Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển III)

Nhập Không môn, vào Vô lượng nghĩa định

Nhập không môn,

vào vô lượng nghĩa định

(Bài giảng trường hạ chùa Kim Sơn, ngày 23-7-2010)

Trên bước đường tu, nên nhớ rằng A lại da thức của chúng ta chất chứa toàn bộ các dữ kiện chẳng những của một kiếp sống, mà nó có khả năng chứa vô số việc từ bao đời bao kiếp, nói chính xác là từ vô thủy kiếp. Và khi gặp duyên tương ưng thì những hạt giống thiện ác này đã chứa sẵn trong A lại da Thức liền bộc phát, gọi là A lại da duyên khởi, đó là động cơ vô cùng mạnh mẽ đưa chúng sinh đi vào sáu đường sinh tử luân hồi.

Nhưng nếu chúng ta đi ngược về nguồn tâm, không bị vật chất, hay tứ đại ngũ uẩn chi phối, thì vọng thức không sanh, tâm đứng yên. Vì Thức phải có đối tượng tác động mới sanh khởi. Ví dụ nhìn thấy bông hoa thì ý thức về bông hoa liền sanh ra; nhưng dẹp bỏ bông hoa, bấy giờ hoa bên ngoài không có, thì còn lại hoa trong Thức hiện ra. Biết như vậy, tu hành chúng ta tập cắt bỏ

phần bên ngoài thì trong Thức sẽ yên lần, cho đến xóa bỏ hoàn toàn những mầm mống có sẵn, A lại da thức sẽ trở thành trắng sạch gọi là Bạch tịnh thức. Đó là cách chuyển hóa theo Duy thức học.

Nếu tu theo Pháp Hoa là từ Nhà lửa chạy được đến bãi đất trống. Tu Thiền gọi là đi vào cửa Không. Tu Tịnh độ là đã bước vào Tịnh độ. Tuy đi những con đường khác nhau, nhưng tu chứng thì giống nhau là tâm hoàn toàn trong sạch và đứng yên. Vì vậy, tu theo pháp môn nào cũng được, miễn là tâm trong sạch và đứng yên, không bị vật chất chi phối.

Điều thứ hai, học kinh Pháp Hoa, chủ yếu cần ghi nhớ kinh Vô Lượng Nghĩa và Định Vô Lượng Nghĩa. Thế nào là kinh và thế nào là định. Kinh và định là một hay khác nhau?

Kinh Vô Lượng Nghĩa là phương tiện. Định Vô Lượng nghĩa là tu chứng. Như vậy, chúng ta phân biệt được việc học và tu. Kinh thuộc phương tiện để chúng ta học. Định là thực tập để tu chứng. Tu mà không học dễ lạc qua tà định của ngoại đạo. Học nhưng không tu, chỉ nói suông, mà Ngài Huyền Giác quở là đếm tiền cho người khác, hay giới thiệu thức ăn, nhưng không ăn được. Đức Phật cũng dạy chúng ta phải học để tu, hay tới để thấy và để ăn. Vô Lượng Nghĩa Xứ Tam muội ví như ăn. Vô Lượng Nghĩa kinh ví như thức ăn.

Không có bộ kinh Vô Lượng Nghĩa riêng, vì trong suốt cuộc đời thuyết pháp độ sinh của Đức Phật gom lại là Vô Lượng Nghĩa kinh; cho nên tất cả các pháp phương tiện sai biệt, không đồng nhau. Người chấp pháp này, người chấp pháp nọ thì Phật ví như người mù rờ voi. Rờ cái chân voi làm sao giống lỗ tai voi được. Tu Pháp Hoa thấy toàn bộ con voi, thì nghe người nói con voi như cái quạt mo, ta cũng thấy họ đúng một phần; vì ta sáng mắt thấy toàn diện, không nhìn phiến diện.

Chúng ta quan sát từ Phật giáo giáo Nguyên thủy cho đến Phật giáo Đại thừa, thấy tất cả các pháp môn tu là toàn bộ cơ thể của Phật giáo, nên gọi là Viên giáo. Thấy được toàn bộ, ta mới sử dụng tùy phương tùy tiện, ở chỗ này thì làm việc này, ở chỗ khác có việc khác. Ở đâu cũng thấy đúng và làm đúng. Vì vậy, theo tinh thần vô ngã, Bồ tát làm không cố định, nhưng tùy duyên, tức tùy chúng sinh tâm mà hiện thân giáo hóa, không làm khác được, vì làm khác sẽ khiến cho họ bị đọa. Thể hiện tinh thần này, kinh Hoa Nghiêm đòi hỏi người chứng Bát nhã phải có thêm trí tuệ phương tiện ba la mật; vì có phương tiện trí thì giải được, không có phương tiện trí thì buộc chặt thêm.

Thật vậy, lấy những điều mà Phật chứng đắc để nói cho chúng sinh, họ không nghe được, còn bị đọa. Chúng ta tu giải thoát, về Cực lạc, hay về Niết bàn, tức

về cội nguồn của tâm mà Lão giáo gọi là thái cực, tức thế giới không có thiện ác. Nhưng nếu ta nói Niết bàn hay Cực lạc cho người đời làm sao họ hiểu được; vì họ luôn phân biệt hai thứ đối nghịch là phải có thiện ác, phải có âm dương, phải có nam nữ, phải có tốt xấu, v.v… Về Cực lạc không có nữ nhơn cũng không có người nam, vì đó là thế giới không sanh diệt, nên không phân ra hai cực, âm dương, nam nữ, thiện ác, tốt xấu ... Còn có sự phân chia nam nữ, âm dương, sanh ra và chết mất … là hiện tượng của thế giới sanh diệt. Chúng ta tu hành đi từ thế giới sanh diệt đến chứng vô sanh.

Từ vọng tâm khởi lên là Thức suy nghĩ đủ thứ, nhưng nếu tập trung tư tưởng thành một, thì trong một này sẽ có tất cả :

Thu lai tại nhứt vi trần

Phổ tán tác châu sa giới.

Nghĩa là mở ra thì vô cùng vô tận, nhưng thu lại là Không. Người đời làm sao hiểu được lý này; vì họ đang bị phiền não ràng buộc khổ đau, nhưng họ tưởng là vui. Phật nói người đời luôn lấy khổ làm vui. Thật vậy, họ bị xã hội ràng buộc đến mức không còn thì giờ thở, nhưng lại thấy là vui. Thực tế chúng ta thấy người tỷ phú có thừa tiền của, nhưng không có thì giờ ăn ngủ, chính họ cũng luôn than khổ. Họ bị tất cả mọi việc ràng buộc, nhưng lấy khổ làm vui. Ý này được nhà thơ Thông Bác cảm nhận sâu sắc và diễn tả rằng:

Thịt nhai miếng thịt, nổi buồn là ngon

Miếng đời ớn tận đời con

Mà răng ngày tháng miệng còn mãi nhai.

Chúng ta thử nghiệm xem cuộc sống con người có vui hay không. Nếu có vui thì vui đó là nhân của khổ và khổ luôn luôn tràn ngập. Nhưng chúng ta tu hành, hướng về Niết bàn thì khổ nhẹ lần; vì chúng ta từ địa ngục trở về nhất nguyên là về nguồn. Vì vậy, đi đúng con đường Phật dạy, từng bước tâm lắng yên, vào Tịnh độ.

Vô Lượng Nghĩa kinh rất nhiều, nhưng gom lại còn tam thừa giáo, kinh Pháp Hoa gọi là ba xe Phật thuyết cho những người đau khổ trong Nhà lửa tam giới. Như vậy, kinh có nhiều, nhưng chỉ còn chúng tam thừa được độ thoát. Nhơn thừa và thiên thừa được đưa vào hàng tam thừa, nhưng đưa vào cửa nào? Đưa vào Bồ tát thừa, vì Bồ tát nhiếp cả nhơn thiên. Thật vậy, Bồ tát hiện thân làm Trời, làm người; cho nên những người ở thế gian làm được nhiều việc tốt cho đời, đẹp cho đạo gọi là nhân gian Bồ tát. Kinh Hoa Nghiêm cũng gọi chư Thiên là Bồ tát, vì Bồ tát đệ tam địa trở lên là chư Thiên.

Bồ tát đệ tam địa làm Trời Đế Thích

Bồ tát đệ tứ địa làm Dạ Ma Thiên vương

Bồ tát đệ ngũ địa làm Đâu Suất Đà Thiên

Bồ tát đệ lục địa làm Hóa Lạc Thiên vương

Bồ tát đệ thất địa làm Đại Tự Tại Thiên vương

Bồ tát đệ bát địa làm Đại Phạm Thiên vương là chủ 1000 thế giới

Bồ tát đệ cửu địa làm Đại Phạm Thiên vương là chủ 2000 thế giới

Bồ tát thập địa là Phạm Thiên là chủ 3000 đại thiên thế giới.

Như vậy, Bồ tát thu nhiếp cả nhân thiên. Cho nên, người có phước báu làm lợi ích cho chúng sinh là Bồ tát nhân gian. Người ở cõi trên nghĩ đến lợi ích cho đạo pháp là Bồ tát thiên thượng mới đủ sức hiện thân thỉnh Phật thuyết pháp. Vì vậy, tam thừa giáo theo Pháp Hoa đã dung nhiếp được tất cả các pháp.

Kinh Vô Lượng Nghĩa là tám muôn bốn ngàn pháp tu mà Phật đã triển khai suốt cuộc đời Ngài và như vậy, kinh Vô Lượng Nghĩa bao gồm cả tam thừa giáo, nhưng chủ yếu có ba vấn đề cốt lõi cần nhớ; đó là đạo đức của Thanh văn thừa, trí tuệ của Duyên giác thừa và việc làm lợi ích chúng sinh của Bồ tát thừa. Từ đó, có thể khẳng định rằng giáo lý Phật nói nhiều thuộc về sai biệt pháp thì Ngài tùy chỗ tùy lúc mà nói pháp khác nhau; nhưng người tu phải đạt cho được ba mục tiêu này; nếu không thì trở thành phi pháp, mà Tổ quở là "Y kinh giải nghĩa, Phật oan tam thế”.

Vì vậy, tất cả kinh điển của Phật đều nhằm đem lợi ích cho chư Thiên và loài người; nhưng nói pháp

mà làm người phiền não và làm động chư Thiên thì đó là ác ma lợi dụng pháp Phật mà thôi. Còn Bồ tát hiện thân trên cuộc đời, làm an lạc cho Trời người mới là pháp Phật, thì nói gì cũng được. Điều này cho thấy con người quyết định giá trị của pháp, nếu người tốt thì pháp trở thành tốt, người ác thì nói gì, hay làm gì cũng ác.

Bên cạnh Vô Lượng Nghĩa kinh là Vô Lượng Nghĩa Xứ Tam muội. Tam muội là đi vào định, nên người ở trong định mới hiểu được. Người còn bị vật chất ngăn che tâm thì không thể vào đạo được, hay không vào được Không môn của Thiền, không vào được Cực lạc của Tịnh độ, hoặc không đến được bãi đất trống của Pháp Hoa.

Hàng tam thừa giáo là Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát đều cùng đến được bãi đất trống thì điều gì xảy ra?

Nếu là người tu tà định, khi tâm lắng yên thì A lại da thức của họ còn chứa đầy tội lỗi, nên thế giới của Thức sẽ hiện ra. Hoặc định của hàng phàm phu như chúng ta thì khi nhập định càng nghe rõ bên ngoài hơn nữa, tức càng bị lực tác động của thế giới vật chất một cách mạnh mẽ hơn.

Còn người tu đã diệt được sự tác động của thế giới bên ngoài và những gì bên trong Thức phát khởi cũng

đã cắt bỏ, cho đến A lại da thức hoàn toàn trắng sạch gọi là Bạch tịnh thức. Tuy nhiên, tâm hoàn toàn trống không, tức Bạch tịnh thức của Phật sẽ khác với tâm trống không của A la hán; vì Phật là lợi căn La hán, còn các vị Thánh La hán thuộc về độn căn La hán. Ý này thường được Đức Phật lấy ví dụ như ma ni và thủy tinh. Viên ma ni cho vào nước dơ thì nó có khả năng làm cho nước trở thành sạch. Còn thủy tinh dù có một ngàn viên cũng không thể chuyển đổi nước dơ thành sạch. Vì vậy, Định của Phật khác với Định của hàng Thanh văn. Thật vậy, khi các Thánh La hán vào diệt tận định thì họ không thấy không nghe gì cả, vì Thức của họ không còn hoạt động. Tất cả mọi việc xảy ra họ không biết, cho nên xả định, mọi việc đều trở nên lạ lẫm đối với họ. Đó là những vị tu thật, chứ không phải tu giả. Các vị La hán ẩn tu lâu và trụ diệt tận định thường rơi vào tình trạng như vậy.

Trái lại, Đức Phật nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ Tam muội là Pháp Hoa Định, thì tất cả hiện tượng, tất cả mọi việc đều hiện rõ, nên Ngài biết trọn vẹn và chính xác. Điều này trong kinh Pháp Hoa nói rằng Phật nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ Tam muội thì tất cả chúng sinh từ địa ngục A tỳ cho đến cõi Trời Sắc Cứu cánh ở trong vòng sinh tử luân hồi, khổ não vô lượng đều hiện ra đầy đủ, không sót.

Sau khi Phật giảng xong Vô Lượng Nghĩa kinh, Ngài nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ định để cho mọi người

thấy những gì Phật nói; nghĩa là những việc diễn tiến hiện ra trong cuộc sống của Đức Phật từ khi Ngài xuất gia, tu hành, phát tâm từ địa ngục A tỳ cho đến làm Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát, Ngài hành đạo như thế nào đều hiện rõ trong Vô Lượng Nghĩa Xứ Tam muội và chúng hội thấy được.

Và khi Phật nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ định thì hoa Mạn Đà La, Ma ha Mạn Đà La, Mạn Thù Sa, Ma ha Mạn Thù Sa từ trong hư không rơi xuống. Hay nói đúng hơn là từ trong tâm trống không của đại chúng hiện ra; vì tâm đại chúng đã nương theo định lực của Phật mà nhập vào Không định, cho nên bao trùm được cả trời đất, trời đất đều hiện trong tâm đại chúng.

Vì vậy, khi chúng ta vào định và nghĩ đến Phật Thích Ca thì thấy được Phật Thích Ca đản sinh ở Lâm Tỳ Ni, thuyết pháp ở Lộc Uyển, ở Xá Vệ thành, ở núi Kỳ Xà Quật và thấy Phật Niết bàn ở Câu Thi Na. Đó là cái thấy bằng tâm của chúng ta. Người thấy bằng niềm tin và thấy bằng tâm thì nhắm mắt lại, thấy đủ không sót. Vị đệ tử Phật nổi tiếng là A Nâu Lâu Đà mù mắt, nhưng Ngài chứng Thiên nhãn, nên thấy Pháp giới bằng tâm.

Người tu khác người đời ở điểm không thấy mà thấy. Người đời thấy mà không thấy; vì họ thấy bằng mắt, nên không thấy cao siêu. Chư Thiên thấy Phật là thấy Báo thân Phật, không phải chỉ thấy sanh thân

Phật như chúng ta. Cho nên, chư Thiên thấy Tịnh độ của Phật đẹp hơn cảnh Trời Tự Tại; trong khi đó Xá Lợi Phất thấy thế giới Ta bà của Phật toàn là hầm hố gai chông, vì tâm của ông còn hầm hố gai chông. Chư Thiên thấy thế giới Phật đẹp, mới đến Ta bà học.

Phải nhập vào Không định là định tối thiểu và từ đó mới vào Vô Lượng Nghĩa Xứ Tam muội thì ba đời toàn cảnh hiện đủ. Ngài Nhật Liên chứng đắc Pháp Hoa Tam muội nên thấy ba đời chư Phật đang hiện hữu, Ngài mới nói rằng Đức Phật Thích Ca là Phật lịch sử có sinh diệt, nhưng quan trọng của tu Bổn môn là tìm Phật không sinh diệt, gọi là thâm nhập Pháp thân vĩnh hằng bất tử. Vì vậy, khi thấy Đức Phật hằng hữu thì chúng ta không còn sợ, giữa sinh tử và Niết bàn là một. Hễ người khổ đau thì thế giới đối với họ trở thành Ta bà, nhưng người thâm nhập được cuộc sống an lạc thì Niết bàn hiện ra với họ.

Thâm nhập được Vô Lượng Nghĩa Xứ Tam muội thì thấy hoa Mạn Đà La và Mạn Thù Sa rơi xuống, tức đại chúng được Phật làm cho tâm họ trống không như hư không thì bấy giờ hoa Mạn Đà La, Mạn Thù Sa ở trong tâm họ. Trong tâm chúng ta có hoa này, hay chúng ta thấy hoa này là chúng ta an vui, hoàn toàn không còn ưu bi khổ não của thế gian. Nếu còn ưu bi khổ não là vì chưa thâm nhập đạo tràng vô tướng.

Vào Không định, người tu Pháp Hoa mới nhận

được pháp Phật ban cho là đại bạch ngưu xa, bấy giờ tuy họ còn hiện hữu trên cuộc đời này, nhưng tâm hoàn toàn an vui tiêu biểu bằng hoa Mạn Đà La. Chư Thiên luôn có hoa Mạn Đà La trên búi tóc. Hoa này héo là hết phước, bị đọa. Chư Thiên không già, không bệnh, không chết, nhưng khi ngũ suy tướng hiện là hoa trên đầu héo tàn, thì họ cảm thấy buồn và có mùi hôi như thế nào sẽ đi vào cảnh giới tương ưng thế đó. Cõi Ta bà là nơi ngũ thú tạp cư, cho nên chư Thiên sanh lại Ta bà thì có mùi hoa. Bồ tát thì có mùi hương giới đức giống như mùi trầm. Người có mùi súc vật là họ từ ba đường ác sanh lại.

Vào được định Vô Lượng Nghĩa, chúng ta sẽ thông suốt được mọi hiện tượng từ quá khứ cho đến vị lai, nên biết được kiếp quá khứ của mình và biết chết mình sanh về đâu. Đại chúng không nhập được định Vô Lượng Nghĩa, nhưng Phật nhập được định này và Ngài làm cho họ cảm thấy an lạc. Vì vậy mà Phật còn tại thế, những người theo Phật dễ dàng đắc quả La hán. Điển hình như Phật thuyết pháp cho ba anh em Ca Diếp chỉ trong một đêm mà sáng hôm sau có đến 1000 người đắc quả A la hán. Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên cũng đắc La hán. Chúng ta suy nghĩ xem tại sao lại đắc quả La hán dễ dàng như vậy.

Tụng kinh Pháp Hoa phẩm Hóa Thành Dụ thứ 7, chúng ta thấy quả La hán này là Hóa thành của Phật cho

họ sự an vui thanh tịnh. Vì Phật nhập định Vô Lượng Nghĩa có khả năng tác động tâm đại chúng trống không, an vui và giải thoát. Thực tế cho thấy chúng ta chưa gặp Phật, nhưng gặp được cao Tăng, chúng ta cũng đã được an vui. Trên bước đường cầu đạo, tôi thấy rõ ý này, có vị Đạo sư tôi gặp cảm thấy ấm áp thì tôi ở lâu theo tu học để nuôi tâm mình.

Đức Phật nói rõ trong phẩm Hóa thành dụ rằng những người đắc La hán là nhờ Vô Lượng Nghĩa Xứ Tam muội của Phật tác động tâm họ lắng yên, được giải thoát. Nhưng Phật Niết bàn, mọi người rơi vào hoàn cảnh cũ, bị đau khổ, nên phải lo tự tu hành. Đó gọi là Phật diệt Hóa thành; vì nếu Ngài không diệt Hóa thành, mọi người sẽ được yên ổn, ham chơi, không lo tu.

Hoa Mạn Đà La mà Trung Quốc dịch là Ý Lạc hoa làm chúng ta an vui. Hoa Mạn Thù Sa là thanh tịnh hoa làm tâm ta thanh tịnh. Không nên nghĩ rằng hai thứ hoa Trời này từ trên trời rơi xuống là hoa tuyết. Hai hoa Trời này chỉ có với người nào được Phật gia bị, tâm thanh tịnh và an lạc và có hai loại hoa này thì mới có Pháp Hoa.

Nữ giới Phật giáo và sự kết nối toàn cầu

Nữ giới Phật giáo

và sự kết nối toàn cầu

Đức Phật hiện hữu trên thế gian này để chỉ dạy tất cả mọi người cùng nhau xây dựng cuộc sống tốt đẹp, cuộc sống có ý nghĩa, cuộc sống hướng thượng để thăng hoa phước đức và trí tuệ cho bản thân, cho gia đình và cho cộng đồng xã hội. Trên nền tảng vì nhân sinh và cho nhân sinh như vậy, ngay từ buổi đầu của cuộc hành trình giáo hóa độ sinh, Đức Phật đã khẳng định rằng tất cả mọi người đều bình đẳng khi dòng máu cùng đỏ, nước mắt cùng mặn. Tuyên ngôn này của Đức Phật đã phá vỡ sự khắc nghiệt của bộ luật phân chia giai cấp được áp dụng từ hàng ngàn năm ở Ấn Độ. Hơn thế nữa, Đức Phật còn cho phép nữ giới được xuất gia tu hành theo giáo pháp của Ngài và công nhận Ni giới là một trong bốn chúng đệ tử của Đức Phật. Điều này cũng làm chấn động xã hội thời bấy giờ không ít, khi mà người phụ nữ bị đánh giá rất thấp và chỉ được coi như một công cụ sinh đẻ con cái. Ngay khi Phật tại thế, hàng Ni giới trong đồ chúng của

Đức Phật đã có nhiều người thể nghiệm giáo pháp và đạt được Thánh quả, đã chứng minh được rằng sự bình đẳng của mọi người không phân biệt giai cấp và giới tính trên lộ trình tu tập giải thoát giác ngộ theo lời Phật dạy hoàn toàn đúng đắn.

Sau khi Phật Niết bàn, giáo pháp của Ngài được truyền bá khắp năm châu, bên cạnh hàng Tăng sĩ, đều có sự hiện hữu của Ni giới và nữ Phật tử ở nhiều quốc gia. Hầu như, Nữ giới Phật giáo ở từng địa phương, từng nước, đều dấn thân vào nhiều việc làm tốt đời đẹp đạo. Có thể thấy ngày nay, Ni giới và nữ Phật tử đã thoát khỏi những định kiến xã hội, được tôn trọng và đã đóng góp công sức vào việc xây dựng xã hội hiền thiện, an lạc, phát triển.

Tuy nhiên, vai trò của Nữ giới Phật giáo mới được mở rộng ở phạm vi quốc tế vào năm 1987 do Ni sư Karma Lekshe Tsomo khởi xướng và thành lập Hiệp hội Sakyadhita Quốc tế (hay Nữ giới Phật giáo Thế giới), nhằm kêu gọi mọi thành phần Nữ giới trên toàn thế giới hướng đến sự phát triển của xã hội, của Phật giáo nói chung và sự phát triển của Nữ giới nói riêng. Và nước Việt Nam chúng ta đã tổ chức Hội nghị Nữ giới Phật giáo lần thứ XI thành công tốt đẹp vào cuối năm 2009.

Mục đích của Hội này là thiết lập một tổ chức quốc tế của Ni giới và nữ Phật tử, nâng cao lợi ích chung cho

nữ giới Phật giáo thế giới, đẩy mạnh sự hòa hợp và trao đổi giữa các truyền thống Phật giáo với các tôn giáo khác, khuyến khích việc nghiên cứu và xuất bản những chủ đề liên quan đến Nữ giới Phật giáo, thúc đẩy hoạt động từ thiện xã hội và lợi ích cho nhân loại, đóng góp vào nền hòa bình thế giới qua sự thực hành lời dạy của Đức Phật, v.v…

Chúng ta có thể kỳ vọng rằng với sự chung tay góp sức của những người con gái của Đức Phật thuộc 47 quốc gia, vùng lãnh thổ, trang nghiêm bằng tấm lòng từ bi, tấm lòng kham nhẫn, tấm lòng hy sinh và sự tĩnh giác, Hội Nữ giới Phật giáo Thế giới sẽ đạt được mục đích đã đề ra và thành công rực rỡ trong tinh thần thân ái, hữu nghị, đoàn kết, hòa hợp

Pháp phục của Tăng ni Việt Nam

Pháp phục của tăng ni Việt Nam

Phật giáo được truyền vào Việt Nam bằng hai con đường là từ Ấn Độ và từ Trung Quốc truyền sang. Vì vậy, Phật giáo Việt Nam chịu ảnh hưởng của hai nền tư tưởng lớn của Phật giáo Ấn Độ và Phật giáo Trung Quốc.

Riêng về pháp phục đầu tiên của tu sĩ Phật giáo Việt Nam do các nhà truyền giáo Ấn Độ mang tới theo hình thức Nam truyền Phật giáo là ba y và một bình bát. Đến khi đất nước Việt Nam bị Trung Hoa đô hộ và chịu ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa, bấy giờ người Việt Nam phải có y phục theo kiểu của người Trung Hoa.

Nhưng đến khi đất nước chúng ta được độc lập, thoát khỏi sự thống trị của Trung Hoa, thì đến thời Đinh, pháp phục của tu sĩ Việt Nam mới được chế định. Và đến đỉnh cao của Phật giáo đời Lý Trần, áo mão của Tăng sĩ do vua ban tặng theo phẩm bậc của triều đình. Tuy nhiên, các nhà sư dân dã vẫn mặc y phục theo người dân Việt Nam. Truyền thống này vẫn còn tồn tại ở Phật giáo miền Bắc nước ta dưới hình thức chít khăn đen và áo nhuộm màu bằng vỏ cây, cũng như tu sĩ được

thí chủ cúng dường vải màu nào thì may y màu đó. Vì vậy, có thể nói pháp phục của tu sĩ nước ta không đồng màu, không đồng loại vải, không đồng hình thức.

Cho đến năm 1952, khi Tổng hội Phật giáo Việt Nam ra đời mới quy định lại vấn đề pháp phục như sau. Đối với cư sĩ thì mặc áo tràng năm thân màu lam. Sa di thì mặc áo nhật bình màu lam. Tỳ kheo mặc áo tràng màu nâu. Tỳ kheo Ni mặc áo tràng màu lam. Và khi làm lễ, để phân biệt Tăng Ni, chư Tăng mặc y hậu màu vàng và chư Ni mặc y vàng, hậu màu lam. Tuy quy định y màu vàng, nhưng người mặc y màu vàng chanh, người mặc y màu vàng nghệ, thành ra có nhiều y màu vàng khác nhau.

Đến năm 2005, trước sự khác biệt nhiều y màu vàng như vậy, Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh đã khởi xướng Tăng Ni nên mặc y cùng một màu là màu vàng hoại sắc, thì kể từ đây mới có màu y thống nhất cho Tăng Ni. Và hiện nay, 80 phần trăm Tăng Ni của các tỉnh thành đã hưởng ứng việc thống nhất mặc màu y vàng hoại sắc. Tuy nhiên, Phật giáo Việt Nam còn có hệ Nam tông vẫn mặc y theo truyền thống Nguyên thủy và Phật giáo Khất sĩ mặc pháp phục riêng, nhưng cũng chọn màu vàng hoại sắc theo chủ trương của Giáo hội chúng ta.

Chúng tôi kêu gọi chư tôn đức Tăng Ni nên mặc màu y thống nhất là màu vàng hoại sắc để chẳng những

nói lên rằng Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã thống nhất tổ chức, thống nhất ý chí, thống nhất hành động, mà còn thống nhất về Pháp phục, một hệ quả tất yếu của quá trình gần 30 năm hoạt động thành công trong lòng dân tộc Việt Nam. Ngoài ra, màu y vàng hoại sắc của Tăng Ni Việt Nam đồng bộ thể hiện nét đẹp hòa hợp của giới Phật giáo chúng ta, sẽ tô đậm thêm sự hiện hữu vững mạnh của Phật giáo Việt Nam trong đất nước này dưới mắt của bạn bè thế giới đến thăm chúng ta.

Vì vậy, quý Phật tử có phát tâm cúng dường y cho Tăng Ni, nên thỉnh y màu vàng hoại sắc như Giáo hội đã quy định, để tạo thêm nét hài hòa trong hàng tu sĩ Phật giáo Việt Nam.

Phật giáo và môi trường sinh thái

Phật giáo và môi trường sinh thái

Mối tương quan tương duyên cộng tồn vô cùng mật thiết chẳng những giữa con người với con người, mà với các loài khác và với môi trường sinh thái là điều rất quan trọng. Nhận thức được như vậy, việc bảo vệ môi trường sinh thái trên trái đất đã trở thành một trong những vấn đề nóng bỏng và bức xúc nhất của loài người hiện nay. Thật vậy, mối đe dọa đến hệ sinh thái đã được thế giới báo động đỏ, vì sự tác hại càng ngày càng gia tăng của các chất độc hại đến sức khỏe và mạng sống của con người, đến mọi sinh vật, cùng đất đai, không khí, sông biển, cây cối, cho đến tuổi thọ của trái đất cũng đang bị đe dọa nghiêm trọng. Và chính con người là tác nhân gây ra tình trạng tệ hại này. Vì vậy, nhiều tổ chức thế giới đã và đang cùng nhau đề ra nhiều biện pháp để ngăn ngừa hoặc hạn chế sự ô nhiễm môi sinh, điển hình như Ngày Môi trường Thế giới, hoặc 10 Công ước quốc tế về bảo vệ môi trường.

Việc bảo vệ sự sống và môi trường sinh thái mới được thế giới báo động trong những thập niên gần đây. Nhưng đối với tuệ giác của Đức Phật, đó là một điều luật căn bản mà Ngài đã quy định từ 25 thế kỷ trước cho hàng đệ tử phải tuân theo. Đức Phật dạy những người phát tâm đi trên lộ trình giải thoát giác ngộ với Ngài, phải thực hiện tâm từ bi, theo đó chẳng những không được sát hại, mà phải tôn trọng sự sống của loài người, loài vật, cho đến cỏ cây hoa lá và hơn thế nữa phải bảo vệ tất cả muôn loài.

Với trí tuệ của bậc Toàn giác, Đức Phật nhận chân được sự đồng nhất, không sai biệt trên dạng thể tánh của muôn loài trong vũ trụ và trên mặt hiện tượng giới, sự sống của muôn vật đều cộng tồn, cộng hưởng một cách mật thiết, không thể tách rời. Đức Phật dạy sự tương quan tương duyên chằng chịt giữa muôn sự, muôn vật trên hành tinh này như sau : "Cái này có thì cái kia có, cái này sanh thì cái kia sanh, cái này diệt thì cái kia diệt”. Nhận thức được cốt tủy này, thì dễ dàng hiểu rằng nếu ta gây tổn hại đến người khác, đến các loài khác, đến môi sinh là làm hại chính mình.

Ngoài ra, chúng ta còn thấy một số lời dạy của Đức Phật trong kinh Nguyên thủy có liên quan đến việc bảo vệ môi trường, như trong kinh Anguttara Sutra, Ngài dạy rằng : "Trồng cây cho ta bóng mát, ngoài việc thanh lọc không khí, nó còn bảo tồn trái đất, đó là điều lợi lạc

cho tất cả mọi người và cho cả bản thân ta”. Hoặc kinh Vinaya-matrka-sastra dạy rằng "Một Tỳ kheo trồng ba loại cây : Cây ăn trái, cây cho hoa và cây cho lá để cúng dường Tam bảo thì sẽ ân hưởng sự gia trì và sẽ không phạm tội”, hoặc " Có năm loại cây mà một người không được chặt, đó là cây Bồ đề, cây thuốc, những cây lớn mọc bên đường, cây trong rừng xứ lạnh và cây đa”. Đức Phật cũng khuyên mọi người không nên lãng phí, mà phải biết trân quý tài nguyên.

Ngày nay, con người tự cho rằng mình đã đạt đến đỉnh cao của văn minh, nghĩa là đã phát triển trí khôn cao độ; nhưng con người lại sử dụng trí khôn một cách sai lầm và vị kỷ để hủy hoại sự sống của các loài khác, tàn phá núi rừng sông biển, khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách bừa bãi và cuối cùng dẫn đến hậu quả tồi tệ là tàn phá môi trường sống của chính mình.

Có thể khẳng định rằng tất cả mọi việc làm tác hại đến môi trường sinh thái và hủy hoại trái đất này đều phát xuất từ tâm tham lam, tâm trục lợi, tâm ích kỷ, tâm si mê của con người. Thực tế cho thấy những người, hay những phe nhóm vì lòng tham vô bờ bến, nên họ thường tóm thu về cho cá nhân hay cho phe nhóm, khiến họ trở thành mù quáng và rất tàn ác, mất cả nhân tính. Họ sẵn sàng sát hại, gây chiến tranh, làm cho nghèo đói, bệnh tật lan tràn, tiêu hủy mạng sống của con người, của các loài và môi sinh cũng từ

đó ngày càng hư hoại thêm. Hoặc để thu được món lợi khổng lồ, song song với việc khai thác tài nguyên bừa bãi, họ còn xả chất độc hại vào lòng đất, vào sông ngòi, vào không khí, làm ô nhiễm môi sinh, tác hại đến sức khỏe và gây bệnh tật cho nhiều người.

Hàng đệ tử Phật thể nghiệm giáo pháp Phật dạy, không tham lam, không làm những việc tác hại đến muôn loài, qua cách sống thiểu dục tri túc. Đó là cách sống hiểu biết và cao thượng, hạn chế tâm vị kỷ, không vì làm lợi cho riêng mình mà gây tổn hại đến người khác, đến các sinh vật khác, sống hài hòa với thiên nhiên, không phá hủy môi sinh, không khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách bừa bãi, chỉ khai thác những gì thiết yếu và khai thác có mức độ, để thế hệ kế tiếp có thể tiếp tục được hưởng của cải thiên nhiên, chứ không để con em mình phải hứng chịu những tai họa khủng khiếp gọi là "Thiên nhiên nổi giận” như trận sóng thần chẳng hạn.

Thể hiện tinh thần Phật dạy về nếp sống hài hòa với thiên nhiên, những ngôi chùa ở một số quốc gia cũng như ở đất nước ta thường được xây dựng trên đồi núi, hay trong khu rừng. Đặc biệt hơn nữa, hiện nay nạn phá rừng tràn lan gây ra nhiều tác hại ở nhiều lãnh vực mà thế giới đang cảnh báo. Trong khi đó, nhà chùa đang ra sức gìn giữ, bảo hộ rừng và trồng rừng một cách tích cực và đạt được nhiều kết quả rất

tốt. Những ngôi chùa với khu rừng Thiền cây cối xanh tươi, ao hồ sạch đẹp, tỏa không khí trong lành và nếp sống an bình đã là thắng tích mà khách thập phương thường tìm đến để hưởng được sự thanh thản cho tâm hồn và sự khỏe mạnh cho thân thể. Có thể nói những đồi núi, rừng Thiền của chùa chiền chính là lá phổi trong sạch của trái đất chúng ta, một trong những yếu tố vô cùng thiết yếu cho việc bảo vệ môi trường sinh thái trong thời đại quá nhiều nhiễm ô hiện nay.

Tóm lại, có thể thấy rõ Đức Phật là một nhà tiên phong trong lãnh vực bảo vệ môi trường sinh thái của trái đất này. Sống theo Phật là sống tỉnh giác và sống yêu thương muôn loài, cho nên hiểu rõ những gì nên làm và làm những gì lợi ích cho nhiều người mà không gây tổn hại đến người khác, đến môi trường sống của muôn loài. Thế giới sống tốt đẹp hoàn hảo như vậy được gọi là Tịnh độ mà tất cả đệ tử Phật đời đời kiếp kiếp tinh tấn xây dựng và bảo hộ cho chính mình an trú và cho mọi người, mọi loài cùng cộng tồn, cùng thăng hoa trong cuộc sống hạnh phúc, an lạc, hòa hợp, hòa bình và phát triển.

Phật giáo và Phù Đổng Thiển Vương

Phật giáo và phù đổng Thiên Vương

Câu chuyện về cuộc đời của Chử Đồng Tử trong Lĩnh Nam Chích Quái là truyện cổ tích dân gian Việt Nam xuất hiện từ thời Hùng Vương ở khoảng thế kỷ thứ II trước dương lịch. Nhân vật Chử Đồng Tử nổi tiếng là người con chí hiếu với cha mình. Sau khi vợ chồng Chử Đồng Tử an cư lạc nghiệp nơi vùng đất mới thì bị vua Hùng Vương đưa quân đến đánh vì tưởng họ tạo phản. Nhờ có cây gậy thần của nhà sư Nhật Quang tặng cho, chỉ trong một đêm, Chử Đồng Tử đã tạo nên thành quách và binh lính hùng mạnh khiến vua Hùng Vương phải giảng hòa.

Truyện Chử Đồng Tử cho thấy Phật giáo đã du nhập vào Việt Nam từ thế kỷ thứ II trước dương lịch. Và trong bối cảnh lịch sử của đất nước ta ở thời kỳ dựng nước còn hoang sơ với vô vàn khó khăn trong việc chống chọi lại cuộc sống khắc nghiệt về mọi mặt, bấy giờ cây gậy thần của nhà sư Nhật Quang giúp Chử Đồng Tử trong chớp nhoáng đối phó được với quân lính của vua Hùng. Điều này đã nói lên nét đặc sắc tất

yếu của Phật giáo quyền năng trong giai đoạn du nhập vào Việt Nam. Ngoài ra, Phật giáo cũng đã hòa nhập với niềm tin của người dân về sức mạnh của trời đất, sức mạnh của thần linh ở buổi hồng hoang và đặc biệt là Phật giáo cũng đã gắn kết với lòng hiếu của dân tộc Việt Nam, một bản chất rất tốt đẹp của dân tộc ta có từ ngàn đời được Phật giáo đề cao.

Chính nhờ sự kết hợp văn hóa dân tộc với văn hóa Phật giáo nhuần nhuyễn đến độ khiến cho người đọc những truyện cổ tích của nhân gian mà nghĩ là truyện Phật giáo và ngược lại, những câu chuyện của đạo Phật khuyên người nên sống ngay thật, hiền lương, từ ái luôn được coi là tấm gương sống đạo đức của người dân Việt.

Đặc biệt có truyện Phù Đổng Thiên Vương phát xuất vào thời Hùng Vương thứ III tương đương với thời giặc Ân ở Trung Hoa. Trước công nguyên, nước ta thường bị giặc Ân sang đánh chiếm và bắt dân ta làm nô lệ. Bấy giờ, xuất hiện một cậu bé làng Phù Đổng xuất thân từ gia đình nông dân xin cha mẹ cho đi dẹp giặc. Cậu bé này đã lên 3 tuổi mà không biết nói. "Không nói” tiêu biểu cho đời sống nội tâm, hay sức sống Thiền định tiềm ẩn bên trong là sức mạnh tinh thần.

Khi triều đình không chống được giặc thì chú bé làng Phù Đổng đã xin ra cứu nước. Điều này nói lên sự gắn liền của tinh thần Phật giáo với đất nước ta, khi

nước nhà lâm nguy, sẵn sàng xả thân đóng góp, không màng lợi danh. Tinh thần vì nước quên thân được diễn tả qua hình ảnh chú bé vụt lớn lên rất nhanh có thể đánh tan giặc Ân. Và điều đó cũng có thể hiểurằng con người có tinh thần vị tha vô ngã sẽ có sức mạnh tập họp được quần chúng, cho nên đã biến sức mạnh của chú bé trở thành phi thường đánh đuổi được giặc Ân ra khỏi đất nước ta.

Nhưng đánh thắng giặc xong, Ngài đã một mình một ngựa lên núi Sóc Sơn rồi biến mất. Điều này một lần nữa khẳng định tinh thần Phật giáo không màng phú quý lợi danh. Và thực tế lịch sử còn ghi rõ công đức của các Thiền sư Việt Nam thể hiện rõ nét tinh thần cao quý này. Các Ngài đã hết lòng vì nước vì dân, nhưng hoàn thành xong đại sự thì nhẹ nhàng bỏ lại phía sau tất cả lợi danh để trở về nếp sống tu hành thanh cao giải thoát. Đó chính là truyền thống của Phật giáo Việt Nam luôn luôn đồng hành mật thiết cùng dân tộc Việt Nam, mà đỉnh cao là Phật giáo thời Lý Trần qua những hình ảnh cao quý điển hình như Quốc sư Vạn Hạnh, đức vua Trần Thái Tông, đức Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, v.v… Tinh thần gắn bó sâu xa với quần chúng của Phật giáo Việt Nam trải qua hàng ngăn năm lịch sử cũng chính là sự tiếp nối một cách mãnh liệt sức mạnh thần kỳ của Phù Đổng Thiên Vương vậy.

Ở thời đại chúng ta ngày nay, nếu quan sát kỹ việc làm của những người thật sự có tấm lòng vì mọi người, sẽ thấy họ dễ dàng tập họp được quần chúng và thành công việc lớn. Trái lại, những con người ích kỷ, chỉ vì quyền lợi cá nhân và khi tham vọng nổi lên, chắc chắn họ không thể phát huy nội lực và tất nhiên không thể có sức thu hút quần chúng nghe theo họ.

Là những người đệ tử sống trong chánh pháp của Phật, chúng tôi mong rằng tất cả Tăng Ni và Phật tử sẽ tiếp nối sức mạnh thần kỳ của Phù Đổng Thiên Vương để xây dựng đạo pháp hưng thịnh trong một đất nước Việt Nam giàu mạnh, an vui, sánh vai cùng bạn bè khắp năm châu.

Đạo Phật và mùa Xuân 1975

ĐẠO PHẬT VÀ MÙA XUÂN 1975

Tham luận tại Hội thảo ngày 24-4-2010

Thưa quý vị,

Nói đến mùa Xuân 1975 là nói đến sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, nói đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người rất thân thương, gần gũi với dân tộc chúng ta, cũng là mẫu người đáng kính nể thể hiện nổi bật một con người đầy trí tuệ; vì Người đã vận dụng được sức mạnh đại đoàn kết toàn dân để đưa con thuyền Việt Nam đến bờ vinh quang là đại thắng mùa Xuân 1975.

Riêng đối với Tăng ni và Phật tử Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương sáng luôn được tôn trọng quý kính. Sinh thời cố Hòa thượng Thích Thiện Châu đã bày tỏ niềm tôn trọng quý kính. Sinh thời cố Hòa thượng Thích Thiện Châu đã bày tỏ niềm trân quý với Người như sau: “ Trong tôi, Bác Hồ là Bồ tát, là vị la hán, bởi vì Người đã dành tất cả cho mọi người, không giữ gì riêng cho mình cả. Cuộc đời và sự nghiệp của Bác Hồ như đóa

sen giữa rừng hoa dân tọc Việt Nam, hội tụ đức tài của đất nước” ( Theo Báo Nhân Dân ngày 22-11-1997. Tr4).

Để tưởng nhớ công ơn vĩ đại của Người và nhân kỷ niệm 35 năm Ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, chúng tôi đại diện cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trình bày đôi nét về sự tham gia tích cực, cùng sự hy sinh gian khổ và sự đóng góp bền bỉ, tốt đẹp của giới Phật giáo vào sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân, góp phần cho công cuộc toàn thắng của chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời này vì một mục đích duy nhất là mang lại hạnh phúc cho số đông, mang an lạc cho chư Thiên là loài người. Vì vậy, các tu sĩ Phật giáo đi đến nơi nào cũng tiếp nối được thành quả tốt đẹp này của Đức Phật là mang lại hạnh phúc cho số đông. Số đông nhằm chỉ cho giai cấp nông dân và công nhân. Hai giai cấp này chiếm hơn 80% dân số thế giới, nhưng họ lại phải cam chịu cuộc sống nghèo khổ, bất an và luôn luôn bị tầng lớp khác của xã hội thống trị. Cũng chính vì vậy mà Chủ tịch Hồ Chí Minh với ý chí cách mạng triệt để, chẳng những Người mưu cầu hạnh phúc, độc lập cho dân tộc chúng ta, mà Người còn tranh đấu cho tầng lớp bị thống trị, bị bóc lột ở các nước thuộc địa khác. Cho nên Chủ tịch Hồ Chí Minh được xem là người phất ngọn cờ đầu tiên trên mặt trận giải phóng các dân tộc thuộc địa.

Riêng giới Phật giáo, trong suốt dòng lịch sử dài xa từ thời kỳ du nhập cho đến ngày nay, đã luôn thực hiện được những việc làm nhằm mục tiêu mang lợi ích cho số đông. Thật vậy, khi Phật giáo Việt Nam có ảnh hưởng trong xã hội thì cũng vì tinh thần phục vụ cho số đông mà các bậc chân tu đã xây dựng được nhiều vị minh quân nổi tiếng là thuần từ và hết lòng lo cho dân. Điển hình là hai triều đại Lý Trần được sử sách ta ca ngợi, thì trong thời kỳ đó, Phật giáo Việt Nam đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến các tầng lớp trong xã hội, tập hợp được quần chúng và xây dựng được xã hội an lạc thạnh trị theo mô hình Phật giáo.

Đến thời Pháp thuộc, nhân dân phải gánh chịu sự cai trị tàn ác cảu thực dân, nên đời sống người dân hết sức cơ cực lầm than. Nhưng may mắn thay cho dân tộc Việt Nam, đã có Bác Hồ hiện hữu trên đất nước chúng ta. Người có tấm lòng thương nhân dân một cách sâu sắc, cho nên Người đã đi tìm đường cứu nước và đưa học thuyết Mac-Lênin vào phong trào giải phóng giai cấp. Tăng Ni và Phật tử Việt Nam đã sẵn sàng tham gia vào các phong trào này, vì Phật giáo cũng có người là chính yếu. Tuy nhiên, khi lâm vào hoàn cảnh không thể dùng lòng từ bi để hóa giải được sức mạnh đại đoàn kết do Bác Hồ chủ trương. Vì vậy giới Phật giáo đã tích cực tham gia các

phong trào đoàn kết, yêu nước để tự cứu lấy mình, để bảo vệ đoàn thể mình và đồng thời cùng với số đông giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ.

Tinh thần gắn bó sâu xa của Phật giáo với người dân Việt được thể hiện qua câu thơ của Thiền sư Mãn giác:

Mái chùa che chở hồn dân tộc

Nếp sống bao đời của tổ tiên.

Thật vậy, những ngôi chùa thanh tịnh ẩn mình dưới rặng cây trong xóm làng, với sự hiện hữu của các bậc chân tu đã nơi chữa lành thân bệnh và tâm bệnh cho dân chúng, đã là nơi nương tựa cho những người bất an, khổ đau, giúp họ vơi bớt mệt nhọc, lo âu trong cuộc sống. Và hơn thế nữa, mái chùa cũng chính là nơi tập hợp những người mang chí lớn không cúi đầu cam chịu những việc làm tàn ác của thế lực ngoại bang dày xéo lên cuộc sống người dân. Có thể khẳng định rằng những phong trào cách mạng phần lớn đã được hình thành từ sự tụ hợp dưới mái chùa những tâm hồn vì đại nghĩa.

Mối quan hệ mật thiết giữa đạo Phật với dân tộc cũng đã được Bác Hồ khẳng định khi Người đến thăm chùa Quán Sứ vào năm 1945, sau khi Người đọc Tuyên ngôn độc lập. Trong buổi nói chuyện với các nhà lãnh đạo Phật giáo, Người đã nói rằng: “…Phật giáo Việt

Nam với dân tộc như hình với bóng, tuy hai mà một. Tôi mong các Hòa thượng, Tăng Ni và Phật tử hãy tích cực thực hiện tinh thần Từ bi, Vô ngã, Vị tha trong sự nghiệp cứu nước, giữ nước và giữ đạo để cùng toàn dân sống trong Độc lập, Tự do, Hạnh phúc”. (Theo Hòa thượng Thích Đức Nghiệp. “ Chủ tịch Hồ Chí Minh, một biểu trưng nhân bản Việt Nam, Đạo Phật Việt Nam, NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 1995, tr 321)

Và trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp đuổi Mỹ, một lần nữa thực tế đã cho thấy chùa là nơi chôn giấu vũ khí và tài liệu qua trọng của cách mạng. Chùa cũng là nơi hội họp bí mật của các nhà lãnh đạo cách mạng, là nơi tiếp tế lương thực và tiền bạc cho bộ đội. Thậm chí, chùa đã từng che giấu rất nhiều cán bộ nằm vùng và là nơi trú ẩn của những nhà cách mạng nổi tiếng, điển hình như Trường Chinh, Nguyên Văn Linh, Võ Văn Kiệt đã một thời ẩn thân ở chùa, thoát khỏi sự truy nã của giặc một cách an toàn.

Ngay từ thời kỳ đầu khi giới sĩ phu yêu nước gần như vị tan rã dưới sự đàn áp của thực dân Pháp, đã có sự xuất hiện của các tu sĩ Phật giáo yêu nước ở rải rác trong các ngôi chùa trên khắp đất nước. Đặc biệt nhất là ở miền Nam, phải nhắc đến Tổ Huệ Đăng, một bậc chân tu tài đức nổi tiếng ở Bà Rịa, Vũng Tàu và Tổ Chí Thiền ở tỉnh Châu Đốc. Hai bậc chân tu này hoạt động nơi vùng đất khá hẻo

lánh, nhưng với tài đức đặc biệt của các Ngài đã thu hút được rất nhiều tu sĩ và nhân dân yêu nước thời ấy tập trung về chùa để tham gia cuộc kháng chiến chông Pháp.

Ngày 3 tháng 2 năm 1930, Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời, kêu gọi toàn dân kề vai sát cánh tổ chức lực lượng đánh đuổi thực dân Pháp, giải phóng dân tộc, dành chủ quyền về tay nhân dân. Hưởng ứng lời kêu gọi ấy, các bậc chân tu tiền bối của giới Phật giáo đã tích cực tham gia hoạt động bí mật, như Hòa thượng Trí Thiền Chiếu, Hòa thượng Trí Thượng, Hòa thượng Trí Thiền ở chùa Tam Bảo, Rạch Giá, Hòa thượng Pháp Linh, Hòa thượng Pháp Trí ở chùa Thiên Thai, Bà Rịa, Hòa thượng Thái Không ở Trà Vinh…Các Ngài đã vận động Tăng Ni và Phật tử góp công góp của để xây dựng phong trào và làm mọi việc mà Đảng cần trong thời kỳ đó.

Đến năm 1945, Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên cả nước và chín năm kháng chiến chống Pháp, các vị Hòa thượng tôn túc đã cởi áo cà sa, mặc chiến bào, thoát ly vào chiến khu, tham gia kháng chiến, như Hòa thượng Minh Nguyệt, Hòa thượng Pháp Tràng ở Mỹ Tho, Hòa thượng Pháp Hoa ở Gò Công, Hòa thượng Trí Độ ở Bình Đình, Hòa thượng Thế Long ở Nam Định, Hòa thượng Thiện Hào ở Saigon.

Tiếp theo, đến thời kỳ Mặt trận Việt Minh được thành lập, rồi đến Mặt trận Liên Việt và Mặt trận Giải phóng miền Nam, cũng đã có rất nhiều tu sĩ Phật giáo và Phật tử tham gia tích cực vào các hoạt động kháng chiến, không hề nao núng sờn lòng trước cảnh tù đày, tra tấn, chết chóc. Trong số các bậc chân tu Phật giáo đã bị địch giam cầm ở Côn Đảo, có Hòa thượng Minh Nguyệt phải sống lưu đày như một tử tù ở ngoài đảo lâu nhất, hoặc Hòa thượng Trí Thiền đã không bao giờ trở về đất liền, vì Ngài đã hy sinh ngoài Côn Đảo, Hoặc có vị tu sĩ yêu nước là Đại đức Hạnh Tuệ đã thể hiện lòng dũng cảm cao độ đến mức trước khi bị thực dân bắn chết, vẫn bình thản chắp tay niệm Nam Mô Hồ CHí Minh Bồ tát. Hoặc Hòa thượng Bửu Đăng cũng đã can đảm hy sinh dưới lằn đạn của quân Pháp ngay cầu Tham Lương thuộc quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Ngoài ra, còn biết bao nhiêu tấm gương hy sinh của nhiều Tăng Ni và Phật tử trong thời kỳ kháng Pháp chống Mỹ, họ đã góp phần vào chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 và đại thắng mùa Xuân 1975.

Ngoài việc che giấu cán bộ, tiếp tế cho cách mạng, hoạc tham gia trực tiếp vào cuộc kháng chiến, một điểm đặc sắc khác của giới Phật giáo trong việc góp phần đáng kể vào phòng trào đại đoàn kết toàn dân, đó là giới Phật giáo đã vận động được quần chúng ủng hộ cách mạng một cách tích cực và có hiệu quả rõ rệt.

Thật vậy, vì đại đa số quần chúng theo đạo Phật, cho nên nhiều Tăng Ni đã nhân những buổi lễ ma chay, cầu an, cầu siêu mà thực hiện thành công những công tác giao liên, binh vận, hoặc thuyết pháp để cảm hóa thành phần sĩ quan, binh lính, công chức của chế độ cũ, khiến họ phải thay đổi suy nghĩ, thay đổi thái độ sống. Chẳng những không còn ý chí chống lại cách mạng, mà họ còn âm thầm hỗ trợ, tuyên truyền cho cách mạng. Chính những thành quả này cũng là một trong những yếu tố đáng kể góp phần làm cho giặc bị suy yếu và tiếp sức cho việc giải phóng đất nước dễ dàng thêm.

Chủ tích Hồ Chí Minh kết hợp chủ nghĩa yêu nước chống ngoại xâm với chủ trương chống giai cấp bóc lột, đã tạo được sức mạnh đại đoàn kết của toàn dân đưa đến đỉnh cao là đại thắng mùa Xuân 1975, thống nhất đất nước. Trong khi đó, hưởng ứng các phong trào đại đoàn kết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giới Phật giáo cũng tiến đến đỉnh cao qua phong trào tranh đấu năm 1963. Thật vậy, giới Phật giáo vừa đoàn kết được 12 hệ phái Phật giáo, thành lập Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo để tranh đấu cho sự bình đẳng tôn giáo, mà đặc biệt cũng vừa đoàn kết được với các phong trào quần chúng và hòa hợp với mặt trận giai cấp công nông, tức bảo vệ quyền lợi của số đông. Nếu các phong trào này đứng riêng lẻ thì không thể nào tranh đấu được, vì sẽ bị địch dập tắt ngay từ trong trứng nước.

Có thể khẳng định rằng nhờ sự sát nhập nhuần nhuyễn của giới Phật giáo với các phong trào quần chúng và tạo thành phong trào tranh đấu cao độ vào năm 1963, đã xây dựng được sức mạnh thật sự trong việc lật đổ chính quyền cũ. Đặc biệt là ngọn lửa từ bi ngoài sáng của Hòa thượng Thích Quảng Đức đã làm rung động trái tim của nhân dân Việt Nam và cả nhân dân thế giới; đồng thời cũng làm suy yếu lực lượng thống trị của chính quyền thời bấy giờ, dẫn đến việc kết thúc chế độ độc tài Nhu – Diệm. Kể từ đó, cuộc tham gia đấu tranh của giới Phật giáo vẫn được tiếp tục và sau cùng, con đường đấu tranh giải phóng dân tộc đạt đến đỉnh cao trong lịch sử nước nhà vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 đã kết thúc công cuộc trường kỳ kháng chiến của nhân dân Việt Nam, thống nhất đất nước hoàn toàn.

Sau này đất nước độc lập, Tăng Ni và Phật tử một lần nữa lại tích cực tham gia các phong trào xây dựng đất nước và an sinh xã hội. Giới Phật giáo đã xây dựng đất nước và an sinh xã hội. Giới Phật giáo đã tham gia vào Mặt trận Tổ quốc, Hội đồng Nhân dân các cấp và Quốc hội, đồng thời nhiệt tình phục vụ đồng bào trong cả nước dưới nhiều hình thức khác nhau. Có những vị tu sĩ và Phật tử nguyện sống chung với những bệnh nhân bị nhiễm HIV/AIDS để an ủi, chăm sóc họ và nuôi dạy những trẻ em khuyến tật, mồ côi, như Hòa thượng Từ Giang ở quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh, Hòa thượng Thiện Chiếu ở Gò Vấp. Có

nhiều vị tu sĩ đi tận vùng sâu vùng xa để tài trợ cho việc mổ mắt, đem lại ánh sáng cho người mù, hoặc đem lại nụ cười cho các trẻ thơ bị sứt môi; điển hình như cố Hòa thượng Thích Tôn Thật. Những thành quả đóng góp của các vị này đều được Nhà nước công nhận và tặng thưởng Huân chương Lao động. Và còn trào đền ơn đáp nghĩa, các phong trào ích nước lợi dân, mua công trái, trái phiếu xây dựng Tổ quốc, xây dựng nhà tình nghĩa, tình thương, xây cầu, mở phòng khám bệnh và phát thuốc miễn phí, mở lớp học tình thương, mở trường nuôi dạy trẻ khuyến tật, thành lập cơ sở nuôi dưỡng người già neo đơn, cứu trợ đồng bào bị thiên tai, bão lụt trong và ngoài nước, v.v…

Riêng Thành hội Phật giáo Thành Phố Hồ Chí Minh đã đóng góp về từ thiện, xã hội, y tế, văn hóa… góp phần chia sẻ gánh nặng xã hội và phát triển đất nước. Tổng cộng số tiền đóng góp của 24 quận huyện thuộc Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2009 là một trăm bảy mươi hai ngàn đồng và 12,5 tấn gạo, 30 ca hiến máu, 15 căn nhà tình thương và 100 phần quà. (Theo báo cáo tổng kết của Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh năm 2009).

Có thể khẳng định rằng tất cả mọi việc làm hữu ích cho cộng đồng xã hội của Tăng Ni và Phật tử

Việt Nam từ thời kỳ dựng nước cho đến ngày nay đã thật sự nói lên sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân của giới Phật giáo đúng theo tinh thần Phật dạy vì hạnh phúc cho số đông, vì an lạc cho chư Thiên và loài người.

Chúng tôi kỳ vọng trong tương lai, đặt trên nền tảng của những thành quả tốt đẹp mà các bậc tiền nhân đã tạo dựng được, cùng với mố thiện cảm sâu xa của nhân dân dành cho đạo Phật từ nghìn xưa cho đến ngày nay, giới Phật giáo sẽ ngày càng đóng góp được nhiều hơn nữa cho sự phát triển của đất nước và mang lại nhiều lợi ích cho nhân dân Việt Nam.

Kính chúc hội thảo thành công tốt đẹp và cảm ơn sự lắng nghe của quý vị.

Hướng về 1000 năm Thăng Long – Hà Nội

HƯỚNG VỀ 1000 NĂM

THĂNG LONG – HÀ NỘI

Tham luận tại Hội thảo khoa học “Thành phố Hồ Chí Minh

hướng về 1000 năm Thăng Long – Hà Nội”

thưa quý vị,

Việt Nam đã thành lập quốc gia Văn Lang từ thời vua Hùng dựng nước nơi đất Phong Châu. Từ đó bờ cõi nước ta được mở rộng lần, cho đến thành Đại La được xây dựng trở thành trung tâm nước Việt, nuôi dưỡng ý chí độc lập và phát triển đất nước. Khi lên ngôi, vua Lý Thái Tổ đã ban chiếu dời đô từ Hoa Lư – Ninh Bình về thành Đại La (1010) và cho đổi tên Đại La thành Thăng Long – Hà Nội ngày nay.

Một nghìn năm trước, đức vua Lý Thái Tổ, húy là Lý Công Uẩn xuất thân từ chốn Thiền môn. Ngài đã được Quốc sư Vạn Hạnh giáo dưỡng, đào tạo thành bậc văn võ song toàn, lại thêm bẩm chất thông minh xuất chúng và thấm nhuần tinh thấn yêu nước thương dân; cho nên, đức vua Lý Thái Tổ đã xây dựng và phát triển

đất nước Đại Việt huy hoàng dưới sự soi sáng của giáo lý Phật Đà. Ngài đã mở đầu cho triều đại nhà Lý hưng thịnh dài lâu đến 216 năm và được sử sách lưu danh thơm là triều đại thuần từ nhất trong lịch sử nước ta.

Và từ đó, cha ông chúng ta đã mở rộng bờ cõi về phương Nam đến Thành phố Hồ Chí Minh và cho đến tận mũi Cà Mau ngày nay. Với công sức vô biên và sự gian khổ vô cùng mà tổ tiên chúng ta đã xả thân cho sự hình thạnh đất nước trải dài hình chữ S này, ngày nay chúng ta mới có được một nước Việt Nam phát triển, hãnh diện sánh vai cùng bạn bè khắp năm châu.

Thành phố Hồ Chí Minh hiện là trung tâm văn hóa hội tụ được nhiều dân tộc cùng sống chung hài hòa và đặc biệt có thể nói đây là thành phố công nghiệp phát triển nhất của đất nước chúng ta trong thời kỳ hiện đại. Tuy nhiên, dù cho Thành phố Hồ Chí Minh được phát triển tốt đẹp như thế nào thì lẽ tất yếu, nguồn cội vẫn phát xuất từ Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến.

Nếu được dòng lịch sử 1000 năm trước, đứng ở góc độ Phật giáo có thể khẳng định rằng sự dấn thân và đồng hành mật thiết của Phật giáo với dân tộc Việt Nam đã trải qua biết bao thăng trầm của lịch sử, an nguy luôn luôn có nhau, cùng chung sức dựng nước và giữ nước. Thật vậy, nhân vật lịch sử Phù Đổng Thiên Vương với sức mạnh phi thường, chỉ một ngựa sắt và một roi sắt đã đánh tan giặc Ân rồi biến mất trên núi Sóc Sơn;

câu chuyện này đã thể hiện rõ nét tinh thần không màng phú quý lợi danh của Phật giáo. Từ tinh thần Phù Đồng Thiên Vương được cụ thể hóa thành sự hiện hưu của những vị Thiền sư Việt Nam đắc đạo, mà đỉnh cao là tấm gương sáng ngời của Quốc sư Vạn Hạnh.

Các bậc cao Tăng đã xả thân giúp nước theo tinh thần vô ngã vị tha, lấy dân làm gốc. Cho nên, khi nhận thấy triều đình nhà tiền Lê mục nát, Quốc sư Vạn Hành đã không đi theo lối mòn của cách sống hủ bại là “Phải trung thành với vua” để tôn con cháu Lê Ngọa Triều lên nối ngôi. Và quốc sư Vạn Hạnh cũng không lợi dụng quyền lực là cố vấn vua Lê để tự xưng ngôi báu. Trái lại, Ngài giúp vua Lý Thái Tổ mở ra triểu đại nhà Lý với mục tiêu duy nhất là làm cho đất nước thái bình thịnh vượng và nhân dân được an cư lạc nghiệp mà thôi. Cũng với tinh thần vô ngã vị tha luôn soi sáng cho mọi việc làm phò vua giúp nước, mà về sau, chúng ta thấy khi đã hoàn thành được đại sự cho dân tộc rồi, các vị Thánh Tăng này đã nhẹ nhàng bỏ lại phía sau áo mão cân đai của triều đình, để trở về nếp sống tu hành giải thoát.

Qua những thành quả rực rỡ về mọi lãnh vực: văn hóa, kinh tế, chính trị, ngoại giao, quốc phòng còn ghi dấu ấn trong lịch sử nước ta đã cho thấy sự kết hợp một cách sâu sắc của Quốc sư Vạn Hạnh với đức vua Lý Thái Tổ trong việc trị nước an dân theo tinh thần vô ngã vị tha của đạo Phật. Nhờ đó, nhà vua đã thành công

một cách nhẹ nhàng trong việc thu nhiếp được nhân tâm và tập hợp được quần chúng cùng chung xây dựng đất nước hưng thịnh, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân ta.

Ngoài Quốc sư Vạn Hạnh là vị trụ cột cho sự hưng thịnh của triều Lý, còn có rất nhiều Thiền sư khác như Khuông Việt, Minh Không, Viên Thông, Thảo Đường, v.v…là những tiềm lực tích cực cho nhà Trần tiếp tục việc trị nước an dân, chẳng những giữ vững giang sơn gấm vóc mà còn mở rộng bờ cõi đến Quy Nhơn, Bình Định.

Trải qua 175 năm đời Trần, kinh đô Thăng Long vẫn tiếp tục ngời sáng với đức tài an bang tế thế của các vị minh quân. Thật vậy, sự hiện hữu của nhà vua hay vị tướng chứng ngộ Phật pháp khi đang lãnh đạo đất nước như vua Trần Thái Tông và Tuệ Trung Thượng sĩ. Hoặc vị vua cởi bỏ long bào, khoác áo cà sa và đắc đạo như đức vua Trần Nhân Tông, Điều ngự Giác hoàng. Ngài là vị Tổ khai sáng dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử, một dòng Thiền đặc sắc có một không hai của Phật giáo Việt Nam.

Điều hành chính sự theo tinh thần vô ngã vị tha, đức vua Lý Thái Tổ đã tập hợp được sức mạnh của quần chúng ủng hộ triều đình trong việc phát triển đất nước; một lần nữa, nét đặc sắc này lại được vua tôi nhà Trần tiếp tục phát sáng thêm. Thật vậy, đến đời vua

Trần Nhân Tông, với tinh thần vị tha vô ngã, lấy dân làm gốc đã tạo thành sức mạnh tổng hợp toàn dân qua hai cuộc hội nghị rực sáng tinh thần dân chủ là hội nghị Bình Than và Diên Hồng, kết thành một sức mạnh thần kỳ mới đánh đuổi được giặc Nguyên Mông từng khét tiếng xâm chiếm được nhiều nước trên thế giới.

Với những thành quả vô cùng tốt đẹp mà Phật giáo thời Lý Trần đã góp phần cho nước nhà hưng thịnh như vậy, cho nên Phật giáo đã được kính trọng như là một tôn giáo thân thương luôn đồng lao cộng khổ với dân tộc Việt.

Từ nguồn cội 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, tổ tiên chúng ta đã mở mang bờ cõi về phương Nam và biển Đông rộng lớn. Ngày nay, từ Thành phố Hồ Chí Minh mà nhìn lại thời kỳ kháng Pháp chống Mỹ, lịch sử còn ghi dấn ấn son sắt của các vị Hòa thượng Minh Nguyệt, Hòa thượng Pháp Tràng ở Mỹ Tho, Hòa thượng Bửu Đăng, Hòa thượng Pháp Dõng ở Gia Định, Hòa thượng Pháp Hoa ở Gò Công, Hòa thượng Trí Độ ở Bình Định, Hòa thượng Thế Long ở Nam Định, Hòa thượng Thiện Hào ở Saigon, v.v…

Ngoài việc che giấu cán bộ, tiếp tế cho cách mạng, hoặc tham gia trực tiếp vào cuộc kháng chiến, một điểm đắc sắc khác của giới Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh là góp phần đáng kể vào phong trào vận động được quần

chúng ủng hộ cách mạng và làm cho giặc bị suy yếu, tiếp sức cho việc giải phóng đất nước được dễ dàng thêm.

Và tiếp theo, có thể khẳng định rằng nhờ sự sát nhập nhuần nhuyễn của giới Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh với các phong trào quần chúng và tạo thành phong trào tranh đấu cao độ vào năm 1963, đã xây dựng được sức mạnh thật sự trong việc lật đổ chính quyền Ngô Đình Diệm.

Đặc biệt là ngọn lửa từ bi ngời sáng của Hòa thượng Thích Quảng Đức nói lên tinh thần vô ngã vị tha của đạo Phật đã làm rung động trái tim của nhân dân Việt Nam và cả nhân dân thế giới; đồng thời cũng làm suy yếu lực lượng thống trị của chính quyền thời bấy giờ Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục và sau cùng, con đường đấu tranh giải phóng dân tộc đạt đến đỉnh cao trong lịch sử nước nhà vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 đã kết thúc công cuộc trường kỳ kháng chiến của nhân dân Việt Nam, thống nhất đất nước hoàn toàn.

Có thể khẳng định rằng tất cả những thành quả nói trên cảu giới Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và giới Phật giáo Việt Nam nói chung đã tiếp nối ngọn lửa thiêng 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, ngọn lửa tỏa sáng sức mạnh tập hợp quần chúng từ thời Phật giáo Lý – Trần.

Thưa quý vị,

Ngày hôm nay, chúng ta kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội chính là nhắc đến đạo Phật. Và nhắc đến đạo Phật là nhắc đến tinh thần vị tha vô ngã, tất cả đều vì nhân dân, vì sự sống an lạc cho chư Thiên là loài người. Đó là ánh đuốc soi đường ngàn đời của các bậc tiền bối hữu công đã làm nên sự nghiệp vẻ vang cho đất nước Việt Nam thái bình, độc lập, tự chủ.

Với nền tảng tốt đẹp mà Phật giáo đã xây dựng được cho dân tộc Việt trải qua hàng ngàn năm, chúng tôi tin tưởng rằng Tăng Ni và Phật tử Việt Nam sẽ tiếp nối được tinh thần vị tha vô ngã của cha ông để xây dựng vai cùng bạn bè khắp năm châu. Và tinh thần vô ngã vị tha cũng là ngọn đèn của Phật Tổ soi sáng cho nhân dân Việt Nam luôn sống trong tình thương, trong hòa bình, trong ấm no, hạnh phúc. Kính chúc hội thảo thành công tốt đẹp và cảm ơn sự lắng nghe của quý vị