Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển III)

Ý nghĩa Tịnh độ

Ý nghĩa tịnh độ

Khi Đức Phật an trụ trong Thiền định dưới cội Bồ đề và thành tựu quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác, bấy giờ, Tịnh độ mười phương hiện ra trước Ngài. Có thể nói, Tịnh độ của Đức Phật hiện hữu trong từng suy nghĩ, trong từng việc làm với tâm từ bi và tuệ giác của Ngài. Ở giai đoạn đầu, khi Ngài khoác áo Sa môn đi khất thực, sống cuộc đời vô cùng thanh đạm mà những người xung quanh thấy Ngài sống cực khổ, vất vã, nhưng thật sự cuộc sống phạm hạnh cao quý đó đã cho Ngài niềm an lạc vô biên. Ngài nhận ra được tâm an lạc chính là Tịnh độ.

Tinh thần này về sau được Thiền tông triển khai thành học thuyết Tịnh độ ở tâm. Người tu theo lý này cũng có đời sống phạm hạnh như Đức Phật, từng bước chân chậm rãi hành Thiền, họ bước vào Tịnh độ và tâm họ cũng theo đó an trú ở Tịnh độ. Như vậy, cả thân tâm thanh tịnh thì thế giới hiện hữu là Tịnh độ; nói cách khác, Tịnh độ được hình thành trong tâm, thế giới nội tâm trong sáng, thuần khiết là Tịnh độ.

Tuy nhiên, pháp môn Tịnh độ đi xa hơn một bước nữa. Bắt đầu tâm ở trong Tịnh độ rồi, nhưng hành giả không thể đem thân tứ đại vào Tịnh độ được, mà phải đem thân phước đức và trí tuệ mới có thể đi theo tâm thanh tịnh để thâm nhập Tịnh độ, từ đó hình thành cõi Tịnh độ thứ hai gọi là Thật Báo trang nghiêm Tịnh độ, một thế giới do phước đức, trí tuệ và tâm thanh tịnh tạo nên.

Như vậy, qua loại hình thế giới thứ hai hiện thành Tịnh độ chư Phật mười phương; vì chư Phật đã có đầy đủ ba yếu tố cần thiết tạo thành Tịnh độ, đó là tâm chư Phật thanh tịnh, phước đức chư Phật viên mãn và trí tuệ chư Phật tuyệt đỉnh. Trang nghiêm bằng ba Thánh tài như vậy, chư Phật mới xây dựng được thế giới vật chất thanh tịnh thực và với phước đức trí tuệ hoàn mỹ, các Ngài tập họp được chúng Hiền thánh một cách đơn giản. Thực tế cho thấy nơi nào có phước đức và trí sáng, nơi đó dễ dàng quy tụ được người tốt, người giỏi. Tịnh độ Thật Báo được kết hợp như vậy.

Đức Phật Thích Ca cho biết Đức Phật Di Đà trải qua vô lượng kiếp tu hành để kết thành thọ mạng viên mãn của Báo thân, nghĩa là từ khi phát tâm tu hành cho đến thành tựu đạo quả, Ngài đã hành Bồ tát đạo không mệt mỏi, phát huy được trí tuệ vô thượng và phước đức vô cùng, mới kiến tạo thành thế giới Cực lạc ở phương Tây.

Riêng pháp môn Tịnh độ chịu ảnh hưởng tinh thần Tịnh độ của Đức Phật Di Đà mà Đức Phật Thích Ca đã nói rằng chúng sinh ở Ta bà có duyên với Đức Phật Di Đà và Tịnh độ tông đã được triển khai từ Tịnh độ tam kinh, Tịnh độ ngũ kinh. Tịnh độ tam kinh đặt nền tảng trên ba bộ kinh là kinh Vô Lượng Thọ, kinh Quán Vô Lượng Thọ và kinh Di Đà. Kinh Vô Lượng Thọ nói về hành trạng của Đức Phật Di Đà khi tu hành Bồ tát đạo. Kinh Quán Vô Lượng Thọ chỉ phương cách cho chúng ta đưa tâm về Tịnh độ Tây phương của Phật Di Đà. Và kinh Di Đà rút gọn lại nhân hạnh quả đức của Phật Di Đà để chúng ta lấy đó làm hành trang thực tập pháp môn Tịnh độ.

Pháp môn Tịnh độ ở Việt Nam cũng hình thành trên tinh thần Tịnh độ tam kinh, nhưng vì đất nước chúng ta có truyền thống tu Thiền từ lâu đời, nên pháp tu Thiền và Tịnh thường được hòa nhập lẫn lộn. Vì vậy, có người tu niệm Phật nhưng thực tập Thiền quán, hoặc có người tu Thiền nhưng niệm Phật để cầu chứng Niệm Phật tam muội, hay cầu sự gia bị của Đức Phật Di Đà để được vãng sinh Tây phương Cực lạc.

Pháp môn Tịnh độ phát triển mạnh ở Việt Nam trong thời kỳ chấn hưng Phật giáo. Các Hòa thượng nghĩ rằng Phật pháp đang suy đồi, người ta không có điều kiện nâng cao trình độ kiến thức học Phật để biết rộng tất cả các pháp môn của Phật dạy cũng như khó

thực tập các pháp môn khác, nên quý Ngài cho rằng pháp niệm Phật đơn giản, ai cũng thực hành được. Từ đó, pháp môn niệm Phật được đề cao và đứng đầu là Hòa thượng Trí Tịnh, Ngài đã thành lập Tịnh Độ Liên Xã quy tụ những người tu Tịnh độ chuyên niệm Phật Di Đà. Và tiếp nối pháp môn niệm Phật của Hòa thượng Trí Tịnh là cố Hòa thượng Thiền Tâm đã thành lập đạo tràng tu Tịnh độ ở Đại Ninh. Từ đó đến nay, pháp môn Tịnh độ được phổ cập trong cả nước, tập trung nhiều Phật tử hành trì được lợi lạc.

Cầu mong rằng tất cả đệ tử Phật thực hiện đúng đắn giáo pháp Phật dạy để xây dựng cho mình cõi Tịnh độ tâm ngay trên nhân gian này và khi cánh cửa ở thế giới Ta bà khép lại, chúng ta bước vào Tịnh độ chư Phật trong mười phương.

Cầu nguyện mùa Vu Lan

Cầu nguyện mùa vu lan

Theo lý nhân duyên của Phật dạy, mọi người hiện hữu trên cuộc đời này đều có mối quan hệ mật thiết với nhau, đó là mối tương quan huyết thống với ông bà, cha mẹ, với cộng đồng xã hội và với thế giới siêu hình. Nếu có đời sống nội tâm, chúng ta dễ dàng nhận được lực tác động của ba mối tương quan tương duyên này.

Trước hết, sự liên hệ về huyết thống với tổ tiên, ông bà, cha mẹ của chúng ta đã có từ vô số kiếp xa xưa, mà kinh điển thường gọi là từ vô thỉ kiếp, đó là mối tương quan về tâm thức, hay Nghiệp, được nối tiếp từ đời này sang đời khác. Vì vậy, trong cái thân con người của chúng ta đã tiềm ẩn tinh thần, trí tuệ, tình cảm, tâm tư, cho đến bệnh tật của ông bà, cha mẹ mình, mà ngày nay gọi là "gene” di truyền. Thực tế cho thấy có những dòng họ khoa bảng thì con cháu đều đỗ đạt cao, hoặc dòng họ nổi tiếng giàu có thì con cháu đều thành công trong lãnh vực kinh doanh, hay dòng họ có ngành nghề truyền thống nào đó, thì con cháu nối tiếp nghề của ông

bà cha mẹ một cách tự nhiên và dễ dàng. Nhưng cũng có trường hợp con cháu không theo nghề truyền thống của gia tộc, vì do biệt nghiệp của họ.

Ngoài mối liên hệ huyết thống, còn có mối tương quan vì ân hay oán để trở thành quyến thuộc của nhau trong một gia đình. Nếu là oan gia hội ngộ thì không thể nào tạo thành một gia đình hạnh phúc; trái lại, còn gây khổ đau cho cả gia tộc. Vì vậy, chúng ta thường thấy có những đứa con hư hỏng sinh ra trong gia đình nề nếp, chỉ chuyên phá của và làm mất danh dự của dòng họ, rõ ràng là người con này tái sinh để "đòi nợ” gia đình đó. Hoặc ngược lại, có người sinh lại để trả ơn đời trước, nên họ hết lòng tạo ra của cải cho gia đình, mà không dám tiêu xài.

Mối tương quan thứ hai là giữa con người với xã hội, với một quốc gia nào đó và đặc biệt, mối tương quan thứ ba rất quan trọng là sự kết nối giữa chúng ta với Phật, với Bồ tát, với chư Thiên thuộc thế giới siêu hình. Chỉ những người đắc đạo mới tiếp nhận được lực hỗ trợ này, hoặc tuy chưa đắc đạo, nhưng có đời sống nội tâm thanh tịnh cũng có thể cảm nhận được mối liên hệ siêu hình này.

Thật vậy, nếu là Phật, Bồ tát, hay chư Thiên muốn thực hiện hạnh nguyện độ sinh ở thế gian này, tất nhiên các Ngài phải tái sinh làm người, nhưng hành động và việc làm của các Ngài hoàn toàn khác với dòng họ,

vì thể hiện được đạo lực của những bậc siêu phàm và thành tựu những việc lợi lạc phi thường mà người bình thường không thể nào làm được.

Lịch sử Phật giáo cho thấy sức mạnh tâm linh của những con người đặc biệt, như ở Việt Nam có Đức vua Điều ngự Giác hoàng Trần Nhân Tông, vừa khai sáng dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử, vừa bảo vệ giang san đất nước của chúng ta một cách dễ dàng trước đạo quân khét tiếng Nguyên Mông. Các Ngài có thể hiện thân trong dòng họ cao quý, hoặc thị hiện làm thường dân như Ngài Nhật Liên là vị Tổ khai sáng Pháp Hoa tông, được gọi là Nhật Liên tông của Nhật Bản. Ngài sinh trong gia đình làm nghề chái lưới, nhưng được kính ngưỡng như Bồ tát Thượng Hạnh theo kinh Pháp Hoa. Ngài đưa ra phương cách tu hành theo Bổn môn Pháp Hoa, đã làm chấn động cả Phật giáo Nhật Bản, theo đó chỉ cần niệm đề kinh Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa kinh và tụng nửa phẩm Tùng địa dũng xuất, nửa phẩm Phân biệt công đức và phẩm Như Lai thọ lượng, chứ không tụng trọn 28 phẩm kinh Pháp Hoa. Và trên bước đường hoằng hóa độ sinh, Ngài vượt qua những cuộc âm mưu sát hại bằng chính đạo lực mà Ngài thành tựu theo pháp môn đã thiết thân chứng nghiệm.

Tóm lại, nương theo giáo pháp Phật, nhận chân được mối quan hệ sâu xa của chúng ta với gia đình, với cộng đồng xã hội, với thế giới Phật, Bồ tát. Trong mùa

Vu lan, nhớ đến công ơn của tổ tiên, ông bà, cha mẹ, Thầy bạn và cả cộng đồng xã hội, chúng ta nỗ lực sống theo pháp Phật, để tiếp nhận được lực gia bị của Phật, Bồ tát và dùng đạo lực thanh tịnh đó mà cầu nguyện, hồi hướng cho ông bà, cha mẹ nhiều đời cùng các pháp lữ được siêu thăng cảnh giới cảnh giới tốt đẹp. Chúng ta cũng cầu nguyện cho đất nước được phát triển, mọi người được an vui. Và đặc biệt, là đệ tử Phật, chúng ta luôn hướng tâm về chư Phật, chư Bồ tát, để tạo mối gắn bó mật thiết với các Ngài; nhờ đó, các Ngài có thể thị hiện tái sinh vào gia tộc chúng ta để thực hiện hạnh nguyện cứu khổ độ sinh. Được như vậy, thật là phước báu biết bao chẳng những cho dòng họ mình, mà còn làm lợi lạc cho chúng sinh trên thế gian này.

Cư sĩ Phật giáo

Cư sĩ Phật giáo

Trong thời Đức Phật tại thế, chúng ta nhận thấy rõ người cư sĩ Phật tử hiện hữu rất nhiều và gồm đủ thành phần của xã hội, từ hàng vua chúa, quan lại, trưởng giả, Bà la môn, cho đến những người thường dân. Họ đã đến tu học với Đức Phật cũng như tích cực đóng góp vào việc hộ trì chánh pháp Như Lai phát triển trên khắp lưu vực sông Hằng.

Tuy nhiên, sau khi Phật Niết bàn, có những giai đoạn mà chư Tăng không đủ uy đức để có thể cảm hóa những người quyền thế, người giàu có, hay người trí thức; thậm chí có những lúc đạo Phật bị suy vi đến mức người ta thường cho rằng cư sĩ Phật tử tại gia chỉ là những người nghèo khó, thất học, hoặc ở trong hoàn cảnh khổ đau, hay có vấn đề trong xã hội mới đến chùa tu học theo Phật.

Có thể khẳng định rằng vai trò của hàng cư sĩ Phật tử đóng góp cho Phật giáo được nhiều hay ít, mạnh hay yếu, là tùy thuộc vào đức hạnh và trí tuệ của chư Tăng.

Thật vậy, hễ thời nào chư Tăng thể hiện sự tu học đúng chánh pháp, thành tựu đức hạnh trang nghiêm, đắc đạo, đắc pháp, thì chư Tăng dễ dàng tập họp được hàng cư sĩ Phật tử tại gia có thế lực và làm nơi nương tựa cho đa số quần chúng quy ngưỡng; khi đó mọi việc lớn lao của đạo pháp cũng như của dân tộc đều thành công một cách nhẹ nhàng.

Điều này đã thể hiện rõ nét trong lịch sử, điển hình như trong thời Đinh Lê Lý Trần hiện hữu những bậc danh Tăng đầy đủ uy đức. Vì vậy, các Ngài đã kết nối được những cư sĩ Phật tử lỗi lạc, sử dụng được lực lượng quần chúng, mới xây dựng nên ngôi nhà Phật giáo có vị trí cao trong xã hội thời ấy. Chúng ta còn nhớ trong thời kỳ đầu nước nhà mới độc lập, Nam Việt vương Đinh Liễn là con trai trưởng của Đinh Tiên Hoàng đã cho dựng 100 cột đá khắc kinh, gọi là kinh tràng. Ảnh hưởng của Phật giáo đạt đến mức cao nhất ở thời Lý cũng được ghi rõ trong lịch sử. Dưới triều Lý, với sự lãnh đạo của 8 đời vua anh minh sùng kính đạo Phật, Phật giáo đã giữ vị trí độc tôn và góp phần chính yếu cho nền văn hóa dân tộc phát triển tốt đẹp. Đặc biệt có người cư sĩ Phật tử điển hình như Lý Thường Kiệt làm rạng danh cho đất nước mà sử sách còn lưu danh thơm.

Đến thời nhà Trần, các vì vua là những chiến sĩ anh dũng dẹp tan giặc một cách vẻ vang, khi nước nhà bị đoàn quân khét tiếng Mông Nguyên ba lần tiến sang

xâm chiếm. Đến lúc đất nước thái bình, trí tuệ của các Ngài đã hình thành những tư tưởng trong sáng của bậc chân tu ngộ đạo, tạo nên Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, một dòng Thiền đặc sắc của Phật giáo Việt Nam.

Với sự vận dụng đạo lực một cách khéo léo của các bậc chân tu đạt đạo, Phật giáo thời Lý Trần không chỉ giới hạn trong khuôn viên chùa chiền. Đạo Phật đã là của tất cả mọi người và ảnh hưởng sâu rộng vào tất cả mọi ngành hoạt động. Nhờ tinh thần Phật giáo được hòa nhập cao độ vào cuộc sống của mọi tầng lớp dân chúng như vậy, các ngôi chùa đã được hình thành. Khi thì do bàn tay xây dựng của quần chúng, có lúc do thành phần giàu có, trí thức phát tâm, hoặc do vua chúa xây dựng.

Trái lại, vào những thời kỳ Phật giáo yếu kém như thời Lê Nguyễn, không có những Tăng sĩ chân tu thật học soi đường dẫn lối, thì hàng cư sĩ Phật tử không có chỗ nương tựa để tu tạo phước báu và đạo Phật cũng trở thành cái bóng mờ trong xã hội.

Tóm lại, Phật giáo thịnh hay suy là tùy thuộc vào sự tu hành của hàng tu sĩ xuất gia có đạt được thành quả tốt đẹp hay không. Khi nào nếp sống của Tăng già tỏa sáng đức hạnh và tuệ giác, thì cảm hóa được giới thượng tầng kiến trúc của xã hội là hàng cư sĩ Phật tử có quyền thế, hàng cư sĩ Phật tử trí thức, hàng cư sĩ Phật tử giàu có, cùng với quần chúng nhân dân. Trên

nền tảng như vậy, đạo lực và tuệ lực của những bậc sứ giả Như Lai dễ dàng kết hợp một cách khéo léo nhân lực, tài lực của mọi thành phần trong xã hội, khiến cho mọi người phát tâm Bồ đề, nhận lãnh trách nhiệm hộ quốc an dân và thành tựu những việc làm tốt đời đẹp đạo, làm cho ngọn đèn chánh pháp của Đức Thế Tôn sáng mãi trên thế gian này.

Đạo đức Phật giáo trong tương lai

Đạo đức Phật giáo trong tương lai

Có thể nói trình độ văn minh của loài người ở thế kỷ 21 thật quá siêu đẳng và công bằng mà nói, sự phát triển văn minh ấy đã mang đến cho đời sống con người được nhiều tiện nghi vật chất và tạo được không ít kết quả tốt đẹp ở một số lãnh vực hoạt động. Nhưng bên cạnh những thành công tốt đẹp của xã hội văn minh ngày nay, điều thảm hại đến mức độ nhân loại đang gióng lên hồi chuông báo động rằng đạo đức của con người đang bị suy sụp trầm trọng và điều nghịch lý là văn minh vật chất càng lên cao thì đạo đức con người càng xuống thấp. Nói cách khác, nhu cầu vật chất của con người càng tăng cao và càng được đáp ứng đã dẫn đến đời sống tinh thần càng bị sút giảm, vì tất cả mọi người chỉ lo tranh đua hưởng thụ cuộc sống vật chất.

Thật vậy, qua sinh hoạt của thế giới văn minh hiện nay, chúng ta thấy rõ sự tăng tốc cho đời sống vật chất đã tạo ra những xã hội luôn bất an, làm cho

môi trường sống của nhân loại bị thu hẹp và phát triển rất nhiều thứ bệnh nan y được mệnh danh là căn bệnh của thời đại hoành hành dữ dội, cướp đi mạng sống của nhiều người ở độ tuổi rất trẻ. Sự thật hiển nhiên được thể hiện rõ nét rằng việc hiện đại hóa xã hội đã và đang liên tục gây ra những thực trạng thảm thương như vậy, tác hại không ít đến đời sống con người ở nhiều phương diện, đặc biệt là đời sống đạo đức đang là vấn đề bức bách của nhân loại. Đứng trước vấn đề nhức nhối này, thử nghĩ xem giới Phật giáo chúng ta có đáp án như thế nào?

Thiết nghĩ giáo pháp của Đức Phật để lại cho nhân loại nhiều đến mức kinh điển thường diễn tả là tám vạn bốn ngàn pháp môn để đối trị với tám muôn bốn ngàn phiền não trần lao của chúng sinh. Vì thế, không có khó khăn gì cho chúng ta trong việc lấy ra từ kho báu Phật pháp phương cách giải quyết căn bệnh của thế kỷ.

Để khắc phục tất cả những những khó khăn và sự tác hại cho đờisống con người như vừa nêu trên, chúng ta cần áp dụng tinh thần căn bản của Phật dạy cho con người trong cuộc sống hàng ngày rằng sự tri túc là chính yếu. Nghĩa là trước nhất tất cả đệ tử Phật cần hạn chế lòng ham muốn, cho đến triệt tiêu những ham muốn vô bổ và hãy sống thiết thực trong sự tĩnh giác, khi đó sẽ nhận thấy rằng nhu cầu vật chất không cần nhiều như người ta thường lầm tưởng. Xây dựng

trên nền tảng của cuộc sống tri túc, không lao theo sự đua đòi hưởng thụ vật chất, là mỗi người đã góp phần không nhỏ cho việc giảm bớt sự phá hủy môi trường, giảm bớt sự cạnh tranh không lành mạnh; vì một khi tài nguyên bị khai thác cạn kiệt sẽ tiêu hủy môi trường sống bởi việc cung ứng những sản phẩm và dịch vụ chỉ nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất để thu lợi nhuận ngay trước mắt mà bất kể những tác hại to lớn cho sự sống của mọi người và của cả trái đất. Ý thức được sự nguy hại này, một chương trình gọi là "Giờ trái đất” kêu gọi mọi cá nhân và mọi quốc gia tắt bớt đèn thừa trong một tiếng đồng hồ vào ngày 28-3-09 từ 20g30 – 21g30 để ngăn chặn sự thay đổi môi trường và cứu lấy trái đất của chúng ta. Năm 2008, riêng tại Chicago và Bắc Illinois ở Hoa Kỳ, 60 phút tiết kiệm điện này đã giảm được 380 tấn khí CO2, Bangkok đã tiết kiệm được 73,34 MG điện, tương đương 41,6 tấn CO2 …

Thực hiện lời Phật dạy, mỗi người tự hạn chế lòng ham muốn phát xuất từ túi tham không đáy, để phát triển tâm từ bi, bảo vệ sự sống của muôn loài, cho đến sự sống của cỏ cây, của dòng nước, của đất đai, của không khí; vì suy cho cùng, thương yêu và bảo vệ sự sống của muôn loài một cách thiết thực chính là thương yêu bảo vệ cuộc sống của chúng ta, của cả mọi người.

Chúng ta tin rằng sau thời kỳ hiện đại hóa của các quốc gia trên thế giới, nếu phát triển được tinh thần thương yêu và bảo vệ sự sống cho cộng đồng nhân loại, thì đó là phương pháp cứu vãn loài người chúng ta và hành tinh này một cách tốt đẹp nhất.

Điểm chung nhất của Phật giáo Nam truyền và Bắc truyền

Điểm chung nhứt của

Phật giáo nam truyền và bắc truyền

(Cuộc nói chuyện với Tăng Ni sinh Học viện Phật giáo TP. Hồ Chí Minh

khóa VI, VII, tại hội trường Nhà truyền thống Chùa Phổ Quang

ngày 16-4-2009)

Tôi nhận trách nhiệm Viện trưởng Học viện Phật giáo TP. HCM thay thế Hòa thượng Minh Châu, thì anh em sắp ra trường. Vì vậy, thời gian còn lại của anh em ở Học viện Phật giáo rất ngắn; cho nên tôi có cuộc họp mặt hôm nay để trao đổi một số việc mà Ban Điều hành và Tăng Ni sinh thao thức. Về việc điều hành, chúng tôi có sắp xếp mới để sinh hoạt phù hợp với thời đại chúng ta. Riêng việc giảng dạy có một số thay đổi qua kinh nghiệm của khóa VI.

Tôi nhận thấy các giáo sư của Học viện Phật giáo xuất thân từ nhiều trường lớp khác nhau, thuộc nhiều tông phái khác nhau và khi nghiên cứu mỗi người lại theo những ngành chuyên môn khác nữa. Điều này

làm cho chúng ta đôi khi có cảm giác như là mâu thuẫn với nhau.

Theo tôi, dù Tăng Ni học các môn khác nhau và giảng sư dạy khác nhau; nhưng chúng ta vẫn có một sự xuyên suốt về dòng lịch sử của đạo Phật, một sự xuyên suốt về hệ tư tưởng của Phật giáo có thể dung nhiếp được tất cả các hệ phái theo đạo Phật trên khắp thế giới. Đó là mục tiêu của Học viện đề ra, để tạo mối quan hệ tốt đẹp giữa trường chúng ta nói riêng và Phật giáo Việt Nam nói chung với các tổ chức Phật giáo thế giới.

Về lịch sử đạo Phật, tất cả mọi người theo Phật giáo, dù tu pháp môn nào, cũng tôn kính Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là giáo chủ đạo Phật trên thế gian này, Ngài là vị Thầy lớn nhất của chúng ta. Mặc dù tất cả hàng đệ tử Phật có chung một vị đại Đạo sư, nhưng khi tu hành theo các tông phái riêng biệt, thì bắt đầu có cái nhìn khác nhau. Nếu tu theo pháp môn Tịnh độ, người ta nghĩ rằng Đức Phật Di Đà là giáo chủ, là Thầy của họ. Đối với người tu Mật tông, thì Đức Tỳ Lô Giá Na là chính. Với nhận thức chuyên biệt như vậy, lâu dần, người ta chỉ nghĩ đến Phật Di Đà, hay Đức Phật Tỳ Lô Giá Na, mà quên mất Đức Phật Thích Ca là giáo chủ đạo Phật.

Thiết nghĩ dù theo pháp môn nào, cũng cần khẳng định lại rằng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là vị Thầy lớn, là đấng giáo chủ của đạo Phật. Có nhận thức rõ ràng

như vậy sẽ giúp cho tất cả những người theo đạo Phật ở khắp năm châu bốn biển tu các pháp môn khác nhau cũng cảm thấy gần gũi nhau hơn, thân thiện với nhau hơn. Về lịch sử Đức Phật Thích Ca, mọi người đều biết rõ Ngài xuất thân là thái tử, xuất gia tu hành làm Sa môn và thâm nhập Thiền định ở Bồ đề đạo tràng, Ngài thành tựu quả vị Phật. Đó là ba giai đoạn trong cuộc sống của Đức Phật được lịch sử ghi nhận như vậy. Riêng cuộc sống của chúng ta cũng có ba giai đoạn. Giai đoạn một, chúng ta ở gia đình thuộc tất cả các ngành nghề khác nhau. Giai đoạn hai, chúng ta xuất gia làm Sa môn; nhưng giai đoạn ba là thành Phật, chúng ta chưa tới.

Nhìn về dòng lịch sử của cuộc đời Đức Phật gợi cho chúng ta có suy nghĩ sâu hơn, để thấy được tố chất siêu việt của bậc đại Đạo sư dẫn đến nguyên nhân tồn tại lâu dài của Phật giáo trên thế gian này và đó cũng là động lực thánh thiện thúc đẩy chúng ta cống hiến cho đạo pháp một cách tốt đẹp.

Mọi người sinh ra và lớn lên trong xã hội đều khác nhau, người thì xuất thân từ giai cấp thượng lưu, người thì xuất thân từ giai cấp thợ thuyền, nông dân, v.v… Giai cấp còn được gọi là dòng tộc. Đức Phật thuộc dòng tộc cao quý nhất, bảy đời dòng họ Thích Ca làm vua nổi tiếng là hiền đức. Yếu tố thứ hai là sức khỏe của Đức Phật khi còn là thái tử, Ngài cũng nổi tiếng

khỏe mạnh nhất. Và yếu tố thứ ba, Đức Phật có chỉ số thông minh cao nhất. Rõ ràng mọi người đều xuất thân là con người, nhưng nếu so sánh với Đức Phật, chúng ta thấy có sự khác biệt rõ rệt. Thử nghĩ xem dòng tộc chúng ta có cao quý hay không, chúng ta có thông minh hay không và sức khỏe chúng ta có tốt hay không; chắc chắn là ba yếu tố này của chúng ta không thể sánh bằng với Đức Phật. Ý thức đúng đắn như vậy, khiến chúng ta nhận ra Báo thân, hay nghiệp báo của mỗi người không đồng nhau.

Vì vậy, sinh trên cuộc đời này giống nhau ở thân tứ đại của con người, nhưng nghiệp báo hay nghiệp duyên của mỗi người hoàn toàn khác. Đó là vì từ những việc làm quá khứ dẫn đến đời sống hiện tại và cuộc sống hiện tại sẽ làm nhân cho cuộc đời tương lai. Hiểu rõ sự tương quan tương duyên của ba đời nhân quả như vậy, anh em học về lý vô thường trong đạo Phật sẽ không cảm thấy chán đời, tiêu cực; mà trái lại, nghĩ về mặt tích cực, thì vô thường chính là sự tiến hóa về thể chất và tâm linh vậy. Không phải vô thường rồi sinh ra buồn bực, chán nản, cho rằng cuộc đời mình sống nay chết mai, nên buông bỏ cho nó trôi đi đâu cũng được. Nhờ có vô thường, nghĩa là nhờ có sự thay đổi, chúng ta mới có sự phấn đấu đi lên về vật chất và tinh thần.

Kinh điển Đại thừa ghi nhận rằng Đức Phật từ nhiều kiếp quá khứ đã nỗ lực tu hành. Kinh Bản Sanh

của Phật giáo Nguyên thủy cũng nói như vậy. Ngày nay chúng ta cũng tu, nhưng vì chưa hoàn thiện Bồ tát hạnh; cho nên sinh trong dòng họ thấp kém, sức khỏe không tốt và hiểu biết còn giới hạn. Vì vậy, Phật giáo Nguyên thủy và Phật giáo Đại thừa đều khẳng định Đức Phật đã trải qua nhiều kiếp hành Bồ tát đạo mới kết thành cuộc đời hiện tại của Ngài hoàn toàn tốt đẹp, như sinh trong dòng họ cao quý, dung sắc tướng tốt đều đầy đủ, trí tuệ sáng suốt tột đỉnh. Khi xuất gia làm Sa môn, Ngài có sức chịu đựng phi thường. Tọa thiền ở Bồ đề đạo tràng, Ngài nhịn ăn đến mức độ chỉ còn da bọc xương mà tinh thần vẫn hoàn toàn minh mẫn. Trên bước đường vân du giáo hóa độ sinh, trải qua nắng mưa, nóng lạnh dãi dầu, thân tâm Ngài vẫn an nhiên tĩnh giác. Chúng ta tu hành, không làm được việc lớn, vì thiếu một trong ba tố chất quan trọng, nghĩa là hoặc dòng họ mình không cao quý, thực tế là không có tiền bạc, hoặc vì sức khỏe yếu kém, hoặc không thông minh; cho nên không thể phát huy được cuộc sống.

Đức Phật làm Sa môn tu khổ hạnh cũng không ai vượt hơn Ngài. Chúng ta cũng là Sa môn, nhưng từ nghiệp sanh; nghĩa là chúng ta còn bị ăn, mặc, ở chi phối. Chúng ta phải được cung cấp thức ăn đầy đủ, thiếu một chút dinh dưỡng là bệnh đổ ra; chỗ ở không tiện nghi cũng sinh ra bệnh hoạn, chúng ta không làm việc được; trí tuệ thì mờ tối, làm thế nào giải quyết được những việc khó. Như vậy, so sánh với Đức Phật, chúng

ta còn cách Ngài quá xa; tự biết kiếp trước chúng ta có tu, nhưng không bằng Phật, mà trong lòng chúng ta còn chứa đựng biết bao phiền não nhiễm ô. Chúng ta có tham Thiền quán tưởng; nhưng trí không sáng được, không đắc đạo. Còn Đức Phật tham Thiền quán tưởng, liền đắc đạo. Vậy Phật đắc đạo cái gì?

Phật giáo Nguyên thủy và Phật giáo Đại thừa đều khẳng định rằng, Đức Phật đắc đạo là Ngài chứng được Tam minh và Lục thông. Vì Ngài tham Thiền, thấu tỏ được vô số kiếp quá khứ của Ngài và của muôn loài. Ngài nhập định thì thấy đúng mọi việc xảy ra trên cuộc đời và Ngài tu tập, biết được vận mạng của Ngài và mọi người trong tương lai. Nói cách khác, Đức Phật biết rõ quá khứ, thấy đúng hiện tại và xác định được tương lai. Phật giáo của cả hai hệ Nam và Bắc truyền đều có sự nhận thức thống nhất về thành quả đắc đạo của Đức Phật là như vậy. Chính vì có Tam minh, Đức Phật mới làm vị Thầy lớn của đạo Phật.

Đức Phật biết đúng hiện tại là biết căn tánh của chúng sinh, biết nhu cầu của tất cả mọi người. Vì vậy, Ngài biết người nào đáng độ, chỗ nào nên đến, người nào nên tiếp xúc và nên nói điều gì. Trong kinh Phật giáo Nguyên thủy ghi nhận rằng buổi tối, Phật thuyết pháp cho chư Thiên, lúc hừng đông Ngài quán nhân duyên và buổi sáng Ngài đi khất thực, hành Bồ tát đạo.

Đức Phật thành tựu quả vị Vô thượng Bồ đề và giáo hóa chúng sinh thuộc mọi tầng lớp xã hội, không trở ngại. Vì Phật biết phương cách giáo hóa, với người thuận theo thì Ngài có cách giáo hóa thuận và đối với người nghịch lại, Phật có cách giáo hóa tương ưng, cho nên cũng cảm hóa được họ. Trong giáo đoàn, Đức Phật quán sát từng người, chỉ dạy họ tu tập, từng bước mọi người đều được giải thoát.

Dù theo Phật giáo Nguyên thủy hay Phật giáo Đại thừa, Tứ Thánh đế được hiểu và triển khai theo cách này hay cách khác, thì Tứ Thánh đế vẫn là giáo pháp căn bản của đạo Phật. Các Tỳ kheo đều căn cứ trên Tứ Thánh đế để quán sát và tu tập, dần dần cũng được giải thoát. Tất cả mọi người thấy cuộc đời này là khổ; nhưng Phật dạy nên thấy mặt nào khổ và mặt nào không khổ, nghĩa là con người có khổ đau trên cuộc đời và cũng có Niết bàn giải thoát. Ai đi theo con đường vô minh, sẽ dẫn đến đau khổ. Ai đi theo con đường trí tuệ, sẽ dẫn đến Niết bàn. Như vậy, Đức Phật đã vẽ ra lộ trình hướng dẫn chúng ta tu hành là căn bản thiết thực của lộ trình giải thoát và lộ trình khổ đau. Thực tập pháp nào thì sẽ đạt được quả vị tương ưng như thế. Tất cả Sa môn thể nghiệm pháp Phật, từng bước chứng quả vị Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm và A la hán. Đó là thành quả thiết thực nhất trong cuộc sống tu hành. Ai rời tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến, sẽ bước trên con

đường giải thoát. Còn tu hành dù bất cứ pháp môn nào, mà kẹt vào phiền não, nhiễm ô, không giải trừ được vô minh, thì chắc chắn không phải là đạo Phật. Đức Phật tại thế, việc tu tập giáo pháp theo Ngài và đạt được kết quả là như vậy.

Ngoài ra, chúng ta thấy rằng khi Đức Phật lập giáo, tuyên ngôn căn bản của Ngài là Tam bảo. Ai muốn trở thành đệ tử Phật phải quy y Phật, Pháp, Tăng. Quy y Tăng là nương tựa theo những người tu hành hòa hợp, đoàn kết và bản thân mình cũng phải sống hòa hợp đoàn kết. Nếu không hòa hợp, không đoàn kết, không phải đạo Phật. Đặt trên nền tảng sống hòa hợp, giáo đoàn của Phật luôn được an ổn. Tinh thần hòa hợp này về sau được triển khai thành sáu pháp hòa kính. Tất cả những người tu hành đều nương theo sáu pháp hòa kính để tồn tại và phát triển, dù Phật tại thế hay Phật Niết bàn. Còn hòa hợp tu hành là còn chánh pháp.

Tuy nhiên, Phật tại thế, Ngài là bậc Thầy sáng suốt hoàn toàn, cho nên việc điều hành Tăng chúng dễ dàng. Nhưng Phật nhập diệt, Tam bảo chỉ còn có hai phần là Pháp và Tăng, nên không đủ thẩm quyền để giải quyết. Từ đó, người ta mới hình thành ra Đức Phật vô hình. Đức Phật vô hình này tức là giáo pháp, nghĩa là phải nương vào giáo pháp và giới luật để tu hành, với chủ trương rằng giáo pháp còn là Phật còn, giới luật còn là

Phật còn. Như vậy, từ Đức Phật vô hình kéo trở về thực tế, giáo pháp được coi là Phật, mới có quan niệm sanh thân Phật đã mất, thì Phật chính là giáo pháp, lấy giáo pháp làm Thầy, lấy giáo pháp làm Phật, gọi tắt là giáo pháp Pháp thân, không phải Pháp thân vô hình. Đó là quan niệm căn bản bắt nguồn từ Phật giáo Nguyên thủy, chứ không phải sau này theo Phật giáo Đại thừa mới có.

Và sau đó thường xảy ra tình trạng chư Tăng tu hành, nhưng không hòa hợp, không đoàn kết với nhau, làm cho Phật giáo bị suy đồi. Vì vậy, người ta đưa ra quan niệm cần nương tựa vào tập thể những người tu hành sống hòa hợp đoàn kết, hình thành Tăng đoàn Pháp thân. Không có Phật quyết định thì chúng ta có thể tập họp Tăng chúng hòa hợp thanh tịnh để giải quyết; tức là Tăng đoàn thay cho Phật. Như vậy, giáo pháp có thể thay Phật, Tăng đoàn có thể thay Phật, hai điều này kết hợp lại để có Tam bảo đầy đủ; đó là tư tưởng phát triển của Phật giáo.

Quan niệm Pháp thân có nguồn gốc từ Phật giáo Nguyên thủy, nhưng được manh nha thành tư tưởng mới là Báo thân theo Phật giáo Đại thừa. Báo thân được kết hợp bằng phước đức và trí tuệ, nên còn được gọi là phước đức trí tuệ thân vượt ngoài thân vật chất bình thường này. Thân phước đức trí tuệ là thân siêu hình không thấy được, nhưng quyết định vận mạng của con

người. Thật vậy, Đức Phật tuy cũng mang thân người, nhưng Ngài siêu tuyệt hơn tất cả mọi người; vì Ngài có thân phước đức trí tuệ trọn vẹn. Chính thân phước đức trí tuệ toàn hảo của Đức Phật, hay Báo thân Phật quyết định Ngài là Phật.

Mọi người có thân tứ đại giống nhau, nhưng quả báo thân của mỗi người hoàn toàn khác nhau. Quả báo thân của Phật là phước đức trí tuệ hoàn hảo ; còn quả báo thân của chúng ta, hay của chúng sinh là trần lao nghiệp chướng. Nghĩa là Phật giáo Đại thừa đã có cái nhìn khác rằng trong sanh thân con người của Phật có cái không thấy bằng mắt được, đó là phước đức trí tuệ, hay Báo thân.

Và kết hợp quan niệm giáo pháp Pháp thân cùng Tăng đoàn Pháp thân của Phật giáo Nguyên thủy với Báo thân theo Phật giáo Đại thừa, thì Đức Phật có ba thân là Pháp thân, Báo thân và ứng hóa thân là thân người. Đạo Phật theo chiều hướng này mà phát triển.

Tuy nhiên, tinh thần Đại thừa phát triển cái nhìn về Báo thân; trong khi Phật giáo Nguyên thủy phát triển cái nhìn về giáo pháp. Chính vì vậy mà Phật giáo Nguyên thủy ít thay đổi. Còn Phật giáo Đại thừa đặt nặng về Báo thân, cho nên dung hợp được nhiều người thuộc nhiều thành phần xã hội. Vì khi nói đến Báo thân, tức nói đến phước đức trí tuệ thì không thể

hạn cuộc trong giới xuất gia. Phật giáo Đại thừa phần lớn ca ngợi phước đức trí tuệ, cho nên người xuất gia hay tại gia mà có phước đức thì lãnh đạo, hoặc được kính trọng, có trí tuệ thì làm Thầy, chứ không căn cứ trên hình thức. Thực tế cuộc sống cho thấy, người lãnh đạo thường có trí tuệ bao trùm được tập thể. Ai có trí tuệ cao nhất thì được chấp nhận lãnh đạo. Cho nên khi họp Hội đồng Trị sự Trung ương, người có ý kiến được đa số tôn trọng, thì được chấp nhận; nói cách khác là trí tuệ lãnh đạo.

Có phước đức đầy đủ như Đức Phật, thì quần chúng kính ngưỡng, chấp nhận, ủng hộ Ngài một cách dễ dàng. Người được quần chúng ủng hộ sẽ trở thành lãnh đạo, nhưng nếu đánh mất sự tin tưởng, kính mến của quần chúng, sẽ không lãnh đạo được nữa. Xưa kia, vua Lý Huệ Tôn được truyền thống nhà Lý đưa lên, nhưng quần chúng không tin theo mà lại theo Trần Thủ Độ, cho nên ông này lên lãnh đạo.

Cố Hòa thượng Pháp Lan có làm hai câu thơ diễn tả cái đức của người tu như sau :

Tôn mạc tôn hồ Đạo, chỉ kỳ Đạo vô vi nhân phục

Mỹ mạc mỹ hồ đức, duy hữu đức, bất trị dân tùng.

Người có đức hạnh không buộc người khác nghe theo, nhưng người ta vẫn tin theo, tức là lãnh đạo bằng đức hạnh.

Đặt tiêu chuẩn của người lãnh đạo căn cứ trên trí tuệ và đức hạnh thì không cần phải xét đến tư cách xuất gia hay tại gia. Chính vì quan niệm như thế, kinh Đại thừa đã đưa ra nhiều vị Bồ tát mang hình thức cư sĩ. Phật giáo Nguyên thủy khó chấp nhận điều này; vì theo họ, hàng cư sĩ dù là vua chăng nữa cũng chỉ đóng vai hộ pháp, không thể chấp nhận lãnh đạo chư Tăng.

Lúc đất nước chúng ta mới thống nhất, một số Tăng Ni nghe người ta gọi mình là anh chị thì cảm thấy buồn. Theo tôi, họ gọi mình là anh, hay ông cũng được; đó là việc bình thường, vì mình có dạy họ đâu mà bắt họ gọi mình là Thầy. Ngày hôm qua, tôi đi họp, gặp anh Bí thư quận ủy quận 2 gọi tôi là Hòa thượng và xưng con, làm tôi ngạc nhiên. Nếu gọi tôi là anh thì tôi lại thấy bình thường và anh nói rằng Hòa thượng lớn hơn mẹ con hai tuổi, như vậy thì họ xưng con với mình cũng bình thường. Thiết nghĩ nếu chúng ta cố chấp, rồi bất mãn, buồn phiền thì sẽ đánh mất tư cách của người tu. Nếu thật sự giải thoát, người ta đối xử thế nào, chúng ta cũng cho trôi về quá khứ. Thái độ xem thường, hay ghét bỏ của mọi người, chúng ta coi là túc nghiệp mình phải trả. Còn có phước báu thì sẽ được kính trọng. Đối với người thật tu, người ta kính trọng hay xem thường đều là chuyện bình thường, không có gì phải bận tâm để vui mừng hay phiền muộn; như vậy mới đạt được giải thoát.

Trong kinh Đại thừa, các hình tượng Bồ tát được tôn thờ là cư sĩ tại gia như các Bồ tát : Quan Am, Đại Thế Chí, Văn Thù Sư Lợi, Phổ Hiền, Di Lặc, Dược Vương, Dược Thượng, Thường Tinh Tấn, v.v… 99% Bồ tát mang hình thức cư sĩ tại gia, duy nhất có Bồ tát Địa Tạng mang hình thức xuất gia. Đó chính là điểm phân cực giữa Phật giáo Đại thừa và Phật giáo Nguyên thủy.

Ngày nay, các nước như Thái Lan, Miến Điện, Campuchia, Lào … vẫn giữ truyền thống Phật giáo Nguyên thủy, quốc vương cũng kính trọng chư Tăng. Sự tồn tại hình thức tôn trọng Tam bảo như vậy cũng rất tốt. Trong khi Phật giáo Đại thừa coi trọng phước đức trí tuệ, cho nên thường chấp nhận và kính trọng những ai có giúp đỡ, cưu mang, dạy dỗ người khác, gọi đó là Bồ tát; chứ không đòi hỏi phải có hình thức xuất gia. Ví dụ, cha mẹ sinh ra và nuôi nấng chúng ta nên người, nên cha mẹ được coi là người ơn, là Bồ tát. Hoặc đối với Thầy bạn có công dạy dỗ chúng ta cũng được coi là ân nhân, là Bồ tát, dù thuộc hàng tại gia.

Với cái nhìn của Phật giáo Đại thừa rộng rãi và thoáng như vậy, Tam bảo, Phật Pháp Tăng vẫn tồn tại và phát triển; theo đó, Phật có ba thân là sanh thân, Báo thân và Pháp thân. Sanh thân của Phật không còn, nhưng phước đức trí tuệ của Ngài, tức Báo thân vẫn còn, vì vẫn tác động mãnh liệt đến đời

sống của hàng đệ tử Ngài trên thế gian này. Và Pháp thân Phật vẫn được phát triển rộng khắp năm châu bốn biển, không phải chỉ là giáo pháp Pháp thân, mà tất cả các pháp đều trở thành Pháp thân. Tinh ba này được triển khai cao tột trong kinh Hoa Nghiêm, một trong những bộ kinh lớn của Phật giáo Đại thừa, qua sự khẳng định rằng không có gì không phải là Phật, mới thực là Phật. Nếu suy nghiệm lại sẽ thấy rõ kinh Hoa Nghiêm muốn chỉ dạy chúng ta rằng mặc dù Phật bằng đá, bằng đất, bằng đồng, bằng giấy cho đến bằng vàng chăng nữa, cũng đều là biểu tượng hình thành nên Phật. Nói cách khác, tất cả mọi vật trên thế gian này đều làm thành Phật, vì gợi nhắc cho người ta phát tâm tu hành, sống theo lời Phật dạy và sẽ thành Phật trong tương lai.

Khi chúng ta hành đạo theo Đại thừa Phật giáo, tất cả mọi việc đều do tâm tạo ra. Bài kệ nổi tiếng của kinh Hoa Nghiêm mà hành giả Đại thừa nào cũng đều thuộc lòng và dùng làm kim chỉ nam cho mình trên bước đường thể nghiệm tinh ba của giáo pháp :

Nhược nhơn dục liễu tri,

Tam thế nhứt thiết Phật,

Ưng quán Pháp giới tánh,

Nhứt thiết duy tâm tạo.

Khi tâm chúng ta đã thanh tịnh, thì từ chơn như duyên khởi, các pháp đều thanh tịnh, cho nên tất cả

các pháp đều thành Phật. Trái lại, tâm nhiễm ô sẽ duyên khởi các vật thành nhiễm ô, thành tội lỗi, thành chúng sinh. Vì vậy, căn cứ trên tinh thần này, nếu nhìn ra bên ngoài mà thấy bất như ý, thì tự biết tâm chúng ta không thanh tịnh. Còn nhìn thấy tất cả muôn người, muôn vật, muôn sự đều dễ thương, là biết tâm chúng ta thanh tịnh. Hôm nay là buổi hội ngộ cuối, trước khi anh em ra trường, chúng tôi chia sẻ một số kinh nghiệm. Nếu có duyên, chúng ta sẽ gặp lại, tiếp tục trao đổi sâu hơn.

Giới luật của người Phật tử tại gia

Giới luật của người Phật tử tại gia

Căn bản giới luật của đạo Phật nhằm ngăn ngừa bốn tội chính là sát sinh, trộm cắp, tà dâm và nói không đúng sự thật (kinh gọi là sát, đạo, dâm, vọng) và cũng nhằm hạn chế mặt xấu, cùng phát huy mặt tốt của ba nghiệp thân khẩu ý. Sát sinh, trộm cắp, tà dâm là những việc làm tội lỗi, tạo thành thân nghiệp. Khẩu nghiệp tội lỗi do phạm phải bốn điều là nói không đúng sự thật, nói thêu dệt, nói lời hung ác và nói lời gây chia rẽ. Ý nghiệp gồm có tham lam, sân hận và si mê. Đó là những mặt xấu của ba nghiệp thân khẩu ý.

Tuân thủ lời Phật dạy, người Phật tử tại gia hạn chế ba nghiệp của thân, khẩu, ý, nghĩa là không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói sai sự thật, không nói lời độc ác, không nói bịa đặt, không nói lời gây mâu thuẫn, không tham lam, không giận dữ, không sai lầm. Nhờ giữ gìn ba nghiệp thân khẩu ý không phạm những lỗi lầm như vậy, người Phật tử

tại gia sẽ hạn chế được những việc ác theo thế gian, từ đó sẽ hoàn thiện được nhân cách tốt đẹp trên cuộc đời này.

Nâng lên một bước, Đức Phật dạy hàng Phật tử tại gia chẳng những không sát sinh mà hộ mạng, bảo vệ sự sống cho mọi người, mọi loài; chẳng những không trộm cắp mà bố thí, san sẻ tiền bạc, y phục, thuốc men, v.v… cho những người kém may mắn hơn mình và luôn xây dựng một gia đình đạo đức mẫu mực, hạnh phúc. Đó chính là việc phát huy mặt tích cực của ba nghiệp thân khẩu ý bằng mười thiện nghiệp. Ngoài việc tự bản thân thực hiện ba nghiệp thân khẩu ý tốt đẹp, người Phật tử tại gia còn hướng dẫn, giúp đỡ người xung quanh thực hiện mười hạnh lành của thân khẩu ý để cùng nhau xây dựng xóm làng, đoàn thể, xã hội an vui ngay trong cuộc sống này.

Sở dĩ người ta tạo ba nghiệp của thân, bốn nghiệp của miệng, tức phạm tội sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói lời hung ác …, vì động cơ thúc đẩy từ tâm mà sinh ra, đó là tham, sân, si. Thực hiện lời Phật dạy, người Phật tử tại gia phải đem pháp Phật vào lòng để đẩy lùi những điều ác ra khỏi tâm mình. Giáo pháp Phật rất nhiều, nhưng chủ yếu chúng ta sử dụng bốn tâm vô

lượng là Từ Bi Hỷ Xả. Hằng ngày, chúng ta huân tập vào tâm mình bốn tâm vô lượng để tẩy sạch ba tánh ác bên trong là tham, sân, si. Và khi thực hành được tâm Từ Bi Hỷ Xả, chắc chắn hành giả sẽ có được sức cảm hóa người xung quanh sống theo hướng lành mạnh, tốt đẹp theo pháp Phật. Nếu tâm từ bi của hành giả còn nhỏ hẹp thì sẽ thuyết phục được một ít người hữu duyên với mình và khi tâm từ bimở rộng thì sức cảm hóa của hành giả càng ảnh hưởng đến nhiều người cùng sống tốt đẹp theo mình.

Có thể khẳng định rằng chính người Phật tử tại gia đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng thiên đường, Niết bàn, hay địa ngục ở trần gian cho mình và mọi người. Thật vậy, nếu sống trái lời Phật dạy, nghĩa là sống không có đức hạnh, sống tội lỗi, sống si mê, thì người đó đang lặn hụp trong địa ngục trần gian này. Trái lại, nếu đi theo con đường của Đức Phật vạch ra, nghĩa là thể hiện mười điều lành của thân khẩu ý và phát triển bốn tâm vô lượng trong cuộc sống này, thì người Phật tử tại gia đã xây dựng được cho chính mình, cho gia đình và dìu dắt người xung quanh cùng chung sức xây dựng xã hội tốt đẹp. Đó chính là thiên đường trần gian đã được tạo dựng và khi hành giả mãn duyên ở thế giới Ta bà này, con đường thăng hoa lên thiên đường, hay Cực lạc, hoặc Tịnh độ lý tưởng là điều tất yếu. Nói cách khác, ba nghiệp thân khẩu ý trong sạch cùng với bốn tâm vô

lượng Từ Bi Hỷ Xả là nền móng vững chắc để hành giả xây dựng thiên đường, hay Niết bàn, Cực lạc ở trần gian này và trong mười phương Pháp giới.

Bồ đề quyến thuộc

Bồ đề quyến thuộc

(Bài giảng trường hạ tịnh xá Ngọc Phương, quận Bình

Thạnh, TP. Hồ Chí Minh, ngày 9-7-09)

Sinh trên cuộc đời này, ai cũng có nội quyến thuộc là ông bà, cha mẹ, anh em và bạn bè là ngoại quyến thuộc. Và quan sát quyến thuộc của ta thì biết được nghiệp thiện hay ác của mình. Thật vậy, gần chúng ta nhất là mối quan hệ sâu nặng với gia đình, dòng họ mình. Nếu được sinh trong dòng họ cao quý và gia đình đạo đức, thì biết căn lành, phước báu của chúng ta có đủ; từ đó, phát tâm tu hành, sẽ dễ dàng thành tựu đạo nghiệp.

Chính vì lực ảnh hưởng mạnh mẽ của dòng họ, gia đình đến việc tu hành, nên Bồ tát Phổ Hiền đã phát nguyện rằng "Sanh ra dòng họ cùng dung sắc, tướng tốt, trí huệ đều đầy đủ, các ma ngoại đạo không phá được, kham làm phước điền cho ba cõi. Mau đến cội Bồ đề thọ vương, ngồi an hàng phục các chúng ma, thành đạo Chánh giác nói pháp mầu, khắp lợi tất cả

loài hàm thức”. Đó chính là những điều kiện hoàn toàn tốt đẹp hỗ trợ cho người tu mau thành tựu quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác.

Kinh Pháp Hoa diễn tả ý này bằng ví dụ người đào giếng trên cao nguyên, nếu đào đến đất ướt, đất bùn, thì biết sắp đào đến nước; nói cách khác, hành giả tu Bồ tát đạo nếu xuất thân từ dòng họ cao quý, đạo đức và có thể lực tốt, trí lực thông minh, là người sắp đào đến nước, tức sắp thành tựu quả vị Phật.

Còn những người bị khổ đau và khổ nhất là ở địa ngục, mới phát Bồ đề tâm tu hành, nghĩa là ở hoàn cảnh vô cùng khó khăn tiêu biểu bằng hình ảnh người đào giếng ở trên cao nguyên tất nhiên phải rất khổ cực mới đào đến nước. Thực tế là những người làm thuê, người bệnh hoạn, hoặc bị bệnh di truyền, chẳng hạn như có gene ung thư từ ông bà, cha mẹ, thì việc tu hành sẽ bị chướng ngại rất lớn. Đối với người muốn tu, mà có cha mẹ hung dữ, hận thù, gây tạo nhiều oan trái với mọi người, họ tu rất khó. Theo tinh thần Pháp Hoa, người này phải rời bỏ gia đình, đi tìm người trí để nương tựa, kinh diễn tả là "Lìa bỏ quyến thuộc ngu si, thân cận người trí”.

Người từ dòng họ thấp kém tìm đến chỗ cao quý tiêu biểu cho Phật pháp, mà muốn hưởng ngay thì không được, phải cam phận hốt dọn phân nhơ. Vì vậy, vào chùa tu hành, được giao cho việc quét dọn

phân, hay làm việc cực nhọc trong chúng, thì phải biết dọn dẹp tâm mình; nghĩa là nghiệp và phiền não khởi lên, phải lo xóa sạch. Chẳng hạn mình nghèo, bị bệnh hoạn, bị khinh khi, bị ăn hiếp ... ; trong khi người khác là con nhà giàu, cha mẹ họ cúng dường chùa, nên họ được thầy trụ trì nể hơn mình. Thuở nhỏ đi tu, tôi cảm nhận điều này đầu tiên, nỗ lực vừa dọn nhà vệ sinh trong chùa, vừa lo gội rửa tâm mình; không ý thức thân phận như vậy mà đòi chia phần thì bị đuổi ra khỏi chùa sớm.

Người xuất thân từ dòng họ cao quý đi lên rất dễ. Còn ta ở vị trí thấp, phải có quá trình vượt khó, phải biết mình đang ở trên cao nguyên đào giếng, phải luôn ý thức vị trí cùng tử của mình ở trong nhà Phật pháp, tức là làm tôi cho Phật, miễn có cơm ăn để tu, để làm việc phục vụ đại chúng. Bên ngoài siêng năng làm việc nặng nhọc, bên trong lo diệt phiền não, cho đến thân tâm đều thanh tịnh, thì cùng tử được trưởng giả dạy rằng "Ngươi là người làm công nhưng không có tánh hèn hạ như những người làm công khác nhiều ham muốn, làm ít mà đòi hỏi nhiều. Ngươi biết an phận, nên ta cho ngươi bồn chậu, gạo, muối, giấm …” và cùng tử cũng xài tiết kiệm, không dám phung phí. Nghĩa là Phật cho, hay đại chúng chia cho cái gì thì mình nhận, không đòi hỏi, thậm chí quên chia phần mình, mình cũng vui vẻ.

Trên bước đường tu, khi nào quý vị thấy Phật gọi mình đến và xoa đầu thọ ký, thì trở lại thực tế cuộc sống, mình sẽ không thiết tha đến trần thế, mới trở thành quyến thuộc của Phật, của Bồ tát. Từ đó, phiền não trần lao không khởi dậy, cho nên tuy còn mang thân chúng sinh, nhưng tánh hèn hạ của chúng sinh không còn; vì mình không đòi hỏi, không ham muốn, không bực tức và việc quan trọng đối với mình là được ở trong nhà Phật pháp, hay được tu hành. Riêng tôi luôn có ý niệm này, kham nhẫn tu hành, miễn cho ở trong chùa là được, bắt làm gì cũng chịu và chỉ lo công quả.

Dọn sạch tâm mình giống Phật, thì dù xuất thân từ giai cấp thấp, mà đã bứt phá được tâm thấp hèn, thì chẳng những được Phật xoa đầu thọ ký, mà đại chúng cũng có thiện cảm với mình. Điều này nói lên lực vô hình và hiện thực cuộc sống gắn liền với nhau. Còn chỉ nghĩ đến vô hình thôi thì chỉ là ảo giác, hoặc chỉ căn cứ vào thực tế thôi thì rơi vào chủ nghĩa duy vật cũng không đúng. Phải thấy được sự kết nối giữa lực vô hình với hiện thực cuộc sống, hay thấy được mối tương quan của cuộc sống quá khứ với hiện tại là thấy đúng sự thật. Ví dụ người ta nghi mình ăn cắp, trong khi mình không hề ăn cắp, thì phải suy nghĩ rằng đời trước mình đã có nghiệp ăn cắp, cho nên đời này mới hiện ra tướng ăn cắp. Tu hành phải sám hối cho tiêu nghiệp và cách sám hối tốt nhất là làm việc thiện để

xóa việc ác. Càng làm nhiều việc thiện càng mau hết nghiệp, hoặc càng bị chống phá, mình càng gia công tu hành. Làm mà không có người chống, thì nghiệp lâu hết, hoặc làm mà ai cũng khen, coi chừng nghiệp ngã mạn sinh ra.

Ngài Huệ Tư dạy rằng người ta chống là chống cái nghiệp của mình, đừng dại khờ lấy nghiệp làm mình mà bị đọa. Người ta chê mình dốt, mình cũng đồng tình chống lại cái nghiệp dốt này bằng cách ráng học cũng đỗ đạt có bằng cấp, cũng làm được Phật sự, thì họ không thể chê được nữa mà còn phải đính chính lại lời nói sai lầm của họ.

Tu hành phải biết chuyển nghiệp, chuyển hoàn cảnh khổ của mình trở thành phương tiện tu hành, tạo được kết quả tốt đẹp. Chúng ta thường nghe nói : "Vô ma khảo bất thành đại đạo”, nhờ có ma thử thách, mình đọ sức, mới biết được năng lực tu hành đến đâu, hay nhờ đó, mình rời được quyến thuộc ngu si, thân cận người trí, ở trong nhà Phật pháp, được Thầy thương bạn mến. Nói cách khác, được làm quyến thuộc Bồ đề của Thầy, của Bồ tát, đượclàm bạn với người tốt.

Được làm quyến thuộc của Bồ tát, nên ta được tham gia vào việc của Bồ tát, rời bỏ được thế giới trần ai mà tiến bước theo lộ trình Bồ tát là phát tâm cầu Phật đạo và giáo hóa chúng sinh. Vì vậy, chúng ta chỉ có hai việc này là hết lòng tu học và nương theo Bồ tát để độ

sinh. Từ đời này cho đến vô lượng kiếp về sau, tất cả mười phương Phật thuyết pháp, ta đều theo học không bỏ sót và tất cả Bồ tát giáo hóa chúng sinh, ta đều tùy thuận. Còn bản thân chưa làm được gì, nhưng công lao của người khác thì khởi lòng ganh tỵ, đó là ác ma.

Cần ý thức rằng đối với các Phật sự, hỗ trợ trực tiếp hay gián tiếp đều tốt, vì có đóng góp như vậy để ta trở thành quyến thuộc của Bồ tát. Sự hỗ tương này, kinh Pháp Hoa gọi là Liên hoàn thủ hộ. Ai cũng làm Phật, nhưng ở chỗ này thì vị này làm chủ, ở chỗ khác thì vị khác làm chủ. Ví dụ tịnh xá Trung Tâm làm thì Ngọc Phương ủng hộ. Còn chùa này làm chùa khác chống, hay lơ là, làm sao Phật pháp hưng thạnh. Nên biết rằng ủng hộ chùa không phải là ủng hộ vị trụ trì chùa đó, mà là ủng hộ việc Phật sự, thì tâm mình sẽ nhẹ nhàng, hoan hỷ. Trên bước đường hành Bồ tát đạo, với tâm tùy thuận và hỗ trợ lẫn nhau trong các việc Phật sự, chúng ta tích lũy được công đức trong kho vô tận tạng, mà Đức Phật dạy rằng phải trải qua ba a tăng kỳ kiếp đầy đủ hạnh Bồ tát mới thành Phật.

Nhìn theo Phật, người mới tu nhưng làm được việc lớn là biết họ đã tu nhiều kiếp trước. Qua thực tế cuộc sống, chúng ta nhận ra điều này. Đời trước đã tu phước thì đời này phải có phước, đời trước đã tu huệ thì đời này phải có huệ và đời trước đã độ chúng sinh thì đời này phải có nhiều quyến thuộc. Có trí tuệ

thấy người đáng giúp mới giúp, thấy việc cần làm mới làm và nhờ công đức lực của Bồ tát chuyển hóa người nhận của bố thí phát tâm Bồ đề, đó là mục tiêu của người tu; nếu không, họ chỉ là quyến thuộc thế gian, đến một lúc nào không có khả năng cho họ nữa, họ sẽ bất mãn, bỏ chùa, hoặc trở thành người ăn hại, hay chống lại mình và tất nhiên mình cũng bị buồn phiền. Nhiều người làm từ thiện đã kết thành quả xấu này. Nếu người được mình giúp đỡ, ăn nên làm ra và họ lại giúp người khác, là giúp đúng, cả hai đều sanh phước và ta ở giữa cũng được phần công đức, nghĩa là quyến thuộc Bồ đề tăng thêm.

Đức Phật đã trải qua ba a tăng kỳ kiếp hành Bồ tát đạo, mới kết thành quyến thuộc rộng lớn, cho nên khi Ngài thị hiện sanh lại Ta bà thì số quyến thuộc này sanh theo, người làm vua, làm tướng, làm trưởng giả, hoặc làm giáo chủ ngoại đạo, như Xá Lợi Phất, giáo chủ đạo thần lửa, Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp, giáo chủ đạo thần rắn, Ca Chiên Diên là chiêm tinh gia … Họ bỏ ngôi vị tối cao của ngoại đạo để theo Phật một cách dễ dàng, hoặc vua chúa trưởng giả cũng vậy, phát tâm dũng mãnh ủng hộ Phật pháp, là vì theo tinh thần kinh Pháp Hoa, những người này nhiều đời đã là quyến thuộc của Phật, sanh lại để hộ trì chánh pháp. Và đến hội Pháp Hoa, Đức Phật mới mở ra cho thấy quyến thuộc của Ngài rộng lớn khắp mười phương.

Mong rằng tất cả đệ tử Phật đều cố gắng xây dựng được quyến thuộc Bồ đề đúng chánh pháp, để trên lộ trình hành Bồ tát đạo, đời nào cũng có quyến thuộc hết lòng hỗ trợ cho mọi Phật sự được thành tựu viên mãn và tất cả cùng tiến đến quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác.