngoài và nội tâm bên trong, nghĩa là không còn bị thiên nhiên chi phối và không bị phiền não quấy rầy. Người tu còn bị sự tác động của thiên nhiên và phiền não thì đi khất thực sẽ có hại hơn là có lợi. Khất thực đúng pháp không phải vì ăn mà đi xin, nhưng sử dụng duyên khất thực như là một phương tiện để giáo hóa mọi người; còn vì ăn mà đi xin là ăn mày thực sự. Mà muốn giáo hóa người thì phải giáo hóa mình trước. Vì vậy, giáo pháp Phật là tam chuyển Pháp luân, tức thị chuyển, chứng chuyển và khuyến chuyển. Thị chuyển là nói giáo pháp, chứng chuyển là nói việc tu hành của mình, phải đắc đạo mới đem thành quả tốt đẹp này dạy cho người được, là khuyến chuyển. Còn học giáo lý mà không thực hành, rồi dạy người, chỉ là nói suông. Tu hành phải được mức tối thiểu là không bị thiên nhiên chi phối, không sợ đói khát, nóng lạnh, nước cuốn, mưa bão và tâm đứng yên, phiền não không khởi, dù gặp việc gì, lòng cũng không giáo động. Chư Thiên đến cúng dường cũng không mừng, Dạ Xoa nuốt cũng không lo. Đó là trạng thái của người đắc sơ quả, các Thầy đi khất thực phải nhớ điều này, không sợ,

không mừng, không lo, không giận, không có gì có thể đe dọa mình. Ráng giữ được tâm đó thì mang thân giải thoát và tâm thanh tịnh đi vào đời khất thực, quần chúng trông thấy sẽ phát tâm. Tổ sư Minh Đăng Quang xưa kia cũng ở trạng thái này, thiết nghĩ ít nhất Ngài cũng đắc sơ quả, nên Ngài không sợ bệnh hoạn, không sợ đói khát và không sợ chết chóc. Chính sở đắc của Tổ đã tác động đến những vị đệ tử đầu tiên gặp Ngài tự nhiên không thiết gì đến cuộc đời này và nhất định đi tu. Các vị khất sĩ du Tăng ngày nay phải học cốt lõi này để đạt cho được y bát chân truyền theo ý của Tổ đề xướng.

Về sau, khi cả năm anh em Kiều Trần Như đắc quả La hán, Đức Phật mới phân công cho mỗi người đi một phương. Điểm này gợi chúng ta nhớ rằng phải đắc La hán mới đi một mình được; vì tâm các vị La hán đã thanh tịnh, thân đã giải thoát, ví như con tê giác một sừng thẳng đường tiến tới, không sợ và không có gì cản trở được. Chưa đắc quả, các sư không nên một người đi một phương. Trước kia, Phật nói mỗi người một phương; nhưng đến thời kỳ thứ hai, Phật dạy khi đi, các Thầy phải hai người cùng đi. Vì đối với các vị Thánh La hán, tâm vô nhiễm, nên các Ngài đi giáo hóa rất tuyệt vời, không có gì có thể tác hại các Ngài. Còn về sau, những vị theo Phật nhưng không đắc quả mà đi một mình rất nguy hiểm, thậm chí Phật còn khuyên các Thầy không nên đi chung với phụ nữ, vì sẽ khiến

cho người khác nghi ngờ. Hai Tỳ kheo cùng đi sẽ bảo vệ cho nhau, giúp tránh được hành động xấu của người ngoài, hoặc một người bị sa ngã thì cũng có bạn cứu thoát. Không có bạn đồng tu hỗ trợ rất nguy hiểm trên bước đường tu; nhất là ngày nay các Thầy trẻ ở am cốc một mình, hoặc những vị lớn tuổi mà chưa đắc Thánh quả ở một mình nên cẩn thận. Chừng nào đắc La hán mới không sợ. Chưa đắc quả, phải nương chúng Tăng, không sống riêng. Riêng tôi, trải qua hơn 60 năm tu hành, không bao giờ tôi sống riêng. Sống với đại chúng, chúng ta cảm thấy an toàn.

Mới tu, sống chung với đại chúng, bị phê bình, cảm thấy bực mình, khó chịu; nhưng nhờ như vậy chúng ta mới phát hiện ra nghiệp và phiền não của mình rất nhiều. Phải biết rằng còn bực bội, còn khó chịu là còn ác nghiệp, phải sám hối, không thì uổng cả cuộc đời xuất gia. Đến bao giờ các anh em đồng tu không phê phán thì biết mình tương đối được; đến bao giờ tâm đứng yên, không bị lợi danh tình ái chi phối là mình được giải thoát. Nhờ người chung quanh phê bình, chúng ta kiểm chứng được chính bản thân mình. Vì vậy, Phật dạy con mắt của Tăng quan trọng, vì đó là con mắt của tập thể; nói cách khác, những người cùng tu thấy chính xác và chỉ ra những lỗi lầm, chúng ta nên lóng nghe để tự sửa mình, vì mình ít thấy được lỗi mình.

Theo luật an cư, Phật dạy các Thầy đều phải đối thú an cư, tức phải nương nhau tu. Nương nhau về thân mạng, nương nhau về tu tập và nương nhau về tình cảm. Theo kinh nghiệm riêng tôi, trải qua nhiều năm hành đạo, tôi thấy việc an cư có nhiều lợi ích vô cùng, chưa nói đến lợi lạc về tu tập. Nhờ an cư, chúng ta mới có cơ hội sống chung với chư Tăng ở khắp nơi tập họp về, nên trước nhất chúng ta học với nhau phong tục tập quán của các nơi, để sau này làm du Tăng khất sĩ, chúng ta không bị trở ngại trong việc hành đạo. Tôi thuyết giảng được nhiều nơi là nhờ có nhiều bạn đã cùng an cư. Thật vậy, khi tập họp lại, có điều kiện gặp gỡ và trao đổi với các vị cao Tăng, chúng ta học được ở các Ngài rất nhiều điều thiết thực. Tôi ra miền Bắc mở đạo tràng thành công, nhờ biết rõ miền Bắc là cái nôi của Phật giáo, nên tôi đến đảnh lễ Hòa thượng Pháp chủ Thích Đức Nhuận, đắp y thưa thỉnh Ngài chỉ giáo, thì Ngài thương mình có tấm lòng thành thật, Ngài mới kể cho tôi nghe về hành trạng của các vị Tổ miền Bắc, về những điều không có trong sách vở. Chư Tổ đắc đạo mới có khả năng làm cho vua chúa đương thời phải kính nể, nên việc hành đạo của các Ngài thành công rực rỡ, ghi lại dấu ấn vàng son cho lịch sử Phật giáo nước nhà. Ngày nay, nếu chúng ta áp dụng được điều này, chắc chắn hành đạo sẽ không gặp khó khăn. Và Hòa thượng còn dạy tôi rằng ở miền Bắc đang xây dựng Xã hội chủ nghĩa thì Thầy thuyết giảng những gì không chống trái lại mới được và muốn Phật giáo phát

triển ở miền Bắc, ta nên khuyến khích Phật tử làm tròn bổn phận công dân là tăng gia sản xuất và chúng ta càng làm được nhiều việc lợi ích cho xã hội càng tốt.

Hoặc muốn lên Tây nguyên giáo hóa, chúng ta hỏi thăm về đời sống đồng bào ở đó như thế nào, đời sống kinh tế ra sao, để chúng ta có thể thích nghi với hoàn cảnh sống nơi đó và biết dạy người dân địa phương những gì họ cần, tức cho những cái họ cần, không phải cứ nhất định cho cái ta có là giáo lý. Giả sử họ cần thức ăn, chúng ta cho họ thức ăn kèm theo giáo lý; nhưng giáo lý đó không phải là ta thuyết pháp như ở thành phố, mà giáo lý này là thân giáo và ý giáo, tức tình thương của chúng ta mới quan trọng. Nghĩa là chúng ta bố thí, giúp đỡ thức ăn, vật dụng với tất cả tấm lòng từ bi. Họ cảm tâm của chúng ta, nên sanh ra tâm kính mến chư Tăng, kính trọng đạo Phật và muốn tìm hiểu giáo lý; bấy giờ, chúng ta mới giảng dạy giáo lý.

Hoặc về miền Tây hành đạo, chúng ta hỏi thăm các sư nào thành đạt nhất, cảm hóa được dân miền Tây, chúng ta học theo. Ở miền Tây có đạo Hòa Hảo phát triển song song với đạo Phật, nhờ họ phổ biến những bài kinh bằng văn vần lục bát dễ học, dễ hiểu, dễ chấp nhận. Các sư về đó nên lưu ý điều này. Ngoài ra, chúng ta phải thực tập cho được pháp đồng sự nhiếp, không sống cách biệt với người dân địa phương để chúng ta có thể chia sẻ được với họ, mới dễ cảm hóa họ.

Trong thời kỳ các vị Hòa thượng miền Trung đi theo người di dân vào miền Nam, các Ngài sống với họ và chỉ dạy họ phương cách sản xuất để tăng năng suất cao và các Ngài cũng biết chữa bệnh bằng cây thuốc. Phải nói lúc bấy giờ, Phật giáo miền Nam phát triển không do giáo lý, nhưng do các Hòa thượng làm Thầy thuốc đông y rất giỏi, chữa khỏi bệnh cho dân chúng. Vì vậy, họ kính phục, thương mến, mới tin theo và phát tâm xây dựng từ chùa nhỏ đến chùa lớn, khi đời sống của họ khá lên.

Trên bước đường tu, tôi sang Nhật tham vấn một số Thiền sư và các vị tu pháp môn khác nhau, tôi được các Ngài chỉ dạy rằng ăn uống ngủ nghỉ như thế nào và tu làm sao để bảo đảm được sức khỏe tốt, để làm việc không mệt mỏi. Người tu mà không học kinh nghiệm của người trước để phạm sai lầm, bệnh liên miên, thì đạo quả không thành được. Tôi xin chia sẻ một kinh nghiệm nhỏ, khi còn là Sa di, tôi đọc giới không ăn chiều, và nghĩ rằng mình thọ giới rồi, mà ăn chiều, nên trong lòng cảm thấy bất an, tôi quyết định không ăn chiều. Một thời gian sau, tôi bị đau bao tử mãn tính, cảm thấy khó chịu và cũng khó tu. Bác sĩ mới nói rằng muốn tu cũng cần có kiến thức khoa học để bổ sung cho việc giữ gìn sức khỏe. Ông nói tôi còn quá trẻ, cơ thể đang phát triển nên cần chất dinh dưỡng rất nhiều, mà lại tự hạn chế việc ăn uống, không ăn chiều, sẽ thiếu chất dinh dưỡng trầm trọng, coi chừng bệnh rồi

chết. Không ăn chiều, cảm thấy đói, vì dịch vị tiết ra để tiêu hóa chất béo, nhưng không có chất béo thì dịch vị sẽ gậm nhấm bao tử và phá hư bao tử, làm cho bị đau lâm râm là vậy. Và khi đói, nhìn thấy thức ăn, hay nghe mùi thức ăn, nước miếng chảy ra, mà nước miếng có tác dụng tiêu hóa tinh bột hay thức ăn nói chung. Nước miếng tiết ra thì mình nuốt vô, nó cũng sẽ bào mòn bao tử thêm nữa, làm cho đau hơn nữa. Vì vậy, bác sĩ khuyên tôi phải ăn chiều, không ăn, nhất định phải chết. Tôi mới hỏi Hòa thượng Thiện Hòa việc này. Ngài dạy tôi rằng cơm chiều là thuốc để chữa bệnh đói cho mình và chữa bệnh bao tử. Còn đói là còn bệnh, thì phải chữa và tự thấy mình có bệnh nghiệp này, không bằng các Thầy tu khác, nên khi chúng ta ăn chiều, phải sanh tâm hổ thẹn vì ăn để không bệnh, được mạnh khỏe để tiến tu đạo hạnh, không phải tham ăn.

Tóm lại, điều cơ bản nhất đối với tất cả chúng ta, những người xuất gia tu hành chưa đắc quả Tu đà hoàn, phải tập họp an cư; nhờ đó, chúng ta có thể học hỏi kinh nghiệm mà các vị tu hành ở khắp mọi nơi đã trải qua, nay họ về cùng tu với chúng ta. Thậm chí chúng ta cũng có thể học được với những vị tu sĩ ở nước ngoài về thăm quê hương trong ba tháng hạ, học hỏi cách sống, cách hành đạo như thế nào và họ đã làm được gì, để khi có duyên hành đạo ở những nơi đó, chúng ta cũng đã có được phần nào những kiến thức cần thiết giúp mình được lợi lạc.

Chưa đắc Thánh quả, chúng ta học hỏi những kinh nghiệm sống bình thường với các pháp lữ đồng tu, hoặc chia sẻ kinh nghiệm của mình cho họ. Ngoài ra, điều thứ hai cao hơn là tập chúng an cư, chúng ta được sống với những vị Tỳ kheo có 5,10, 20, hoặc 30 tuổi hạ. Họ đã trải qua quá trình tu hành dài lâu, nên có được những sở đắc và cũng có cả những việc thất bại. Chúng ta đảnh lễ để các Ngài thương mà chỉ dạy cho chúng ta kinh nghiệm tu hành rất quý báu mà các Ngài thiết thân thể nghiệm, thậm chí có nhiều điều các Ngài phải trả giá rất đắt trong cuộc đời tu mới biết được. Chúng ta học kinh nghiệm tu hành vô giá đó, chứ không phải học kinh nghiệm sống bình thường, mới có thể khắc phục được nội chướng lẫn chướng duyên bên ngoài, để bảo vệ được giới thân huệ mạng của chính mình.

Cầu mong tất cả hành giả an cư học hỏi và thực tập được nhiều điều lợi lạc cho việc thăng hoa trí tuệ và đạo hạnh của mình, để sau ba tháng, mang hành trang là Thánh tài vô tận, trở về bổn xứ, cảm hóa được nhiều người cùng làm việc tốt đẹp cho xã hội, lợi lạc cho đạo pháp, xây dựng được Tịnh độ trên nhân gian này.

Tứ niệm xứ, tứ chánh cần

Tứ niệm xứ, tứ chánh cần

(Bài giảng trường hạ chùa Vĩnh Phước, quận 12,

Tp.HCM ngày 17-6-09)

Trên bước đường tu hành, chúng ta phải thấy nhứt quán về giáo pháp, nghĩa là có một sự nối kết xuyên suốt từ giáo lý Nguyên thủy cho đến các kinh điển Đại thừa. Không nên nhìn cục bộ và nghĩ rằng mình tu theo Nguyên thủy, hay theo Đại thừa một cách tách biệt. Và nếu theo pháp tu của Đại thừa lại còn chia ra pháp môn Tịnh độ, Thiền, hay Mật tông, cho đến phân chia thành 20 tông phái khác nhau, mỗi tông phái lại có lập trường tu khác nhau nữa. Nghĩ như vậy sẽ dẫn đến việc chống phá lẫn nhau, là sai lầm nghiêm trọng làm cho Phật giáo bị băng hoại. Phải ý thức rằng dù tu bất cứ pháp môn nào cũng là pháp của Phật dạy và tất cả mọi người sống theo pháp Phật đều là đệ tử của Phật và đều có một mục tiêu duy nhất là thành Phật, người thành Phật trước, người thành Phật sau mà thôi. Vì vậy, tuy có nhiều đường đi khác nhau,

nhưng cuối cùng mọi người đều gặp nhau ở một điểm, mà kinh Pháp Hoa gọi là "Đồng quy giáo”, nghĩa là giáo lý Phật đều đồng quy về nhứt Phật thừa.

Trên bước đường tu, sở dĩ chúng ta có nhiều lộ trình khác nhau, vì mỗi người có một nghiệp riêng, tức hoàn cảnh riêng, thì phải sử dụng pháp môn tương ưng với nghiệp của mình, không thể khác. Nghiệp được ví như bệnh và pháp môn tu ví như thuốc để chữa lành bệnh. Vì vậy, còn là chúng sinh tức còn bệnh nghiệp thì phải nương vào pháp môn thích hợp với mình để chữa bệnh, bệnh cảm thì uống thuốc cảm, bệnh lao thì uống thuốc lao, v.v...

Từ phàm phu đi lên Thánh vị, tiến đến Phật quả, không có con đường nào khác hơn là tu Tứ Thánh đế, dù tu pháp môn nào mà từ bỏ Tứ Thánh đế cũng đều sai lầm. Thật vậy, Đức Phật ứng hiện trong loài người nhằm khai thị cho mọi người, mà khai thị này là Ngài chỉ dạy Tứ Thánh đế. Pháp Tứ Thánh đế được kinh Pháp Hoa ví như có một thế giới mà tất cả mọi người đều bị mù bẩm sinh, tức mù từ khi mới sinh ra. Có một vị Đạo sư thương xót họ, Ngài mới hiện thân vào thế giới mù, chỉ duy nhất có Ngài sáng mắt; còn tất cả chúng sinh bị ngũ uẩn ngăn che, nên không thấy được chân lý và không thấy được nghiệp của họ, nên lúc nào họ cũng bị nghiệp hành hạ. Vị Đạo sư sáng mắt thương xót người mù, mới lên tận núi tuyết, nhằm chỉ cho Đức Phật phải chịu khổ cực, trải qua sáu năm khổ hạnh, năm

năm tìm đạo, để đi tìm cây cỏ thuốc chữa bệnh mù cho chúng sinh. Và Ngài đắc quả vị Vô thượng Bồ đề, tìm được bốn thứ cỏ thuốc là Tứ Thánh đế và sử dụng bốn thứ cỏ thuốc này để tạo ra những thứ thuốc khác nhau nhằm chữa lành bệnh cho chúng sinh.

Chúng ta là chúng sinh đui mù muốn sáng mắt để thấy Phật, phải tu Tứ Thánh đế, theo tinh thần Pháp Hoa, Tứ Thánh đế này gọi là ẩn mật Pháp Hoa kinh, hay giáo pháp Nguyên thủy. Chúng ta không nên chê đó là tiểu thừa; chỉ có người tiểu thừa là người chấp pháp, còn pháp thì không có tiểu thừa. Ẩn mật Pháp Hoa kinh nghĩa là trong đó hàm chứa Phật thừa, hành giả Pháp Hoa phải nhìn thoáng như vậy, phải thấy Tứ Thánh đế có công năng chữa cho người sáng mắt, tức không còn bị phiền não, nghiệp chướng, trần lao chi phối. Vì vậy, bao giờ mà phiền não, nghiệp chướng và trần lao còn gây khó khăn cho chúng ta, thì pháp Tứ Thánh đế vẫn còn rất cần thiết đối với chúng ta.

Muốn đi thẳng vào Pháp Hoa, vượt qua Tứ Thánh đế, đòi hỏi chúng ta phải đứng trên Bát chánh đạo là đỉnh cao của Tứ Thánh đế. Vì vậy, kiểm chứng lại khi nào chúng ta trụ ở trạng thái Niết bàn của Bát chánh đạo, chúng ta mới có thể đi vào Pháp Hoa; còn chưa đạt được sở đắc này, chúng ta chỉ mới tụng Pháp Hoa trên văn tự mà thôi, chưa thâm nhập thực sự thế giới Pháp Hoa. Lúc nào chúng ta cũng phải kiểm chứng

điều này, đặc biệt là trong mùa An cư, quý vị phải kiểm chứng 37 trợ đạo phẩm là 37 thứ thuốc mà Như Lai chế ra, chúng ta đã sử dụng trọn vẹn để trị hết phiền não, nghiệp chướng, trần lao của mình hay chưa. Riêng tôi, trong mùa An cư, nếu kiểm chứng thấy còn phiền não, nghiệp chướng, trần lao, thì mở tủ thuốc của Như Lai là tam tạng kinh điển để lấy ra sử dụng.

Mở kho Pháp bảo, chúng ta thấy cái gì trước? Mở cánh cửa vào đạo, Phật dạy chúng ta Tứ niệm xứ quán. Hãy xem trong bốn pháp quán này (quán thân bất tịnh, quán thọ thị khổ, quán tâm vô thường, quán pháp vô ngã), chúng ta đã thực hiện thuần thục hay chưa, có trụ được pháp Khôngchưa. Nếu còn chấp ngã, chấp pháp, chắc chắn chúng ta còn phải sử dụng loại thuốc này. Quán bốn pháp này thuần rồi, nghĩa là chúng ta coi các pháp hữu vi là mộng huyễn, bào ảnh, coi tất cả mọi việc trên cuộc đời này đều hoàn Không. Trước khi Hòa thượng Thiện Hòa viên tịch, tôi đã đọc cho Ngài nghe bài kệ của kinh Kim Cang rằng : Nhứt thiết hữu vi pháp như mộng huyễn, bào ảnh, như lộ diệc như điển. Ưng tác như thị quán.

Sử dụng pháp quán Tứ niệm xứ để chúng ta vượt được phiền não, nghiệp chướng, trần lao. Và nếu vượt được, thì giả sử ta có thân bệnh, thậm chí là bị bệnh hiểm nguy, ta cũng không có cảm giác đang bệnh; vì ta đã ý thức sâu sắc rằng thân này, bệnh này là các pháp

hữu vi mà bài kệ trên đã dạy chúng ta phải quán sát nó như huyễn mộng không có thực, như bọt nước có rồi liền mất, như hạt sương mai mong manh trên ngọn cỏ, như làn điện chớp trên trời, nên chúng ta không bận tâm đến nó.

Nếu nghe nói mình bị bệnh ung thư, tâm liền sợ hãi, buồn khổ, là biết cả quá trình tu hành của mình chưa có gì, tức cánh cửa thứ nhất là pháp Không chưa bước vào được; vì trụ pháp Không thì đối trước việc sống chết, chúng ta phải thấy là bình thường. Còn hạ thấp một bậc nữa, chúng ta phải vượt qua cơm ăn, áo mặc, chỗ ở. Chư Ni trong mùa An cư, đừng nghĩ đến cơm ăn, áo mặc, chỗ ở. Nếu còn nghĩ về tụ điểm an cư này, mà chỗ ở như vầy không ngủ được, ăn uống như vầy không chịu nổi, là còn bị kẹt vật chất quá nhiều, thì dù có tu cùng kiếp cũng sẽ bị đọa. Hoặc càng tu mà nghiệp càng cao, cứ nghĩ mình tuổi hạ lớn mà không cho làm Ni trưởng, tức chết, là rơi vào tăng thượng mạn. Các cô tu hành không được quan tâm đến ba việc ăn, mặc, ở; nhưng Ni sư Hóa chủ, tức những người có chức vụ trong trường hạ, có phát nguyện lo cho đại chúng thì phải quan tâm để đại chúng tu hành tốt, không phải quan tâm cho riêng mình.

Kinh Pháp Hoa có câu mà tôi rất tâm đắc : "Không thích việc đời, cơm ăn, chỗ nghỉ và cũng không bị tam độc làm phiền, tâm họ Thiền, thân làm giống Phật, nói

pháp chân thật, khai thị nhứt thừa …” Nghĩa là lúc nào tâm chúng ta cũng lắng yên, không bị cơm ăn, áo mặc, chỗ nghỉ chi phối. Thực tu phải luyện tập cho được như vậy. Thuở nhỏ tôi xuất thân từ giai cấp nghèo, nên thấy việc ăn uống là quan trọng. Vào chùa mà cứ nghĩ đến thức ăn sẽ đọa ngạ quỷ; dù có khoác áo Sa môn nhưng đó là Ma Sa môn; vì Sa môn thật thì tâm đứng yên, gọi là Thiền. Phải luyện tập cho tâm đứng yên, không cho khởi bất cứ niệm gì, không để tâm buồn giận, lo sợ, ham muốn, đòi hỏi sinh ra.

Luyện tập tâm đứng yên, thì tới giờ ăn mà không có gì ăn, chúng ta kiểm xem tâm mình có đau khổ, buồn phiền, ham muốn hay không. Nếu còn những khởi niệm này là biết tâm mình không yên. Nếu có trai Tăng, thức ăn nhiều, chúng ta có khởi tâm vui mừng, thích ăn hay không. Theo kinh nghiệm riêng tôi, thuở nhỏ hễ thấy thức ăn ngon, mà khởi tâm tham ăn, muốn ăn nhiều, tôi tự phạt mình bằng cách không ăn và cắt bỏ được tâm này vài lần sẽ trở thành quen, thì có thức ăn ngon hay không, tâm mình vẫn bình thản. Quyết tâm tu như vậy, vào đạo được.

Đức Phật dạy rằng công đức người tu sinh ra thì cái gì rớt trên lưỡi cũng thành cam lồ; cho nên cao lương mỹ vị hay cơm trắng cũng giống nhau, không khác, đối với Sa môn trụ định. Còn đối với người nghiệp chướng thì luôn bị nghiệp ăn phân biệt ngon dở hành hạ tâm họ. Tôi nhắc Thầy tri khố chùa Ấn Quang rằng nếu cố nấu

thức ăn ngon cho đại chúng, sử dụng nhiều bột ngọt là hại họ; vì đã tạo cho họ nghiệp quen ăn bột ngọt, đến khi không nêm bột ngọt, họ nuốt thức ăn không vô. Tu hành, chúng ta đừng để nghiệp sinh ra, phải cắt lần nghiệp cho đến hết nghiệp, thì phiền não sẽ chấm dứt.

Nghiệp là sự đòi hỏi của thân và của tâm; vì vậy, nghiệp hết thì sẽ không còn đòi hỏi nào nữa. Nghiệp còn thì ăn chay sinh bệnh. Nghiệp hết, những phiền não : tham, sân, si, mạn, nghi, thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, giới cấm thủ, gọi là mười triền cái không còn ràng buộc chúng ta; nhưng còn 20 tùy phiền não, vào hạ, chúng ta coi cái nào trong lòng khởi lên, thì cái đó là nghiệp. Phật dạy rằng phiền não khởi ở đâu thì diệt ở đó, nếu phiền não khởi trên tâm, chúng ta diệt trên tâm, phiền não khởi trên thân, chúng ta diệt trên thân. Xóa được phiền não, chúng ta mới thành Sa môn; còn giữ phiền não mà tu thì chỉ là Sa môn hình thức, còn tâm là ác ma. Ma mặc áo Sa môn nghĩa là Sa môn còn tham, sân, phiền não. Có việc mà khởi lên bực tức, tự biết mình là Ma Sa môn, phải ngăn chận ngay nghiệp ác này. Là Sa môn thì không thể giữ tham giận trong lòng. Muốn thành Phật, phải kiên quyết thực hiện điều này.

Muốn đoạn trừ nghiệp, phiền não và trần lao thì phải luôn tập trung trong tâm trí mình về vô thường, khổ, không, vô ngã. Phải luôn nhớ rằng tất cả mọi việc thế

gian là vô thường, tâm của mọi người cũng vô thường, nên người ta hứa điều gì hôm nay, nhưng ngày mai họ lại đổi ý; biết như vậy chúng ta thấy điều đó là bình thường, nên không chờ đợi họ và cũng không bực tức họ. Và nếu quán sát sâu hơn sẽ thấy ý định của người ta vô thường, thay đổi, tại vì nghiệp của mình; còn nếu mình có phước báu thì chẳng những họ làm đúng như lời hứa với mình, mà còn phát tâm làm nhiều hơn nữa.

Xưa kia có một mùa hạ, Đức Phật không có thức ăn. Ngài kể rằng đó là túc nghiệp, vì đời trước Ngài tu hạnh Bồ tát có hứa cúng dường cho vị Sa môn; nhưng khi thấy vị đó tu hành không nghiêm túc, Ngài mới tức giận, nghĩ rằng sẽ không cúng cơm trắng, mà phải lấy lúa ngựa cúng cho vị này. Chỉ khởi ý niệm cúng dường lúa ngựa mà còn bị trả quả báo là mùa An cư, 500 Tỳ kheo và Ngài phải ăn lúa ngựa trong ba tháng.

Vì vậy, chúng ta luôn quán sát để tận diệt những ý niệm khởi lên trong lòng, để tâm đứng yên, tức trụ pháp Không. Cánh cửa vào đạo là Không, nên không thể mang hành lý nào qua được. Chúng ta buông bỏ tất cả vật chất và tất cả tâm niệm, thì qua được Không môn, Thiền môn. Nếu không qua cửa Không này, dù tu bao nhiêu kiếp, có thể có chút phước báu nhưng hưởng hết, rồi cũng bị đọa.

Qua cánh cửa này, đầu tiên là tu quán Tứ niệm xứ, luôn nhớ chữ Không. Theo kinh nghiệm riêng tôi,

khi khởi bất cứ ý niệm gì cũng đều gặp chướng ngại; nhưng trở về tâm Không thì tất cả mọi việc đều tốt. Còn khởi lên ý niệm ta phải làm cách này, làm cách kia, mọi việc liền bị rối; buông thả ra, an trụ pháp Không, tất cả được giải quyết tốt đẹp. An trụ pháp Không, Tổ Huệ Năng dạy rằng : "Vô nhất vật trung vô tận tạng”, nghĩa là trong cái Không đó chứa công đức vô cùng tận mà chúng ta không thể biết được; vì tất cả phước báu luôn đến một cách bất ngờ, khi chúng ta không khởi tâm, không dụng ý. Đừng để nghiệp sinh ra, rồi nghĩ rằng họ phải cúng dường, mà họ không cúng thì chúng ta phiền não. Trụ Không, thì được bao nhiêu công đức đều hiện ra đầy đủ cho ta, là biết mình đã tu trong giáo pháp Phật. Ở trong pháp Không, nhu cầu của ta không còn, nhưng thặng dư lại có nhiều. Sa môn tu đúng pháp thì vô cầu, tất cả mọi việc trở thành tốt đẹp; nhưng nếu còn tính toán theo thế tục, tai họa sẽ giáng xuống nhiều.

Phải nhớ chúng ta khoác áo Sa môn, bắt buộc phải trụ pháp Không. Ai chưa vào được cửa Không này, đề nghị viết chữ Không lên cái đơn nằm để luôn nhắc nhở mình nỗ lực thực hiện cho được pháp này. Qua được cửa Không, công đức của Phật cho chúng ta rất nhiều, kinh Pháp Hoa gọi là đến được Bảo Sở có đầy của báu; đừng ở thế giới này mà mong cầu Phật pháp. Nhập đạo là phải nhập vào Không môn.

Dùng thuốc quán Không để trị bệnh phiền não, nghiệp chướng, trần lao; không phải để giết chết mạng sống của mình. Vì Đức Phật dạy chúng ta bỏ phiền não, nghiệp chướng, trần lao, bỏ tâm chấp thủ; đừng hiểu lầm bỏ thân người này rồi tuyệt phần tu hành, biết bao giờ có lại được thân này. Chúng ta may mắn có thân người, phải cố gắng giữ gìn sinh mạng để lấy đó làm phương tiện tiến tu đến Phật quả. Đức Phật sử dụng đại uẩn là đại dụng, cho nên Ngài lấy Pháp giới làm thân; vì Ngài đã sử dụng thân mạng hữu hạn này tu hành để chứng được thân mạng vô cùng. Ý này trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy rằng xưa kia Ngài tu hành đạo Bồ tát cảm thành thọ mạng đến nay còn chưa hết; nghĩa là Ngài từ bỏ tất cả những gì hữu hạn để đạt cái vô cùng, không phải bỏ rồi mất hết.

Phật bảo chúng ta bỏ thủ uẩn là không chấp thì không khổ, vì chấp, muốn thế này thế kia mà không được, nên khổ đau. Vì vậy, trụ pháp Không để hạn chế nghiệp, phiền não, trần lao không sanh khởi và phát huy Tứ chánh cần. Tu hành không phải để cho ngày tháng trôi qua, không làm được gì là thiếu nợ đàn na thí chủ. Người tu luôn quyết tâm thực hiện tinh ba Phật dạy, tiếc thì giờ trôi qua nhanh, mà mình chưa đắc được pháp gì nên lo lắng ví như lửa đang cháy trên đầu mình. Tôi luôn nhớ còn nhiều việc phải làm để tạo công đức càng nhiều càng tốt, làm hành trang đi nhanh đến Niết bàn; vì sợ già yếu rồi khó tu, bỏ

thân này mà tâm chưa chứng đắc pháp nào, chưa biết đường đi, thì rất nguy hiểm.

Vì vậy, thâm nhập thế giới Không rồi, nhưng buông xuôi, không làm gì, thì công đức không sinh ra được; vì chúng ta sẽ trở thành người sống thừa, là con nợ của xã hội, thì đàn na tín chủ cúng dường cho chúng ta không được gì cả; như vậy chúng ta đã mang nợ bốn ơn. Cho nên, người tu sử dụng phương thuốc thứ hai là Tứ chánh cần để chống lại bệnh lười biếng của mình. Tu hành mà sợ tụng kinh, ngán chấp tác, chỉ đi quả đường là cảm thấy sướng, thấy thức ăn ngon thì sáng mắt lên; như vậy chắc chắn là đọa rồi.

Người ham làm việc kiếm công đức, thì việc thiện nhỏ cũng làm. Việc thiện chưa sanh phải làm cho sanh. Tôi còn nhớ tấm gương sáng của Hòa thượng Thiện Hòa, Giám đốc Phật học đường Nam Việt trước kia, Ngài thức dậy sớm, tự tay quét dọn nhà vệ sinh. Thấy Ngài làm việc này, thiện tâm tôi sanh ra, tôi chắp tay xá và nói với Ngài rằng Thầy để việc đó cho con làm. Nếu ta gây phiền hà cho chúng là tội, nhưng làm cho chúng là có phước. Tôi nghĩ mình không có gì cho đại chúng, thì dùng chút sức khỏe tình nguyện dọn dẹp sạch sẽ nhà vệ sinh, trước hết là để Hòa thượng Giám đốc không phải nhọc công làm và làm sạch cho chúng được an lạc thì đó là công đức.

Phật dạy việc thiện chúng ta siêng năng làm, việc ác chúng ta siêng năng đoạn trừ. Điều gì đại chúng muốn mà

chúng ta làm, là thiện. Việc nào đại chúng không muốn mà chúng ta làm, là ác. Nếu không khéo tu, người ta đang thương mình, mà lại trở thành ghét. Chính ở nơi đây, chúng ta tạo công đức, nhưng cũng tạo nghiệp chướng.

Phật bảo chúng ta xóa phiền não, trần lao, nghiệp chướng và qua giai đoạn tu Tứ chánh cần, luôn làm việc thiện, dứt trừ việc ác, thì đến đâu cũng được người kính trọng, được Phật thọ ký. Người nhẫn nhục tu hành, siêng năng làm lợi ích cho đại chúng thì ở đâu người ta cũng thương, cũng cần. Thành tựu được pháp Tứ chánh cần, chúng ta ghi thêm được chữ CẦN, mới bước qua tụ thứ ba, tu Tứ như ý túc. Chúng tôi sẽ triển khai ý này trong thời giảng tiếp theo.

Hoằng pháp

HOẰNG PHÁP

Tham luận tại hội nghị Phật giáo ở Trung Quốc 2009

Đức Phật đã vắng bóng trên cuộc đời hơn 25 thế kỷ, nhưng nhân cách thánh thiện của Ngài vẫn còn tác động cho mọi người kính ngưỡng tôn thờ. Và lời dạy của Đức Phật cho đến ngày nay vẫn còn là kim chỉ nam hướng dẫn loài người thăng hoa tri thức, đạo đức.

Đặc biệt là ở thời đại chúng ta được coi là thời kỳ văn minh khoa học tột đỉnh, giáo lý của Đức Phật lại càng sáng rực hơn, nhất là ở các nước tiến bộ phương Tây, vì đã mở ra cho con người một phương hướng thoát khỏi sự khủng hoảng, bế tắc do chính họ gây ra.

Ngày nay, tiếp nối sự nghiệp hoằng pháp lợi sanh của Đức Phật, nghĩ đến tinh ba Phật pháp, chúng ta không thể không ôn lại những nét đặc sắc trong phương cách của Đức Phật và các vị Tổ sư tiền bối,

đồng thời vạch ra đường hướng mới trong giai đoạn hiện tại để hoạt động hoằng pháp thích nghi và phát triển lợi lạc cho đạo pháp và dân tộc.

I - ĐỨC PHẬT VÀ CÁCH GIÁO HÓA CỦA NGÀI.

Nhân cách siêu tuyệt của Đức Phật hàm chứa ba điểm quan trọng nổi bật, đó là sự hiểu biết cao tột, chính xác, đạo đức thánh thiện không chút lỗi lầm và đức hạnh vô ngã vị tha. Vì vậy, Ngài dung hóa được mọi thành phần xã hội quy ngưỡng theo Ngài, tù hàng vua chúa, trưởng giả, giới trí thức cho đến người bình dân và cả những người bị liệt vào hạng thấp kém trong xã hội. Dù là hạng người nào đến với Phật, Ngài đều dìu dắt họ thăng hoa tri thức và đạo đức.

Trên bước đường hoằng hóa độ sanh, Đức Phật đã thể hiện rõ nét việc phát huy trí tuệ và năng lực nhiếp hóa Ngài. Suốt cuộc đời Ngài giáo dưỡng mọi người không biết mệt mỏi. Nói cách khác, ở nơi Phật toát ra đầy đủ sức mạnh về trí lực, nghị lực và thể lực và đó chính là đặc tính ưu việt giúp Ngài thành tựu trọn vẹn công việc hoằng pháp lợi sanh.

Bước chân du hóa đến nơi nào, Đức Phật đều tùy hoàn cảnh của nơi ấy mà giúp người được an vui, lợi lạc. Có thể khẳng định cách giáo hóa của Đức Phật là vì người, làm lợi ích cho người.

Trước khi đi giáo hóa, Đức Phật nhập định, nghĩa là Ngài suy nghĩ xem nên đến nơi nào và làm gì, để giúp ai. Ngài có suy nghĩ, có định hướng trong việc độ sanh và biết việc thật chính xác, biết rõ tâm tư, nguyện vọng, năng lực của đối tượng mà Ngài đến tiếp độ và tìm ra cách giải quyết tốt. Bấy giờ, Ngài mới đến với họ, khai thông bế tắc, đưa họ trở về nếp sống thánh thiện.

Phương hướng mà Đức Phật truyền bá đạo pháp mang lại lợi ích thiết thực và cũng thể hiện trí tuệ vô thượng, hoàn toàn khác hẳn với cách nói suông, viển vông của hàng ngoại đạo thời ấy. Khi hoàn tất công việc độ sanh, Ngài trở về tịnh xá và lại nhập định; nói cách khác, là suy nghĩ, tự xét lại những việc vừa làm. Sau đó, Ngài xả định, thuyết pháp cho đại chúng để họ nhận ra giá trị của bài pháp sống mà họ vừa được chứng kiến khi theo Phật và lấy đó làm kinh nghiệm tu hành.

Đức Phật giáo hóa trong du hành như vậy rất phù hợp với thực tế cuộc sống, giống như ngày nay giáo sư dẫn sinh viên đi dã ngoại để nắm bắt tình hình rồi sau đó hội thảo, học tập.

Và cuộc sống con người thì luôn trôi chảy, diễn tiến không ngừng. Bước đi trên dòng chảy của cuộc sống nhân sinh, Đức Phật cũng không ngừng thuyết pháp giáo hóa. Từ kim khẩu của Ngài, từ cuộc sống

cao thượng của Ngài, các bài pháp cùng theo dòng đời mà lưu xuất, mang lại lợi lạc cho từng lúc, từng nơi, từng người khác nhau.

Sau khi Phật Niết bàn, những người chấp giáo điều, không phát triển được cứu sống của trí tuệ, của đạo hạnh, nên rơi vào cục bộ, không thể tiếp nối mạng mạch của đạo pháp.

Tuy nhiên, các nhà truyền giáo chịu ảnh hưởng tinh thần Phật giáo phát triển, nắm bắt được yếu nghĩa kinh và thể hiện trong cuộc sống theo phương cách của Phật. Nhờ đó, họ cũng phát huy được thể lực, trí lực và nghị lực, trở thành nhà tôn giáo lãnh đạo thực sự.

Thật vậy, chúng ta thấy các vị Tổ sư đêu có óc sáng tạo, không đi theo lối mòn cũ. Các Ngài nương theo tinh ba Phật pháp, phát huy tầm nhìn chính xác, đưa ra những cương lĩnh mới thích nghi với thời đại, nên có sức thuyết phục được nhiều người. Từ đó, các Ngài mới lập giáo khai tông, dìu dắt nhiều người cùng tiến tu và tạo thành tông môn, hệ phái.

II – SỰ KẾ THỪA VÀ PHÁT HUY VIỆC HOẰNG PHÁP VỦA CÁC VỊ TỔ SƯ.

Tiếp nối sự nghiệp truyền bá chánh pháp, có thể nói mỗi vị Tổ sư đều có sự thấy biết riêng biệt, không vị nào giống nhau. Nhưng điều chắc chắn là các Ngài

đều có tầm tri thức chính xác thích hợp với sinh hoạt đương thời, thể hiện thành việc làm lợi ích lớn lao cho đất nước, cho dân tộc, cho sự sống của đạo pháp được trường tồn.

Điển hình ở Nhật Bản, Ngài Nhật Liên đã đưa ra đường hướng thích hợp để vực dậy tình trạng trì trệ cổ hủ và tạo ra sinh khí mới cho việc phát triển sinh hoạt Phật giáo lẫn chính trị. Dân chúng Nhật kính ngưỡng Ngài như Thượng Hạnh Bồ tát cua kinh Pháp Hoa. Hoặc Ngài Thiền sư Đạo Nguyên là Tổ của phái Thiền Tào Động đã đề xướng phương pháp Thiền phổ cập cho quần chúng, ai cũng có thể thực hành được. Có thể nói đó là hình thức phát triển mạnh. Một người làm việc mệt mỏi có thể thư giãn năm, mười phút, luyện tập hô hấp cho điều hòa trở lại, giải tỏa sự căng thẳng trí óc và tâm lý phiền muộn. Ở Trung Quốc thì có Tổ Huệ Năng, Ngài có sức tập trung kỳ diệu, chỉ nghe một câu kinh Kim Cang mà ngộ đạo, chỉ giã gạo, gánh nước, bửa củi mà phát sinh trí tuệ vô lậu, trở thành vị Tổ thứ sáu thừa kế sự nghiệp của Ngài Hoằng Nhẫn.

Riêng ở Việt Nam, chúng tôi chỉ nêu một vài vị tiêu biểu như Thiền sư Thaoor Đường, vua Lý Thánh Tông, Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, v.v…Mỗi vị đều có cách nhìn riêng và cách truyền bá Phật

pháp thích nghi với tình hình đương thời; nhờ đó, các Ngài đã làm lợi cho đất nước, làm sáng danh đạo Phật. Ở đời lý, Thiền sư Thảo Đường đưa ra đường hướng đổi mới, chủ trương đơn giản việc ăn, mặc, ở và hướng nỗ lực đào tạo nhân tài, dùng phúc lợi trang trải cho người nghèo khó, nâng cuộc sống của họ lên để giải quyết các tệ nạn xã hôị. Vua Lý Thánh Tông đã chịu ảnh hưởng giáo hóa cửa Thiền sư Thảo Đường Tinh thần lo cho người dân được thể hiện qua câu nói thương dân và những việc làm nhân từ của nhà vua, dù là đối với tù nhân, còn ghi lại trong sách Đại Việt Sử ký: “ Trẫm ở trong thâm cung, sưởi lò than, mặc áo cừu dày mà còn thấy lạnh buốt, huống là tù nhân ở trong ngục chưa rõ oan hay ưng… Trẫm thương xót họ. Hãy bảo viên cai ngục lấy chăn chiếu phát cho họ và cho họ ăn mỗi ngày hai bữa cơm đủ no…” Vua cũng giảm một nửa thuế cho dân.

Ngoài ra, nhân dân Việt Nam và Phật giáo Việt Nam đều tự hào với hình ảnh Tổ Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông. Tùy theo tình hình đất nước mỗi lúc khác nhau mà Ngài có những việc làm tương ưng, lúc Ngài làm minh quân lãnh đạo đất nước phát triển, lúc Ngài làm dũng sĩ xông pha trận mạc bảo vệ quê hương lúc thái bình, Ngài là Thiền sư đắc đạo. Tất cả những việc làm của Ngài đều mang lại lợi ích cho đất nước hoặc phát triển tinh ba Phật pháp. Vì vậy, đối với Phật giáo Việt Nam, Đức vua Trần Nhân Tông chẳng những

là vị đệ nhất Tổ của dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử, mà còn là vị Phật thể hiện trọn vẹn nét đặc sắc của Phật giáo Việt Nam, Phật giáo nhập thế tích cuejc trên tinh thần “ Tùy duyên vô quái ngại, Niết bàn sanh tử đẳng không hoa”

Nói chung, các vị Tổ sư dù xuất thân từ thành phần nào, đều có cái nhìn mới mẻ thích nghi với thời đại, thấy được cách truyền bá Phật pháp tương ưng với thành phần nào trong xã hội đương thời; công thêm thể lực tốt, nghị lực phi thường giúp các Ngài đủ sức vượt qua mọi sự chống đối, ám hại. Từ đó, chư vị Tổ sư vượt qua mọi sự chống đối, ám hại. Từ đó, chư vị Tổ sư mới trở thành nhà lãnh đạo tập hợp và cảm hóa được những người có duyên, chỉ đạo họ sống và cho xã hội, đạo pháp. Còn người tham lam, mê muội, yếu kém tri thức lẫn đạo đức mà muốn độ người giàu, người giỏi, giống như người nấu cát muốn thành cơm.

Ngày nay, tiếp nối sự nghiệp của chư vị Tổ sư, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã tạo được những thành quả tốt đẹp. Thật vậy, đối trước những vấn đề hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử sống thích ứng với xu thế đi lên của dân tộc và hoạt động tích cực, tạo cho Phật giáo Việt Nam ngày càng phát triển vững mạnh.

Những thành công trong nhiều lãnh vực mà Tăng Ni và Phật tử Việt Nam đã gặt hái được trải qua gần 30

Năm, góp phần không nhỏ trong việc xây dựng xã hội an vui, đoàn kết, phát triển. Đây là điều khẳng định sự hiện hữu cần thiết và tốt đẹp của giáo hội Phật giáo Việt Nam trong mạch sống của dân tộc.

III – PHƯƠNG HƯỚNG HOẰNG PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN TẠI

Ai cũng biết vào thời đại chúng ta ngày nay, kinh tế đóng vai trò quyết định việc thành bại ở nhiều lĩnh vực và dĩ nhiên chi phối được nhiều lĩnh vực. Các nhà tôn giáo truyền bá đạo cũng nhận thấy quy laaujt này và họ đã khai thác yếu tố kinh tế để phát triển sinh hoạt tôn giáo của họ.

Thực tế cho thấy các tổ chức tôn giáo thường mở công ty, xí nghiệp hay nhà máy, nói chung là lập cơ sở kinh doanh vừa đầu tư tiền bạc để chiếm lãnh thị trường, tạo ra của cải, vừa tập hợp người dưới hình thức công nhân, thợ thuyền làm việc cho họ. Tạo cho nhiều người có công ăn việc làm, có mức thu nhập cao để phục vụ cho cơ sở của họ, nghĩa là họ đã tạo mối quan hệ gắn bó thiết thực và chặt chẽ với nhiều người. Và từ đó dễ dàng hướng dẫn người trở thành tín đồ theo tôn giáo của họ.

Nói một cách công bằng, ai có khả năng nâng cao đời sống vật chất cho người khác, thì chắc chắn được người theo. Ngoài việc giúp cho người phát triển về

mặt vật chất, sự hướng dẫn người mở rộng tri thức thăng hoa tinh thần cũng là điều cần thiết cho việc thu hút quần chúng.

Thiết nghĩ Phật giáo chúng ta muốn phát triển trong gian đoạn kinh tế làm bs chủ, Thì cũng không thể không đáp ứng những yêu cầu của thời đại. Có thể khẳng định rằng chúng ta muốn mạnh phải tự giải quyết được đời sống của chính mình và cong thừa sức lực, thừa của cải, thừa tri thức để xây dựng cho tín đồ vượt trội lên về vật chất lẫn tinh thần.

Phật giáo không thể tồn tại nếu tu sĩ sống xa hoa, lãng phí, dựa vào tín đồ, hay tệ hơn nữa làm cho họ kiệt quệ thêm. Xưa kia, các bậc Tổ sư đều thông suốt ngũ minh và trên bước đường hành đạo, các Ngài đã sử dụng ngũ minh để dạy dỗ, cảm hóa mọi người, giúp họ mở mang kiến thức, phát huy nghề nghiệp, nâng cao cuộc sống tốt đẹp.

Theo tôi, ở thời đại chúng ta ngày nay, nhà truyền giáo cần trang bị vững vàng kiến thức về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Thực tế nhất là những hiểu biết về khoa học tự nhiên như Toán, Lý Hóa, Sinh vật, Tin học, chúng ta phải nắm bắt được. Vì đó là tổng hợp tinh ba của tri thức con người đã phát triển theo trình độ văn minh tiến hóa, chúng ta sử dụng nó như phương tiện để rút ngắn vũ trụ bao la, lý giải cho người thời nay nhận ra những điều Phật dạy về Pháp giới, về môi sinh,

về sự sống chết, diễn biến của các loài, v.v…mà kinh điển diễn tả dưới dạng siêu hình.

Về khoa học xã hội như lịch sử, văn học, triết học, chúng ta cũng cần biết rõ. Thật vậy, để có thể song hành, hội thảo cũng cần biết rõ. Thật vậy, để có thể song hành, hội thảo với mọi người, đòi hỏi nhà truyền giáo tất yếu phải nắm vững được lịch sử văn minh con người và sự tiến triển cử tư duy con người thể hiện qua những tư tưởng trên thế giới như triết học phương Đông, triết học phương Tây, v.v…

Bên cạnh những hiểu biết cần thiết nói trên, hàng tu sĩ hơn người ở tri thức đạt được từ sự thể nghiệm Phật pháp trong cuộc sống. Với nền tảng trí tuệ hữu lậu và vô lậu, giúp chúng ta ít nhất chưa đắc đạo, thì cũng hiểu rõ được những hiện tượng thiên nhiên và xã hội, đồng thời đưa ra đáp số đúng đắn cho những vấn đề mà mọi người không giải nổi. Làm được như vậy, mới có sức thuyết phục người theo ta.

Tóm lại, chúng ta ý thức sâu sắc con đường giáo hóa lợi ích thiết thực của Đức Phật đã trải qua và nhận rõ được sự thành công trọn vẹn của chư vị Tổ sư tiền bối trong việc nối tiếp mạng mạch hoằng dương chánh pháp.

Chúng ta tự khẳng định cho chính mình sứ mạng kế thừa sự nghiệp thánh thiện vô giá của Đức Đạo sư Thích Ca Mâu Ni Phật cùng chư vị Tổ sư, không gì

khác hơn là mỗi nhà truyền giáo phải tự phát huy thể lực, trí lực, nghị lực để thể hiện nếp sống đạo đức, hiểu biết đúng đắn và những việc làm lợi ích cho đời, tốt đẹp cho đạo. Tiến bước theo lộ trình hoằng pháp của nhà truyền giáo chân chính như vậy, chúng ta xứng đáng là trưởng tử của Như Lai, hiện hữu trên cuộc đời được mọi người thương kính, quý trọng.

Tóm lại, Đức Phật và chư vị Tổ sư, cũng như Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày nay đã vận dụng Phật pháp một cách thiết thực trong việc giáo hóa độ sinh, chuyển hóa mọi người thực hiện nếp sống đạo đức và tri thức, tạo thành xã hội ấm no, hạnh phúc.

Ngày nay, đi theo con đường của Đức Phật, dù là dân tộc nào, dù theo tông môn pháp phái nào, thiết nghĩ tất cả chúng ta đều cần thể hiện tinh ba của Phật pháp trong cuộc sống nhập thế đa dạng, để kiến tạo xã hội an lạc và phát triển, cũng như góp phần xây dựng ngôi nhà chung của nhân loại được hòa bình và thịnh vượng.

Cầu nguyện hội nghi thành công tốt đẹp. Cảm ơn sự lắng nghe của quý vị.

Mùa Xuân vĩnh hằng

Mùa xuân vĩnh hằng

Trong thế giới sinh diệt, tất cả mọi người đều phải trải qua bốn tướng vô thường của con người là sinh, già, bệnh, chết và thời tiết trong trời đất cũng lần lượt đổi thay với bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông. Mùa Xuân đến, cây cối đâm chồi nảy lộc, trổ hoa xinh tươi, khí trời ấm áp, bừng lên sức sống vui tươi cho vạn vật và con người, nên mùa này được người đời gọi là chúa Xuân.

Chữ Xuân của Trung Quốc được kết hợp bằng ba chữ là tam, nhân và nhật, nghĩa là ba người đồng hành dưới ánh nắng mặt trời cùng vui Xuân. Nói cách khác, người ta hội tụ, quây quần để cùng nhau thưởng thức cảnh đẹp của vạn vật trong mùa Xuân, sau ba tháng chịu đựng cái giá rét của mùa Đông.

Tuy nhiên, cũng có những người đối trước cảnh đẹp tràn đầy sức sống của muôn vật trong tiết Xuân ấm áp ở khắp mọi nơi, nhưng lòng họ lại ảm đạm sầu khổ, vì họ không thấy được mùa Xuân tươi vui của trời đất.

Tâm trạng ưu phiền này được nhà thi sĩ nổi tiếng thuở xưa là ông Vũ Hoàng Chương đã thốt lên rằng :

Xuân sang mà vẫn là Thu trong lòng !

Với những người chất chứa nhiều nỗi niềm uẩn khúc, thì Xuân đã đến rồi, nhưng sao cái buồn da diết vẫn mãi dày xéo tâm can họ; nói theo văn chương ngày nay là "Buồn ơi, ta xin chào mi !”

Nhưng có thể thấy ngược lại rằng đối với những hành giả sống với thế giới nội tâm yên tĩnh, trầm mặc, thanh tịnh, giải thoát, thì những nỗi buồn phiền sầu khổ không bao giờ có thể đến với họ. Vì vậy, dù đang đối diện với mùa Đông giá lạnh hay mùa Thu tàn úa của đất trời, trước mắt họ vẫn hiện hữu mùa Xuân tươi đẹp đầy sức sống. Với những tâm hồn phóng khoáng vượt ngoài sự tác động của sinh diệt thì : Thu sang mà vẫn là Xuân trong lòng ! Nghĩa là hành giả đã bắt đầu bước vào thế giới vĩnh hằng của Pháp thân Bồ tát.

Đức Phật dạy Bồ tát nên quán sát muôn sựmuôn vật trong trời đất này bằng tâm thanh tịnh, sẽ nhận thấy được nét đẹp vô tướng, tức cái đẹp vô cùng ở dạng bất sinh bất diệt và từ dạng nguyên thể bất sinh bất diệt này chuyển đổi qua dạng thức có hình tướng thì sẽ sanh ra vô số hình tướng hoàn toàn trong sáng tuyệt đẹp vĩnh hằng, mà kinh điển thường gọi là thế giới Tịnh độ.

Bước chân vào đời hành Bồ tát đạo, Bồ tát luôn an trú ở thế giới không sinh diệt, nhận chân được thật tướng các pháp và từ thế giới nội tâm hoàn toàn an lành như vậy, Bồ tát tùy theo phước đức nhân duyên của mình mà kiến tạo những cảnh giới an vui tốt đẹp cho họ và cho mọi người.

Thật vậy, tuy cuộc đời này nhuốm màu phiền muộn, khổ đau bất tận dưới mắt của thế nhân; nhưng Bồ tát dấn thân trên vạn nẻo đường đời không hề thấy khổ đau chút nào cả. Vì cuộc sống của Bồ tát tràn ngập niềm vui thanh thoát, bởi những việc làm của Bồ tát lợi lạc cho nhiều người, mang đến hạnh phúc an vui cho những người hữu duyên, khai tâm mở trí cho họ tiến bước trên con đường trong sáng, đạo đức. Những người được Bồ tát chăm sóc, cưu mang, chỉ dạy cùng sống dưới ánh sáng từ bi và trí giác của Bồ tát, tạo thành cảnh giới lúc nào cũng an vui, giải thoát. Nhờ an trú trong thế giới nội tâm thánh thiện và thế giới hiện thực tốt đẹp cùng quyến thuộc Bồ đề như vậy, Bồ tát hành đạo không biết mệt mỏi. Còn những người không cảm nhận được nguồn hỷ lạc vi diệu từ nội tâm thì thấy việc khó sẽ không dám làm, hoặc có làm cũng chỉ ở mức giới hạn nhỏ nhoi mà thôi.

Cảm nhận sâu sắc bước chân an lạc, giải thoát của chư vị Bồ tát trong kinh Pháp Hoa luôn mang đến niềm vui kỳ diệu cho mọi người, luôn kiến tạo cảnh giới Cực

lạc tại chốn Ta bà ngũ trược cho chúng sinh, luôn tạo ra vườn Xuân đạo hạnh cho chúng hữu tình an trú, tôi xin chia sẻ với tất cả các pháp lữ hữu duyên một bài kệ mà tôi cảm tác không biết từ bao giờ :

Bồ tát đi vào đời

Sen nở khắp muôn nơi

Trang nghiêm cho cuộc sống

Ôi thật đẹp tuyệt vời.

Trước thềm năm mới, cầu chúc cho mọi người luôn thăng hoa trí tuệ và đạo hạnh trong mùa Xuân vĩnh hằng của chư Phật và xây dựng được cảnh giới Xuân của chư Bồ tát cho tất cả mọi người an hưởng ngay trên cõi nhân gian này.

Kiến trúc Phật giáo

Kiến trúc Phật giáo

Phật giáo là đề tài phong phú cho nhiều ngành học thuật và cuộc đời của Đức Phật cũng chứa đựng nhiều điều hứng thú cho các nghệ nhân tạo hình và kiến trúc. Vì vậy, sau Phật Niết bàn 500 năm, người ta bắt đầu xây dựng những ngôi tháp và tạc tượng Phật để tôn thờ Ngài, để noi theo cuộc sống an lạc giải thoát của bậc đại Đạo sư hoàn toàn thánh thiện. Có thể nói cuộc đời Đức Phật là một thể tài vô tận cho nhân loại triển khai trải qua hàng ngàn năm mà vẫn còn ngời sáng.

Khởi đầu từ nền văn hóa Ấn Độ, rất nhiều chùa tháp tôn thờ Phật đã được xây dựng với lối kiến trúc rất công phu và có tính nghệ thuật thẩm mỹ đặc sắc. Tuy nhiên, rất đáng tiếc cho văn hóa nhân loại nói chung và cho Phật giáo nói riêng, ngày nay những di sản vô giá này chỉ còn lại duy nhất là tháp Bồ đề đạo tràng do vua A Dục xây dựng và một số ít chùa tháp khác tôn thờ các vị Thánh Tăng còn sót lại.

Khi Phật giáo được các bậc chân sư truyền lên phía Bắc, với bản chất hài hòa thân thiện muôn đời của đạo Phật, văn hóa Phật giáo đã kết hợp một cách sâu sắc với nền văn hóa bản địa Trung Đông. Điều này được thể hiện qua sự hiện hữu của những pho đại tượng Phật ở Afghanistan và một số tu viện rất lớn. Nhưng những di sản văn hóa này hầu hết đã bị chiến tranh phá hủy và gần đây nhất, chúng ta còn nhớ một thảm họa văn hóa lớn nhất của Phật giáo nói riêng và của lịch sử nhân loại nói chung ở những tháng đầu năm của thế kỷ 21 này. Đó là vào ngày 26 tháng 2 năm 2001, nhà cầm quyền Taliban tại Afghanistan đã ra sắc lệnh triệt phá toàn bộ các pho tượng Phật trong nước, trong đó có hai pho tượng Phật thạch sa vĩ đại cao nhất thế giới được khắc trong núi đá từ hơn 1500 trước tại Ba-mi-gia cũng đã bị họ hủy diệt. Hiện nay, chỉ còn lại một ít những tòa nhà cổ bằng gỗ ở vùng núi phía Bắc ở Nepal, nơi Đức Phật ra đời, mang văn hóa Phật giáo Ấn Độ.

Khi Phật giáo được truyền sang Trung Quốc, đã kết hợp với nền văn hóa nước này, tạo nên những ngôi chùa gỗ thật là đồ sộ, mà ngày nay còn lại, nổi tiếng nhất là các chùa ở tứ đại danh sơn. Và trên con đường Phật giáo truyền sang Triều Tiên, Nhật Bản vào thế kỷ thứ VI, VII, chúng ta lại thấy thêm những ngôi chùa đồ sộ ở Hàn Quốc, hay ở Nara, Nhật Bản mà nổi tiếng nhất là tòa tháp gỗ thờ kinh Pháp Hoa ở chùa Pháp Long và chùa Đông Đại, hiện nay vẫn còn tồn tại.

Phật giáo đến Việt Nam đã kết hợp nhuần nhuyễn với đời sống dân Việt, thẩm thấu sâu sắc trong nền văn hóa Việt. Thật vậy, ngày nay nếu bước chân vào các Viện Bảo tàng lịch sử của đất nước chúng ta, từ miền Bắc cho đến thành phố Hồ Chí Minh, chúng ta nhận thấy hầu hết những biểu tượng kiến trúc của Phật giáo vẫn còn lưu giữ. Không thể không nhắc đến những ngôi chùa cổ xa xưa ở miền Bắc, như chùa cổ Trăm gian, chùa Một Cột, hay tháp Phổ Minh và nhiều kiến trúc khác nữa. Nét đặc sắc của văn hóa Phật giáo Việt Nam là khi Phật giáo vào miền Trung, đã kết hợp với văn hóa cổ Champa, khi Phật giáo xuống miền Nam, lại kết hợp với văn hóa Chân Lạp, từ đó tạo thành những kiến trúc Phật giáo rất phong phú, đa dạng của dân tộc Việt Nam.

Có thể nhận thấy rõ tất cả những kiến trúc Phật giáo đều thể hiện lời kinh Phật dạy theo tinh thần Nam truyền và Bắc truyền Phật giáo, qua đó luôn phảng phất hình ảnh thánh thiện của Đức Phật và cuộc đời phạm hạnh vô ngã vị tha của Ngài cũng như các vị Bồ tát, các vị Thánh Tăng, hay chư Thiên. Và chính lực ảnh hưởng cao thượng này đã tưới tẩm nền văn hóa nhân loại nói chung, cũng như văn hóa Việt Nam, giúp cho con người thuần hòa theo tinh thần từ bi vô ngã vị tha của Đức Phật.

Thiết nghĩ khi nào con người còn khát vọng tìm kiếm một lẻ sống bình an, tìm kiếm một con đường

hạnh phúc thực thụ được bao dung bởi tình thương và trí tuệ toàn thiện, thì Đức Phật vẫn mãi hằng hữu trong tâm thức của nhân loại. Và trên trái đất này, Thánh đức biểu tượng của từ bi, trí tuệ và dũng lực, của lý tưởng Chân, Thiện, Mỹ trong các pho tượng Phật, tượng Bồ tát, Thánh Tăng, nói chung trong tất cả kiến trúc Phật giáo, mà loài người thường hướng tâm đến, cần phải được bảo trì và tôn vinh.