Đại Tập 29 · Bộ Bát-nhã XII · Số 220 (Quyển 551–600)

Kinh Đại Bát-Nhã Ba-La-Mật-Đa - Quyển 565 - Phẩm 22: Cội Rễ Mới Trồng (2)

KINH ĐẠI BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT-ĐA

QUYỂN 565

Phẩm 22: CỘI RỄ MỚI TRỒNG (2)

Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát này hành Nghĩa sâu xa.

Phật bảo Thiện Hiện:

–Đúng vậy, đúng vậy! Các Bồ-tát này hành Nghĩa sâu xa. Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát này có thể làm việc khó làm. Có Nghĩa là, Nghĩa đã hành tuy rất sâu xa nhưng đối với pháp của địa vị Thanh văn, Độc giác có thể không chứng đắc.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, theo con hiểu Nghĩa Phật dạy: Việc làm của các Bồ-tát này chẳng khó, chẳng nên nói các Bồ-tát ấy có thể làm việc khó làm. Vì sao? Vì Nghĩa sâu xa mà Bồ-tát này đã chứng là chẳng thể nắm bắt được. Được chứng Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng chẳng thể nắm bắt được. Pháp chứng, người chứng, nơi chốn chứng, thời gian chứng cũng chẳng thể nắm bắt được. Nếu các Bồ-tát nghe lời này, tâm chẳng chìm đắm, cũng chẳng hối hận, chẳng kinh, chẳng sợ, chính là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các Bồ-tát này khi hành như thế, chẳng thấy các tướng, cũng chẳng thấy ta hành Bát-nhã ba-la-mật-đa để gần quả vị Giác ngộ cao tột, xa lìa địa vị Thanh văn, Độc giác…

Các Bồ-tát này, đối với việc như thế, cũng chẳng phân biệt. Ví như hư không, chẳng thể Nghĩ: “Ta cách vật kia hoặc xa, hoặc gần”. Vì sao? Vì hư không không động, không phân biệt vậy. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như thế, chẳng thể Nghĩ: “Thanh văn, Độc giác cách ta xa, quả vị Giác ngộ cao tột cách ta gần.” Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đối với tất cả pháp không phân biệt vậy.

Ví như hóa nhân chẳng Nghĩ: “Chất huyễn, thầy huyễn cách ta

gần. Những người đứng xem… cách ta xa.” Vì sao? Vì người huyễn không phân biệt vậy. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng thế, chẳng thể Nghĩ: “Thanh văn, Độc giác cách ta xa, quả vị Giác ngộ cao tột cách ta gần.” Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không phân biệt tất cả pháp vậy.

Nên biết, các dụ về bóng hình cũng như thế, giống như Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác không ưa không ghét tất cả pháp. Vì sao? Vì Như Lai đoạn trừ hẳn tất cả sự phân biệt về thương ghét vậy. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng thế, không ưa không ghét tất cả pháp. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đều dứt hẳn tất cả sự phân biệt vậy.

Ví như người được Như Lai biến hóa ra, tuy có hành động nhưng không phân biệt. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như thế; mặc dù có thể thành tựu sự nghiệp đã làm nhưng không phân biệt. Ví như có người thợ khéo chế tạo ra các loại người máy, hoặc nam hoặc nữ… Các người máy này, tuy có hành động nhưng không phân biệt. Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng như thế, tuy có làm các thứ việc cần làm nhưng không phân biệt.

Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Nếu các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là hành pháp bền chắc hay là hành pháp chẳng bền chắc?

Thiện Hiện thưa:

–Nếu các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là hành pháp chẳng bền chắc, chẳng hành pháp bền chắc.

Khi ấy có vô lượng Thiên tử cõi Dục Nghĩ: “Nếu các Bồ-tát có thể phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, thì mặc dù hành Nghĩa lý sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhưng thường chẳng chứng đắc Niết-bàn, chẳng rơi vào địa vị Thanh văn, Độc giác. Do nhân duyên này, nên rất là hiếm có, thường làm được những việc khó làm, tất cả thế gian đều nên kính lễ.”

Cụ thọ Thiện Hiện biết ý Nghĩ của các Thiên tử, nên bảo với họ rằng:

–Nếu các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, chẳng chứng Niết-bàn, chẳng rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác; thì chẳng phải là việc hy hữu, chưa phải là việc khó làm. Nếu các Bồ-tát

biết tất cả pháp và các hữu tình hoàn toàn chẳng có, đều chẳng thể nắm bắt được mà phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, mặc áo giáp tinh tấn, thề độ vô lượng, vô biên hữu tình, làm cho họ được vào cảnh giới Vô dư Bát-niết-bàn, đó mới thật là hy hữu, là làm được việc khó làm.

Thiên tử nên biết, các Bồ-tát dù biết các pháp và các hữu tình đều chẳng thể nắm bắt được, nhưng phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, mặc giáp tinh tấn là vì muốn điều phục các loài hữu tình; ví như có người vì muốn điều phục hư không, phải mặc áo giáp bền chắc để chiến đấu cùng hư không. Vì sao? Này các Thiên tử, vì hư không lìa tan nên hữu tình cũng lìa tan. Hữu tình lìa tan nên giáp cũng lìa tan. Hữu tình lìa tan nên sự nhiêu ích cũng lìa tan. Hữu tình lìa tan nên năm uẩn cũng lìa tan. Hữu tình lìa tan nên tất cả pháp cũng lìa tan. Nếu các Bồ-tát nghe lời này, tâm chẳng chìm đắm, cũng chẳng lo buồn, chẳng kinh, chẳng sợ, là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khi ấy, Thế Tôn bảo Thiện Hiện:

–Do nhân duyên gì mà các Bồ-tát nghe lời như thế, tâm chẳng chìm đắm, cũng chẳng lo buồn, chẳng kinh, chẳng sợ?

Cụ thọ Thiện Hiện bạch:

–Kính bạch Thế Tôn, do tất cả pháp đều xa lìa vậy, không sở hữu vậy. Vì sao? Vì các Bồ-tát này, đối với tất cả pháp hoặc được chìm đắm…, hoặc bị chìm đắm…, hoặc nơi chốn chìm đắm, thời gian chìm đắm, người chìm đắm…, do đấy chìm đắm… đều chẳng thể nắm bắt được. Do tất cả pháp chẳng thể nắm bắt được như vậy, nên các Bồ-tát nếu nghe việc như thế, mà tâm chẳng chìm đắm, cũng chẳng lo buồn, chẳng kinh, chẳng sợ, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu các Bồ-tát khi hành như thế thì Thiên đế Thích, Đại phạm Thiên vương… chủ thế giới đều cùng kính lễ.

Phật bảo Thiện Hiện:

–Nếu các Bồ-tát có thể hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, thì chẳng phải chỉ thường làm cho Thiên đế Thích, Đại phạm Thiên vương… chủ thế giới đều cung kính đảnh lễ, mà các Bồ-tát này cũng còn được hơn thế nữa. Đó là trời Cực quang tịnh, hoặc trời Biến tịnh, hoặc trời Quảng quả, hoặc trời Tịnh cư và Trời, Rồng, A-tố-lạc… khác cũng đều kính lễ, cũng được chư Phật và Bồ-tát ở vô lượng, vô

số, vô biên thế giới trong mười phương đều đồng hộ niệm.

Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát này thường được chư Phật, các chúng Bồ-tát và các Trời, Rồng, A-tố-lạc… nhớ Nghĩ, bảo vệ. Công đức thiện căn từng niệm từng niệm tăng trưởng, mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột.

Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát này đã trụ được địa vị không thoái chuyển của Bồ-tát. Giả sử tất cả hữu tình ở thế giới chư Phật như cát sông Hằng trong mười phương đều biến thành ma; các chúng ma này đều hóa làm chừng ấy ác ma. Các ác ma này đều có vô lượng, vô biên thần lực. Các ác ma này dùng hết thần lực của mình cũng chẳng thể làm trở ngại các Bồ-tát này, làm cho Bồ-tát đó chẳng thể hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, hoặc thoái lui Bồ-đề.

Thiện Hiện nên biết, nếu các Bồ-tát thành tựu hai pháp, thì tất cả ác ma chẳng thể gây trở ngại. Hai pháp đó là: Một, quán sát tất cả pháp đều không; hai, không xả bỏ tất cả hữu tình.

Lại nữa Thiện Hiện, nếu các Bồ-tát thành tựu hai pháp, thì tất cả ác ma chẳng thể làm chướng ngại. Hai pháp đó là: Một, đúng như lời nói, có thể thực hành tất cả; hai, thường được chư Phật hộ niệm.

Thiện Hiện nên biết, nếu các Bồ-tát thành tựu hai loại pháp thù thắng như thế thì các Thiên thần… thường đến lễ kính, phát khởi sự siêng năng, tinh tấn, gần gũi, cúng dường, thưa hỏi và nói thế này:

–Lành thay, Đại sĩ! Ngài có thể như thật là đang hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa phương tiện thiện xảo, có thể mau an trụ địa vị trí tuệ của chư Phật, có thể làm chỗ nương tựa cho tất cả hữu tình không có nơi nương tựa, có thể cứu hộ kẻ không có người cứu hộ, có thể làm nhà cửa cho kẻ không có nhà cửa, có thể làm nơi hướng đến cho người không có nơi hướng đến, có thể làm hòn đảo cho người không có hòn đảo, có thể làm chỗ quay về nương tựa cho người không có nơi quay về nương tựa, có thể làm ánh sáng cho người tối tăm, có thể làm tai mắt cho người đui, điếc. Vì sao? Này Thiện nam, nếu ai có thể an trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa phương tiện thiện xảo thì mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Tất cả ác ma chẳng thể làm trở ngại.

Thiện Hiện nên biết, nếu các Bồ-tát có thể an trụ đúng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, được chư Phật Thế Tôn ở vô lượng, vô số, vô biên thế giới trong mười phương; ở giữa đại chúng tự nhiên hoan hỷ khen

ngợi, tán thán danh tự, dòng họ, sắc tướng, công đức. Như Ta ngày nay, ở giữa đại chúng tự nhiên hoan hỷ, khen ngợi, tán thán Bồ-tát Bảo Tràng và các Bồ-tát… về danh tự, dòng họ, sắc tướng, công đức, đang an trú Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tịnh tu phạm hạnh ở cõi Phật Bất Động.

Thiện Hiện bạch Phật:

–Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều ở giữa chúng tự nhiên hoan hỷ, khen ngợi, tán thán tất cả danh tự, dòng họ, sắc tướng, công đức của Bồ-tát chăng?

Phật bảo:

–Chẳng phải vậy! Nếu các Bồ-tát đã được không thoái chuyển nơi quả vị Giác ngộ cao tột, hành Bát-nhã ba-la-mật-đa phương tiện thiện xảo, thì các Bồ-tát này được các Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, ở giữa đại chúng tự nhiên hoan hỷ, khen ngợi, tán thán danh tự, dòng họ, sắc tướng, công đức.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Có Bồ-tát nào chưa được sự không thoái chuyển nơi quả vị Giác ngộ cao tột, mà được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, ở giữa đại chúng tự nhiên hoan hỷ, khen ngợi, tán thán danh tự, dòng họ, công đức không?

Phật dạy:

–Cũng có, đó là các Bồ-tát, tuy chưa được sự không thoái chuyển nơi quả vị Giác ngộ cao tột nhưng tu Bát-nhã ba-la-mật-đa phương tiện thiện xảo, thì các Bồ-tát này, cũng được các Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, ở giữa đại chúng tự nhiên hoan hỷ, khen ngợi, tán thán danh tự, dòng họ, sắc tướng, công đức. Như có Bồ-tát khi theo Phật Bất Động làm Bồ-tát, đã học sự tu và an trú sự thực hành để tu hành phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lại có Bồ-tát theo Bồ-tát Bảo Tràng… đã học sự tu và an trú sự thực hành để tu hành phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa; thì các Bồ-tát ấy tuy chưa được sự không thoái chuyển nơi quả vị Giác ngộ cao tột, nhưng được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên hoan hỷ, khen ngợi, tán thán danh tự, dòng họ, sắc tướng, công đức.

Thiện Hiện, có các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; đối

với tánh không sinh của tất cả pháp, tuy rất tin hiểu nhưng chưa chứng đắc Vô sinh pháp nhẫn; đối với tánh không rốt ráo của tất cả pháp, tuy rất tin hiểu nhưng chưa được tự tại; đối với địa vị không thoái chuyển của Bồ-tát tuy an trụ tánh vắng lặng của các pháp, nhưng chưa được nhập vào địa vị không thoái chuyển; các Bồ-tát này cũng được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên hoan hỷ, khen ngợi, tán thán danh tự, dòng họ, sắc tướng, công đức.

Thiện Hiện nên biết, nếu các Bồ-tát được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên hoan hỷ, khen ngợi, tán thán danh tự, dòng họ, sắc tướng, công đức, thì các Bồ-tát này đã vượt khỏi địa vị Nhị thừa, gần đại Bồ-đề, hoặc đã được thọ ký không thoái chuyển, hoặc sẽ gần được thọ ký không thoái chuyển.

❧

Phẩm 23: GIAO PHÓ KÝ THÁC

Thiện Hiện, nếu các Bồ-tát nghe thuyết Nghĩa thú của Bát-nhã ba-la-mật-đa, rất tin hiểu, không nghi, không ngờ, chẳng mê mờ, chẳng hoang mang, chỉ Nghĩ: “Lý thú như Phật đã dạy tất nhiên, nhất định là không điên đảo. Các Bồ-tát này quyết định sẽ ở chỗ Phật Bất Động và chỗ các Đại Bồ-tát để được nghe tất cả Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với Nghĩa thú sâu xa mà phát sinh tin hiểu; tin hiểu rồi siêng năng tu phạm hạnh, thì sẽ được an trụ địa vị không thoái chuyển; an trụ địa vị này rồi, sẽ mau chứng Bồ-đề.”

Thiện Hiện nên biết, nếu các Bồ-tát chỉ nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa còn được vô biên công đức, lợi ích thù thắng, huống chi chỉ hết lòng tin hiểu, y như lời dạy tu hành, các Bồ-tát này gần sẽ trí Nhất thiết, an trụ chân như, mau chứng Bồ-đề, tuyên thuyết pháp yếu.

Thiện Hiện bạch Phật:

–Pháp lìa chân như không thể riêng nắm bắt, thì nói pháp nào gần trí Nhất thiết, an trụ chân như, người nào chứng Bồ-đề, người nào thuyết pháp yếu?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Đúng vậy, đúng vậy! Pháp lìa chân như, hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được, thì nói những pháp nào gần trí Nhất thiết, có thể an trụ

chân như, mau chứng Bồ-đề, tuyên thuyết pháp yếu! Tự tánh chân như còn chẳng thể đắc, làm gì có pháp khác có thể tạo tác. Nhưng vì thuận theo thế tục nên nói như thế.

Thiên đế Thích bạch Phật:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế lý thú sâu xa, rất khó tin hiểu. Nếu các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tuy biết các pháp đều chẳng thể đắc, nhưng vẫn cầu quả vị Giác ngộ cao tột, vẫn muốn tuyên thuyết pháp yếu cho hữu tình nên việc làm đó rất khó. Các chúng Bồ-tát nghe nói lời này tâm chẳng chìm đắm, không nghi, không ngờ, chẳng mê mờ, cũng chẳng hoang mang, việc như thế rất là hy hữu.

Thiện Hiện bảo Thiên đế Thích:

–Như lời ông nói, các chúng Bồ-tát nghe nói lời này tâm chẳng chìm đắm, không nghi, không ngờ, chẳng mê mờ, cũng chẳng hoang mang, thì việc như thế rất là hy hữu sao!

Này Kiều-thi-ca, các chúng Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán các pháp đều không, hoàn toàn không sở hữu, thì ai chìm, ai đắm, ai nghi, ai ngờ, ai mê mờ, ai hoang mang? Thế nên việc này chưa phải là hy hữu, nhưng vì hữu tình ngu si điên đảo, chẳng thể thông đạt các pháp đều là không, nên cầu Bồ-đề; muốn tuyên thuyết phương tiện thiện xảo cho họ thì chẳng phải là việc khó.

Thiên đế Thích thưa:

–Tôn giả Thiện Hiện, những điều Ngài nói ra đều y vào không, thế nên những điều nói ra thường không ngăn ngại. Như có người đem mũi tên ngửa mặt bắn lên hư không, hoặc gần hoặc xa đều không ngăn ngại.

Thiên đế Thích bạch Phật:

–Những gì con và Tôn giả Thiện Hiện đã luận bàn là thuận thật ngữ, pháp ngữ của Như Lai. Ngay nơi pháp tùy pháp là nói đã đúng chưa?

Khi ấy, Thế Tôn bảo Thiên đế Thích:

–Những sự luận bàn của ông và Thiện Hiện đều thuận thật ngữ, pháp ngữ của Như Lai. Ngay nơi pháp tùy pháp là luận bàn đúng. Vì sao? Kiều-thi-ca, vì Cụ thọ Thiện Hiện có biện tài, mới trình bày được rằng không có gì là chẳng nương không. Vì sao? Vì Cụ thọ

Thiện Hiện quán sát thấy tất cả pháp đều hoàn toàn không. Bát-nhã ba-la-mật-đa còn chẳng đắc, huống là có người hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Quả vị Giác ngộ cao tột còn chẳng đắc, huống là có người chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột. Trí Nhất thiết trí còn chẳng đắc, huống là có người chứng đắc trí Nhất thiết trí. Chân như còn chẳng đắc, huống là có người chứng đắc chân như, thành Như Lai. Tánh vô sinh còn chẳng đắc, huống là có người chứng đắc tánh vô sinh. Bồ-tát còn chẳng đắc, huống là có người chứng đắc Bồ-đề, Phật. Mười lực, bốn điều không sợ còn chẳng đắc, huống là có người thành tựu mười lực, bốn điều không sợ. Pháp còn chẳng đắc, huống là có người thuyết pháp!

Kiều-thi-ca, Cụ thọ Thiện Hiện đối với tất cả pháp trụ, trụ xa lìa, trụ vô sở đắc. So với hạnh trụ vi diệu của các chúng Bồ-tát đã trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng bằng một phần trăm, chẳng bằng một phần ngàn, cho đến cũng chẳng bằng một phần nhỏ nhất.

Kiều-thi-ca, sự an trụ hạnh trụ vi diệu Bát-nhã ba-la-mật-đa của các Bồ-tát, trừ sự an trụ của Như Lai; thì so với các trụ của các Bồ-tát và các Thanh văn, Độc giác khác là cao tột, là hơn hết, là tôn quý, là cao cả, là tốt đẹp, là nhiệm mầu, là trên hết, là không gì hơn. Vì thế nên, này Kiều-thi-ca, muốn là cao tột, là hơn hết, là tôn quý, là cao cả, là tốt đẹp, là nhiệm mầu, là trên hết, là không gì hơn trong tất cả chúng hữu tình thì phải trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Lúc bấy giờ, trong chúng có vô lượng, vô số trời Ba mươi ba nghe pháp, hoan hỷ, đều đem hương hoa tốt đẹp nhất của trời dâng lên Thế Tôn và các Bồ-tát. Sáu trăm Bí-sô đều từ chỗ ngồi đồng loạt đứng dậy, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật; nhờ thần lực của Phật, nên trong lòng bàn tay của mỗi vị, tự nhiên đầy dẫy hương hoa vi diệu. Chúng Bí-sô này vui mừng hớn hở, đều đem hương hoa này dâng cúng Phật. Rải cúng hoa xong, đồng phát nguyện:

–Chúng con nhờ năng lực căn lành thù thắng này, nguyện thường an trụ hạnh trụ vi diệu của Bát-nhã ba-la-mật-đa, mau thẳng đến quả vị Giác ngộ cao tột.

Khi ấy, Thế Tôn mỉm cười, như thường pháp của chư Phật, từ nơi mặt phóng ra các thứ hào quang xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tía, bích lục, màu kim cang, pha lê chiếu khắp vô biên quốc độ của chư Phật,

trên đến Phạm Thế, dưới thấu phong luân và dần dần trở lại, xoay quanh bên phải Phật ba vòng, rồi nhập vào nơi đỉnh đầu.

A-nan-đà từ tòa đứng dậy lễ Phật, chắp tay bạch:

–Kính bạch Thế Tôn, do nhân nào, duyên nào mà Ngài hiện mỉm cười như thế?

Phật bảo A-nan-đà:

–Các Bí-sô này trong kiếp Tinh dụ ở đời vị lai đều được thành Phật, đồng danh hiệu là Tán Hoa, đầy đủ mười hiệu. Số Thanh văn Tăng tất cả đều bằng nhau, tuổi thọ của Phật cùng đồng hai mươi ngàn kiếp, dù ở chỗ nào trời đều mưa hoa năm sắc; do nhân duyên này nên Ta mỉm cười. Nếu các Bồ-tát muốn được an trụ Tối thắng trụ, thì phải trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu các Bồ-tát muốn được an trụ Như Lai trụ, thì phải trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khánh Hỷ nên biết, nếu các Bồ-tát tinh tấn tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa được rốt ráo, thì các Bồ-tát ấy đời trước, hoặc từ trong loài người sinh trở lại nơi này, hoặc từ trên trời Đổ-sử-đa sinh lại nhân gian. Vì sao? Vì hai chỗ này dễ hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, chẳng có chỗ nào khác vậy.

Khánh Hỷ nên biết, Như Lai hiện thấy, nếu các Bồ-tát siêng năng tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không đoái hoài đến thân mạng, tài sản, nhất định được sự không thoái chuyển nơi quả vị Giác ngộ cao tột.

Khánh Hỷ, nếu các Bồ-tát lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, biên chép Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, rồi chỉ dạy, khuyến khích, dắt dìu, khen ngợi, chúc mừng thiện nam trụ Bồ-tát thừa… thì các Bồ-tát ấy, quá khứ đã từng ở chỗ vô lượng chư Phật trồng các căn lành, chứ chẳng phải chỉ ở chỗ Thanh văn, Độc giác…

Khánh Hỷ, nếu các Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng kinh, chẳng sợ, thọ trì đọc tụng, buộc niệm tư duy, hoặc pháp, hoặc Nghĩa, hoặc văn, hoặc ý… đều thông suốt hoàn toàn, tùy theo đó mà tu hành; thì các Bồ-tát ấy tức là đang thấy chúng ta, Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.

Khánh Hỷ, nếu các Bồ-tát, nghe thuyết về Nghĩa thú Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, mà hết lòng tin hiểu, chẳng hủy báng, chẳng ngăn cản, phá hoại; thì các Bồ-tát ấy đã từng cúng dường vô lượng chư

Phật, đã ở chỗ chư Phật trồng nhiều căn lành, cũng đã được vô lượng bạn lành thủ hộ.

Khánh Hỷ, nếu các hữu tình có thể trồng các căn lành nơi ruộng phước tối thắng của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, nhất định sẽ đắc hoặc quả Thanh văn, hoặc quả Độc giác, hoặc quả Như Lai, nhưng muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, thì cần phải thông suốt hoàn toàn Nghĩa thú sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, khéo vượt qua những ngăn ngại, tinh tấn tu hành các hạnh Bồ-tát, làm cho thật viên mãn.

Thế nên Khánh Hỷ, Ta đem kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa phó chúc cho ông, ông nên chính mình thọ trì, đọc tụng cho thông suốt, chớ để quên mất.

Khánh Hỷ nên biết, trừ kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này ra, thọ trì các pháp khác mà Ta đã thuyết, giả sử có quên mất, tội đó còn nhẹ, nhưng nếu đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không thọ trì đúng, cho đến nếu quên mất chỉ một câu, thì tội đó rất nặng.

Khánh Hỷ nên biết, nếu đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thậm chí nếu có thể thọ trì đúng một câu chẳng quên mất thì cũng đạt được phước đến vô lượng. Còn nếu đối với kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, chẳng thọ trì đúng, thậm chí quên mất, dù chỉ một câu, thì mắc tội rất nặng, đồng với lượng phước như trước.

Thế nên Khánh Hỷ, Ta đem kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, ân cần phó chúc cho ông, ông nên chính mình thọ trì, đọc tụng cho thông suốt, như lý tư duy, giảng thuyết, phân biệt chỉ dạy cho khắp tất cả; làm cho người thọ trì hiểu rõ rốt ráo văn Nghĩa, ý, thú. Vì sao? Vì nếu các Bồ-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thọ trì, đọc tụng. Thông suốt rốt ráo, như lý tư duy và giảng thuyết, phân biệt chỉ dạy rộng rãi cho mọi người, làm cho họ dễ hiểu, thì các Bồ-tát này chính là người thọ trì tạng pháp sâu xa của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại và tuyên thuyết chỉ dạy rộng rãi cho các hữu tình.

Khánh Hỷ nên biết, nếu có các loài hữu tình phát tâm ân cần thanh tịnh, đang ở chỗ ta, muốn đem các thứ đồ cúng dường tốt đẹp nhất để, cung kính cúng dường không mỏi mệt cho Ta, nên cúng dường đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa, cụ thể là: Chí tâm lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, tinh tấn tu hành, như lý tư duy, phân biệt giảng thuyết rộng rãi

cho hữu tình; hoặc lại biên chép, rồi trang nghiêm đẹp đẽ bằng các thứ, cung kính cúng dường chẳng chút rời bỏ.

Khánh Hỷ nên biết, nếu các Bồ-tát cung kính cúng dường, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, chính là hiện tiền cung kính cúng dường tôn trọng, ngợi khen Ta và chư Phật mười phương ba đời.

Khánh Hỷ nên biết, nếu các Bồ-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, rồi phát tâm ân cần thanh tịnh, cung kính, yêu mến, chính là phát tâm ân cần thanh tịnh, cung kính, yêu mến quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại.

Khánh Hỷ, nếu ông yêu mến Ta, chẳng rời xa Ta, cũng nên yêu mến, chẳng rời xa kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thậm chí một câu cũng đừng để quên mất.

Khánh Hỷ, Ta nói nhân duyên phó chúc kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, dù trải qua một kiếp cho đến trải qua đại kiếp số nhiều như cát sông Hằng cũng chẳng thể hết. Nói tóm lại, như Ta đã là Đại sư của các ông thì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên biết cũng là Đại sư của các ông. Như chư Phật ba đời là Đại sư Vô thượng của chúng Trời, Người, A-tố-lạc… thì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên biết, cũng là Đại sư Vô thượng của Trời, Người, A-tố-lạc… trong thế gian. Các ông, Trời, Người, A-tố-lạc… kính trọng Ta thì cũng nên kính trọng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Thế nên Khánh Hỷ, Ta dùng vô lượng phương tiện thiện xảo, phó chúc kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho ông, ông nên thọ trì, đừng để quên mất. Ta nay đem Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này trước vô lượng đại chúng chúng Trời, Người, A-tố-lạc… phó chúc cho ông, ông nên chính mình thọ trì, đừng để quên mất.

Khánh Hỷ, nay Ta chân thật bảo ông: Có các thiện nam với lòng tin thanh tịnh, nếu muốn chẳng rời bỏ Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo, chư Phật ba đời; thì nhất định chẳng nên rời bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Như thế gọi là pháp của chư Phật chúng Ta dạy bảo, trao truyền cho các đệ tử vậy.

Khánh Hỷ nên biết, nếu có người nào ưa thích lắng nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, rồi thọ trì, đọc tụng thông suốt hoàn toàn, như lý tư duy, biên chép, giảng thuyết, thì mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Vì

sao? Vì quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà phát sinh.

Thế nên, này Khánh Hỷ, nếu các Bồ-tát muốn đắc quả vị Giác ngộ cao tột thì nên siêng năng tinh tấn tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là mẹ của các Đại Bồ-tát, có thể làm cho các Bồ-tát mau chứng Bồ-đề.

Khánh Hỷ nên biết, nếu khi pháp của các Bồ-tát sắp diệt; thì nên hộ trì Bát-nhã ba-la-mật-đa, tức là hộ trì trí Nhất thiết trí của chư Phật ba đời, cũng là hộ trì tạng pháp vô thượng của chư Phật ba đời.

Khánh Hỷ nên biết, nếu các Bồ-tát siêng năng tu học sáu pháp Ba-la-mật-đa thì mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột.

Thế nên, này Khánh Hỷ, Ta đem sáu pháp Ba-la-mật-đa phó chúc cho ông, ông nên chính mình thọ trì, đừng để quên mất. Vì sao? Vì sáu pháp Ba-la-mật-đa như thế là tạng pháp vô tận của chư Phật ba đời.

Khánh Hỷ nên biết, pháp yếu mà chư Phật Thế Tôn mười phương ba đời đã giảng thuyết, đều là lưu xuất từ tạng pháp vô tận của sáu pháp Ba-la-mật-đa. Phật và đệ tử mười phương ba đời, đều nương vào tạng pháp vô tận ấy mà tinh tấn tu học; đã chứng, đang chứng và sẽ chứng quả vị Giác ngộ cao tột; đã nhập, đang nhập và sẽ nhập Vô dư Niết-bàn.

Này Khánh Hỷ, giả sử ông vì các hàng Thanh văn thừa mà nói pháp Thanh văn, do pháp này nên tất cả hữu tình ở thế giới ba lần ngàn đều đắc quả A-la-hán, thì như vậy là chưa vì Ta mà làm việc của đệ tử; đối với việc làm này của ông, Ta chưa thật tùy hỷ. Nếu ông có thể vì hàng Bồ-tát mà tuyên thuyết một câu pháp tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì đó mới gọi là vì Ta làm việc làm của đệ tử, Ta đối với việc làm này rất tùy hỷ.

Khánh Hỷ, giả sử tất cả hữu tình ở thế giới ba lần ngàn đồng một lúc chứng đắc quả A-la-hán, sự thành tựu các việc phước nghiệp từ thuộc tính của thí, giới, tu kia, thì theo ý ông thế nào? Có nhiều không?

Khánh Hỷ thưa:

–Kính bạch Thế Tôn, rất nhiều!

Phật bảo Khánh Hỷ:

–Nếu có Thanh văn có thể vì Bồ-tát mà tuyên thuyết pháp

tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, lần lượt trải qua một ngày đêm, thậm chí trải qua khoảng khảy móng tay, thì vị Thanh văn này đạt được lượng phước càng nhiều hơn trước. Vì sao? Vì vị Thanh văn này đạt được lượng phước vượt hơn tất cả các căn lành của Thanh văn, Độc giác.

Khánh Hỷ, nếu có Bồ-tát vì Thanh văn thuyết pháp Thanh văn; giả sử tất cả hữu tình ở thế giới ba lần ngàn, do pháp này đều chứng quả A-la-hán, theo ý ông thế nào? Bồ-tát đó có đạt được phước có nhiều không?

Khánh Hỷ đáp:

–Kính bạch Thế Tôn, rất nhiều!

Phật bảo Khánh Hỷ:

–Nếu có Bồ-tát vì các hữu tình, tuyên thuyết pháp tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa, lần lượt trải qua một ngày đêm, thậm chí chỉ trải qua khoảng khảy móng tay; Bồ-tát đó đã đạt được lượng phước càng nhiều hơn trước. Vì sao? Vì pháp thí tương ưng với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vượt hơn tất cả pháp thí tương ưng với Thanh văn, Độc giác và các căn lành của hai thừa kia.

Khánh Hỷ nên biết, nếu các Bồ-tát thành tựu việc nhớ Nghĩ căn lành như thế, mà lại thoái lui nơi quả vị Giác ngộ cao tột thì không có lẽ đó.

❧

Phẩm 24: THẤY PHẬT BẤT ĐỘNG

Bấy giờ Như Lai có bốn chúng vây quanh, khen ngợi Bát-nhã ba-la-mật-đa, giao phó, dạy bảo A-nan-đà thọ trì xong; lại đối với tất cả Bí-sô, Bí-sô-ni, Ô-ba-sách-ca, Ô-ba-tư-ca, Trời, Rồng, Dược-xoa, Kiền-đạt-phược… giữa hội đại chúng, bằng năng lực thần thông; làm cho đại chúng đều thấy Như Lai Bất Động Ứng Chánh Đẳng Giác với đại chúng Thanh văn, Bồ-tát vây quanh, tuyên thuyết chánh pháp cho đại hội như biển lớn chẳng động và thấy tướng nghiêm tịnh của cõi kia. Thanh văn Tăng cõi đó đều là A-la-hán, các lậu đã sạch, không còn phiền não, được chân thật tự tại, tâm lành giải thoát hoàn toàn, tuệ lành giải thoát hoàn toàn, như ngựa khôn được điêu luyện; cũng như

rồng lớn, việc đáng làm đã làm xong, đã vứt bỏ gánh nặng, đạt được lợi ích cho chính mình, dứt các kết sử, chánh trí giải thoát, đạt đến tâm tự tại rốt ráo đệ nhất.

Bồ-tát Tăng ở cõi đó, tất cả đều là những vị mà mọi người đều biết. Các ngài đã đắc Đà-la-ni và vô ngại biện, thành tựu vô lượng công đức vi diệu chẳng thể Nghĩ bàn, chẳng thể đo lường.

Phật thu hồi thần lực, làm cho bốn chúng, Trời, Rồng, Dược-xoa, Kiền-đạt-phược… này, chẳng còn thấy Như Lai Bất Động Ứng Chánh Đẳng Giác, Thanh văn, Bồ-tát và đại chúng khác cùng tướng trang nghiêm thanh tịnh của cõi Phật kia. Chúng hội và cõi trang nghiêm thanh tịnh của Phật kia đều chẳng phải là đối tượng mà nhãn căn ở cõi này thấy tới được. Vì sao? Vì Phật thu hồi thần lực nên không thể thấy được cảnh ở xa kia.

Bấy giờ, Phật bảo A-nan-đà:

–Ông có còn thấy cõi nước và chúng hội của Như Lai Bất Động Ứng Chánh Đẳng Giác không?

A-nan-đà thưa:

–Con chẳng còn thấy những việc đó, vì chẳng phải cảnh giới mắt này đạt tới.

Phật bảo A-nan-đà:

–Như chúng hội và cõi nước của Như Lai kia, chẳng phải là cảnh giới mà mắt ở cõi này đạt tới; nên biết các pháp cũng như thế, chẳng phải cảnh giới mà nhãn căn… đạt tới được.

Khánh Hỷ nên biết, vì pháp chẳng hành pháp, pháp chẳng thấy pháp, pháp chẳng biết pháp, pháp chẳng chứng pháp.

Khánh Hỷ nên biết, tất cả pháp tánh không thể hành, không thể thấy, không thể biết, không thể chứng, không hành động, không tạo tác. Vì sao? Vì tất cả pháp đều không tác dụng. Người chấp giữ, pháp chấp giữ đều như hư không, vì tánh xa lìa vậy; vì tất cả pháp chẳng thể Nghĩ bàn, người, pháp Nghĩ bàn đều như người do biến hóa, vì tánh xa lìa vậy; vì tất cả pháp không tạo tác, không lãnh thọ, như bóng sáng… chẳng chắc thật vậy.

Khánh Hỷ nên biết, nếu các Bồ-tát thường tu hành như thế thì gọi là tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không chấp trước tướng các pháp. Nếu các Bồ-tát thường học như thế thì gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-

đa. Đối với tất cả pháp không giữ, không bỏ.

Khánh Hỷ nên biết, nếu các Bồ-tát muốn được mau chóng viên mãn tất cả Ba-la-mật-đa, đạt rốt ráo tất cả pháp để đến bờ kia; thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Vì người học như thế đối với các pháp học nó là cao tột, là hơn hết, là tôn quý, là cao cả, là tốt đẹp, là nhiệm mầu, là trên hết, là không có gì hơn, lợi ích an lạc cho tất cả thế gian.

Khánh Hỷ nên biết, nếu các Bồ-tát có thể học như thế; tức là làm nơi nương tựa, giúp đỡ cho người không có nơi nương tựa, giúp đỡ; chư Phật Thế Tôn luôn chấp nhận, khen ngợi sự tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khánh Hỷ nên biết, chư Phật, Bồ-tát học pháp học này xong, an trụ trong đó; có thể dùng ngón tay phải hoặc ngón chân phải nhấc thế giới ba lần ngàn ném qua phương khác, hoặc trả lại chỗ cũ; mà hữu tình trong đó chẳng hay, chẳng biết, không tổn hại, không sợ hãi. Vì sao? Vì công đức oai lực của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa chẳng thể Nghĩ bàn. Chư Phật và các Bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại học Bát-nhã ba-la-mật-đa này, nên đối với việc đi lại, hôm nay và pháp vô vi tất cả đều đạt được tri kiến vô ngại.

Thế nên, này Khánh Hỷ, Ta bảo: Thường nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì trong các pháp học nó là cao tột, là hơn hết, là tôn quý, là cao cả, là tốt đẹp, là nhiệm mầu, là trên hết, là không có gì hơn được.

Khánh Hỷ nên biết, có người muốn nắm lấy lượng và biên giới của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì cũng giống như kẻ ngu si muốn nắm lấy lượng và biên giới của hư không. Vì sao? Vì công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không lượng, không biên giới vậy.

Khánh Hỷ nên biết, Ta hoàn toàn chẳng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như danh, thân… có biên giới, có hạn lượng. Vì sao? Vì danh, cú, văn, thân là pháp có hạn lượng; còn công đức lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là pháp chẳng có hạn lượng. Chẳng phải các việc danh, thân… có thể lường được công đức lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Cũng chẳng phải công đức lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa là đối tượng suy lường của những thứ kia.

Cụ thọ Khánh Hỷ bạch Phật:

–Vì nhân duyên nào, nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là vô lượng?

Phật bảo Khánh Hỷ:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vì tánh là vô tận, vì tánh là xa lìa nên nói là vô lượng.

Khánh Hỷ nên biết, chư Phật ba đời đều học Bát-nhã ba-la-mật-đa, chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột rốt ráo và viên mãn; Rồi tuyên thuyết chỉ dạy cho các hữu tình, mà Bát-nhã ba-la-mật-đa này vẫn thường còn, không mất hết. Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như hư không, rộng lớn chẳng thể cùng tận vậy. Nếu có người muốn Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cùng tận tức là muốn biên giới của hư không cũng cùng tận.

Thế nên, này Khánh Hỷ, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vì thế nói là vô tận. Do vô tận nên nói là vô lượng.

Bấy giờ Thiện Hiện Nghĩ: “Chỗ này sâu xa, ta nên thưa hỏi Phật.” Nghĩ như vậy xong, bạch Phật:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì lẽ gì Như Lai dạy là không cùng tận?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa do giống như hư không, nên chẳng thể cùng tận.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bồ-tát làm thế nào để phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Các chúng Bồ-tát nên quán các pháp sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều vô tận, để phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán vô minh cho đến lão tử đều vô tận, để phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Như vậy, này Thiện Hiện, các chúng Bồ-tát nên làm như thế để phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiện Hiện nên biết, các chúng Bồ-tát quán sát mười hai duyên khởi, xa lìa hai bên như thế; quán sát mười hai duyên khởi không chính giữa, không chung quanh như thế, đó là diệu quán bất cộng của các Bồ-tát. Nghĩa là cần phải an tọa tòa Bồ-đề vi diệu, mới có thể quán sát đúng đắn mười hai duyên khởi lý thú sâu xa như hư không

rộng lớn chẳng thể cùng tận, được vậy mới có thể chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Thiện Hiện nên biết, nếu Đại Bồ-tát đem hành tướng như hư không vô tận mà hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán sát đúng đắn mười hai duyên khởi, chẳng rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác, mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột.

Thiện Hiện nên biết, các chúng Bồ-tát nào mà thoái chuyển quả vị Giác ngộ cao tột là đều do chẳng nương vào tác ý phương tiện thiện xảo như thế. Các chúng Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mà chẳng hiểu biết đúng thì nên dùng hành tướng vô tận nào để phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, để quán sát đúng đắn mười hai duyên khởi?

Thiện Hiện nên biết, các chúng Bồ-tát, nếu thoái chuyển quả vị Giác ngộ cao tột thì đều do xa lìa phát khởi phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiện Hiện nên biết, các chúng Bồ-tát nếu chẳng thoái chuyển quả vị Giác ngộ cao tột, thì tất cả đều do nương vào phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa mà phát khởi. Các Bồ-tát ấy nhờ nương vào phương tiện thiện xảo như thế để hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; dùng hành tướng như hư không vô tận, để quán sát đúng đắn mười hai duyên khởi. Khi quán sát pháp duyên khởi như thế; chẳng thấy có một pháp nào là do nhân mà sinh; chẳng thấy có một pháp nào tánh tướng thường trụ; chẳng thấy có một pháp nào có người tạo tác và lãnh thọ. Các Bồ-tát này hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đã dùng hành tướng như hư không vô tận để quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi mà phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên có thể mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Thiện Hiện nên biết, nếu khi Bồ-tát quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi, phát sinh Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì bấy giờ Bồ-tát hoàn toàn chẳng thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức; chẳng thấy thế giới của Phật này, chẳng thấy thế giới của Phật kia, chẳng thấy có pháp để có thể thấy thế giới của chư Phật này, chư Phật kia.

Nếu các Bồ-tát có thể hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, thì khi ấy ác ma rất là buồn khổ như trúng phải tên độc. Ví như có người cha mẹ chết mất, thân tâm buồn khổ, ác ma cũng như thế.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Chỉ có một ác ma, thấy các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, sinh rất buồn khổ như trúng tên độc; hay là tất cả ác ma khắp thế giới ba lần ngàn cũng đều như thế?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Tất cả ác ma đầy khắp thế giới ba lần ngàn, thấy các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đều rất lo buồn như trúng tên độc, mỗi người chẳng thấy yên ổn ngay chỗ ngồi của mình. Vì sao? Vì nếu các Bồ-tát trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; Trời, Người, A-tố-lạc… ở thế gian nếu có xét tìm lỗi của vị đó đều chẳng thể được, nên chẳng thể làm rối loạn, thoái lui. Thế nên này Thiện Hiện, nếu các Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột thì nên siêng năng an trú Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Nếu các Bồ-tát có thế siêng năng an trú Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì có thể tu viên mãn Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự ba-la-mật-đa. Nếu các Bồ-tát có thể chính mình tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì có thể tu hành viên mãn tất cả phương tiện thiện xảo Ba-la-mật-đa. Các việc ma phát sinh, đều có thể biết đúng như thật để xa lìa.

Thế nên này Thiện Hiện, nếu các Bồ-tát muốn chính mình thủ hộ phương tiện thiện xảo thì nên chính mình tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

Nếu khi Bồ-tát tu hành mà phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì khi ấy có chư Phật Thế Tôn, ở vô lượng, vô biên các thế giới, sẽ cùng hộ niệm. Các Bồ-tát này nên Nghĩ: “Các Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác kia, cũng từ Bát-nhã ba-la-mật-đa sinh trí Nhất thiết.” Nghĩ như thế xong, nên suy Nghĩ tiếp: “Như các Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đã chứng đắc pháp, ta cũng sẽ chứng.”

Như vậy, này Thiện Hiện, nếu khi các Bồ-tát tu hành mà phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, lại tư duy như thế, dù trải qua khoảng khảy móng tay thì lượng phước phát sinh sẽ hơn công đức đạt được về sự tu hành bố thí, trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Hằng, của các chúng Bồ-tát có sở đắc; huống chi có thể tư duy như thế trong một ngày hoặc nửa ngày! Các Bồ-tát ấy chẳng bao lâu, sẽ an trụ địa vị không thoái chuyển, thường được Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cùng hộ niệm. Các chúng Bồ-tát này nếu được chư Phật hộ niệm,

thì nhất định chứng quả vị Giác ngộ cao tột, chẳng rơi vào địa vị Thanh văn, Độc giác… nhất định chẳng còn sinh vào các nẻo ác, sẽ sinh trong cõi trời, người; chẳng xa lìa chư Phật. Nếu khi các Bồ-tát tu hành mà phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, lại nhớ Nghĩ tư duy công đức của chư Phật trải qua khoảng khảy móng tay, còn đạt được vô biên công đức lợi ích thù thắng; huống chi là trải qua một ngày hay hơn một ngày, tinh tấn dũng mãnh tu hành phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhớ Nghĩ tư duy công đức của chư Phật, như các chúng Bồ-tát Hương Tượng… ở chỗ Phật Bất Động thường tu phạm hạnh, chẳng lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khi ấy, Đức Bạc-già-phạm thuyết kinh này xong, vô lượng chúng Đại Bồ-tát, Bồ-tát Từ Thị làm Thượng thủ, Cụ thọ Thiện Hiện, Xá-lợi Tử… các Đại Thanh văn và các Trời, Rồng, Kiền-đạt-phược… Tất cả đại chúng nghe Phật giảng đều rất vui mừng tín thọ, phụng hành.

Kinh Đại Bát-Nhã Ba-La-Mật-Đa - Hội Thứ VI - Quyển 566 - Phẩm 1: Duyên Khởi

KINH ĐẠI BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT-ĐA

Hội Thứ VI

QUYỂN 566

Phẩm 1: DUYÊN KHỞI

Tôi nghe như vầy:

Một thời Bạc-già-phạm ngự ở đỉnh núi Thứu phong, thuộc thành Vương xá, cùng với chúng Đại Bí-sô bốn vạn hai ngàn người đều là bậc A-la-hán, các lậu đã sạch, không còn phiền não, được chân tự tại, tâm giải thoát hoàn toàn, tuệ giải thoát hoàn toàn, như ngựa hay được điều phục, cũng như rồng lớn, việc đáng làm đã làm xong, đã vứt bỏ gánh nặng, đã đạt được lợi ích, dứt hết các kết sử, chánh trí giải thoát, đạt đến tâm tự tại rốt ráo đệ nhất, trừ một mình A-nan-đà còn ở địa vị hữu học đắc quả Dự lưu. Các vị đó là: Cụ thọ Giải-kiều-trần-na, Đại Ca-diếp-ba, Cấp-phòng-bát-để, Hạt-lệ-phiệt-đa, Đại Thái Thục Thị, Đại Ca-đa-diễn-na, Tất-lan-đà-phiệt-tha, Xá-lợi Tử, Mãn Từ Tử, Bạc-câu-la, Ưu-ba-ly, La-hỗ-la, Vô Diệt, Thiện Hiện làm Thượng thủ.

Lại có bảy vạn hai ngàn Đại Bồ-tát đều đã thông đạt pháp tánh sâu xa, điều thuận dễ dàng, diệu hạnh bình đẳng, đắc tất cả pháp môn Đà-la-ni vô ngại biện. Là bạn lành chân tịnh của tất cả hữu tình, có thể chuyển vận bánh xe chánh pháp vi diệu không thoái, thương xót thế gian, hộ trì tạng pháp, đã từng cúng dường vô lượng Như Lai, nối dòng làm hưng thịnh của ba ngôi Tam bảo, làm cho không bao giờ dứt tuyệt, thông đạt cảnh giới sâu xa của chư Phật, còn một đời làm chân đệ tử của Đấng Pháp Vương, thường có thể tiếp nối Phật, chuyển vận bánh xe chánh pháp, mặc dù ở thế gian nhưng không hề ô nhiễm. Các Ngài đầy đủ vô lượng công đức như thế, từ nước Phật này hoặc từ phương khác, vì muốn nghe pháp nên đi đến chỗ Phật.

Đó là: Bồ-tát Bảo Tướng, Bồ-tát Bảo Thủ, Bồ-tát Bảo Ấn, Bồ-tát Bảo Kế, Bồ-tát Bảo Quan, Bồ-tát Bảo Phong, Bồ-tát Bảo Hải, Bồ-tát Bảo Diễm, Bồ-tát Bảo Tràng, Bồ-tát Bảo Tạng, Bồ-tát Kim Tràng, Bồ-tát Tịnh Tạng, Bồ-tát Đức Tạng, Bồ-tát Định Tạng, Bồ-tát Trí Tạng, Bồ-tát Nhật Tạng, Bồ-tát Nguyệt Tạng, Bồ-tát Như Lai Tạng, Bồ-tát Liên Hoa Tạng, Bồ-tát Kim Cang Tạng, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt, Bồ-tát Phổ Hiền, Bồ-tát Phổ Âm, Bồ-tát Phổ Giới, Bồ-tát Phổ Hành, Bồ-tát Phổ Nhãn, Bồ-tát Quảng Nhãn, Bồ-tát Liên Hoa Nhãn, Bồ-tát Trí tuệ, Bồ-tát Thượng Tuệ, Bồ-tát Thắng Tuệ, Bồ-tát Liên Hoa Tuệ, Bồ-tát Kim Cang Tuệ, Bồ-tát Nhật Quang, Bồ-tát Nguyệt Quang, Bồ-tát Trí Quang, Bồ-tát Trí Đức, Bồ-tát Hiền Đức, Bồ-tát Hoa Đức, Bồ-tát Nhật Quán, Bồ-tát Nguyệt Quán, Bồ-tát Vô Nhiễm, Bồ-tát Diệu Âm, Bồ-tát Đại Âm Vương, Bồ-tát Sư Tử Hống, Bồ-tát Sư Tử Du Hý, Bồ-tát Hiền Thủ, Bồ-tát Thập Lục Hiền, Bồ-tát Từ Thị…

Các Bồ-tát ở Hiền kiếp: Bồ-tát Quán Tự tại, Bồ-tát Diệu Cát Tường làm Thượng thủ.

Lại có vô lượng chúng trời Tứ đại vương, trong đó có Tứ đại Thiên vương làm Thượng thủ. Lại có vô lượng chúng trời của Ba mươi ba tầng trời, trong đó Thiên vương Đế Thích làm Thượng thủ. Lại có vô lượng trời Dạ-ma, trong đó Thiên vương Tô-dạ-ma làm Thượng thủ. Lại có vô lượng trời Đổ-sử-đa, trong đó Thiên vương San-đổ-sử-đa làm Thượng thủ. Lại có vô lượng trời Nhạo biến hóa, trong đó Thiên vương Thiện Hóa làm Thượng thủ. Lại có vô lượng trời Tha hóa tự tại, trong đó Thiên vương Tự Tại làm Thượng thủ. Lại có vô lượng trời Phạm chúng… trong đó Thiên vương Đại Phạm làm Thượng thủ. Lại có vô lượng trời Tịnh cư, trong đó trời Tự tại làm Thượng thủ… Các Thiên vương như thế đem các quyến thuộc, vì muốn nghe pháp nên đi đến chỗ Phật.

Lại có vô lượng A-tố-lạc vương, trong đó có: A-tố-lạc vương Cụ Lực, A-tố-lạc vương Kiêm Uẩn, A-tố-lạc vương Tạp Oai, A-tố-lạc vương Bộc Chấp làm Thượng thủ, đều thống lãnh vô lượng trăm ngàn quyến thuộc, vì nghe thuyết pháp nên đi đến chỗ Phật.

Lại có vô lượng Đại lực Long vương, trong đó có: Long vương Vô Nhiệt, Long vương Mãnh Ý, Long vương Hải Trụ, Long vương Công

Xảo làm Thượng thủ, đều thống lãnh vô lượng trăm ngàn quyến thuộc, vì nghe pháp nên đi đến chỗ Phật.

Lại có vô lượng Đại thần Dược-xoa, Nhân phi nhân… và các quyến thuộc, vì nghe pháp nên đi đến chỗ Phật.

Khi ấy, núi Thứu phong cao rộng khoảng bốn mươi do-tuần, đại chúng đầy cả mặt đất và giữa hư không, chẳng có chỗ nào trống.

Bấy giờ Thế Tôn ngồi ở tòa Sư tử, vô lượng đại chúng vây quanh trước sau, cung kính cúng dường, tôn trọng, ngợi khen, chắp tay một lòng chiêm ngưỡng dung nhan.

Bấy giờ Như Lai hiện năng lực thần thông, từ nơi mặt phát ra các thứ sắc hào quang chiếu khắp vô biên thế giới trong mười phương, hiện việc hy hữu rồi trở về chỗ Phật, nhiễu quanh bên phải ba vòng và trở vào nơi mặt.

Bấy giờ ở phương Đông, cách cõi Phật này hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Trang Nghiêm, Phật hiệu là Phổ Quang Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Viên Mãn,

Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Trượng Phu, Điều Ngự sĩ, Thiên Nhân Sư, Phật Bạc-già-phạm, lúc ấy các Ngài đang an ẩn trú trì cõi ấy, tuyên thuyết chánh pháp tương ưng với Nhất thừa cho các chúng Đại Bồ-tát. Ở thế giới của Phật ấy, danh từ Nhị thừa còn chẳng nghe đến, huống là có người siêng năng tu tập pháp đó. Các Bồ-tát kia đều được sự không thoái chuyển nơi quả vị Giác ngộ cao tột, các hữu tình kia chẳng thọ thực như cõi phàm, chỉ sống bằng thiền định giải thoát. Cõi đó chẳng cần ánh sáng của mặt trời, mặt trăng, chỉ có hào quang nơi thân Phật ngày đêm thường chiếu. Cõi đó không có gai độc, sỏi đá, khe, lạch, hang, núi, gò…, mà mặt đất lại bằng phẳng như bàn tay. Ở đó có Bồ-tát tên là Ly Chướng, đã thấy hào quang này, tâm còn nghi vấn, nên cùng các chúng Đại Bồ-tát đi đến trước Phật, đảnh lễ sát chân Phật, phủ vai bên trái, gối phải quỳ sát đất, chắp tay cung kính bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, do nhân duyên nào mà có điềm lành này?

Khi ấy, Phật Phổ Quang bảo Ly Chướng:

–Về phương Tây, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Kham nhẫn, Phật hiệu Thích-ca Mâu-ni Như Lai, mười hiệu đầy đủ, đang thuyết Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các

chúng Đại Bồ-tát, do nhân duyên này nên hiện điềm lành.

Bồ-tát Ly Chướng nghe xong liền bạch rằng:

–Nay con xin qua thế giới Kham nhẫn quan sát, đảnh lễ, cúng dường Thích-ca Như Lai để nghe và lãnh thọ chánh pháp. Cúi xin Thế Tôn cho phép.

Khi ấy, Phật Phổ Quang bảo Ly Chướng:

–Nay đã đúng thời, ông nên mau đi.

Bồ-tát Ly Chướng được Phật cho phép, nên lòng vui mừng hớn hở liền cùng với vô lượng chúng Bồ-tát đồng đi đến Thứu phong, đảnh lễ sát chân Phật, nhiễu quanh bên phải ba vòng rồi lui ngồi một bên.

Về phương Nam, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Thanh tịnh hoa, có Đức Phật hiệu là Nhật Quang, mười hiệu đầy đủ, ở đó có Bồ-tát tên là Nhật Tạng.

Về phương Tây, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế egiới, có thế giới của Phật tên là Bảo hoa, có Đức Phật hiệu là Công Đức Quang Minh, mười hiệu đầy đủ, ở đó có Bồ-tát tên là Công Đức Tạng.

Về phương Bắc, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Thanh tịnh, có Đức Phật hiệu là Tự Tại Vương, ở đó có Bồ-tát tên là Quảng Văn.

Về phương Đông nam, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên Hỏa diễm, có Đức Phật hiệu là Cam Lồ Vương, mười hiệu đầy đủ, ở đó có Bồ-tát tên là không thoái chuyển.

Về phương Tây nam, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Thanh tịnh công đức, có Đức Phật hiệu là Trí Cự, mười hiệu đầy đủ, ở đó có Bồ-tát tên là Đại Tuệ.

Về phương Tây bắc, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Duyệt ý, Phật hiệu là Diệu Âm Vương, mười hiệu đầy đủ, ở đó có Bồ-tát tên là Công Đức Tụ.

Về phương Đông bắc, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Tuệ trang nghiêm, Phật hiệu là Trí Thượng, mười hiệu đầy đủ, ở đó có Bồ-tát tên là Thường Hỷ.

Về phương trên, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Bất động, Phật hiệu là Kim Cang Tướng, mười

hiệu đầy đủ, ở đó có Bồ-tát tên là Bảo Tràng.

Về phương dưới, cách đây hơn mười hằng hà sa số thế giới, có thế giới của Phật tên là Nguyệt quang minh, Phật hiệu là Kim Cang Bảo Trang Nghiêm Vương, mười hiệu đầy đủ, ở đó có Bồ-tát tên là Bảo Tín.

Tất cả như thế, đều như phương Đông.

❧

Phẩm 2: THÔNG ĐẠT

Khi ấy, có Thiên vương tên là Tối Thắng, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật, phủ vai bên trái, gối phải quỳ sát đất, chắp tay cung kính bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, con có chút nghi, muốn hỏi Phật, nếu được Thế Tôn cho phép, con mới dám thưa rõ.

Khi ấy, Phật bảo trời Tối Thắng:

–Này Thiên vương, Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác tùy theo sự nghi vấn mà sẽ giải thích cho ông.

Khi ấy, trời Tối Thắng được Phật cho phép, vui mừng hớn hở, liền bạch Phật:

–Kính bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát làm sao tu học một pháp mà có thể thông đạt tất cả pháp?

Phật bảo Tối Thắng:

–Lành thay, lành thay! Ông có thể thưa hỏi Như Lai Nghĩa sâu xa như thế. Hãy lắng nghe! Hãy lắng nghe và suy Nghĩ kỹ, Ta sẽ giải đáp điều nghi cho ông!

Trời Tối Thắng bạch:

–Cúi xin Thế Tôn, con nguyện được nghe!

Bấy giờ, Phật bảo Tối Thắng:

–Thiên vương nên biết, các Đại Bồ-tát tu học một pháp mà có thể thông đạt tất cả pháp, pháp đó là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể thông đạt Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã phương tiện thiện xảo, Diệu nguyện, Lực, Trí ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-

la-mật-đa thì có thể thông đạt Bố thí ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành diệu pháp Thí ba-la-mật-đa. Nghĩa là dùng tâm thanh tịnh không có điều mong cầu, vì người thuyết pháp chẳng cầu danh lợi, chỉ vì diệt khổ, chẳng thấy mình là người thuyết pháp cho người kia, chẳng thấy kia là người nghe, không hai, không khác, vì tự tánh đều xa lìa các tướng.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành “Vô úy thí Ba-la-mật-đa.” Nghĩa là quán hữu tình giống như cha mẹ, anh em, bà con thân thích, làm cho tất cả mọi người đều gần gũi mình. Vì sao? Vì từ vô thỉ đến giờ lưu chuyển trong sáu nẻo đều làm bà con thân thích. Nếu các hữu tình ở chỗ nguy nan sợ hãi, còn đem thân mạng mà cứu giúp họ, huống lại đem tâm não hại họ. Chẳng thấy mình là người bố thí sự không sợ hãi cho người kia, chẳng thấy kia là người nhận lãnh, không hai, không khác, vì tự tánh đều xa lìa.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tư sinh thí Ba-la-mật-đa, Nghĩa là tùy theo hữu tình cần dùng những vật gì thì bố thí cho họ những vật ấy và dạy cho họ tu hành mười nẻo nghiệp thiện. Chẳng thấy mình là người bố thí của cải cho người kia, chẳng thấy kia là người thọ nhận, vì tự tánh đều xa lìa các tướng.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Vong báo thí Ba-la-mật-đa, Nghĩa là khi hành bố thí chẳng mong cầu quả báo. Bồ-tát bố thí tự nhiên như thế, chẳng thấy mình là người bố thí, chẳng cầu quả báo và chẳng thấy quả báo của sự bố thí, không hai, không khác, vì tự tánh xa lìa các tướng vậy.

Nếu Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Đại bi thí Ba-la-mật-đa. Nghĩa là thấy hữu tình nghèo cùng, già bệnh, không có người cứu giúp, phát khởi tâm đại Bi mà phát thệ nguyện: “Khi ta đắc quả vị Giác ngộ cao tột, làm chỗ nương tựa cho các hữu tình, vì các hữu tình nên đem chút căn lành hồi hướng Bồ-đề, cũng chẳng phân biệt mình là người cứu giúp, kia là người nhận lãnh, đều không hai, không khác, vì tự tánh xa lìa các tướng.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Cung kính thí Ba-la-mật-đa, Nghĩa là tùy theo hữu tình cần vật gì, liền tự kính dâng, chẳng để cho mỏi mệt, chẳng thấy mình là người hành thí

cung kính, chẳng thấy kia là người nhận lãnh, không hai, không khác, vì tự tánh đều xa lìa các tướng vậy.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tôn trọng thí Ba-la-mật-đa, Nghĩa là đối với hữu tình phát sinh ý tưởng xem như là bậc Sư tăng, hoặc tưởng như cha mẹ, với tâm tôn trọng mà bố thí. Nếu không có tài vật để ban cho thì dùng lời nói thiện mà cho, chẳng thấy mình là người hành thí tôn trọng, chẳng thấy kia là người nhận lãnh vì tự tánh đều xa lìa các tướng vậy.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Cúng dường thí Ba-la-mật-đa, Nghĩa là thấy bảo tháp, hoặc thấy chỗ ở của chư Tăng thì nên dọn quét, rưới nước, đem các thứ hương hoa và ánh sáng của đèn… để cúng dường. Nếu thấy tôn tượng và chánh pháp bị hư hoại thì nên siêng năng sửa sang, cúng dường. Nếu thấy Tăng chúng thì nên đem thức ăn uống, đồ nằm, thuốc men để cúng dường, chẳng thấy mình là người làm việc cúng dường, chẳng thấy kia là người nhận lãnh vì tự tánh đều xa lìa các tướng vậy.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì thường hành Vô úy thí Ba-la-mật-đa, Nghĩa là khi thực hành bố thí chẳng Nghĩ: “Nguyện nhờ bố thí này được sinh cõi trời, người, làm vua trời, người, giàu sang, phú quý, hưởng thọ sự vui sướng, cho đến quả vị Giác ngộ cao tột cũng chẳng chấp giữ, mong cầu, vì không sở đắc vậy.”

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa, có thể thông đạt Bố thí ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Tịnh giới ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát tư duy: “Phật ở trong tịnh chỉ dạy Tỳ-nại-da, thuyết giới kinh tương ưng với Biệt giải thoát, Bồ-tát nên học, chẳng thấy giới tướng và người thọ trì, chẳng đắm trước giới kiến, cũng chẳng chấp trước ngã”, không hai, không khác, vì tự đều xa lìa vậy.

Nếu Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa, Nghĩa là các Bồ-tát suy Nghĩ: “Quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật chẳng phải chỉ thọ trì tịnh giới liền đắc, mà cần phải học khắp tất cả giới hạnh của Bồ-tát, giới tánh trong lành, vắng lặng, chẳng

làm dấy khởi”, vì tự tánh tất cả đều xa lìa các tướng vậy.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa, Nghĩa là các Bồ-tát tư duy: “Thế nào là trì giới có thể dứt trừ phiền não?”

Phiền não có ba thứ là tham, sân, si. Mỗi phiền não này lại có ba bậc là thượng, trung, hạ. Muốn dứt trừ phiền não phải biết đối trị. Người nào mà tham tăng trưởng thì quán bất tịnh, quán đầy đủ ba mươi sáu vật trượt trong thân. Người nào mà sân tăng trưởng thì tu quán Từ bi. Người nào mà si tăng trưởng thì tu quán Duyên khởi, chẳng thấy năng quán và pháp sở quán, vì tự tánh đều xa lìa các tướng vậy.

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa, Nghĩa là các Bồ-tát tư duy: “Thế nào là Bồ-tát phải xa lìa tư duy bất chánh?” Nghĩa là các Bồ-tát chẳng phát khởi tâm: “Mình hành tịch tĩnh, hành xa lìa, hành không, còn các Sa-môn, Bà-la-môn… khác đều ở chỗ huyên náo tạp loạn, chẳng ưa thích hạnh vắng lặng.” Vì biết tự tánh đều xa lìa và thấy không hai không khác, nên liền có thể xa lìa tư duy bất chánh.

Nếu Đại Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa, Nghĩa là các Bồ-tát tuy biết các pháp đều xa lìa mà càng sợ các tội. Như Phật đã dạy, nên trì tịnh giới, tu các phước nghiệp cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với tội nhỏ thì phải mang một nỗi sợ to lớn, chẳng cho móng khởi, vì Thế Tôn dạy: “Ví như thuốc độc, nhiều ít đều hại.”

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát thường sinh cho sợ trong sự tương ưng với Tín hạnh. Giả sử ở chỗ vắng vẻ đơn độc một mình, không có bạn bè, có Sa-môn… đem các thứ vật báu như vàng, bạc và Phệ-lưu-ly, trân châu gửi cho Bồ-tát. Bồ-tát đối với các thứ đó không khởi tâm tham lấy, mà suy Nghĩ: “Thế Tôn thường dạy: thà phải tự cắt thịt nơi thân mình mà ăn, nhưng đối với của cải của người chẳng cho thì chẳng lấy.”

Nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát trì giới vững vàng. Nếu các ác ma và quyến thuộc của ma dùng sắc đẹp để thử Bồ-tát, Bồ-tát đối với

sắc đẹp kia tâm chẳng lay động mà tư duy: “Thế Tôn thường dạy: sắc…, các pháp đều như mộng, huyễn hóa, không hai, không khác vậy, vì tự tánh đều xa lìa các tướng vậy.”

Nếu Đại Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tịnh giới ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát tuy siêng năng trì giới nhưng chẳng mong cầu ngôi vua trời, người, thân lìa ba lỗi, miệng dứt bốn lầm, ý tránh ba tội. Trì giới như thế chẳng thấy ta trì, chẳng thấy giới tướng, vì tự tánh đều xa lìa các tướng vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Tịnh giới ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt An nhẫn ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành An nhẫn ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát thường học sự nhẫn bên trong tức là hoàn toàn chẳng lệ thuộc ưu, sầu, khổ, não. Cũng học sự nhẫn bên ngoài, Nghĩa là nếu người khác đánh đập, mắng chửi, khi dễ, cướp đoạt, lăng nhục, thì hoàn toàn chẳng sinh sân hận. Cũng học pháp nhẫn như Thế Tôn dạy vì thật tánh sâu xa không pháp, không ngã, không sinh, tịch tĩnh, tức là Niết-bàn.

Nghe nói như thế, tâm không kinh sợ, suy Nghĩ: “Chẳng học pháp ấy làm sao có thể đắc sở cầu là quả vị Giác ngộ cao tột, có thể lợi ích an vui cho các loài hữu tình cùng tận vị lai?” Suy Nghĩ kỹ: “Các độc tham, sân, si như thế là ở chỗ nào khởi lên? Nhân duyên nào sinh? Nhân duyên nào diệt?” Quán sát đúng như thật đều chẳng thấy có năng sinh, sở sinh, năng diệt, sở diệt. Tâm nhẫn như thế liên tục chẳng dứt, ngày đêm các thời không xen hở. Đối với cảnh nhẫn không có tâm lựa chọn, Nghĩa là không có tâm phân biệt đối với quốc vương, cha mẹ, Sư trưởng, thì ta nên tu nhẫn, còn ngoài ra đối với kẻ khác thì có thể gia hại.

Bồ-tát hành nhẫn chẳng vì sự trả ân, danh lợi, nhân Nghĩa, sợ hãi, xấu hổ. Bồ-tát nên hành nhẫn tự nhiên như thế. Nếu bị người khác gia hại, đánh đập, nhục mạ, xâm chiếm, cướp đoạt, khinh khi, lăng nhục, tâm cũng chẳng lay động. Bồ-tát nếu ở chỗ ngôi vị vua, đại thần… có người bần tiện hủy mắng, sỉ nhục, hoàn toàn chẳng vội vàng tỏ thái độ thị uy rằng: “Ta ở ngôi vị cao sang nên theo pháp là

phải quở phạt”, mà chỉ Nghĩ: “Thuở xưa ta ở chỗ Phật Thế Tôn phát thệ nguyện rộng lớn là đối với tất cả hữu tình ta đều cứu giúp, khiến cho được quả vị Giác ngộ cao tột. Nay nếu khởi tâm sân, liền trái với nguyện xưa.”

Ví như thầy thuốc giỏi, phát lời thề như vầy: “Thế gian đui mù ta đều chữa lành. Nếu mắt mình không sáng thì đâu có thể chữa lành cho ai được.” Như thế, Bồ-tát vì trừ tối tăm cho người mà tự mình phát sinh giận dữ thì làm sao cứu họ được? Chẳng thấy mình nhẫn và chẳng thấy có sự nhẫn, vì tự tánh xa lìa không hai không khác vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt An nhẫn ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Tinh tấn ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tinh tấn ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát chưa diệt thì làm cho diệt, chưa độ thì khiến cho được độ, chưa giải thoát thì làm cho được giải thoát, chưa an thì làm cho được an, chưa giác thì khiến cho được giác. Khi Bồ-tát hành tinh tấn như thế, có các ác ma làm các việc trở ngại, nói với Bồ-tát rằng: “Thiện nam, bạn chớ tu hạnh này, luống chịu khổ nhọc. Vì sao? Vì ta xưa kia từng tu hạnh này: chưa diệt thì khiến cho tiêu diệt, chưa độ thì khiến cho được độ, chưa thoát thì khiến cho giải thoát, chưa an thì làm cho an, chưa giác thì làm cho giác, luống chịu khổ nhọc nhưng hoàn toàn không có lợi ích chân thật. Ta từ xưa đến nay thấy nhiều Bồ-tát tu học hạnh này và đều thoái lui. Bạn nên hồi tâm tu đạo Nhị thừa, lấy quả Nhị thừa để tự diệt độ.”

Bồ-tát nghe xong liền biết là ác ma, bảo rằng: “Ngươi hãy lui đi! Tâm ta vững chắc giống như kim cang, chẳng phải lời sai lầm của ngươi có thể làm thoái lui được. Ngươi cố gây trở ngại thì chính người luôn luôn phải chịu khổ nhọc.” Ma nghe lời này liền ẩn mất. Nếu Bồ-tát khác chưa đắc Bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu năm pháp Ba-la-mật-đa trước, trải qua thời gian trăm ngàn kiếp, thì lúc Bồ-tát hành tinh tấn như thế còn chưa có thể vượt qua, huống là bậc Nhị thừa. Như thế, Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thành tựu Phật pháp, thì chúng ma đều xa lìa. Mặc dù hành tinh tấn, chẳng mau chẳng chậm nhưng có thể

phát khởi nguyện lớn thù thắng là: “Khiến cho ta cảm được thân đồng như Như Lai, có nhục kế trên đỉnh đầu, lông trắng giữa chặng mày, Phật chuyển pháp luân thì ta cũng như thế.”

Ví như vàng ròng, các ngọc báu trang sức thì đẹp đẽ, Bồ-tát tinh tấn cũng như thế, lìa các cấu uế, Nghĩa là lìa các sự lười nhác biếng trễ, mỏi mệt, chẳng tự rõ biết, chẳng tư duy đúng… Nhờ đó mà có thể đạt được phước đức trí tuệ thanh tịnh thù thắng để trang nghiêm, thân chẳng mỏi mệt, tâm chẳng chán lười, tất cả pháp ác, bất thiện làm ngăn ngại đạo đều làm cho diệt trừ, các pháp trợ đạo hướng đến Niết-bàn đều khiến tăng trưởng, một chút ác chẳng khởi, huống là nhiều.

Giả sử thế giới nhiều như cát sông Hằng khắp mười phương, trong đó tràn đầy lửa lớn như ngục Vô gián, chỉ có một hữu tình có thể độ được ra ngoài thế giới này. Bồ-tát vì hữu tình ấy còn đưa ra khỏi nơi đó, huống là nhiều hữu tình. Các Bồ-tát này chẳng Nghĩ: “Vô thượng Bồ-đề chẳng dễ đắc được. Bồ-tát tu hành như chữa cháy trên đầu, cần phải trải qua trăm ngàn ức kiếp, gánh nặng như thế thật khó mang vác!”, mà chỉ Nghĩ: “Chư Phật quá khứ, hiện tại đều tu hạnh này, chứng đại Bồ-đề. Ta cũng như thế, nên chính mình tu tập, thà trăm ngàn kiếp ở trong địa ngục để làm cho các hữu tình đều được độ thoát, chứ quyết không bỏ họ để mau tới Niết-bàn.”

Bồ-tát khi tinh tấn tu hành như thế, tâm chẳng tự cao, đối với người chẳng tự ti, chẳng thấy pháp năng hành và sở hành, vì tự tánh xa lìa các tướng vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Tĩnh lự ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Tĩnh lự ba-la-mật-đa, Nghĩa là các Bồ-tát trồng sâu căn lành, đối với Đại thừa đời đời kiếp kiếp tu nhiều diệu hạnh, gần gũi bạn lành, chẳng sinh trong nhà bần tiện, tà kiến…, thường sinh trong dòng họ Sát-đế-lợi, Bà-la-môn…, chánh tín Tam bảo, tăng trưởng pháp lành. Nhờ căn lành đời trước mà phát khởi ý Nghĩ: “Hữu tình ngày đêm trôi lăn trong các nẻo, luân hồi đau khổ mãi mãi là đều do tham

ái.” Bồ-tát Nghĩ xong, khởi tâm nhàm chán, xa lìa, thấu biết tất cả đều từ hư vọng phân biệt mà có.

Trong kinh, Thế Tôn dùng vô số phương tiện giảng thuyết: Tội lỗi của dục như gươm dài, mâu ngắn, như dao, như rắn, như bọt, như bèo, nhơ nhớp bất tịnh, thay đổi vô thường. Cớ sao người trí lại tham đắm pháp này! Vừa cạo râu tóc xuất gia tu đạo, chưa thấy cho là thấy, chưa đắc cho là đắc, chưa chứng cho là chứng mà phải nghe thuyết, thọ trì hoặc Thế tục đế, hoặc Thắng Nghĩa đế, như thật tu hành, như pháp quán sát. Đó là Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định, xa lìa huyên náo loạn tạp, chẳng màng danh dự, cũng chẳng cầu cung kính cúng dường, thân tâm tinh tấn thường không lười bỏ. Tư duy tâm này phần nhiều đi cảnh nào? Là thiện, là ác hay là vô ký? Nếu đi cảnh ác thì tức tốc chấm dứt. Nếu đi vô ký cũng nên rời bỏ. Nếu đi cảnh thiện thì lập tức siêng năng tinh tấn, cố gắng làm cho tăng trưởng căn lành thù thắng.

Vì muốn đối trị pháp ác bất thiện nên đưa ra ba mươi bảy phần Bồ-đề vi diệu. Ác bất thiện đó là tham, sân, si.

Tham lại có ba bậc là thượng, trung, hạ:

- Tham bậc thượng là nghe tên cảnh dục, thân thể khoan khoái, hết lòng vui mừng, chẳng quán lỗi của dục, chẳng sinh nhàm chán, tìm tòi phi lý, không có xấu hổ. Người không xấu hổ là như một mình đi đến đâu, tâm thường Nghĩ về cảnh dục, liên tục chưa từng tạm nghỉ, chỉ thấy tốt đẹp, chẳng biết tội lỗi. Cha mẹ, thầy bạn quở trách sự tham dục kia cũng hoàn toàn không xấu hổ, vì chẳng biết nên phát khởi tranh cãi. Như thế gọi là người không xấu hổ. Loại này chết rồi đọa vào đường ác.

- Tham bậc trung là khi lìa cảnh dục, dục tâm chẳng khởi.

- Tham bậc hạ là chỉ cùng nói cười, dục tình liền hết.

Sân cũng có ba bậc:

- Sân bậc thượng là nếu phát khởi tức giận thì tâm mờ, mắt hoa, hoặc tạo nghiệp vô gián, hoặc hủy báng chánh pháp, hoặc lại tạo các nghiệp trọng tội khác, hơn năm trọng tội vô gián gấp trăm ngàn lần.

- Sân bậc trung là do sân giận nên tuy tạo các việc ác, lập tức sinh hối hận.

- Sân bậc hạ là tâm không hiềm hận, chỉ miệng chê trách, liền ăn năn.

Si cũng có ba bậc, nên biết đúng lý, mặc dù quán như thế mà biết các pháp đều như huyễn, như mộng, tiếng vang, bóng hình, bóng sáng, bóng nắng, sự biến hóa và ảo thành, vì điên đảo hư vọng, chẳng thật. Cảnh giới bên ngoài diệt thì trong tâm vắng lặng, chẳng thấy năng hành và pháp sở hành, vì tự tánh xa lìa tất cả vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Tĩnh lự ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Đó là các Bồ-tát chánh trí, quán sắc, thọ, tưởng, hành, thức chẳng thấy sắc sinh, chẳng thấy sắc nhóm họp, chẳng thấy sắc diệt; thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như thế. Vì sao? Vì tự tánh đều là không, không có chân thật, chỉ có danh tự giả bày hư dối. nhưng hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, giáo hóa các hữu tình, rốt cuộc chẳng vì họ mà nói không nghiệp, không quả; mặc dù biết các pháp đều như huyễn, như mộng, tiếng vang, bóng hình, bóng sáng, bóng nắng, biến hóa và ảo thành, không có ngã, hữu tình, dòng sinh mạng, sự sinh khởi, sự dưỡng dục, sự trưởng thành, chủ thể luân hồi mà thường tuyên thuyết có nghiệp quả.

Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, quyến thuộc của ma chẳng được tiện lợi. Vì sao? Vì các Bồ-tát này gần gũi bạn lành, thành tựu các pháp trợ Bồ-đề đạo, lìa pháp thế gian, hoan hỷ khen ngợi chánh pháp sâu xa của các Đức Như Lai. Trời, Ma, Phạm và Sa-môn, Bà-la-môn… trừ Phật chánh trí, không ai bằng được. Chẳng thấy năng hành và pháp sở hành, vì tự tánh đều xa lìa tất cả vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt phương tiện thiện xảo Ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành phương tiện thiện xảo Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát phương tiện thiện xảo hồi hướng đến quả vị Giác ngộ cao

tột. Nếu thấy hoa quả thế gian tốt đẹp, thường đem cúng dường chư Phật, Bồ-tát, ngày đêm sáu thời không từng tạm nghỉ, đem thắng thiện này hồi hướng Bồ-đề cũng như thấy hoa quả trên cây. Nếu nghe trong Khế kinh Như Lai thuyết về pháp Nghĩa sâu xa thì hoan hỷ tin nhận, ưa thích thọ trì đọc tụng và nói lại cho người khác nghe, đem diệu thiện này hồi hướng Bồ-đề. Nếu thấy bảo tháp và hình tượng Như Lai liền đem các thứ hương hoa cúng dường, nguyện loài hữu tình lìa hương phá giới, được hương tịnh giới.

Giống như chư Phật quét trừ đất bụi, nguyện các hữu tình uy nghi tề chỉnh, lọng hoa che phủ; nguyện các hữu tình xa lìa nóng nảy, vào trụ xứ Tăng; nguyện các hữu tình đều vào Niết-bàn, ra khỏi chỗ Tăng trụ; nguyện các hữu tình ra khỏi cảnh ma.

Thấy cửa Tăng mở, bèn phát nguyện: Đem trí xuất thế vì các hữu tình mở cửa chưa mở, đều khiến ngộ nhập. Nếu thấy cửa đóng, nguyện các hữu tình đóng cửa ba cõi, hoặc bốn nẻo ác.

Nếu được ngồi yên, nguyện các hữu tình ngồi tòa Bồ-đề. Nếu nằm hông phải, nguyện các hữu tình đều chứng Niết-bàn. Từ sự ngồi, nằm, đứng dậy, nguyện các hữu tình lìa các sự phát sinh mê lầm.

Nếu khi rửa chân, nguyện các hữu tình lìa đất bụi nhơ.

Nếu khi lạy Phật, nhiễu bên phải bảo tháp, nguyện các hữu tình đều sẽ thành Phật, được trời, người cung kính, chẳng lấy đó làm vui mừng.

Nếu có ngoại đạo tà kiến khó giáo hóa, bèn Nghĩ: “Ta làm thầy họ thì họ có giữ sự kiêu mạn, chắc chắn chẳng chịu tin. Hãy làm đồng học, hoặc làm đệ tử của họ. Tuy ở trong chúng của họ mà giới hạnh đa văn hơn các ngoại đạo, nhân đây hàng phục họ, được họ tôn trọng làm thầy, thì lời nói chắc chắn được tin nhận. Hủy bỏ tà pháp, nói chánh pháp Niết-bàn, làm cho họ nhập vào giáo pháp thanh tịnh của Như Lai, tấn tu phạm hạnh Tĩnh lự đẳng trì, đắc thần thông thù thắng, tu tất cả diệu thiện.”

Thấy người đa dục hóa làm nữ nhân đẹp nhất, khiến cho kẻ kia say mê, trong khoảng chốc lát thị hiện vô thường, nhan sắc biến đổi, sình trương bủn nát, hôi thối, khiến cho chán ghét, nhờm gớm và khởi tâm nhàm chán, xa lìa. Sau đó liền hoàn phục hình cũ là hình tượng Bồ-tát, nhân đó nói pháp yếu sâu xa, khiến cho phát tâm cầu quả vị

Giác ngộ cao tột, tu hạnh Đại thừa, thành quả Vô thượng.

Thấy người theo Đại thừa mà xa lìa thiện tri thức, tuy siêng năng tinh tấn học đạo Nhị thừa nhưng đối với quả đó không thể chứng đắc, bỏ mất pháp lợi lạc nơi Đại thừa Vô thượng, quán căn tánh của người kia mà thuyết Đại thừa cho họ, làm cho người đó hồi tâm, nhập đạo Vô thượng. Người chưa phát tâm, giáo hóa làm cho phát tâm. Nếu đã phát tâm thì khuyên khiến cho bền vững. Thấy người trì giới phạm tội nhẹ, chẳng thể giải bày sám hối nên lo sợ buồn rầu, thoái lui, do đó không thể tấn tu thắng đạo, liền thuyết pháp cho họ, làm cho họ mau được sám hối để trừ diệt, tâm lìa buồn rầu, tấn tu đạo học thù thắng. Các chúng Bồ-tát ấy thiểu dục hỷ túc, chuyên cầu pháp lạc. Vì các hữu tình thuyết về sự cúng dường Như Lai. Do đó liền thành tựu sáu pháp Ba-la-mật-đa:

- Thuyết pháp cúng dường, đó là Bố thí ba-la-mật-đa.

- Hành động chẳng trái với lời nói, đó là Tịnh giới ba-la-mật-đa.

- Các Thiên ma… chẳng thể não loạn, đó là An nhẫn ba-la-mật-đa.

- Tâm tiếp nối nhau chẳng biết mỏi mệt, đó là Tinh tấn ba-la-mật-đa.

- Chuyên tâm nhất niệm, chẳng duyên cảnh khác, đó là Tĩnh lự ba-la-mật-đa.

- Thuyết pháp cúng dường, lìa ngã, ngã sở, đó là Bát-nhã ba-la-mật-đa; chẳng thấy năng hành và pháp sở hành, vì tự tánh xa lìa tất cả vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt phương tiện thiện xảo Ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt diệu nguyện Ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Diệu nguyện Ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát có các sở nguyện chẳng vì được hưởng vui sướng khoái lạc thế gian, cũng chẳng vì mình cầu ra khỏi ba cõi, tu đạo Nhị thừa, chứng Niết-bàn an lạc, mà chỉ nguyện tất cả hữu tình đều nhập vào cõi Vô dư Bát-niết-bàn, thân mình sau cùng mới thành chánh giác. Người chưa phát tâm thì giáo hóa làm cho phát tâm. Nếu đã phát tâm rồi thì làm cho họ tu

đại hạnh. Đã tu đại hạnh rồi thì làm cho họ đắc Bồ-đề. Đắc Bồ-đề rồi thì khuyên mời thuyết pháp, lần lượt cho đến sau khi vào Niết-bàn, dùng bảy báu tốt đẹp xây tháp, tôn trí xá-lợi, thiết lập sự cúng dường, làm cho vô lượng chúng đạt được phước vô biên.

Lại phát nguyện: Các thế giới mà Phật thành Chánh giác đều không có Thiên ma và các ngoại đạo làm rối loạn, nguyện nhờ tự trí mà phát tâm vô thượng, chẳng nhờ duyên bên ngoài tuy phát mà thoái lui.

Lại phải nguyện: Ta thường ở thế gian đem lại sự thành tựu cho hữu tình, khiến cho đạt được lợi ích an lạc. Nguyện các Bồ-tát mới phát tâm, nếu nghe Như Lai thuyết pháp sâu xa, ngộ nhập đúng như thật, tâm không kinh sợ. Nguyện các hữu tình đắc đại trí tuệ, đều thông suốt hoàn toàn vô biên Phật đạo, vô biên Phật cảnh, vô biên đại Bi, làm lợi ích vô biên các loài hữu tình.

Các Bồ-tát này phần nhiều nguyện tự thân thường ở nước nhơ uế, chẳng sinh cõi tịnh. Vì sao? Ví như có bệnh nhân mới nhờ thầy thuốc, nếu không có bệnh tật thì thầy thuốc vô dụng. Bồ-tát khi phát diệu nguyện như thế, chẳng thấy năng hành và pháp sở hành, vì tự tánh xa lìa tất cả vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt diệu nguyện Ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Lực ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Lực ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát có thể hàng phục Thiên ma, dẹp trừ ngoại đạo, đầy đủ năng lực phước đức trí tuệ, tu hành tất cả Phật pháp, chứng biết tất cả Phật cảnh, dùng năng lực thần thông đem đầu sợi lông nhấc châu Thiệm-bộ hoặc cõi bốn châu, hoặc cõi đại thiên thế giới cho đến vô lượng thế giới như cát sông Hằng trong mười phương rồi để lại chỗ cũ mà không hề tổn hại; hoặc dùng năng lực thần thông, ở giữa hư không lấy các thứ báu bố thí cho loài hữu tình, có thể nghe và thọ trì tất cả pháp mà chư Phật thuyết ở vô lượng, vô biên thế giới trong mười phương, chẳng thấy năng hành và pháp sở hành, không hai, không khác, vì tự tánh ly xa lìa các tướng vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Lực ba-la-mật-đa.

Này Thiên vương, thế nào là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Trí ba-la-mật-đa?

Thiên vương nên biết, nếu các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì có thể hành Trí ba-la-mật-đa. Nghĩa là các Bồ-tát quán sát-năm uẩn sinh chẳng phải thật sinh, diệt chẳng phải thật diệt, tư duy năm uẩn đều rốt ráo không, không có ngã, hữu tình, dòng sinh mạng, sự sinh khởi, sự dưỡng dục, sự trưởng thành, chủ thể luân hồi; phàm phu điên đảo hư vọng chấp trước, chẳng biết đúng như thật các uẩn chẳng phải ngã, chẳng biết đúng như thật ngã, chẳng phải các uẩn, trong ngã không có uẩn; do đó sinh tử luân hồi các nẻo như vòng lửa xoay. Kẻ phàm phu ngu si vọng chấp là có, nhưng tất cả pháp tự tánh vốn không, không sinh, không diệt. Duyên hợp lại gọi là sinh, duyên lìa tan thì bảo là diệt; thật không có sinh diệt, tánh chẳng phải là không, nên chẳng thể nói sinh; tánh chẳng phải là có nên chẳng thể nói là diệt. Các Bồ-tát này đối với tất cả cảnh, không pháp nào là không thông suốt. Tu hành Trí ba-la-mật-đa này, Nhị thừa, ngoại đạo chẳng thể ngăn cản. Dùng trí quán sát, từ khi mới phát tâm cho đến Niết-bàn đều thấu suốt tất cả, có thể dùng một pháp mà biết tất cả cảnh, đạt tất cả cảnh chẳng lìa một pháp. Vì sao? Vì chân như là một. Thế nên khi các Bồ-tát tu trí này chẳng thấy năng tu và pháp sở tu, không hai, không khác, vì tự tánh xa lìa tất cả vậy.

Này Thiên vương, đó gọi là các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể thông đạt Trí ba-la-mật-đa. Đó gọi là Bồ-tát tu học một pháp, có thể thông đạt tất cả pháp.