Đại Tập 29 · Bộ Bát-nhã XII · Số 220 (Quyển 551–600)

Kinh Đại Bát-Nhã Ba-La-Mật-Đa - Hội Thứ XIII - Quyển 589 - Phẩm An Nhẫn Ba-La-Mật-Đa

KINH ĐẠI BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT-ĐA

Hội Thứ XIII

QUYỂN 589

Phẩm AN NHẪN BA-LA-MẬT-ĐA

Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Thế Tôn cùng với đại chúng Bí-sô một ngàn hai trăm năm mươi vị ở rừng Thệ-đa, vườn Cấp cô độc, thành Thất-la-phiệt. Bấy giờ, Thế Tôn dạy Cụ thọ Mãn Từ Tử:

–Bây giờ, ông nên vì các Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột mà tuyên thuyết An nhẫn ba-la-mật-đa.

Vâng lời Phật dạy, nương thần lực Phật, Mãn Từ Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát nào muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, đối với hữu tình dù bị các lời nói mắng chửi, hủy báng đều phải nhẫn chịu, không nên khởi tâm giận dữ, oán hận, phải khởi tâm Từ bi để báo ân đức với họ. Bồ-tát như vậy là đối với An nhẫn ba-la-mật-đa có lòng tin ưa sâu xa. Tùy theo sự phát khởi tâm an nhẫn, hồi hướng cầu đến trí Nhất thiết trí. Đại Bồ-tát này có thể trụ An nhẫn ba-la-mật-đa.

Lúc đó, Xá-lợi Tử liền hỏi Cụ thọ Mãn Từ Tử:

–Sự tu an nhẫn của các Bồ-tát và sự tu an nhẫn của chúng Thanh văn, có gì khác nhau?

Mãn Từ Tử đáp:

–Sự tu an nhẫn của các Thanh văn gọi là ít phần, đối tượng để tu tập không được viên mãn lắm. Sự tu an nhẫn của các Bồ-tát gọi là toàn phần, đối tượng để tu tập rất là viên mãn. Nghĩa là an nhẫn của các Bồ-tát vô lượng; vì muốn vô lượng hữu tình được lợi ích an lạc nên mặc áo giáp an nhẫn, lập thề nguyện: “Ta phải độ thoát vô lượng hữu tình, đều làm cho họ xa lìa khổ, chứng an lạc Niết-bàn.” Nên gọi

là an nhẫn của Bồ-tát vô lượng. An nhẫn của Thanh văn, chỉ vì muốn xả bỏ phiền não tự thân, không vì hữu tình. Cho nên gọi là an nhẫn ít phần. Không giống như an nhẫn của Đại Bồ-tát nhiều vô lượng. Vì các Bồ-tát không xa lìa An nhẫn ba-la-mật-đa. Cho nên gọi là an nhẫn toàn phần. Đối với Bồ-tát nào khởi tâm không thanh tịnh, tâm không cam nhẫn chịu tổn hoại, nên biết vị ấy bị vô lượng tội chẳng phải đối với Thanh văn, Độc giác thừa… cho nên an nhẫn của Bồ-tát là tối thắng.

Lại nữa Xá-lợi Tử, các Đại Bồ-tát nếu như bị Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác quở trách thì tâm không hờn giận. Cũng vậy, nếu bị kẻ hàng thịt, người gánh thây chết hoặc các hữu tình hèn hạ khác mắng nhiếc, hủy báng, cũng không khởi tâm giận dữ, hiềm hận, báo thù, dù chỉ trong giây lát. Bồ-tát như vậy hộ trì An nhẫn ba-la-mật-đa, mau được viên mãn, không bao lâu chứng đắc trí Nhất thiết trí. Bồ-tát như vậy tu học An nhẫn ba-la-mật-đa, dần dần được rốt ráo, mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Nếu Đại Bồ-tát an trú, hộ trì An nhẫn ba-la-mật-đa như thế, mới kham chịu sự mắng chửi, hủy nhục của người khác. Tâm vị ấy như núi Diệu cao không lay động, tăng trưởng công đức thiện căn, khó bị hoại, mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột, làm lợi ích an lạc cho khắp thế gian.

Bấy giờ, Xá-lợi Tử liền hỏi Cụ thọ Mãn Từ Tử:

–Nếu khi Đại Bồ-tát tu an nhẫn, có hai người đến chỗ Bồ-tát. Một người vì thiện tâm nên đem bột thơm chiên-đàn xoa thân. Một người vì ác tâm, nên đem lửa đốt thân. Bồ-tát đối với những người kia nên khởi tâm gì?

Mãn Từ Tử đáp:

–Đại Bồ-tát này vì muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, nên đối với người thứ nhất không khởi tâm ưa thích, đối với người thứ hai không khởi tâm tức giận. Phải khởi tâm bình đẳng đối với cả hai, đều muốn lợi ích an lạc hoàn toàn. Như vậy, Đại Bồ-tát hành An nhẫn ba-la-mật-đa nên trụ An nhẫn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát hành An nhẫn ba-la-mật-đa, trụ An nhẫn ba-la-mật-đa là Đại Bồ-tát hành đúng pháp, Bồ-tát không điên đảo, an trụ tịnh độ của Bồ-tát không điên đảo. Đại Bồ-tát như vậy đối với hữu tình không nên phát khởi tâm giận dữ, không nên phát khởi tâm hiềm hận,

không nên phát khởi tâm báo thù. Chúng Đại Bồ-tát như thế đối với hữu tình được viên mãn an nhẫn, viên mãn xưng tán, viên mãn nhu hòa, viên mãn ý lạc. Đối với tất cả chỗ đều khởi lòng Từ, không phẫn nộ, không hiềm hận. Như vậy, nếu các hữu tình khác đến chỗ của các Đại Bồ-tát mà đem lòng oán hại, muốn đánh, muốn trói, hủy nhục, trách mắng, đều an nhẫn được, tâm không báo thù.

Như vậy, các hữu tình khác muốn đến chỗ chúng Đại Bồ-tát gây sự tranh đấu, không muốn lợi ích. Đối với những người kia Bồ-tát khơi tâm hòa hảo, dùng lời lẽ nhẹ nhàng xin lỗi, khiến cho người kia dứt tâm độc hại. Bấy giờ, Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Hữu tình này đến chỗ ta muốn gây sự, tranh đấu, không muốn lợi ích. Khi ta chứng quả vị Giác ngộ cao tột, nên vì họ mà tuyên dương pháp không sâu xa, để họ chấm dứt tất cả sự tranh đấu.”

Nghĩa là vì họ tuyên dương tánh không của sắc uẩn đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự cạnh tranh, để người kia nghe rồi liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của thọ, tưởng, hành, thức đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của nhãn xứ đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của sắc xứ đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của nhãn giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới đều hoàn toàn

như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của sắc giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của nhãn thức giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của nhãn xúc đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của địa giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của thủy, hỏa, phong, không, thức giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của nhân duyên đều hoàn

toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên và các pháp đã sinh từ các duyên đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của vô minh đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Hoặc vì họ tuyên dương tánh không của Dục giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu. Cũng vì họ tuyên dương tánh không của Sắc giới, Vô sắc giới hoặc vô lậu giới đều hoàn toàn như huyễn hóa. Trong không đó, tuyệt đối không có sự tranh đấu, khiến cho người kia nghe rồi, tâm liền chấm dứt tranh đấu.

Như vậy, Bồ-tát suy Nghĩ: “Khi ta chứng quả vị Giác ngộ cao tột, thuyết pháp như thế cho các hữu tình, khiến cho họ dứt hẳn tất cả tranh đấu, tâm họ bình đẳng như hư không.

Do đây, Bồ-tát có được thân tướng trang nghiêm của Đại sĩ, tất cả hữu tình thấy đều hoan hỷ, làm lợi ích cho nhau, cho đến lúc chứng đắc Niết-bàn thanh tịnh, xa lìa các hý luận, hoàn toàn an lạc.

Bấy giờ, Xá-lợi Tử hỏi Mãn Từ Tử:

–Hai loại an nhẫn của Bồ-tát và Thanh văn, nên biết loại nào rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng?

Mãn Từ Tử liền hỏi lại Cụ thọ Xá-lợi Tử:

–Tôi đem việc hiện tại hỏi lại Tôn giả, trả lời theo ý của Tôn giả.

Xá-lợi Tử đáp:

–Tùy theo các câu hỏi, tôi sẽ đáp.

Mãn Từ Tử hỏi:

–Lưỡi cày bằng sắt ở thế gian và vàng ở châu Thiệm-bộ. Hai loại kim loại đó, loại nào sáng hơn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng?

Xá-lợi Tử đáp:

–Độ sáng của lưỡi cày sắt ở thế gian làm sao sánh nổi vàng ròng ở châu Thiệm-bộ này. Nghĩa là độ sáng của vàng ròng ở châu Thiệm-bộ sáng hơn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn.

Mãn Từ Tử nói:

–An nhẫn của Thanh văn giống như độ sáng của lưỡi cày sắt ở thế gian. An nhẫn của Bồ-tát giống như độ sáng vàng ròng ở châu Thiệm-bộ. Nên biết tướng của hai loại an nhẫn hơn kém có khác nhau. Vì sao? Xá-lợi Tử, vì an nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán sát sắc uẩn cho đến thức uẩn, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán sắc uẩn cho đến thức uẩn hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh từ xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán nhãn xứ cho đến ý xứ, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người thọ, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán nhãn xứ cho đến ý xứ, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán sắc xứ cho đến pháp xứ, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán sắc xứ cho đến pháp xứ, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán nhãn giới cho đến ý giới, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết,

người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán nhãn giới cho đến ý giới, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh từ xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán sắc giới cho đến pháp giới, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán sắc giới cho đến pháp giới, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh từ xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán nhãn thức giới cho đến ý thức giới, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán nhãn thức giới cho đến ý thức giới, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh từ xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán nhãn xúc cho đến ý xúc, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán nhãn xúc cho đến ý xúc, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh từ xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn

của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh từ xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán địa giới cho đến thức giới, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán địa giới cho đến thức giới, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh từ xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

An nhẫn của hàng Thanh văn thừa, chỉ quán vô minh cho đến lão tử, đưa đến phát khởi sự vô ngã, hữu tình, người sống, người chết, người nuôi, người nam, người nhận, người làm, người biết, người thấy… An nhẫn của hàng Bồ-tát thừa, cũng quán vô minh cho đến lão tử, hoàn toàn không tự tánh nhưng đưa đến phát khởi sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, tịch tĩnh từ xưa nay… cho nên an nhẫn của Bồ-tát rộng lớn, vi diệu, thanh tịnh, thù thắng hơn an nhẫn của các Thanh văn.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Có kẻ oán tặc đến chặt tay chân ra từng chi tiết. Đại Bồ-tát này suy Nghĩ: “Có thể biết được số lượng cát ở sông Hằng nhưng số lượng thân thể khó mà biết được. Nếu thân thể bị chặt và người chặt đều thuộc về sắc thì khó biết được số lượng bị phân chia. Thân thể đã bị phân tán ra từng phần rất nhỏ. Sao lại duyên nơi đây mà sinh tâm sân hận?” Đại Bồ-tát này quán ý Nghĩa như vậy, dù gặp phải oán tặc mổ xẻ thân thể ra từng chi tiết mà vẫn nhận chịu, hoàn toàn không có sân hận, báo thù. Các Bồ-tát này tùy theo sự phát khởi tâm an nhẫn, hồi hướng cầu đến trí Nhất thiết trí, hộ trì An nhẫn ba-la-mật-đa. Như vậy nên biết các Đại Bồ-tát thường không xả ly An nhẫn ba-la-mật-đa trong tất cả thời gian.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào muốn chứng quả vị Giác

ngộ cao tột. Có người đến đánh đập mắng chửi, Đại Bồ-tát này suy Nghĩ: “Có thể biết được số lượng cát ở sông Hằng, còn tội lỗi nơi thân ta khó biết được. Nghĩa là từ vô thỉ đến nay khởi các phiền não ác nghiệp, lý sự ác hại mà chư Phật, Hiền thánh cùng nhau quở trách. Nay, người này có đến đánh đập mắng chửi cũng chưa bằng một phần trăm, một phần ngàn cho đến một phần muôn ức. Sao lại duyên nơi đây mà sinh sân hận?” Đại Bồ-tát này quán ý Nghĩ như vậy, dù có người đến đánh đậïp mắng chửi, nhưng nhẫn chịu, hoàn toàn không có tâm sân hận, báo thù. Các Bồ-tát này tùy theo sự phát khởi tâm an nhẫn, hồi hướng cầu đến trí Nhất thiết trí, hộ trì An nhẫn ba-la-mật-đa. Như vậy nên biết các Đại Bồ-tát thường không xả ly An nhẫn ba-la-mật-đa trong tất cả thời gian.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, có oán tặc đến cướp đoạt tài sản. Đại Bồ-tát này nên suy Nghĩ: “Tài sản như vậy, bản chất đều không, không có sự lệ thuộc. Sao lại duyên nơi đây mà sinh sân hận.” Đại Bồ-tát này quán sát ý Nghĩa như vậy, dù gặp oán tặc cướp đoạt tài sản nhưng tâm hoàn toàn không sân hận, oán thù. Các Bồ-tát này tùy theo sự phát khởi tâm an nhẫn, hồi hướng cầu đến trí Nhất thiết trí, hộ trì An nhẫn ba-la-mật-đa. Như vậy nên biết chúng Đại Bồ-tát thường không xả ly An nhẫn ba-la-mật-đa trong tất cả thời gian.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, nên tu tâm mình để giống như đất, nước, lửa, gió, hư không…

Xá-lợi Tử hỏi:

–Tại sao chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột phải tu tâm mình để giống như với đất, nước, lửa, gió, hư không…

Mãn Từ Tử đáp:

–Nếu các Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột nên tu tâm mình để cho giống như đại địa, đại thủy, đại hỏa, đại phong, hư không, không có sự phân biệt.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Tại sao chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột phải tu tâm mình để giống như đại địa không có sự phân biệt?

Mãn Từ Tử đáp:

–Ví như đại địa, tuy đem sắc, hương, vị, xúc tốt đẹp để vào trong đó, nhưng đất hoàn toàn không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy dùng sắc, hương, vị, xúc xấu xí ném vào trong đó, nhưng đất hoàn toàn không sinh tức giận, buồn rầu. Chúng Đại Bồ-tát như vậy, tuy gặp các cảnh ưa thích nhưng không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy gặp các cảnh buồn bực, nhưng không sinh tâm tức giận, buồn rầu. Vì tánh an nhẫn tịnh tín luôn luôn hiện ngay trước mặt, giống như tánh bình đẳng của đại địa mà lưu chuyển. Cho nên nói chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột nên tu tâm mình giống như đại địa, không có phân biệt.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Tại sao chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột phải tu tâm mình để giống như đại thủy, không có phân biệt?

Mãn Từ Tử đáp:

–Ví như đại thủy, tuy đem sắc, hương, vị, xúc tốt đẹp để trong đó nhưng nước hoàn toàn không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy dùng sắc, hương, vị, xúc xấu xí ném vào trong đó, nhưng nước hoàn toàn không sinh tức giận, buồn rầu. Chúng Đại Bồ-tát như vậy, tuy gặp các cảnh ưa thích nhưng không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy gặp các cảnh buồn bực, nhưng không sinh tâm tức giận, buồn rầu. Vì tánh an nhẫn tịnh tín luôn luôn hiện ngay trước mặt, giống như tánh bình đẳng của đại thủy mà lưu chuyển. Nên nói, chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột nên tu tâm mình giống như đại thủy, không có phân biệt.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Tại sao chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột phải tu tâm mình để giống như đại hỏa, không có sự phân biệt?

Mãn Từ Tử đáp:

–Ví như đại hỏa, tuy đem sắc, hương, vị, xúc tốt đẹp để trong đó nhưng lửa hoàn toàn không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy dùng sắc, hương, vị, xúc xấu xí ném vào trong đó, nhưng lửa hoàn toàn không sinh tức giận, buồn rầu. Chúng Đại Bồ-tát như vậy, tuy gặp các cảnh ưa thích nhưng không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy gặp các cảnh buồn bực, nhưng không sinh tâm tức giận, buồn rầu. Vì tánh an nhẫn tịnh tín luôn luôn hiện ngay trước mặt, giống như tánh

bình đẳng của đại hỏa mà lưu chuyển. Nên nói, chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột nên tu tâm mình giống như đại hỏa, không có phân biệt.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Tại sao chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột phải tu tâm mình để giống như đại phong không có phân biệt?

Mãn Từ Tử đáp:

–Ví như đại phong, tuy đem sắc, hương, vị, xúc tốt đẹp để trong đó nhưng gió hoàn toàn không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy dùng sắc, hương, vị, xúc xấu xí ném vào trong đó, nhưng gió hoàn toàn không sinh tức giận, buồn rầu. Chúng Đại Bồ-tát như vậy, tuy gặp các cảnh ưa thích nhưng không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy gặp các cảnh buồn bực, nhưng không sinh tâm tức giận, buồn rầu. Vì tánh an nhẫn tịnh tín luôn luôn hiện ngay trước mặt, giống như tánh bình đẳng của đại phong mà lưu chuyển. Nên nói, chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột nên tu tâm mình giống như đại phong, không có phân biệt.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Tại sao chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột phải tu tâm mình để giống như hư không, không có phân biệt?

Mãn Từ Tử đáp:

–Ví như hư không, tuy đem sắc, hương, vị, xúc tốt đẹp để trong đó nhưng hư không hoàn toàn không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy dùng sắc, hương, vị, xúc xấu xí ném vào trong đó, nhưng hư không hoàn toàn không sinh tức giận, buồn rầu. Chúng Đại Bồ-tát như vậy, tuy gặp các cảnh ưa thích nhưng không sinh tâm vui mừng, yêu thích cao độ. Tuy gặp các cảnh buồn bực, nhưng không sinh tâm tức giận, buồn rầu. Vì tánh an nhẫn tịnh tín luôn luôn hiện ngay trước mặt, giống như tánh bình đẳng của hư không mà lưu chuyển. Nên nói, chúng Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột nên tu tâm mình giống như hư không, không có phân biệt.

Bấy giờ, Xá-lợi Tử liền hỏi Cụ thọ Thiện Hiện:

–Hư không vô vi nên chúng Bồ-tát cũng bị lệ thuộc bởi vô vi hay sao?

Mãn Từ Tử đáp:

–Chẳng phải chúng Bồ-tát bị lệ thuộc bởi vô vi, nhưng do các Bồ-tát dùng phương tiện thiện xảo tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán sát thân tâm cùng bình đẳng với hư không, khiến cho đối với cảnh giới không có phân biệt. Tu An nhẫn ba-la-mật-đa thậm thâm. Nghĩa là các Đại Bồ-tát dùng phương tiện thiện xảo quán sát thân tâm không tánh, vô ngại cùng bình đẳng với hư không. Lãnh chịu mọi thứ xúc chạm bằng đao, trượng… Đại Bồ-tát như vậy, dùng phương tiện thiện xảo, nương tựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán sát thân tâm bình đẳng với hư không để hộ trì An nhẫn ba-la-mật-đa.

Giả sử đang luôn luôn nhẫn nhục, chịu đựng lửa dữ ở địa ngục, đao trượng ở địa ngục và những khổ não bức bách khác nơi thân mà tâm kia vẫn bình đẳng không biến không động. Đại Bồ-tát như thế là tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa hộ trì Bát-nhã ba-la-mật-đa quán sát thân tâm bình đẳng như hư không. Lãnh chịu các khổ không biến không động. Đại Bồ-tát như vậy lãnh chịu các khổ không biến, không động, tức là An nhẫn ba-la-mật-đa.

Như vậy, Đại Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, khi gặp những nỗi khổ nặng nề, nên Nghĩ như vầy: “Ta từ sinh tử vô thỉ đến nay, tuy chịu nhiều nỗi khổ đau đớn nơi thân tâm, nhưng do nỗi khổ này, biết đâu đắc quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán, quả Độc giác Bồ-đề huống chi do khổ này chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Nay thân tâm ta chịu nhiều khổ sở, là vị lợi ích các hữu tình, cho nên nhất định chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Vì vậy, bây giờ, ta nên hoan hỷ lãnh thọ.” Đại Bồ-tát như vậy, quán Nghĩa này, tuy chịu nhiều khổ sở nhưng phát sinh tăng trưởng sức nhẫn nhục, lãnh thọ một cách hoan hỷ.

Lại nữa Xá-lợi Tử, ví như có người ăn món ăn có trăm vị, thân tâm sảng khoái, sinh lòng hoan hỷ hơn. Bồ-tát cũng vậy, thấy người đến xin, hoặc xin của cải, hoặc xin từng phần nơi thân. Nên nhân đó mà bố thí, chịu đựng các nỗi khổ, nhẫn nhục lãnh thọ một cách hoan hỷ làm cho thân tâm được sảng khoái. Niềm khoái lạc ấy hơn trước gấp trăm ngàn lần.

Lại nữa Xá-lợi Tử, như nhìn thấy Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, tuy A-la-hán lậu đã tận nhưng vẫn sinh tâm hoan hỷ, cung kính tin tưởng, thù thắng hơn. Đại Bồ-tát cũng vậy, thấy người

đến xin, hoặc xin của cải, hoặc xin từng phần nơi thân, vẫn sinh tâm hoan hỷ, cung kính, tin tưởng thù thắng hơn. Nhẫn nhục, lãnh thọ những điều oán gia, oán hại, mắng chửi, hủy nhục đủ các thứ khổ nặng nề của kẻ kia. Tùy theo lúc mà phát khởi tâm an nhẫn, hồi hướng cầu trí Nhất thiết trí. Đại Bồ-tát như vậy, do tùy theo lúc phát khởi tâm an nhẫn, hồi hướng cầu đến trí Nhất thiết trí, thường không xa lìa sự tu An nhẫn ba-la-mật-đa luôn luôn làm lợi ích lớn cho các hữu tình, không để gián đoạn.

Lại nữa Xá-lợi Tử, các Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, đối với các hữu tình nên tu an nhẫn, bị đánh không đánh trả, bị mạ nhục không mạ nhục lại, bị hủy báng không hủy báng lại, bị sân nhuế không sân nhuế lại, bị quở trách không quở trách lại, bị phẫn hận không phẫn hận lại, bị khủng bố không khủng bố lại, bị hại không hại lại. Đối với các việc ác đều nhẫn nhục lãnh chịu. Vì sao? Xá-lợi Tử, vì các Đại Bồ-tát này thường không xả ly tâm trí Nhất thiết, đối với các hữu tình muốn làm lợi ích. Nếu các Đại Bồ-tát thường không xả ly tâm trí Nhất thiết, đối với các hữu tình muốn làm lợi ích lớn, giả sử thân bị mâu giáo đâm ngàn mũi nhưng trong tâm không khởi một niệm báo thù. Đối với người kia, thường sinh an nhẫn tịnh tín.

Chúng Đại Bồ-tát như thế tu hành An nhẫn ba-la-mật-đa đối với các hữu tình làm lợi ích lớn, nhất định sẽ được sắc thân vàng ròng, tướng hảo trang nghiêm, người thấy hoan hỷ. Vì vậy, Xá-lợi Tử, Đại Bồ-tát đều nên tinh tấn tu sức an nhẫn, nhẫn nhục, lãnh thọ tất cả các nỗi khổ oan gia báo hại.

Nếu Đại Bồ-tát tu hành sức an nhẫn, nhẫn nhục, lãnh thọ các nỗi khổ thì hộ trì An nhẫn ba-la-mật-đa. Đại Bồ-tát này xa lìa sinh tử, thân cận trí Nhất thiết, làm lợi ích lớn cho các hữu tình.

Nếu Đại Bồ-tát ưa thích Thanh văn, hoặc Độc giác, thì nên biết Đại Bồ-tát này thoái thất An nhẫn ba-la-mật-đa của Bồ-tát. Vì sao? Vì các Đại Bồ-tát đem tự thân mình, lãnh chịu đầy đủ đại khổ sinh tử vô biên, nhưng không đắm trước vào những điều chỉ hay tự lợi của Thanh văn, Độc giác. Vì sao? Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát đắm trước Thanh văn, hoặc Độc giác, nên biết Đại Bồ-tát này thoái thất việc làm của mình mà làm việc làm của người khác.

Khi ấy, Xá-lợi Tử liền hỏi Cụ thọ Mãn Từ Tử:

–Sao gọi là Đại Bồ-tát làm việc làm của người khác?

Mãn Từ Tử đáp:

–Nếu Đại Bồ-tát trụ ở bậc Thanh văn, hoặc bậc Độc giác, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát khởi suy Nghĩ về Thanh văn, hoặc suy Nghĩ về Độc giác, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát đắm trước giáo pháp ương ưng với Thanh văn, hoặc ưa thích ngôn luận tương ưng với Độc giác, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc uẩn thường, vô thường; thích quán thọ, tưởng, hành, thức uẩn thường, vô thường, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc uẩn lạc, khổ; thích quán thọ, tưởng, hành, thức uẩn lạc, khổ, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc uẩn ngã, vô ngã; thích quán thọ, tưởng, hành, thức uẩn ngã, vô ngã, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc uẩn tịnh, bất tịnh; thích quán thọ, tưởng, hành, thức uẩn tịnh, bất tịnh, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn xứ thường, vô thường; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thường, vô thường, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn xứ lạc, khổ; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ lạc, khổ, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn xứ ngã, vô ngã; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ ngã, vô ngã, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn xứ tịnh, bất tịnh; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ tịnh, bất tịnh, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc xứ thường, vô thường; thích quán thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thường, vô thường, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc xứ lạc, khổ; thích quán thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ lạc, khổ, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc xứ ngã, vô ngã; thích quán thanh, hương,

vị, xúc, pháp xứ ngã, vô ngã, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc xứ tịnh, bất tịnh; thích quán thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ tịnh, bất tịnh, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn giới thường, vô thường; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới thường, vô thường, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn giới lạc, khổ; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới lạc, khổ, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn giới ngã, vô ngã; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới ngã, vô ngã, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn giới tịnh, bất tịnh; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới tịnh, bất tịnh, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc giới thường, vô thường; thích quán thanh, hương, vị, xúc, pháp giới thường, vô thường, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc giới lạc, khổ; thích quán thanh, hương, vị, xúc, pháp giới lạc, khổ, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc giới ngã, vô ngã; thích quán thanh, hương, vị, xúc, pháp giới ngã, vô ngã, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán sắc giới tịnh, bất tịnh; thích quán thanh, hương, vị, xúc, pháp giới tịnh, bất tịnh, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn thức giới thường, vô thường; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới thường, vô thường, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn thức giới lạc, khổ; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới lạc, khổ, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn thức giới ngã, vô ngã; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới ngã, vô ngã, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác. Nếu Đại Bồ-tát nào thích quán nhãn thức giới tịnh, bất tịnh; thích quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới tịnh, bất tịnh, thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của người khác.

Bấy giờ, Xá-lợi Tử liền hỏi Mãn Từ Tử:

–Sao gọi là Bồ-tát làm việc làm của mình?

Mãn Từ Tử đáp:

–Nếu Đại Bồ-tát nào tu hành sáu pháp Ba-la-mật-đa, tác ý tương ưng với trí Nhất thiết trí thì Đại Bồ-tát này làm việc làm của mình. Nếu Đại Bồ-tát nào tu hành sáu pháp Ba-la-mật-đa thì không thuận tiện cho tất cả ác ma. Ví như đối với các loài rùa, ba ba thì không được thuận tiện cho dã can. Đã không được thuận tiện cho nên việc đi lại được tự tại. Chúng Đại Bồ-tát tu hành sáu pháp Ba-la-mật-đa cũng vậy, không thuận tiện cho tất cả ác ma, không được thuận tiện cho ác ma nên sự tu hành được tự tại.

Lại nữa Xá-lợi Tử, giả sử ác ma hóa tất cả hữu tình ở thế giới ba lần ngàn đều là ác ma. Cứ mỗi một ác ma đều có nhiều ma quân quyến thuộc, thứ tự trước sau kéo đến chỗ Đại Bồ-tát nhưng Đại Bồ-tát này do tu sáu pháp Ba-la-mật-đa, nên không thuận tiện cho các ác ma. Không thuận tiện cho nên tu hành tự tại. Ví như đối với các loài rùa, ba ba không thuận tiện cho dã can. Không được thuận tiện cho dã can nên đi lại tự tại. Vì vậy, Xá-lợi Tử, Đại Bồ-tát phải nên học như vầy: “Tâm ta không nên xa lìa sáu pháp Ba-la-mật-đa. Nếu tâm không xa lìa sáu pháp Ba-la-mật-đa thì không thuận tiện cho tất cả ác ma. Không thuận tiện cho ác ma nên tu hành được tự tại.”

Khi ấy, Xá-lợi Tử liền hỏi Cụ thọ Mãn Từ Tử:

–Làm thế nào Đại Bồ-tát đối với các ma sự mà biết được như thật?

Mãn Từ Tử đáp:

–Nếu Đại Bồ-tát nào không thích nghe giáo pháp tương ưng với Ba-la-mật-đa, nên biết đây là các ác ma sự.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào không thích thọ trì giáo pháp tương ưng với Ba-la-mật-đa, nên biết đây là các ác ma sự.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào không thích đọc tụng giáo pháp tương ưng với Ba-la-mật-đa, nên biết đây là các ác ma sự.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào không thích suy Nghĩ giáo pháp tương ưng với Ba-la-mật-đa, nên biết đây là các ác ma sự.

Lại nữa Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nào không thích tu hành pháp hành tương ưng với Ba-la-mật-đa, nên biết đây là các ác ma sự.

Các Đại Bồ-tát hiểu rõ những việc này rồi, bèn suy Nghĩ: “Nhất định là ác ma dùng phương tiện cản trở sự cầu trí Nhất thiết trí nơi tâm ta. Bây giờ, ta không nên tùy thuộc vào sự mong muốn kia, phải tinh cần tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa.”

Đại Bồ-tát này đối với ác ma kia, không nên sân hận, cũng không nên khởi tâm chấp nhận. Thực hành được như vậy tức là An nhẫn ba-la-mật-đa. Đại Bồ-tát này suy Nghĩ: “Khi ta chứng quả vị Giác ngộ cao tột nên độ thoát hữu tình dứt hẳn pháp tham, sân, si. Vì vậy, bây giờ đối với ác ma kia không nên sân hận.” Nếu khi Đại Bồ-tát Nghĩ được như vậy. Bấy giờ, Đại Bồ-tát hơn các ác ma, tự tại tu hành Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Nếu lúc Đại Bồ-tát suy Nghĩ tương ưng với trí Nhất thiết trí, nhưng trí này không xuất hiện thì khi đó Đại Bồ-tát suy Nghĩ: “Bây giờ, ta đừng nên làm việc không đúng, vì nó khiến cho ta không nhớ trí Nhất thiết trí.” Như vậy, Bồ-tát nên tự trách tâm mình: “Ngày nay, ta đã uổng phí thời gian.”

Lúc ấy, Xá-lợi Tử liền hỏi Cụ thọ Mãn Từ Tử:

–Mức độ nào thì gọi là uổng phí thời gian?

Mãn Từ Tử đáp:

–Nếu Đại Bồ-tát đối với sáu pháp Ba-la-mật-đa, hiện hành một ngày, không nhớ Nghĩ trí Nhất thiết trí, không hồi hướng về trí Nhất thiết trí, thì Đại Bồ-tát này uổng phí ngày giờ, hao tổn kết quả ngày giờ. Nếu Đại Bồ-tát nào đối với sáu pháp Ba-la-mật-đa, hiện hành theo từng ngày thứ nhất, ngày thứ hai, hoặc ngày thứ ba mà có thể nhớ Nghĩ đến trí Nhất thiết trí và hồi hướng về trí Nhất thiết trí. Đại Bồ-tát này tuy có sai phạm nhưng được gọi là có kết quả từng một ngày.

Bấy giờ, Xá-lợi Tử hỏi Mãn Từ Tử:

–An nhẫn Bồ-tát cùng với an nhẫn A-la-hán có khác nhau không?

Mãn Từ Tử đáp:

–Bây giờ, tôi hỏi lại Tôn giả: Núi Diệu cao cùng với hạt cải, lớn nhỏ, cao thấp, nặng nhẹ khác nhau như thế nào?

Xá-lợi Tử đáp:

–Khác nhau rất xa.

Mãn Từ Tử nói:

–An nhẫn Bồ-tát cùng với an nhẫn A-la-hán cũng lại như vậy, không nên hỏi làm gì.

Lại nữa Xá-lợi Tử, ý ông thế nào? Nước trong biển lớn, nước nơi đầu một sợi lông thì nước nơi nào nhiều hơn?

Xá-lợi Tử đáp:

–Nước trong biển lớn nhiều hơn nước nơi đầu một sợi lông cả trăm phần, ngàn phần cho đến muôn ức phần cũng chưa sánh bằng một phần nhỏ số lượng kia.

Mãn Từ Tử:

–An nhẫn Bồ-tát đối với an nhẫn A-la-hán cũng lại như vậy. Trăm phần, ngàn phần cho đến muôn ức phần cũng chưa sánh bằng một phần nhỏ số lượng kia. Vì vậy không nên hỏi như thế.

Lúc bấy giờ, Phật khen ngợi Mãn Từ Tử:

–Lành thay, lành thay! Đúng như lời ông nói. Ông nương oai lực của Phật khéo thuyết An nhẫn ba-la-mật-đa. Nếu lấy nhẫn của Đại Bồ-tát, số lượng nhẫn kia mà so với lượng nhẫn của Thanh văn, Độc giác thì là muốn lấy nhẫn của Như Lai, số lượng nhẫn kia mà so với lượng nhẫn của Thanh văn, Độc giác. Vì sao? Vì sự thành tựu nhẫn nhục của các Bồ-tát, lượng kia rất vô biên, không nên đem so sánh với lượng nhẫn của Thanh văn…

Bấy giờ, Phật dạy A-nan-đà:

–Ông nên thọ trì những lời thuyết của Mãn Từ Tử về sự tu an nhẫn của Đại Bồ-tát, chớ để quên mất.

A-nan-đà bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, con đã thọ trì đúng như lời Mãn Từ Tử đã thuyết về sự tu An nhẫn ba-la-mật-đa của Đại Bồ-tát, chắc chắn không quên mất.

Khi Đức Thế Tôn thuyết kinh này rồi, Cụ thọ Mãn Từ Tử, Cụ thọ, Xá-lợi Tử, Cụ thọ A-nan-đà và các Bồ-tát, Thanh văn khác cùng với tất cả Trời, Rồng, Dược-xoa, A-tố-lạc… nghe Phật thuyết rồi đều rất hoan hỷ, tin thọ phụng hành.

Kinh Đại Bát-Nhã Ba-La-Mật-Đa - Hội Thứ XIV - Quyển 590 - Phẩm Tinh Tấn Ba-La-Mật-Đa

KINH ĐẠI BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT-ĐA

Hội Thứ XIV

QUYỂN 590

Phẩm TINH TẤN BA-LA-MẬT-ĐA

Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Thế Tôn cùng với đại chúng Bí-sô một ngàn hai trăm năm mươi vị đại Bí-sô sống ở rừng Thệ-đa, vườn Cấp cô độc tại thành Thất-la-phiệt.

Bấy giờ, Cụ thọ Mãn Từ Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, phải dùng phương tiện gì để thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa?

Đức Phật dạy Mãn Từ Tử:

–Nếu Đại Bồ-tát nào muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột khi mới phát tâm, nên Nghĩ rằng: “Các vật sở hữu của ta, hoặc thân, hoặc tâm, trước hết phải vì người khác làm việc lợi ích, để tất cả ước nguyện được đầy đủ.”

Ví như người hầu phải suy Nghĩ: “Đi, đứng, ngồi, nằm đều theo ý chủ, không nên tự do làm theo ý mình, muốn từ nhà đi đến chợ, phố… trước hết phải thưa hỏi chủ, sau đó mới đi. Muốn ăn uống, chủ cho mới dùng. Tất cả mọi việc đều theo ý chủ.”

Đại Bồ-tát cũng vậy, muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, lúc mới phát tâm, phải Nghĩ như vầy: “Sở hữu của ta, hoặc thân hoặc tâm, đều không nên tự do mà hành động, phải tùy theo sự nghiệp lợi ích của người khác, tất cả đều phải vì họ mà thành tựu đầy đủ. Đại Bồ-tát như thế là nương tựa vào Tinh tấn ba-la-mật-đa, không xa lìa Tinh tấn ba-la-mật-đa, vì hữu tình nên làm việc đáng làm. Các Đại Bồ-tát đối với Tinh tấn ba-la-mật-đa nên thực hành như vậy.

Ví như ngựa quý, nếu có người cỡi, nó liền suy Nghĩ: “Nay, ta

không nên làm cho thân thể người cỡi bị lay động, mệt mỏi, khổ nhọc, hoặc hao tổn yên cương, qua lại tới lui, đi, đứng, nhanh, chậm đều theo ý người cỡi để bảo vệ người ấy. Không nên vì ta mà làm cho người kia phải khởi lên các lỗi giận dữ…”

Như vậy chúng Đại Bồ-tát muốn hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, không nên hành động tùy theo ý mình, phải theo ý thích người khác để làm lợi ích, bảo vệ người kia, khiến cho họ đối với thân thể ta, không khởi tất cả phiền não ác nghiệp.

Người kia đối với Đại Bồ-tát, tuy trước đây không có ân nhưng các Đại Bồ-tát vì người kia, tưởng nhớ báo ân để thành tựu các sự nghiệp. Đại Bồ-tát như vậy là thành tựu Tinh tấn ba-la-mật-đa, giúp đỡ tâm người khác, tùy theo ý của người khác mà làm các lợi ích an lạc.

Đại Bồ-tát như thế là hộ trì Tinh tấn ba-la-mật-đa làm cho các hữu tình được lợi ích an lạc, giống như sự nghiệp của mình, thường không nhàm chán. Đây là chúng Đại Bồ-tát thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Lại nữa Mãn Từ Tử, nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này an trụ thực hành Ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học, quán pháp không bên trong, pháp không bên ngoài, pháp không cả trong ngoài, pháp không không, pháp không lớn, pháp không thắng Nghĩa, pháp không hữu vi, pháp không vô vi, pháp không rốt ráo, pháp không không biên giới, pháp không tản mạn, pháp không không đổi khác, pháp không bản tánh, pháp không tự tướng, pháp không cộng tướng, pháp không nơi tất cả pháp, pháp không chẳng thể nắm bắt được, pháp không không tánh, pháp không tự tánh, pháp không không tánh tự tánh, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học quán các pháp chân như, pháp giới, pháp tánh, tánh không hư vọng, tánh chẳng đổi

khác, tánh bình đẳng, tánh ly sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, cảnh giới hư không, cảnh giới chẳng Nghĩ bàn, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học quán vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên lục xứ, lục xứ duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sinh, sinh duyên lão tử, sầu bi khổ ưu não tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học quán vô minh diệt nên hành diệt, hành diệt nên thức diệt, thức diệt nên danh sắc diệt, danh sắc diệt nên lục xứ diệt, lục xứ diệt nên xúc diệt, xúc diệt nên thọ diệt, thọ diệt nên ái diệt, ái diệt nên thủ diệt, thủ diệt nên hữu diệt, hữu diệt nên sinh diệt, sinh diệt nên lão tử, sầu bi khổ ưu não diệt, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học quán Thánh đế khổ hoặc khổ, hoặc vô thường, hoặc không, hoặc vô ngã. Quán Thánh đế tập hoặc nhân, hoặc tập, hoặc sinh, hoặc duyên. Quán Thánh đế diệt hoặc diệt, hoặc tịnh, hoặc diệu, hoặc ly. Quán Thánh đế đạo hoặc đạo, hoặc như, hoặc hành, hoặc xuất, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học bốn Tĩnh lự, bốn Vô lượng, bốn Định vô sắc, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học bốn Niệm trụ, bốn Chánh đoạn, bốn Thần túc, năm Căn, năm Lực, bảy chi Đẳng giác, tám chi Thánh đạo, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi

ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học pháp môn giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học tám Giải thoát, tám Thắng xứ, chín Định thứ đệ, mười Biến xứ, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học tất cả pháp môn Đà-la-ni, tất cả Tam-ma-địa, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học trí bậc Tịnh quán, bậc Chủng tánh, bậc Đệ bát, bậc Cụ kiến, bậc Bạc, bậc Ly dục, bậc Dó biện, bậc Độc giác, bậc Bồ-tát, bậc Như Lai, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học hoặc nơi bậc Thắng giải hành, hoặc bậc Cực hỷ, hoặc bậc Ly cấu, hoặc bậc Phát quang, hoặc bậc Diệm tuệ, hoặc bậc Cực nan thắng, hoặc bậc Hiện tiền, hoặc bậc Viễn hành, hoặc bậc Bất động, hoặc bậc Thiện tuệ, hoặc bậc Pháp vân, hoặc bậc Đẳng giác, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học thanh tịnh năm loại mắt, sáu phép thần thông thù thắng, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn mau chứng đắc trí Nhất thiết trí làm lợi ích lớn cho các hữu tình, thường nên tinh cần tu học mười lực của Như Lai, bốn điều không sợ, bốn sự hiểu biết thông suốt, đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả và mười tám pháp Phật bất cộng… vô biên Phật pháp, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Lại nữa Mãn Từ Tử, nếu Đại Bồ-tát vì muốn làm cho cõi Phật rất trang nghiêm thanh tịnh, nên ở mãi mãi trong sinh tử, tu học các công

đức, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn các loài hữu tình được thành thục nhiều, nên ở mãi mãi trong sinh tử, tu học các công đức, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát lúc mới phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, giả sử các loài hữu tình trong thế giới ba lần ngàn đều thành Bồ-tát, hoặc còn ràng buộc một đời, hoặc còn ràng buộc hai đời, hoặc còn ràng buộc ba đời, hoặc còn ràng buộc bốn đời, sẽ được thành Phật. Nói như vầy: “Các vị nên tinh cần tu học hạnh Bồ-tát. Các vị chứng quả vị Giác ngộ cao tột trước, rồi sau đó ta sẽ chứng quả vị Giác ngộ cao tột.” Bấy giờ, Bồ-tát theo lời nói kia, nên tinh cần dũng mãnh, tâm không khiếp sợ. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát còn ràng buộc một đời, hoặc còn ràng buộc hai đời, hoặc còn ràng buộc ba đời, hoặc còn ràng buộc bốn đời, sẽ được thành Phật. Giả sử các loài hữu tình ở thế giới ba lần ngàn, mới phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, nói như vầy: “Ngài hãy đợi ta chứng quả vị Giác ngộ cao tột trước, sau đó ngài mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột.” Bấy giờ, Bồ-tát theo lời nói kia, ở mãi mãi trong sinh tử, tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát, thấy người xin đến xin những vật cần dùng, thì mặt không nên nhăn nhĩ, mắt không hiện tướng sân, chỉ Nghĩ như vầy: “Hữu tình như thế là thuận theo sự cầu trí Nhất thiết trí của ta.” Và mau chóng dùng phương tiện cho người cầu xin. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát vì muốn tất cả hữu tình được an lạc, nên hoặc trải qua một kiếp, hoặc hơn một kiếp ở trong địa ngục chịu các khổ dữ dội, thân không động chuyển, tâm không thoái lui. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát, giả sử thời gian ngày đêm dài đồng như đại kiếp, tích chứa số ngày đêm này lại thành đại kiếp, trải qua nhiều thời gian hằng hà sa đại kiếp như vậy, ở trong đại địa ngục, chịu nhiều khổ não dữ dội. Do chịu nhiều khổ này dù chỉ muốn cho hữu tình được ra khỏi địa ngục, sinh ở cõi lành. Bấy giờ, Đại Bồ-tát cũng hoan hỷ lãnh chịu. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát nào nghe thuyết những việc này mà lộ vẻ vui mừng, thề nguyện vì hữu tình mà lãnh chịu tất cả, tâm không khuất phục. Nên biết đây gọi là tinh tấn thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa. Nếu Đại Bồ-tát nào nghe những việc như vậy, mà tâm bị khiếp nhược, không sinh tâm hoan hỷ muốn lãnh chịu nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát nào nghe các việc lành, tâm tâm liên tục ưa thích thọ hành. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa. Nếu Đại Bồ-tát nào nghe các việc lành, không buộc niệm nối nhau nhận làm. Nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác.

Lại nữa Mãn Từ Tử, nếu Đại Bồ-tát nào giả sử đất ở châu Thiệm-bộ này mà quét từ một chỗ rồi đến nơi khác quét khắp nơi rồi trở về chỗ cũ. Nếu khởi ý Nghĩ: “Ta lìa chỗ này đã lâu”, nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát làm việc này rồi, khởi ý Nghĩ: “Ta về đến chỗ này thật mau”, nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát đối với bảo tháp, xây cất, sửa chữa hết một ngày, rồi Nghĩ: “Ngày hôm nay, sao lại dài thế!”, nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát làm việc này rồi, khởi Nghĩ: “Ngày nay, sao lại ngắn vậy”, nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát đối với Tăng-già, xây cất, sửa sang hết một ngày, rồi Nghĩ: “Ngày hôm nay, sao lại dài thế!”, nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát làm việc này rồi, khởi Nghĩ: “Ngày nay, sao lại ngắn vậy”, nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát coi sự nghiệp đã làm trong nửa năm sinh tưởng là lâu dài. Nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát coi sự nghiệp đã làm trong nửa năm như sự nghiệp đã làm trong một ngày. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát coi sự nghiệp đã làm trong một năm, sinh tưởng lâu dài. Nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát coi sự nghiệp đã làm trong một năm như sự nghiệp đã làm trong một ngày. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát coi sự nghiệp đã làm trong nửa kiếp, sinh tưởng lâu dài. Nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát coi sự nghiệp đã làm trong nửa kiếp giống như sự nghiệp đã làm trong một ngày. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát coi sự nghiệp đã làm trong một kiếp, sinh tưởng lâu dài. Nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát coi sự nghiệp đã làm trong một kiếp giống như sự nghiệp đã làm trong một ngày. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa.

Lại nữa Mãn Từ Tử, các Đại Bồ-tát tu hạnh Bồ-tát, không nên suy Nghĩ số kiếp nhiều hay ít. Nghĩa là ta phải trải qua bao nhiêu số kiếp mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp mà phân biệt giới hạn, rồi tinh tấn dũng mãnh tu hạnh Bồ-đề, cầu chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, tinh tấn dũng mãnh tu hạnh Bồ-đề, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta nhất định không sinh tâm thoái lui, siêng năng cầu quả vị Giác ngộ cao tột”; nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, tu hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, khiến cho mau chóng viên mãn, xa lìa sinh tử, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, làm lợi ích lớn cho các hữu tình.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp mà giới hạn phân biệt, tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường xuyên tu học Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp mà giới hạn phân biệt, tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí pháp không bên trong, pháp không bên ngoài, pháp không cả trong ngoài, pháp không không, pháp không lớn, pháp không thắng Nghĩa, pháp không hữu vi, pháp không vô

vi, pháp không rốt ráo, pháp không không biên giới, pháp không tản mạn, pháp không không đổi khác, pháp không bản tánh, pháp không tự tướng, pháp không cộng tướng, pháp không nơi tất cả pháp, pháp không chẳng thể nắm bắt được, pháp không không tánh, pháp không tự tánh, pháp không không tánh tự tánh, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường xuyên tu học trí pháp không bên trong cho đến pháp không không tánh tự tánh mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp mà có giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí các pháp chân như, pháp giới, pháp tánh, tánh không hư vọng, tánh chẳng đổi khác, tánh bình đẳng, tánh ly sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, cảnh giới hư không, cảnh giới chẳng Nghĩ bàn, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường xuyên tu học trí các pháp chân như cho đến cảnh giới chẳng thể Nghĩ bàn mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên lục xứ, lục xứ duyên xúc, xúc duyên thọ, thọ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sinh, sinh duyên lão tử, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường xuyên tu học trí vô minh duyên hành cho đến sinh duyên lão tử mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí vô minh diệt nên hành diệt,

hành diệt nên thức diệt, thức diệt nên danh sắc diệt, danh sắc diệt nên lục xứ diệt, lục xứ diệt nên xúc diệt, xúc diệt nên thọ diệt, thọ diệt nên ái diệt, ái diệt nên thủ diệt, thủ diệt nên hữu diệt, hữu diệt nên sinh diệt, sinh diệt nên lão tử diệt, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí vô minh diệt nên hành diệt cho đến sinh diệt nên lão tử diệt mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn, phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí Thánh đế khổ, hoặc khổ hoặc vô thường, hoặc không hoặc vô ngã. Trí Thánh đế tập, hoặc nhân, hoặc tập, hoặc sinh, hoặc duyên. Trí Thánh đế diệt, hoặc diệt hoặc tịnh, hoặc diệu, hoặc ly. Trí Thánh đế đạo, hoặc đạo, hoặc như, hoặc hành, hoặc xuất, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí Thánh đế khổ, hoặc khổ, hoặc vô thường, hoặc không hoặc vô ngã; cho đến trí Thánh đế đạo, hoặc đạo, hoặc như, hoặc hành, hoặc xuất mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh, thường siêng năng tu học bốn Niệm trụ, bốn Chánh đoạn, bốn Thần túc, năm Căn, năm Lực, bảy chi Đẳng giác, tám chi Thánh đạo, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học bốn Niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn, phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học ba pháp môn giải thoát nhưng

cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học ba pháp môn giải thoát mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học tám Giải thoát, tám Thắng xứ, chín Định thứ đệ, mười Biến xứ, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học tám Giải thoát cho đến mười Biến xứ mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học môn Đà-la-ni, tất cả pháp môn Tam-ma-địa mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học các Bồ-tát địa và các trí địa, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học các Bồ-tát địa và các trí địa mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học năm loại mắt thanh tịnh, sáu phép thần thông thù thắng, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại

Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học năm loại mắt thanh tịnh, sáu phép thần thông thù thắng; mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học mười lực của Như Lai, bốn điều không sợ, bốn sự hiểu biết thông suốt, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học mười lực của Như Lai, bốn điều không sợ, bốn sự hiểu biết thông suốt; mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả, mười tám pháp Phật bất cộng, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học đại Từ, đại Bi, đại Hỷ, đại Xả, mười tám pháp Phật bất cộng; mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học pháp không quên mất, tánh luôn luôn xả mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí

Nhất thiết tướng, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học trí Nhất thiết, trí Đạo tướng, trí Nhất thiết tướng mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ số kiếp rồi giới hạn phân biệt. Tuy rất dũng mãnh thường siêng năng tu học tất cả hạnh Đại Bồ-tát, nhưng cũng gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Dù trải qua vô lượng, vô biên đại kiếp, rất dũng mãnh thường siêng năng tu học tất cả hạnh Đại Bồ-tát mới được viên mãn, mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Ta phải nhất định không sinh tâm thoái lui, khuất phục.” Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Lại nữa Mãn Từ Tử, nếu có lời yêu cầu Đại Bồ-tát rằng: “Ngài nên vì tôi trong một ngày phá vỡ núi Diệu cao.” Nếu hỏi lại: “Núi Diệu cao lớn nhỏ thế nào mà ông lại bắt tôi đập phá làm bao nhiêu phần?” Nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu suy Nghĩ như vầy: “Núi Diệu cao dù lớn nhỏ, trong một ngày tôi sẽ vì ông mà đập phá, giống hạt cải hoặc như vi trần.” Dù trải qua nhiều thời gian mới đập phá được, nhưng ý vị kia chỉ cho rằng như trong chốc lát. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ: “Giả sử hằng hà sa đại kiếp làm thành một ngày đêm, tích lũy ngày đêm ấy lại thành đại kiếp. Dù trải qua vô lượng đại kiếp như vậy tu hạnh Bồ-tát mới chứng quả vị Giác ngộ cao tột. Tôi đối với việc này, tâm không thoái chuyển, huống chi không có việc này mà không siêng năng cầu. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Nếu Đại Bồ-tát, khi nghe thuyết tướng tinh tấn như vậy, lộ vẻ vui mừng, tâm không nhiếp sợ. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn. Nếu Đại Bồ-tát, khi nghe thuyết tướng tinh tấn như vậy mà tâm thoái lui, hoang mang, sinh lòng sợ hãi. Nên biết, đây gọi là Bồ-tát biếng nhác, không mau đắc trí Nhất thiết trí.

Nếu Đại Bồ-tát nghe thuyết Tinh tấn ba-la-mật-đa suy Nghĩ như

vầy: “Biết khi nào mới thành tựu công đức thù thắng khó chứng như thế”; nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát, nghe thuyết Tinh tấn ba-la-mật-đa Nghĩ như vầy: “Công đức như thế, ta đều có đủ. Ta phải nhất định tu tập để mau đến bờ bên kia”; nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Nếu có người đến xin tay, chân, đầu của Đại Bồ-tát, Bồ-tát liền suy Nghĩ: “Nếu cho người kia thì ta sẽ không tay, không chân, không đầu”; nên biết đây là Bồ-tát biếng nhác. Nếu có người đến xin tay, chân, đầu của Đại Bồ-tát, Bồ-tát liền suy Nghĩ: “Ta đem cho người kia, sẽ được tay, chân, đầu vô thượng vi diệu của Trời, Rồng, A-tố-lạc…”; nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Nếu có người đến xin mắt, tai của Đại Bồ-tát, Bồ-tát liền Nghĩ: “Ta đem cho người kia, thì không còn mắt, tai”; nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu có người đến xin mắt, tai của Đại Bồ-tát, Bồ-tát liền Nghĩ: “Ta bố thí người kia thì sẽ được mắt, tai vô thượng giống như thắng trí của Trời, Rồng, A-tố-lạc…”; nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn, xa lìa Nhị thừa, thân cận trí Nhất thiết trí.

Nếu có người đến xin từng phần nơi thân của Đại Bồ-tát, Bồ-tát liền Nghĩ: “Nếu ta đem cho người kia, thì bị thiếu từng phần nơi thân”; nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu có người đến xin từng phần nơi thân của Đại Bồ-tát, Bồ-tát liền Nghĩ: “Ta đem cho người ấy, sẽ được Phật pháp Vô thượng, tất cả pháp trí từng phần thân của Trời, Rồng, A-tố-lạc…”; nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Nếu có người đến xin nhiều thứ của Đại Bồ-tát, Bồ-tát liền Nghĩ: “Người này xin rất nhiều. Như vậy thì làm sao thực hiện đầy đủ ý nguyện đó.” nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu có người đến xin nhiều thứ của Đại Bồ-tát, Bồ-tát liền Nghĩ: “Những thứ này, ta chưa có nhiều. Giả sử cả loài hữu tình ở hằng hà sa thế giới, trong một ngày đêm đều đến xin ta các thứ cần dùng, ta nên dùng phương tiện tìm kiếm tiền tài, châu báu khắp nơi để làm cho họ đều đầy đủ, huống chi chỉ bấy nhiêu mà lại không cho.” nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Vì sao? Vì nếu các Đại Bồ-tát muốn hiển lộ vô lượng Phật pháp, tất cả pháp trí; chẳng phải dùng tinh tấn hữu lượng bố thí mà có thể dẫn đến hiển lộ vô lượng Phật pháp, tất cả pháp trí. Cốt yếu là phải

mặc áo giáp, đội mũ tinh tấn với bố thí rộng lớn vô lượng, mới dẫn đến hiển lộ vô lượng Phật pháp, tất cả pháp trí.

Ví như có người muốn qua biển lớn, điều cốt yếu trước hết là phải chuẩn bị đầy đủ các thứ hành trang lương thực nhiều hơn du-thiện-na, hơn trăm du-thiện-na, hơn ngàn du-thiện-na, hơn trăm ngàn du-thiện-na, sau đó mới đi. Chúng Đại Bồ-tát cũng vậy, muốn chứng quả vị Giác ngộ cao tột, cần phải trải qua vô lượng trăm ngàn muôn ức kiếp, tu tập công đức, sau đó mới chứng. Nếu Đại Bồ-tát nào suy Nghĩ: “Ta có hữu lượng, hữu biên đại kiếp cầu chứng quả vị Giác ngộ cao tột”; nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát nào suy Nghĩ: “Ta cần có vô lượng, vô biên đại kiếp cầu chứng quả vị Giác ngộ cao tột.” Nên biết, đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Lúc bấy giờ, Mãn Từ Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát tinh tấn như vậy đâu gọi là khó.

Thế Tôn dạy:

–Ông cho rằng chúng Đại Bồ-tát tinh tấn như vậy chẳng phải là khó sao?

Mãn Từ Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát tinh tấn như vậy con cho rằng không phải khó. Vì sao? Vì Phật thuyết, các pháp đều như việc huyễn. Lạc thọ, khổ thọ và các pháp giúp cho việc thọ đều như huyễn. Bồ-tát đã thông đạt thật tánh các pháp như vậy thì tinh tấn khó gì?

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử:

–Nên biết, chúng Đại Bồ-tát, tuy biết các pháp đều là việc như huyễn, nhưng vẫn phát khởi tinh tấn thân tâm, thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa, cầu đại Bồ-đề, thường không ngưng nghỉ. Do đó, tinh tấn như vậy rất là khó đối với chúng Đại Bồ-tát này.

Khi ấy, Mãn Từ Tử liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, thật kỳ lạ! Bạch Thiện Thệ, thật hy hữu! Khéo thuyết tinh tấn rất khó của chúng Đại Bồ-tát, nên biết, chúng Đại Bồ-tát có thể làm những việc khó. Tuy biết các pháp hoàn toàn không sở hữu, nhưng vẫn cầu quả vị Giác ngộ cao tột, vì muốn thuyết cho vô biên các loài hữu tình, chấm dứt hẳn pháp vô trí, nhưng các pháp vô trí thật cũng không thật. Chấp vô trí là vì ngã và ngã sở, cũng không có hữu tình Nghĩ như vầy: “Đây là ngã và ngã sở chân thật”.

Như vậy, vô trí là do nhân duyên hòa hợp, cho nên sinh mà thật không sinh, duyên xa lìa cho nên diệt mà thật không diệt.

Nếu Đại Bồ-tát nào, tuy biết như vậy, nhưng tâm không thoái chuyển. Đại Bồ-tát này thực hành Tinh tấn ba-la-mật-đa. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Các pháp đều không, bây giờ, ta phải làm sao phát khởi Tinh tấn ba-la-mật-đa?” Nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác.

Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Vì tất cả pháp hoàn toàn không, cho nên ta cầu quả vị Giác ngộ cao tột. Hiểu rõ các pháp là không để thuyết cho hữu tình, khiến cho họ thoát các khổ sinh tử trong năm đường”; nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Nếu Đại Bồ-tát Nghĩ như vầy: “Sinh tử không ngằn mé, ta đâu có thể làm cho họ đều được diệt độ”; nên biết đây gọi là Bồ-tát biếng nhác. Nếu Đại Bồ-tát suy Nghĩ như vầy: “Sinh tử vô thỉ nhưng có chấm dứt, tại sao ta lại không làm cho họ diệt độ. Giả sử tinh tấn cầu đại Bồ-đề như từ vô thỉ đến nay đã trải qua bao kiếp số, sau đó mới chứng, ta còn nên cầu chứng, huống chi không trải qua bao nhiêu kiếp số.” Lại Nghĩ: “Nếu các Đại Bồ-tát ưa thích tu tập tác ý tương ưng với trí Nhất thiết trí, như vừa phát tâm đã qua ngày đêm, nửa tháng, một tháng, một năm, hai năm… mà vẫn không hay không biết. Nếu các Bồ-tát ưa thích tu tập Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, làm cho tâm thanh tịnh hoàn toàn không có suy Nghĩ. Hiểu rõ bao nhiêu ngày đêm, nửa tháng, một tháng, một năm, hai năm… đã qua. Vì vậy việc cầu Bồ-đề rất dễ đắc, không phải sợ hãi mà càng tinh tấn lâu dài. Nên biết đây gọi là Bồ-tát tinh tấn.

Ví như trưởng giả cầu nhiều của cải, ngày đêm siêng năng suy Nghĩ tìm phương tiện, thường Nghĩ rằng: “Đến lúc ấy, ta sẽ được nhiều của cải cho thỏa mãn sở nguyện.” Do đó, nên không rảnh để mong cầu việc ăn uống.

Đại Bồ-tát cũng vậy, muốn cầu sáu pháp Ba-la-mật-đa để tâm được thanh tịnh, nên tinh cần tu tập tác ý tương ưng với trí Nhất thiết trí, như vừa mới phát tâm đã qua ngày đêm, nửa tháng, một tháng, một năm, hai năm… thường suy Nghĩ: “Chừng nào ta sẽ được vật báu trí

Nhất thiết, lợi ích cho hữu tình.”

Khi ấy, Mãn Từ Tử liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát mặc áo giáp đại tinh tấn như tinh cần cầu báu công đức quý báu Vô thượng của Phật, lợi ích hữu tình. Đúng thật như Thế Tôn thường tuyên thuyết.” Tất cả Bồ-tát có thể làm những việc khó làm.

Bấy giờ, Phật dạy Mãn Từ Tử:

–Ta xem trời, người… ở thế gian không ai có đầy đủ công đức hiếm có như các Đại Bồ-tát, ngoại trừ Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác.

Khi ấy, Mãn Từ Tử bèn rời khỏi tòa đứng dậy bày vai áo bên trái, gối phải chấm đất, chắp tay cung kính, bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, các loài hữu tình ở Đông, Tây, Nam, Bắc bốn góc trên, dưới, vô biên thế giới trụ Bồ-tát thừa. Ai chưa phát tâm Vô thượng Bồ-đề nguyện mau chóng phát. Ai đã phát tâm Vô thượng Bồ-đề, nguyện không thoái chuyển. Nếu ai đối với quả vị Giác ngộ cao tột đã không thoái chuyển, nguyện mau viên mãn trí Nhất thiết trí.

Bấy giờ, Phật hỏi Mãn Từ Tử:

–Ông quán Nghĩa nào mà nguyện các Bồ-tát mau được viên mãn trí Nhất thiết trí?

Mãn Từ Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu không có Bồ-tát thì không có chư Phật xuất hiện thế gian. Nếu không có chư Phật xuất hiện thế gian thì không có chúng Bồ-tát và Thanh văn. Cần có Bồ-tát tu hạnh Bồ-tát mới có chư Phật xuất hiện thế gian. Vì có chư Phật xuất hiện thế gian mới có chúng Bồ-tát và Thanh văn.

Ví như cây lớn do có gốc thân nên có nhánh lá. Do có nhánh lá nên có hoa quả. Do có hoa quả nên lại sinh cây lớn. Như vậy, thế gian do có Bồ-tát nên có chư Phật xuất hiện thế gian. Do có chư Phật hiện ra thế gian nên có chúng Bồ-tát và Thanh văn. Do có Bồ-tát tu hành Bồ-tát, lại có Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác xuất hiện thế gian, làm lợi ích lớn.

Bấy giờ, Phật khen Mãn Từ Tử:

–Lành thay, lành thay! Đúng như lời ông đã nói.

Khi ấy, Phật bảo A-nan-đà:

–Ông nên thọ trì sự tu Tinh tấn ba-la-mật-đa của các Bồ-tát mặc giáp tinh tấn, đừng để quên mất.

A-nan-đà bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, con đã thọ trì sự tu Tinh tấn ba-la-mật-đa của các Bồ-tát mặc giáp tinh tấn, chắc chắn không bao giờ quên.

Khi Đức Thế Tôn thuyết kinh này rồi, Cụ thọ Mãn Từ Tử, Cụ thọ Xá-lợi Tử, Cụ thọ A-nan-đà và các chúng Thanh văn Bồ-tát cùng tất cả Trời, Rồng, A-tố-lạc… nghe Phật thuyết rồi đều rất vui mừng, tín thọ phụng hành.