Đại Tập 29 · Bộ Bát-nhã XII · Số 220 (Quyển 551–600)

Kinh Đại Bát-Nhã Ba-La-Mật-Đa - Quyển 555 - Phẩm 29: Tin Theo

KINH ĐẠI BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT-ĐA

QUYỂN 555

Phẩm 29: TIN THEO

Lại nữa Thiện Hiện, các Đại Bồ-tát nên quán các pháp không hòa hợp, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không phân biệt, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không hủy hoại lẫn nhau, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không biến đổi đi, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không biểu hiện, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp theo hiểu biết, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp chỉ là sự có trình bày giả danh, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp chỉ là sự sắp đặt, xây dựng giả tạo bằng lời nói, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp chỉ là giả gây dựng, không nơi chốn, không thời gian, cũng không thật là việc có thể tuyên thuyết, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp chỉ có tánh, tướng, dụng chỉ là hư giả, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không giới hạn, trở ngại, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Nên quán sắc uẩn không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thọ, tưởng, hành, thức uẩn không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn xứ không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc xứ không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn giới không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc giới không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán

thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn thức giới không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn xúc không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán địa giới không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhân duyên không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán vô minh không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não không hạn lượng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không tướng trạng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tướng thông đạt các pháp, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sự thanh tịnh của bản tánh các pháp, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không nói năng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không sinh…, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không diệt…, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp Niết-bàn…, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp chân như…, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không qua lại, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không mình và người, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp mình và người, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp bản tánh thanh tịnh của phàm phu và Thánh, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp vứt bỏ gánh nặng, không phát triển lợi ích nữa của các pháp, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không phương tiện, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Vì sao? Vì bản tánh sắc uẩn, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh thọ, tưởng, hành, thức uẩn, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhãn xứ, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh sắc xứ, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhãn giới, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh sắc giới, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhãn thức giới, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhãn xúc, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh địa giới, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh thủy, hỏa, phong, không, thức giới, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh nhân duyên, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh vô minh, không phương hướng, không nơi chốn. Bản tánh hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não, không phương hướng, không nơi chốn.

Này Thiện Hiện, nên quán các pháp tịch diệt, an lạc để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không ái, không lìa ái, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không nhiễm, không lìa nhiễm, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Vì sao? Vì tánh chân thật của sắc uẩn không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của thọ, tưởng, hành, thức uẩn không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhãn xứ không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của sắc xứ không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không

nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhãn giới không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của sắc giới không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhãn thức giới không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhãn xúc không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của địa giới không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của thủy, hỏa, phong, không, thức giới không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của nhân duyên không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của vô minh không nhiễm, không lìa nhiễm. Tánh chân thật của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não không nhiễm, không lìa nhiễm.

Này Thiện Hiện, nên quán các pháp hoàn toàn thanh tịnh, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp không dính mắc, lìa dính mắc, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp giác ngộ Bồ-đề và Phật trí, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp Không, Vô tướng, Vô nguyện, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp lương dược Từ bi là đứng đầu, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp từ trú, phạm trú, không chấp giữ, không vượt qua, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp đối với các hữu tình không giận, không hờn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán biển cả không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán hư không không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc uẩn lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thọ, tưởng, hành, thức uẩn lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn xứ lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên

quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc xứ lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn giới lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc giới lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp giới lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn thức giới lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn xúc lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán địa giới lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhân duyên lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán vô minh lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não lìa các tướng, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc uẩn không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thọ, tưởng, hành, thức uẩn không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn xứ không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán sắc xứ không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn giới không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán săc giới không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Nên quán thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn thức giới không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhãn xúc không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán địa giới không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán nhân duyên không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán vô minh không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ. hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não, không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán ánh sáng mặt trời chiếu soi không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tất cả âm thanh không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tất cả hữu tình không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán chứa nhóm pháp lành không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán các pháp đắc định không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tất cả Phật pháp không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tất cả pháp không giới hạn, để để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tánh không không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tất cả tâm và tâm sở không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tâm hành không giới hạn, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán pháp lành không chuyển biến, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán vô lượng pháp không lành, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán tất cả pháp như Sư tử rống, để tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Vì sao? Vì sắc uẩn như biển lớn; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như

biển lớn. Nhãn xứ như biển lớn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như biển lớn. Sắc xứ như biển lớn; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như biển lớn. Nhãn giới như biển lớn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như biển lớn. Sắc giới như biển lớn; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như biển lớn. Nhãn thức giới như biển lớn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như biển lớn. Nhãn xúc như biển lớn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như biển lớn. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như biển lớn; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như biển lớn. Địa giới như biển lớn; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như biển lớn. Nhân duyên như biển lớn; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như biển lớn. Vô minh như biển lớn; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như biển lớn.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như hư không; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như hư không. Nhãn xứ như hư không, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như hư không. Sắc xứ như hư không; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như hư không. Nhãn giới như hư không; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như hư không. Sắc giới như hư không; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như hư không. Nhãn thức giới như hư không; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như hư không. Nhãn xúc như hư không; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như hư không. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như hư không; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như hư không. Địa giới như hư không; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như hư không. Nhân duyên như hư không; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như hư không. Vô minh như hư không; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như hư không.

Này Thiện Hiện, sắc như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; thọ, tưởng, hành, thức như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Nhãn xứ như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Sắc xứ như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Nhãn giới như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Sắc giới như núi Diệu cao trang sức bằng các thứ xinh đẹp; thanh,

hương, vị, xúc, pháp giới như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Nhãn thức giới như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Nhãn xúc như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Địa giới như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Nhân duyên như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp. Vô minh như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như núi Diệu cao, trang sức bằng các thứ xinh đẹp.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như mặt trời sinh ánh sáng; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như mặt trời sinh ánh sáng. Nhãn xứ như mặt trời sinh ánh sáng; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như mặt trời sinh ánh sáng. Sắc xứ như mặt trời sinh ánh sáng; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như mặt trời sinh ánh sáng. Nhãn giới như mặt trời sinh ánh sáng; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như mặt trời sinh ánh sáng. Sắc giới như mặt trời sinh ánh sáng; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như mặt trời sinh ánh sáng. Nhãn thức giới như mặt trời sinh ánh sáng; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như mặt trời sinh ánh sáng. Nhãn xúc như mặt trời sinh ánh sáng; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như mặt trời sinh ánh sáng. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như mặt trời sinh ánh sáng; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như mặt trời sinh ánh sáng. Địa giới như mặt trời sinh ánh sáng; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như mặt trời sinh ánh sáng. Nhân duyên như mặt trời sinh ánh sáng; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như mặt trời sinh ánh sáng. Vô minh như mặt trời sinh ánh sáng; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như mặt trời sinh ánh sáng.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như âm thanh không giới hạn; thọ,

tưởng, hành, thức uẩn như âm thanh không giới hạn. Nhãn xứ như âm thanh không giới hạn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như âm thanh không giới hạn. Sắc xứ như âm thanh không giới hạn; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như âm thanh không giới hạn. Nhãn giới như âm thanh không giới hạn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như âm thanh không giới hạn. Sắc giới như âm thanh không giới hạn; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như âm thanh không giới hạn. Nhãn thức giới như âm thanh không giới hạn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như âm thanh không giới hạn. Nhãn xúc như âm thanh không giới hạn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như âm thanh không giới hạn. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như âm thanh không giới hạn; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như âm thanh không giới hạn. Địa giới như âm thanh không giới hạn; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như âm thanh không giới hạn. Nhân duyên như âm thanh không giới hạn; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như âm thanh không giới hạn. Vô minh như âm thanh không giới hạn; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như âm thanh không giới hạn.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như hữu tình giới không giới hạn; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như hữu tình giới không giới hạn. Nhãn xứ như hữu tình giới không giới hạn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, như hữu tình giới không giới hạn. Sắc xứ như hữu tình giới không giới hạn; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, như hữu tình giới không giới hạn. Nhãn giới như hữu tình giới không giới hạn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, như hữu tình giới không giới hạn. Sắc giới như hữu tình giới không giới hạn; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, như hữu tình giới không giới hạn. Nhãn thức giới như hữu tình giới không giới hạn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, như hữu tình giới không giới hạn. Nhãn xúc như hữu tình giới không giới hạn; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, như hữu tình giới không giới hạn. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như hữu tình giới không giới hạn; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như hữu tình giới không giới hạn. Địa giới như hữu tình giới không giới hạn; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như hữu tình giới không giới hạn. Nhân duyên như hữu tình giới không giới hạn; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như hữu tình giới không giới hạn. Vô

minh như hữu tình giới không giới hạn; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như hữu tình giới không giới hạn.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như đất, không biên giới; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như đất, không biên giới. Nhãn xứ như đất, không biên giới. nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như đất, không biên giới. Sắc xứ như đất, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như đất, không biên giới. Nhãn giới như đất, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như đất, không biên giới. Sắc giới như đất, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như đất, không biên giới. Nhãn thức giới như đất, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như đất, không biên giới. Nhãn xúc như đất, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như đất, không biên giới. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, như đất, không biên giới; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra, như đất, không biên giới. Địa giới như đất, không biên giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới, như đất, không biên giới. Nhân duyên như đất, không biên giới; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như đất, không biên giới. Vô minh như đất, không biên giới; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như đất, không biên giới.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như nước, không biên giới; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như nước, không biên giới. Nhãn xứ như nước, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như nước, không biên giới. Sắc xứ như nước, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp như nước, không biên giới. Nhãn giới như nước, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như nước, không biên giới. Sắc giới như nước, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như nước, không biên giới. Nhãn thức giới như nước, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như nước, không biên giới. Nhãn xúc như nước, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như nước, không biên giới. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, như nước, không biên giới; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra, như nước, không biên giới. Địa giới như nước, không biên giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới, như nước, không biên giới. Nhân duyên như nước, không biên giới; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như nước,

không biên giới. Vô minh như nước, không biên giới; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như nước, không biên giới.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như lửa, không biên giới; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như lửa, không biên giới. Nhãn xứ như lửa, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như lửa, không biên giới. Sắc xứ như lửa, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, như lửa, không biên giới. Nhãn giới như lửa, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, như lửa, không biên giới. Sắc giới như lửa, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, như lửa, không biên giới. Nhãn thức giới như lửa, không biên giới; nhĩ, tỷ. Thiệt, thân, ý thức giới, như lửa, không biên giới. Nhãn xúc như lửa, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, như lửa, không biên giới. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như lửa, không biên giới; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như lửa, không biên giới. Địa giới như lửa, không biên giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như lửa, không biên giới. Nhân duyên như lửa, không biên giới; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như lửa, không biên giới. Vô minh như lửa, không biên giới; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ. Hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như lửa, không biên giới.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như gió, không biên giới; thọ, tưởng, hành, thức như gió, không biên giới. Nhãn xứ như gió, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như gió, không biên giới. Sắc xứ như gió, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như gió, không biên giới. Nhãn giới như gió, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như gió, không biên giới. Sắc giới như gió, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp như gió, không biên giới. Nhãn thức giới như gió, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như gió, không biên giới. Nhãn xúc như gió, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như gió, không biên giới. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như gió, không biên giới; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý, xúc làm duyên sinh ra như gió, không biên giới. Địa giới như gió, không biên giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như gió, không biên giới. Nhân duyên như gió, không biên giới; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như gió, không biên giới. Vô minh như gió, không biên giới; hành, thức,

danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như gió, không biên giới.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như hư không, không biên giới; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như hư không, không biên giới. Nhãn xứ như hư không, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như hư không, không biên giới. Sắc xứ như hư không, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như hư không, không biên giới. Nhãn giới như hư không, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như hư không, không biên giới. Sắc giới như hư không, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như hư không, không biên giới. Nhãn thức giới như hư không, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như hư không, không biên giới. Nhãn xúc như hư không, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như hư không, không biên giới. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như hư không, không biên giới; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như hư không, không biên giới. Địa giới như hư không, không biên giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như hư không, không biên giới. Nhân duyên như hư không, không biên giới; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như hư không, không biên giới. Vô minh như hư không, không biên giới; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như hư không, không biên giới.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn lìa tướng, tập hợp thiện; thọ, tưởng, hành, thức uẩn lìa tướng, tập hợp thiện. Nhãn xứ lìa tướng, tập hợp thiện; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ lìa tướng, tập hợp thiện. Sắc xứ lìa tướng, tập hợp thiện; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ lìa tướng, tập hợp thiện. Nhãn giới lìa tướng, tập hợp thiện; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới lìa tướng, tập hợp thiện. Sắc giới lìa tướng, tập hợp thiện; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới lìa tướng, tập hợp thiện. Nhãn thức giới lìa tướng, tập hợp thiện; nhĩ, tỷ, thiệt, thân. Yù thức giới lìa tướng, tập hợp thiện. Nhãn xúc lìa tướng, tập hợp thiện; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc lìa tướng, tập hợp thiện. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra lìa tướng, tập hợp thiện; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra lìa tướng, tập hợp thiện. Địa giới lìa tướng, tập hợp thiện; thủy, hỏa, phong, không, thức giới lìa tướng, tập hợp thiện. Nhân duyên lìa tướng, tập hợp thiện; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng

thượng duyên lìa tướng, tập hợp thiện. Vô minh lìa tướng, tập hợp thiện; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não lìa tướng, tập hợp thiện.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn lìa tướng, tập hợp pháp; thọ, tưởng, hành, thức uẩn lìa tướng, tập hợp pháp. Nhãn xứ lìa tướng, tập hợp pháp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ lìa tướng, tập hợp pháp. Sắc xứ lìa tướng, tập hợp pháp; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ lìa tướng, tập hợp pháp. Nhãn giới lìa tướng, tập hợp pháp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới lìa tướng, tập hợp pháp. Sắc giới lìa tướng, tập hợp pháp; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới lìa tướng, tập hợp pháp. Nhãn thức giới lìa tướng, tập hợp pháp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới lìa tướng, tập hợp pháp. Nhãn xúc lìa tướng, tập hợp pháp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc lìa tướng, tập hợp pháp. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra lìa tướng, tập hợp pháp; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra lìa tướng, tập hợp pháp. Địa giới lìa tướng, tập hợp pháp; thủy, hỏa, phong, không, thức giới lìa tướng, tập hợp pháp. Nhân duyên lìa tướng, tập hợp pháp; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên lìa tướng, tập hợp pháp. Vô minh lìa tướng, tập hợp pháp; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não lìa tướng, tập hợp pháp.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như định, không biên giới; thọ, tưởng, hành, thức, uẩn như định, không biên giới. Nhãn xứ như định, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ như định, không biên giới. Sắc xứ như định, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như định, không biên giới. Nhãn giới như định, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như định, không biên giới. Sắc giới như định, không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như định, không biên giới. Nhãn thức giới như định, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như định, không biên giới. Nhãn xúc như định, không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc như định, không biên giới. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như định, không biên giới; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như định, không biên giới. Địa giới như định, không biên giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như định, không biên giới. Nhân duyên như định, không biên giới; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như định, không biên

giới. Vô minh như định, không biên giới; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như định, không biên giới.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn, lìa tự tánh sắc uẩn, chân như sắc uẩn là Phật pháp; thọ, tưởng, hành, thức uẩn lìa tự tánh thọ uẩn…; chân như thọ uẩn… là Phật pháp. Nhãn xứ, lìa tự tánh nhãn xứ, chân như nhãn xứ là Phật pháp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ lìa tự tánh nhĩ xứ…; chân như nhĩ xứ… là Phật pháp. Sắc xứ, lìa tự tánh sắc xứ, chân như sắc xứ là Phật pháp; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ lìa tự tánh thanh xứ…; chân như thanh xứ… là Phật pháp. Nhãn giới lìa tự tánh nhãn giới, chân như nhãn giới là Phật pháp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới lìa tự tánh nhĩ giới…; chân như nhĩ giới… là Phật pháp. Sắc giới lìa tự tánh sắc giới, chân như sắc giới là Phật pháp; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới lìa tự tánh thanh giới…; chân như thanh giới… là Phật pháp. Nhãn thức giới lìa tự tánh nhãn thức giới, chân như nhãn thức giới là Phật pháp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới lìa tự tánh nhĩ thức giới…, chân như nhĩ thức giới… là Phật pháp. Nhãn xúc lìa tự tánh nhãn xúc, chân như nhãn xúc là Phật pháp; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc lìa tự tánh nhĩ xúc…; chân như nhĩ xúc… là Phật pháp. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, lìa tự tánh các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, chân như các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra là Phật pháp; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra, lìa tự tánh các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra…; chân như các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra… là Phật pháp. Địa giới lìa tự tánh địa giới, chân như địa giới… là Phật pháp; thủy, hỏa, phong, không, thức giới lìa tự tánh thủy giới…; chân như thủy giới… là Phật pháp. Nhân duyên lìa tự tánh nhân duyên, chân như nhân duyên là Phật pháp; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên lìa tự tánh đẳng vô gián duyên…; chân như đẳng vô gián duyên… là Phật pháp. Vô minh lìa tự tánh vô minh, chân như vô minh là Phật pháp; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não lìa tự tánh hành…; chân như hành… là Phật pháp.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn, pháp tánh không biên giới; thọ, tưởng, hành, thức uẩn, pháp tánh không biên giới. Nhãn xứ, pháp tánh không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, pháp tánh không biên giới. Sắc xứ,

pháp tánh không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, pháp tánh không biên giới. Nhãn giới, pháp tánh không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, pháp tánh không biên giới. Sắc giới, pháp tánh không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, pháp tánh không biên giới. Nhãn thức giới, pháp tánh không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, pháp tánh không biên giới. Nhãn xúc, pháp tánh không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc pháp tánh không biên giới. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, pháp tánh không biên giới; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra, pháp tánh không biên giới. Địa giới, pháp tánh không biên giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới, pháp tánh không biên giới. Nhân duyên, pháp tánh không biên giới; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, pháp tánh không biên giới. Vô minh, pháp tánh không biên giới; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não, pháp tánh không biên giới.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn không, pháp tánh không biên giới; thọ, tưởng, hành, thức uẩn không, pháp tánh không biên giới. Nhãn xứ không, pháp tánh không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không, pháp tánh không biên giới. Sắc xứ không, pháp tánh không biên giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không, pháp tánh không biên giới. Nhãn giới không, pháp tánh không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không, pháp tánh không biên giới. Sắc giới không, pháp tánh không biên giới; thanh, hương vị, xúc, pháp giới không, pháp tánh không biên giới. Nhãn thức giới không, pháp tánh không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không, pháp tánh không biên giới. Nhãn xúc không, pháp tánh không biên giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không, pháp tánh không biên giới. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không, pháp tánh không biên giới; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra không, pháp tánh không biên giới. Địa giới không, pháp tánh không biên giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không, pháp tánh không biên giới. Nhân duyên không, pháp tánh không biên giới; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên không, pháp tánh không biên giới. Vô minh không, pháp tánh không biên giới; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não không, pháp tánh không biên giới.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh sắc uẩn vậy. Thọ, tưởng, hành, thức uẩn, tâm không biên giới; vì tâm hành sinh thọ uẩn… vậy. Nhãn xứ, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh nhãn xứ vậy; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ tâm không biên giới; vì tâm hành sinh nhĩ xứ… vậy. Sắc xứ, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh sắc xứ vậy; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, tâm không biên giới; vì tâm hành sinh thanh xứ… vậy. Nhãn giới, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh nhãn giới vậy; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, tâm không biên giới; vì tâm hành sinh nhĩ giới… vậy. Sắc giới, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh sắc giới vậy; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, tâm không biên giới; vì tâm hành sinh thanh giới… vậy. Nhãn thức giới, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh nhãn thức giới vậy; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, tâm không biên giới; vì tâm hành sinh nhĩ thức giới… vậy. Nhãn xúc, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh nhãn xúc vậy; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc tâm không biên giới; vì tâm hành sinh nhĩ xúc… vậy. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra vậy; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra tâm không biên giới; vì tâm hành sinh các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra… vậy. Địa giới, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh địa giới vậy; thủy, hỏa, phong, không, thức giới, tâm không biên giới; vì tâm hành sinh thủy giới… vậy. Nhân duyên, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh nhân duyên vậy; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên tâm không biên giới; vì tâm hành sinh đẳng vô gián duyên… vậy. Vô minh, tâm không biên giới, vì tâm hành sinh vô minh vậy; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não, tâm không biên giới; vì tâm hành sinh hành… vậy.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; thọ, tưởng, hành, thức uẩn thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Nhãn xứ thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Sắc xứ thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Nhãn giới thiện hay

chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Sắc giới thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Nhãn thức giới thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Nhãn xúc thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra, thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Địa giới thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; thủy, hỏa, phong, không, thức giới thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Nhân duyên thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được. Vô minh, thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não thiện hay chẳng thiện, cho đến chẳng thể nắm bắt được.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn không động; thọ, tưởng, hành, thức uẩn không động. Nhãn xứ không động; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không động. Sắc xứ không động; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không động. Nhãn giới không động; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới không động. Sắc giới không động; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới không động. Nhãn thức giới không động; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới không động. Nhãn xúc không động; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc không động. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra không động; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra không động. Địa giới không động; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không động. Nhân duyên không động; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên không động. Vô minh không động; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não không động.

Này Thiện Hiện, sắc uẩn như sư tử rống; thọ, tưởng, hành, thức uẩn như sư tử rống. Nhãn xứ như sư tử rống; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ

như sư tử rống. Sắc xứ như sư tử rống; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ như sư tử rống. Nhãn giới như sư tử rống; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới như sư tử rống. Sắc giới như sư tử rống; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới như sư tử rống. Nhãn thức giới như sư tử rống; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới như sư tử rống. Nhãn xúc như sư tử rống; nhĩ, tỷ, thiệt, thân ý xúc như sư tử rống. Các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra như sư tử rống; các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra như sư tử rống. Địa giới như sư tử rống; thủy, hỏa, phong, không, thức giới như sư tử rống. Nhân duyên như sư tử rống; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên như sư tử rống. Vô minh như sư tử rống; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu bi khổ ưu não như sư tử rống.

Thiện Hiện nên biết, các Đại Bồ-tát nếu có thể tư duy, quán sát, giác ngộ các uẩn như vậy thì tùy thuận Bát-nhã ba-la-mật-đa, liền có thể xa lìa ý Nghĩ dối nịnh; cũng có thể xa lìa ý Nghĩ kiêu ngạo; cũng có thể xa lìa ý Nghĩ tự khen mình; cũng có thể xa lìa ý Nghĩ chê người; cũng có thể xa lìa ý Nghĩ ngã tưởng; cũng có thể xa lìa ý Nghĩ danh lợi; cũng có thể xa lìa ý Nghĩ năm triền cái; cũng có thể xa lìa ý Nghĩ tham lam ganh ghét. Nhờ vậy, cũng có thể được viên mãn tất cả công đức chân tịnh hiếm có, khó đạt được; cũng có thể được viên mãn việc làm trang nghiêm, thanh tịnh cõi Phật; cũng có thể viên mãn Phật pháp vô thượng, đó là quả vị Giác ngộ cao tột.

Khi Đức Thế Tôn thuyết kinh này xong, vô lượng chúng Đại Bồ-tát, với Bồ-tát Từ Thị làm Thượng thủ, Cụ thọ Thiện Hiện và Xá-lợi Tử, A-nan-đà…, các đại Thanh văn cùng các Trời, Rồng, A-tố-lạc… tất cả đại chúng nghe lời Phật dạy đều rất hoan hỷ, tín thọ phụng hành.

Kinh Đại Bát-Nhã Ba-La-Mật-Đa - Hội Thứ V - Quyển 556 - Phẩm 1: Thiện Hiện

KINH ĐẠI BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT-ĐA

HỘI THỨ V

QUYỂN 556

Phẩm 1: THIỆN HIỆN

Tôi nghe như vầy:

Một thời Thế Tôn ngự ở đỉnh núi Thứu phong, thuộc thành Vương xá, cùng chúng Đại Bí-sô một vạn hai ngàn người đều là bậc A-la-hán; Cụ thọ Thiện Hiện, Xá-lợi Tử… làm Thượng thủ, ngoại trừ Hiền giả A-nan-đà còn ở bậc hữu học. Lại có vô lượng, vô số Đại Bồ-tát đắc biện tài không ngăn ngại, Bồ-tát Từ Thị, Bồ-tát Diệu Cát Tường… làm Thượng thủ.

Khi ấy, Đức Thế Tôn bảo Thiện Hiện:

–Ông hãy dùng biện tài tuyên thuyết, chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho chúng Đại Bồ-tát để cho các chúng Đại Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mau được thành tựu.

Khi ấy, Xá-lợi Tử Nghĩ: “Cụ thọ Thiện Hiện do tự lực của mình, tuyên thuyết, chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các chúng Đại Bồ-tát hay là nhờ năng lực oai thần của Như Lai để thuyết?”

Khi ấy, ngài Thiện Hiện biết được ý Nghĩ của ngài Xá-lợi Tử nên thưa:

–Những lời chỉ dạy của đệ tử Phật đều là nhờ vào năng lực oai thần của Như Lai. Vì sao? Này Xá-lợi Tử, vì chư Phật giảng thuyết pháp yếu cho các đệ tử; các đệ tử y theo lời Phật dạy, tinh tấn tu học cho đến lúc chứng được tánh thật của các pháp, chứng xong chỉ dạy lại cho người khác. Nếu không trái với tánh thật của các pháp, thì đó đều là nhờ oai thần của Như Lai, cũng là sự chứng nhập dòng pháp tánh bình đẳng. Thế nên, việc tôi sẽ chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các Bồ-tát, đều là nhờ năng lực oai thần của Như Lai.

Khi ấy Thiện Hiện bạch Phật:

–Kính bạch Thế Tôn, Thế Tôn bảo con, chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các chúng Đại Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mau được thành tựu.

Kính bạch Thế Tôn, nói các Bồ-tát là khái niệm về pháp nào để gọi là Bồ-tát?

Kính bạch Thế Tôn, vì con chẳng thấy có pháp nào được gọi là Đại Bồ-tát, cũng chẳng thấy có pháp nào được gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Kính bạch Thế Tôn, con chẳng thấy, chẳng đắc Bồ-tát và pháp Bồ-tát; cũng chẳng thấy, chẳng đắc Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì làm sao bảo con chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các chúng Đại Bồ-tát?

Kính bạch Thế Tôn, con dạy những Đại Bồ-tát nào, tu hành những Bát-nhã ba-la-mật-đa gì để cho mau được thành tựu?

Kính bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát nào nghe thuyết những lời này, tâm không chìm đắm, cũng không thoái lui, không kinh, không sợ; y như lời dạy mà an trụ mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì Đại Bồ-tát đó đáng được chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa để cho mau thành tựu, vì nếu không có sự chấp trước thì chính đó là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Kính bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì nên học như vầy: “Học không nên chấp đắm tâm Bồ-tát này.” Vì sao? Vì tâm này chẳng phải tâm, bản tánh thanh tịnh vậy.

Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Tâm này chẳng phải tâm tánh phải không?

Thiện Hiện hỏi lại Xá-lợi Tử:

–Tâm chẳng phải tâm tánh, hoặc có, hoặc không là có thể đắc, phải không?

Xá-lợi Tử thưa:

–Thưa không, Thiện Hiện.

Thiện Hiện lại bảo:

–Này Xá-lợi Tử, tâm chẳng phải tâm tánh, hoặc có, hoặc không và đã không thể đắc. Như vậy thì làm sao có thể hỏi tâm này chẳng phải là tâm tánh phải không?

Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Những gì gọi là tâm, chẳng phải tâm tánh?

Thiện Hiện đáp:

–Nếu không hư hoại, cũng không sai khác thì chính đó gọi là tâm, chẳng phải tâm tánh.

Khi ấy, Xá-lợi Tử khen Thiện Hiện rằng:

–Lành thay, lành thay! Đúng như lời ông nói! Phật dạy: “Thầy là người trụ định Vô tránh cùng tột hàng đầu.” Thật đúng như lời Thánh dạy! Nếu Đại Bồ-tát nào nghe thuyết lời này, tâm không chìm đắm, cũng không thoái lui, chẳng kinh, chẳng sợ, y như lời dạy mà an trụ mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì Đại Bồ-tát này đã được không thoái chuyển nơi quả vị Giác ngộ cao tột. Nếu Đại Bồ-tát nào quán sát tâm chẳng phải tâm tánh như thế thì Đại Bồ-tát này chẳng lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu các hữu tình nào muốn siêng năng tu học hoặc địa vị Thanh văn, hoặc địa vị Độc giác, hoặc địa vị Bồ-tát thì thường nên lắng nghe, thọ trì, đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật-đa cho thông suốt hoàn toàn và đúng như lời dạy mà tu hành. Vì sao? Vì trong giáo Nghĩa của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này đã giảng thuyết rộng rãi về tất cả pháp cần nên học. Các Đại Bồ-tát siêng năng tinh tấn tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa này, thì ở nơi nào cũng đều được thiện xảo.

Khi ấy, Thiện Hiện bạch Phật:

–Kính bạch Thế Tôn, tâm Bồ-tát con không biết, cũng không đắc. Chúng Đại Bồ-tát và Bát-nhã ba-la-mật-đa, con cũng đều không thấy có sự thật nào, có thể đắc, thì làm sao bảo con tuyên thuyết, chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các chúng Đại Bồ-tát?

Kính bạch Thế Tôn, con quán sát tất cả hoặc sinh, hoặc diệt, hoặc nhiễm, hoặc tịnh hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được, nhưng trong đó nói có danh tự Bồ-tát và Bát-nhã… nên bèn có sự nghi ngờ.

Kính bạch Thế Tôn, tên các Bồ-tát… hoàn toàn không xác định, cũng không chỗ trụ. Vì sao? Vì tên các Bồ-tát… hoàn toàn không sở hữu và pháp không sở hữu thì không định, không trụ. Nếu Đại Bồ-tát nào nghe thuyết việc này, tâm không chìm đắm, cũng không thoái lui, không kinh, không sợ thì nên biết Đại Bồ-tát này chắc chắn an trụ địa vị không thoái chuyển, dùng không chỗ trụ để làm phương tiện trụ không chỗ trụ.

Kính bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không nên trụ sắc, cũng không nên trụ thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Vì nếu trụ sắc thì hành theo sắc, chẳng phải hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Nếu trụ thọ, tưởng, hành, thức thì hành theo thọ, tưởng, hành, thức, chẳng phải hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao? Vì chẳng phải người thực hành là có thể giữ gìn được Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu không thể giữ gìn được Bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng thể tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu chẳng thể tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng thể viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu chẳng thể viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa thì chẳng thể thành tựu trí Nhất thiết trí. Nếu chẳng thể thành tựu trí Nhất thiết trí thì chẳng thể làm lợi ích cho các hữu tình. Vì sao? Vì sắc không thể hộ trì; thọ, tưởng, hành, thức, cũng không thể hộ trì; Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không thể hộ trì. Sắc không thể hộ trì nên liền chẳng phải là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể hộ trì nên cũng chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức. Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thể hộ trì nên chẳng phải là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các Đại Bồ-tát nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy.

Nếu người nào học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy thì gọi đó là Bồ-tát không có sự hộ trì trong vòng Tam-ma-địa. Tài sản nhiều vô lượng không mất, chẳng bị tất cả Thanh văn, Độc giác chiếm đoạt, cũng chẳng hộ trì trí Nhất thiết trí. Vì sao? Vì trí Nhất thiết trí này chẳng phải giữ tướng tu. Người đắc các tướng chấp giữ đều là phiền não. Nếu người cầm giữ tướng tu đắc trí Nhất thiết trí, thì Phạm chí Thắng Quân chẳng nên tin hiểu trí Nhất thiết trí. Phạm chí Thắng Quân này tuy nhờ năng lực tin hiểu mà quy hướng Phật pháp, gọi là Tùy tín hành, nhưng có thể dùng phần ít của trí, quán sát tánh tất cả pháp trống không để ngộ nhập trí Nhất thiết trí. Ngộ nhập xong, không chấp giữ tướng sắc, cũng không chấp giữ tướng thọ, tưởng, hành, thức; không dùng sự ưa thích quán thấy trí này, không dùng sự được nghe, quán thấy trí này; không dùng sắc ở trong quán thấy trí này, không dùng sắc ở ngoài quán thấy trí này, không dùng sắc trong và ngoài quán thấy trí này; cũng không lìa sắc quán thấy trí này, không dùng thọ, tưởng, hành, thức bên trong quán thấy trí này; không dùng thọ, tưởng, hành, thức bên ngoài quán thấy trí này; không dùng thọ, tưởng, hành, thức

trong và ngoài quán thấy trí này; cũng không dùng lìa thọ, tưởng, hành, thức quán thấy trí này.

Phạm chí Thắng Quân bằng các môn lìa tướng… như vậy, nên càng tin hiểu trí Nhất thiết trí, gọi đó là “Tùy tín hành”; hoàn toàn không chấp trước đối với tất cả pháp. Phạm chí bằng môn lìa tướng như vậy, tin hiểu trí Nhất thiết trí xong, hoàn toàn không chấp giữ tướng của tất cả pháp, cũng không tư duy các pháp là không tướng. Phạm chí này do năng lực nắm vững tất cả pháp, nên không giữ, không bỏ, không đắc, không chứng. Khi ấy Phạm chí Thắng Quân đối với việc tin hiểu của mình cho đến Niết-bàn cũng không chấp giữ, đắm trước, chỉ dùng tánh pháp chân thật để định lượng vậy.

Kính bạch Thế Tôn, Đại Bồ-tát này bằng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không chấp giữ sắc, cũng không chấp giữ thọ, tưởng, hành, thức. Tuy không có sự chấp giữ các pháp, nhưng vẫn chưa viên mãn mười lực của Như Lai, bốn điều không sợ, bốn sự hiểu biết thông suốt, mười tám pháp Phật bất cộng,… thì hoàn toàn không giữa chừng nhập Bát-niết-bàn. Nên biết, các Đại Bồ-tát này đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mặc dù không chấp giữ, đắm trước nhưng có thể thành tựu trí Nhất thiết trí, làm lợi ích an lạc cho tất cả hữu tình.

Kính bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán như vầy: “Sao gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Cái gì là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Hay pháp không sở hữu chẳng thể nắm bắt được là Bát-nhã ba-la-mật-đa ư? Trong không sở hữu, không kia, không đây thì hệ thuộc vào chỗ nào?”

Kính bạch Thế Tôn, nếu khi Đại Bồ-tát quán sát kỹ việc như thế mà tâm không chìm đắm, cũng không thoái lui, không kinh, không sợ, thì nên biết Đại Bồ-tát này, không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Vì nhân duyên gì sắc lìa tánh sắc? Thọ, tưởng, hành, thức lìa tánh thọ, tưởng, hành, thức? Bát-nhã ba-la-mật-đa lìa tánh Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhưng lại nói Đại Bồ-tát không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Thiện Hiện đáp:

–Đúng vậy, đúng vậy! Sắc lìa tánh sắc; thọ, tưởng, hành, thức lìa tánh thọ, tưởng, hành, thức; Bát-nhã ba-la-mật-đa lìa tánh Bát-nhã ba-la-mật-đa. Tướng các pháp đều như vậy, cũng lìa tánh, tánh cũng lìa

tướng, tướng cũng lìa tướng, tánh cũng lìa tánh; vì tướng và đối tượng không tướng hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được. Nếu Đại Bồ-tát hiểu biết đúng đắn về Nghĩa như thế thì chẳng lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Nếu Đại Bồ-tát học trong pháp này thì mau có thể thành tựu trí Nhất thiết trí phải không?

Thiện Hiện thưa:

–Đúng vậy, đúng vậy! Nếu Đại Bồ-tát nào học trong pháp này thì mau thành tựu trí Nhất thiết trí. Vì sao? Này Xá-lợi Tử, vì Đại Bồ-tát này biết tất cả pháp không sinh, không diệt vậy. Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát có thể thực hành như vậy thì chính là gần kề trí Nhất thiết trí.

Lại nữa Xá-lợi Tử, các Đại Bồ-tát nếu hành sắc là hành tướng; nếu hành sinh của sắc là hành tướng; nếu hành hoại của sắc là hành tướng; nếu hành diệt của sắc là hành tướng; nếu hành không của sắc là hành tướng.

Nếu bảo, ta hành là hành có sự đắc, nếu hành thọ, tưởng, hành, thức là hành tướng; nếu hành sinh của thọ, tưởng, hành, thức là hành tướng; nếu hành hoại của thọ, tưởng, hành, thức là hành tướng; nếu hành diệt của thọ, tưởng, hành, thức là hành tướng; nếu hành không của thọ, tưởng, hành, thức là hành tướng.

Nếu bảo, ta có thể hành là hành có sự đắc. Nếu Đại Bồ-tát Nghĩ thế này: “Ta là Bồ-tát có thể hành Bát-nhã ba-la-mật-đa”, đó là hành tướng.

Nếu Đại Bồ-tát Nghĩ như vầy: “Người có thể hành như vậy là tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa” cũng là hành tướng, thì nên biết Đại Bồ-tát này không có phương tiện thiện xảo.

Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Vậy các Đại Bồ-tát nên hành như thế nào mới gọi là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa?

Thiện Hiện thưa:

–Các Đại Bồ-tát nếu không hành sắc, không hành tướng của sắc, không hành sinh của sắc, không hành hoại của sắc, không hành diệt của sắc, không hành không của sắc thì chính là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Các Đại Bồ-tát nếu không hành thọ, tưởng, hành, thức; không hành tướng của thọ, tưởng, hành, thức; không hành sinh của thọ, tưởng, hành, thức; không hành hoại của thọ, tưởng, hành, thức; không hành diệt của thọ, tưởng, hành, thức; không hành không của thọ, tưởng, hành, thức thì chính là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Nếu Đại Bồ-tát không chấp giữ hành, không chấp giữ không hành, không chấp giữ vừa hành vừa không hành, không chấp giữ không phải hành, không phải không hành, đối với không chấp giữ cũng không chấp giữ thì chính là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao? Xá-lợi Tử, vì tất cả pháp đều không thể chấp giữ, không thể tùy hành, không thể chấp thọ, luôn lìa tánh tướng vậy.

Như vậy gọi là các Đại Bồ-tát, ngay trong không sinh định luân của tất cả các pháp tài sản phát sinh được vô lượng, vô số. Không chung cùng với tất cả Thanh văn, Độc giác. Nếu Đại Bồ-tát nào an trụ định này thì mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột.

Khi ấy, Thiện Hiện nương thần lực của Phật, bảo Đại đức Xá-lợi Tử:

–Nếu Đại Bồ-tát, tuy an trụ định này nhưng không thấy định này, cũng không đắm trước định này, cũng không Nghĩ rằng ta đã nhập định này, đang nhập định này, sẽ nhập định này. Các Đại Bồ-tát đã tư duy phân biệt như vậy và nhờ năng lực định này nên không khởi lên tất cả, thì biết các Đại Bồ-tát này đã được các Đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác ở quá khứ thọ ký không thoái chuyển nơi quả vị Giác ngộ cao tột.

Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Nếu Đại Bồ-tát nhờ định này mà được chư Phật Thế Tôn quá khứ, hiện tiền thọ ký thì Đại Bồ-tát này là người có thể chỉ dạy định như vậy, phải không?

Thiện Hiện đáp:

–Chẳng phải vậy, này Xá-lợi Tử! Vì sao? Vì thiện nam này không hiểu biết, không Nghĩ tưởng định như thế.

Xá-lợi Tử thưa:

–Cụ thọ bảo các thiện nam kia không hiểu biết, không Nghĩ tưởng định này sao?

Thiện Hiện đáp:

–Tôi quả quyết nói: Các thiện nam kia không hiểu biết, không Nghĩ tưởng định này. Vì sao? Vì các định này không sở hữu, nên thiện nam kia không hiểu biết, không Nghĩ tưởng các định như vậy. Các định như vậy, tất cả pháp cũng không hiểu biết, không Nghĩ tưởng. Vì sao? Vì tất cả pháp không sở hữu vậy.

Khi ấy Đức Thế Tôn khen Thiện Hiện:

–Lành thay, lành thay! Như lời ông nói nên Ta bảo ông là người đứng hàng đầu trụ định Vô tránh. Các Đại Bồ-tát muốn học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì nên học như vậy. Ai học như vậy thì gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khi ấy, Xá-lợi Tử bạch Phật:

–Kính bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát nào học như vậy thì gọi là chân thật học Bát-nhã ba-la-mật-đa, phải không?

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Nếu Đại Bồ-tát nào có thể học như vậy thì gọi là chân thật học Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Xá-lợi Tử bạch Phật:

–Các Đại Bồ-tát khi học như vậy là học pháp nào?

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Các Đại Bồ-tát khi học như vậy là chẳng phải học pháp. Vì sao? Này Xá-lợi Tử, tất cả đều từ sự chấp trước của các phàm phu ngu si tạo ra như thế chứ chẳng phải tất cả pháp có như vậy.

Xá-lợi Tử bạch Phật:

–Nếu như vậy thì các pháp làm sao mà có ra?

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Như không sở hữu mà có ra như vậy. Nếu không thể hiểu rõ pháp không sở hữu như vậy thì gọi là vô minh. Phàm phu ngu si đối với tánh không sở hữu của tất cả pháp, phát triển thế lực vô minh, tham ái nên phân biệt, chấp trước hai bên: đoạn kiến, thường kiến. Do đấy mới không biết, không thấy tánh các pháp không sở hữu, nên phân biệt các pháp. Do phân biệt, nên sinh chấp trước. Do chấp trước, nên phân biệt tánh các pháp không sở hữu. Do đó, nên đối với pháp không thấy, không biết. Vì đối với các pháp chẳng thấy, chẳng biết nên phân biệt quá, khứ, vị lai, hiện tại. Do phân biệt nên tham đắm danh sắc. Do đắm danh sắc nên phân biệt chấp trước pháp không sở hữu. Đối với pháp

không sở hữu phân biệt chấp trước, nên đối với đạo như thật chẳng biết, chẳng thấy, nên chẳng thể ra khỏi sinh tử trong ba cõi; chẳng tin pháp Tứ đế, chẳng hiểu rõ Niết-bàn; thế nên bị rơi vào trong số phàm phu ngu si. Do đó, chúng Đại Bồ-tát này đối với tánh tướng của các pháp hoàn toàn không chấp trước.

Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật:

–Kính bạch Thế Tôn, các Đại Bồ-tát khi học như vậy, chẳng lẽ không cầu học trí Nhất thiết trí?

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Các Đại Bồ-tát khi học như vậy cũng không cầu học trí Nhất thiết trí, nhưng các Đại Bồ-tát khi đã học như vậy, mặc dầu không có sự học nhưng vẫn gọi đó là chân thật học trí Nhất thiết trí, mau có thể thành tựu trí Nhất thiết trí vậy.

Khi ấy, Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Kính bạch Thế Tôn, giả sử có người đến hỏi thế này: “Hóa nhân nếu học trí Nhất thiết trí thì người đó cũng có thể thành tựu trí Nhất thiết trí phải không?” Được hỏi như vậy thì con trả lời bằng cách nào?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Ta hỏi lại ông, tùy ý ông trả lời. Ý ông thế nào? Huyễn khác với sắc, thọ, tưởng, hành, thức phải không?

Thiện Hiện thưa:

–Kính bạch Thế Tôn, huyễn chẳng khác sắc, sắc chẳng khác huyễn; huyễn chính là sắc, sắc chính là huyễn. Thọ, tưởng, hành, thức cũng đều như vậy.

Phật bảo Thiện Hiện:

–Ý ông thế nào? Trong năm thủ uẩn phát sinh các tưởng cũng những tưởng và đưa ra những lời nói giả danh về Đại Bồ-tát phải không?

Thiện Hiện bạch:

–Đúng như vậy, kính bạch Thế Tôn!

Phật bảo Thiện Hiện:

–Các Đại Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa, cầu thẳng đến quả vị Giác ngộ cao tột; tất cả đều như hóa nhân tu học. Vì sao? Vì hóa nhân chính là năm thủ uẩn vậy. Vì sao? Vì Ta nói năm uẩn, sáu căn

đều như huyễn hóa, hoàn toàn không có thật.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát nào mới học Đại thừa, nghe nói như vậy thì tâm vị đó sẽ không kinh sợ, thoái lui phải không?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Nếu Đại Bồ-tát nào mới học Đại thừa, gần gũi bạn ác, nghe thuyết như vậy, tâm liền kinh sợ thì sinh thoái lui. Còn nếu gần bạn lành thì tuy nghe thuyết như vậy nhưng chẳng kinh sợ, cũng chẳng thoái lui.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, những hạng như thế nào là bạn ác của Bồ-tát?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Bạn ác của các Bồ-tát; Nghĩa là dạy Bồ-tát nhàm chán, xa lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa; xả bỏ tâm Bồ-đề; chấp lấy tướng các pháp; dạy cho học sách vở chấp lấy tướng của thế tục; dạy cho học kinh pháp tương ưng với Thanh văn. Lại dạy gần gũi việc làm của ác ma. Như vậy gọi là bạn ác của Bồ-tát.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, còn những hạng nào gọi là bạn lành của Bồ-tát?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Bạn lành của các Bồ-tát, Nghĩa là dạy Bồ-tát siêng năng tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến nói về việc làm của ma, tội lỗi của ma để cho người kia biết rõ mà tìm cách xả bỏ. Những hạng người này gọi là bạn lành chân tịnh, đại thệ trang nghiêm của Bồ-tát mới học.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nói Bồ-tát, ý Nghĩa danh tự đó là gì?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Học tất cả pháp không dính mắc, không chướng ngại; hiểu rõ tất cả pháp không dính mắc, không chướng ngại để cầu chứng Bồ-đề; nên gọi đó là Bồ-tát.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, những hạng này lại do nhân duyên nào, gọi là Đại Bồ-tát?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Vì các Bồ-tát sẽ làm Thượng thủ trong chúng đại hữu tình, nên gọi là Đại Bồ-tát.

Khi ấy, Xá-lợi Tử bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, nay con muốn được nói về Nghĩa của Đại Bồ-tát. Cúi xin Thế Tôn cho phép.

Phật bảo Xá-lợi Tử:

–Tùy ý ông nói.

Xá-lợi Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, các Bồ-tát bằng phương tiện thiện xảo, tuyên thuyết pháp yếu cho các hữu tình, làm cho dứt hẳn các kiến chấp về ngã, kiến chấp về hữu tình, kiến chấp về dòng sinh mạng, kiến chấp về người, kiến chấp về điều có, kiến chấp về điều không, kiến chấp về sự đoạn tận, kiến chấp về sự thường còn… y theo Nghĩa như thế, nên gọi là Đại Bồ-tát.

Khi ấy, Thiện Hiện cũng bạch Phật:

–Con nay muốn nói về Nghĩa của Đại Bồ-tát. Cúi xin Thế Tôn cho phép.

Phật bảo Thiện Hiện:

–Tùy ý ông nói.

Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, vì các Bồ-tát phát tâm Bồ-đề, phát tâm không gì sánh bằng, còn Thanh văn, Độc giác thì không thể phát tâm, cũng không chấp trước tâm như vậy. Vì sao? Vì tâm trí Nhất thiết là chân thật vô lậu, không rơi vào ba cõi, không nên sinh chấp trước nơi đó. Dựa vào Nghĩa như thế nên gọi là Đại Bồ-tát.

Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Vì nhân duyên gì cũng chẳng chấp trước tâm như thế?

Thiện Hiện thưa:

–Các tâm như thế là không tâm tánh, vậy không nên chấp trước.

Khi ấy Mãn Từ Tử cũng bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, con nay muốn nói về Nghĩa của Đại Bồ-tát. Cúi xin Thế Tôn cho phép.

Phật bảo Mãn Từ Tử:

–Tùy ý ông nói.

Mãn Từ Tử thưa:

–Bạch Thế Tôn, do các Bồ-tát làm lợi ích an vui khắp tất cả hữu tình nên mặc áo giáp đại nguyện, hướng thẳng đến Đại thừa, cỡi xe lớn, nên gọi là Đại Bồ-tát.

Khi ấy Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, như Thế Tôn dạy, các Đại Bồ-tát mặc áo giáp đại nguyện. Vậy ngang với trình độ nào thì được gọi là “Các Đại Bồ-tát mặc giáp đại nguyện?”

Phật bảo Thiện Hiện:

–Các Đại Bồ-tát Nghĩ như vầy: “Ta nên độ thoát cho vô lượng, vô số, vô biên hữu tình vào cảnh giới Vô dư y Bát-niết-bàn. Tuy làm việc như vậy nhưng không có pháp và các hữu tình đắc Niết-bàn.” Vì sao? Vì thật tánh các pháp của nó là như vậy. Ví như nhà ảo thuật hoặc học trò của ông ta, ở giữa ngã tư đường hóa làm đại chúng, giết hại lẫn nhau. Ý ông thế nào? Trong ấy có việc giết hại lẫn nhau thật không?

Thiện Hiện bạch:

–Thưa không, kính bạch Thế Tôn!

Phật bảo Thiện Hiện:

–Các Đại Bồ-tát cũng vậy, tuy thị hiện để độ thoát vô lượng, vô số, vô biên hữu tình vào cảnh giới Vô dư y Bát-niết-bàn nhưng không có pháp và các hữu tình đắc Niết-bàn. Nếu Đại Bồ-tát nào nghe việc như vậy không kinh, không sợ, cũng không thoái lui, thì nên biết Đại Bồ-tát này là người mặc áo giáp đại nguyện.

Thiện Hiện bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, theo con hiểu Nghĩa Phật đã dạy, các Đại Bồ-tát không mặc áo giáp đại nguyện thì nên biết đó là mặc áo giáp đại nguyện.

Phật bảo Thiện Hiện:

–Đúng vậy, đúng vậy! Vì sao? Vì trí Nhất thiết trí không tạo, không tác. Tất cả hữu tình cũng không tạo, không tác. Các Đại Bồ-tát vì muốn lợi ích hữu tình kia, nên mặc áo giáp đại nguyện. Vì sao? Vì sắc chẳng phải tạo, chẳng phải không tạo; chẳng phải tác, chẳng phải không tác. Thọ, tưởng, hành, thức cũng chẳng phải tạo, chẳng phải không tạo; chẳng phải tác, chẳng phải không tác. Vì sao? Vì sắc cho đến thức là chẳng thể nắm bắt được vậy.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Như con hiểu Nghĩa Phật dạy, sắc cho đến thức không nhiễm, không tịnh. Vì sao? Vì sắc không buộc, không mở. Thọ, tưởng, hành, thức cũng không buộc, không mở.

Khi ấy, Mãn Từ Tử hỏi Thiện Hiện:

–Tôn giả nói sắc không buộc, không mở; nói thọ, tưởng, hành, thức cũng không buộc, không mở, phải không?

Thiện Hiện đáp:

–Đúng vậy, đúng vậy!

Mãn Từ Tử hỏi:

–Tôn giả nói những sắc nào không buộc, không mở? Nói những thọ, tưởng, hành, thức nào cũng không buộc, không mở?

Thiện Hiện thưa:

–Tôi nói sắc như người huyễn hóa, không buộc, không mở. Nói thọ, tưởng, hành, thức như người huyễn hóa, cũng không buộc, không mở. Vì sao? Vì sắc cho đến thức không sở hữu nên không buộc, không mở; xa lìa nên không buộc, không mở; tịch tĩnh nên không buộc, không mở; không sinh diệt nên không buộc, không mở. Đấy gọi là Bồ-tát mặc áo giáp đại nguyện hướng thẳng đến Đại thừa.

Mãn Từ Tử nghe thuyết như vậy, hoan hỷ tín nhận, ngồi lặng thanh. Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật:

–Các Đại Bồ-tát hướng đến xe Đại thừa. Thế nào là xe Đại thừa? Thế nào gọi là Bồ-tát hướng đến xe Đại thừa? Xe Đại thừa như thế phát xuất từ chỗ nào và đến nơi nào? Ai cỡi xe Đại thừa này để ra?

Phật bảo Thiện Hiện:

–Nói xe Đại thừa tức là khái niệm về vô lượng, vô số, vô biên công đức được thành tựu vậy. Thế nào là Bồ-tát hướng đến xe Đại thừa ấy? Nghĩa là các Bồ-tát siêng năng tu tập sáu pháp Ba-la-mật-đa, có thể từ địa này đến địa khác; đó gọi là Bồ-tát hướng đến xe Đại thừa. Xe Đại thừa như thế, từ chỗ nào phát xuất và đến chỗ nào? Nghĩa là xe Đại thừa này, từ trong ba cõi mà phát xuất đến trụ trong trí Nhất thiết trí nhưng lấy không có hai làm phương tiện nên không phát xuất và không đến nơi, thì ai là người cỡi xe Đại thừa này để ra? Hoàn toàn không người cỡi, tức là không ai cỡi xe Đại thừa này ra.

Vì sao? Vì người cỡi, sự cỡi, cả hai pháp này hoàn toàn không sở hữu. Trong không sở hữu thì ai là người cỡi và pháp nào có thể gọi là bị cỡi?

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Xe Đại thừa như vậy, hơn khắp tất cả thế gian Trời, Người, A-tố-lạc… Xe Đại thừa như vậy ngang đồng với hư không. Ví như hư không, có thể dung nạp khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Xe Đại thừa cũng như vậy, có thể dung chứa khắp vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Lại như hư không, không đến, không đi, không ở, không thể thấy; xe Đại thừa cũng vậy, không đến, không đi, không ở, không thể thấy. Lại như hư không, biên giới trước, sau, giữa hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được; xe Đại thừa cũng vậy, hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được biên giới trước, sau, giữa; ba đời bình đẳng nên gọi là xe Đại thừa.

Phật bảo Thiện Hiện:

–Lành thay, lành thay! Đúng vậy, đúng vậy, như lời ôngnói!

Khiấy, Mãn Từ Tử bạch Phật:

–Kính bạch Thế Tôn, trước đây Thế Tôn dạy Đại đức Thiện Hiện tuyên dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các chúng Đại Bồ-tát, mà nay vì lẽ gì lại nói Đại thừa?

Khi ấy, Thiện Hiện bạch Phật:

–Con thuyết Đại thừa sẽ không trái vượt với việc thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Phật bảo Thiện Hiện:

–Ông thuyết Đại thừa hoàn toàn thuận với Bát-nhã ba-la-mật-đa, không có sự trái vượt.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Con hoàn toàn không nắm bắt được biên giới trước, sau, giữa của Bồ-tát. Vì sắc vô biên nên Bồ-tát cũng vô biên. Thọ, tưởng, hành, thức vô biên nên Bồ-tát cũng vô biên. Ngay nơi sắc lìa sắc; Bồ-tát không sở hữu, chẳng thể nắm bắt được. Ngay nơi thọ, tưởng, hành, thức lìa thọ, tưởng, hành, thức; Bồ-tát cũng không sở hữu, chẳng thể nắm bắt được.

Như vậy, kính bạch Thế Tôn, con đối với tất cả pháp này, dùng tất cả chủng loại, tất cả nơi chốn, tất cả thời gian để tìm các Bồ-tát,

cũng hoàn toàn không thấy đâu cả, hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được, thì làm sao bảo con chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các Bồ-tát?

Lại nữa, kính bạch Thế Tôn, nói Bồ-tát là chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tánh. Như nói, chúng ta… hoàn toàn không sinh, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tánh. Các pháp cũng vậy, hoàn toàn không sinh, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tánh. Trong đấy, những gì là sắc hoàn toàn không sinh; nếu hoàn toàn không sinh thì không thể gọi là sắc. Những gì là thọ, tưởng, hành, thức hoàn toàn không sinh? Nếu hoàn toàn không sinh thì không thể gọi là thọ, tưởng, hành, thức.

Kính bạch Thế Tôn, sắc là Bồ-tát, chẳng thể nắm bắt được. Thọ, tưởng, hành, thức là Bồ-tát, cũng chẳng thể nắm bắt được. Chẳng thể nắm bắt được này cũng chẳng thể nắm bắt được. Con đối với tất cả pháp như vậy, dùng tất cả chủng loại, tất cả nơi chốn, tất cả thời gian tìm các Bồ-tát hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được thì sẽ dạy những pháp nào, tu những pháp nào, ở những nơi chốn nào, thời gian nào và chứng những pháp nào?

Lại nữa, kính bạch Thế Tôn, chư Phật, Bồ-tát và Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tánh. Như nói: ngã… hoàn toàn chẳng sinh, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tánh. Các pháp cũng vậy, chỉ có giả danh, hoàn toàn không có tự tánh. Những gì là sắc đã chẳng thể nắm bắt được, cũng không thể sinh? Những gì là thọ, tưởng, hành, thức đã chẳng thể nắm bắt được, cũng không thể sinh. Tự tánh các pháp đã chẳng thể nắm bắt được, cũng không thể sinh. Nếu pháp không tánh thì cũng không thể sinh. Pháp không sinh này cũng không thể sinh; thì con làm sao có thể đem Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa hoàn toàn không sinh, để dạy cho các Đại Bồ-tát hoàn toàn chẳng sinh?

Kính bạch Thế Tôn, lìa pháp không sinh, không có pháp để có thể đắc. Cũng không có Bồ-tát để có thể thực hành quả vị Giác ngộ cao tột.

Kính bạch Thế Tôn, nếu Đại Bồ-tát nghe nói lời này không kinh, không sợ thì nên biết Đại Bồ-tát này có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao? Vì nếu khi Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-

mật-đa sâu xa quán sát các pháp, thì ngay khi ấy Đại Bồ-tát liền không nắm giữ sắc. Vì sao? Vì sắc không sinh tức là chẳng phải sắc; sắc không diệt cũng chẳng phải sắc. Đã không sinh, không diệt tức là không hai, không riêng. Nếu nói sắc tức là nhập vào pháp số không hai. Nếu khi Đại Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán sát các pháp thì khi ấy Đại Bồ-tát không chấp giữ thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Vì thọ, tưởng, hành, thức không sinh tức không phải thọ, tưởng, hành, thức. Thọ, tưởng, hành, thức không diệt, cũng không phải là thọ, tưởng, hành, thức. Đã không sinh, không diệt tức là không hai, không riêng. Nếu nói thọ, tưởng, hành, thức tức là nhập vào số pháp không hai.

Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Như tôi hiểu Nghĩa ngài nói, các Đại Bồ-tát… hoàn toàn không sinh; nếu vậy thì do duyên nào có các Bồ-tát vì độ vô lượng, vô số hữu tình mà tu nhiều trăm ngàn hạnh khổ khó thực hành; chịu đủ vô lượng khổ lớn sinh tử?

Thiện Hiện thưa:

–Chẳng phải tôi đối với pháp không sinh kia mà cho rằng có Bồ-tát vì độ vô lượng, vô số hữu tình mà tu nhiều trăm ngàn hạnh khổ khó thực hành, chịu đủ vô lượng khổ lớn sinh tử. Nhưng các Bồ-tát tuy làm việc này mà ngay trong đó không Nghĩ tưởng là hạnh khổ. Vì sao? Này Xá-lợi Tử, vì nếu đối với hạnh khổ, mà phát sinh tưởng là hạnh khổ thì không thể lợi ích cho vô lượng, vô biên hữu tình. Thế nên Bồ-tát đối với các hạnh khổ phát sinh tưởng là hạnh vui; đối với hạnh khó thực hành, phát sinh tưởng là dễ thực hành; đối với các hữu tình phát sinh ý tưởng như cha mẹ và chính bản thân mình. Vì độ cho người nên phát tâm Bồ-đề, nhờ đó mới có thể làm được những việc lợi ích lớn.

Khi ấy, Bồ-tát tư duy: “Như tự tánh của ta đối với tất cả pháp, dùng tất cả chủng loại, tất cả nơi chốn, thời gian tìm không thể được. Các pháp trong ngoài cũng như vậy, hoàn toàn không sở hữu, hoàn toàn chẳng thể nắm bắt được. Nếu trụ tưởng này thì chẳng thấy có hạnh khổ khó thực hành. Nhờ vậy có thể vì vô biên hữu tình mà tu nhiều trăm ngàn hạnh khổ khó hành, làm lợi ích lớn cho các loài hữu tình.

Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Các Bồ-tát này thật không sinh, phải không?

Thiện Hiện thưa:

–Đúng vậy, đúng vậy! Tất cả Bồ-tát đều thật không sinh.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Chỉ có Bồ-tát thật không sinh, hay là trí Nhất thiết cũng thật không sinh?

Thiện Hiện thưa:

–Trí Nhất thiết cũng thật không sinh.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Là chỉ trí Nhất thiết thật không sinh, hay là các phàm phu cũng thật không sinh?

Thiện Hiện thưa:

–Các phàm phu cũng thật không sinh.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Nếu các Bồ-tát thật không sinh thì pháp của các Bồ-tát cũng phải không sinh. Nếu trí Nhất thiết thật là không sinh thì pháp trí Nhất thiết cũng phải không sinh. Nếu phàm phu thật là không sinh thì pháp phàm phu cũng phải không sinh. Nếu vậy, Bồ-tát được trí Nhất thiết, có phải đối với pháp không sinh mà chứng không sinh, phải không?

Thiện Hiện đáp:

–Ý tôi không cho rằng, trong pháp không sinh có đắc, có chứng. Vì sao? Vì trong pháp không sinh không có chứng đắc vậy.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Là cho rằng: Pháp sinh chứng pháp sinh; hay là cho rằng: Pháp không sinh chứng pháp không sinh?

Thiện Hiện thưa:

–Ý tôi không cho rằng: Pháp sinh chứng pháp sinh; cũng

không cho rằng: Pháp không sinh chứng pháp không sinh.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Là cho rằng: Pháp sinh chứng pháp không sinh; hay là cho rằng: Pháp không sinh chứng pháp sinh?

Thiện Hiện thưa:

–Ý tôi không cho rằng: Pháp sinh chứng pháp không sinh; cũng không cho rằng: Pháp không sinh chứng pháp sinh.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Nếu như vậy thì đúng là không đắc, không chứng?

Thiện Hiện thưa:

–Tuy có đắc, có chứng; nhưng chẳng phải thật có.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Là cho rằng: Pháp chưa sinh, sinh ra; hay là cho rằng: Pháp đã sinh, sinh ra?

Thiện Hiện thưa:

–Ý tôi không cho rằng: Pháp chưa sinh, sinh ra; cũng không cho rằng: Pháp đã sinh, sinh ra.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Vì cho rằng: Sinh, sinh ra; hay là cho rằng: Không sinh, sinh ra?

Thiện Hiện đáp:

–Ý tôi không cho rằng: Sinh, sinh ra; cũng không cho rằng:

Không sinh, sinh ra.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Ngài thuyết pháp không sinh là muốn biện thuyết tướng không sinh, phải không?

Thiện Hiện thưa:

–Tôi đối với sự thuyết về pháp không sinh cũng không muốn diễn thuyết tướng không sinh.

Xá-lợi Tử hỏi:

–Đối với pháp không sinh, phát sinh lời nói không sinh. Lời nói không sinh này cũng không sinh, phải không?

Thiện Hiện thưa:

–Từ nơi pháp không sinh, phát sinh lời nói không sinh, pháp và lời này đều là Nghĩa không sinh; nhưng vì tùy thuận thế tục nên nói tướng không sinh.

Khi ấy, Xá-lợi Tử khen Thiện Hiện:

–Trong những vị thuyết pháp, ngài là người đứng đầu. Trừ Phật Thế Tôn ra, không ai có thể bằng ngài. Vì sao? Vì tùy theo sự gạn hỏi về vô số pháp môn, ngài đều có thể trả lời được cả.

Thiện Hiện nói:

–Đệ tử của chư Phật không lệ thuộc, dính mắc vào tất cả pháp.

Vì lẽ đó nên đều có thể tùy theo sự gạn hỏi mà mỗi mỗi tự tại đáp lại, không sợ. Vì sao? Vì tất cả pháp không có sự lệ thuộc vậy.

Xá-lợi Tử bảo Thiện Hiện:

–Lành thay, lành thay! Nếu các Bồ-tát có thể tùy theo câu hỏi mà trả lời như vậy là nhờ những oai lực của Ba-la-mật-đa nào mà được thành tựu?

Thiện Hiện thưa:

–Đây là nhờ oai lực của Bát-nhã ba-la-mật-đa mà được thành tựu. Vì sao? Vì nói tất cả pháp không có sự tùy thuộc là chính nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thông suốt được tất cả pháp không sự lệ thuộc.

Xá-lợi Tử, nếu Đại Bồ-tát nghe lời như vậy, tâm không hoang mang, cũng không nghi ngờ; thì nên biết, Bồ-tát này có thể trụ được hạnh trụ như thế, không xả ly, cũng có thể không xa lìa ý Nghĩ đại Bi.

Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Nếu các Đại Bồ-tát trụ được hạnh trụ như thế, có thể không xả bỏ, cũng có thể không xa lìa ý Nghĩ như vậy; thì tất cả hữu tình đều chính là Bồ-tát. Vì sao? Vì tất cả hữu tình cũng trụ hạnh này và ý Nghĩ này, thường không xả bỏ tánh bình đẳng của Bát-nhã đại Bi, vậy thì các Bồ-tát cùng các hữu tình lẽ ra phải không sai khác?

Thiện Hiện thưa:

–Lành thay, lành thay! Tuy giống như hỏi tôi nhưng mà giúp cho tôi được hiểu Nghĩa. Vì sao? Xá-lợi Tử, vì tất cả hữu tình không có tự tánh; nên biết trụ và tác ý như thế cũng không có tự tánh. Tất cả tánh của hữu tình là xa lìa, nên biết tánh của trụ và tác ý như thế cũng xa lìa. Tất cả hữu tình không biết rõ; nên phải biết trụ và tác ý như vậy cũng không biết rõ. Do nhân duyên như vậy, các Bồ-tát này trụ và tác ý như thế cũng không xa lìa, cùng với các hữu tình cũng không sai khác. Nếu các Bồ-tát biết rõ như thế không bị trở ngại thì chính là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Ý của tôi là muốn làm cho tất cả Bồ-tát đem ý Nghĩ này, thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

❧

Phẩm 2: THIÊN ĐẾ THÍCH

Khi ấy, Thiên đế Thích cùng bốn vạn Thiên tử đồng đến hội họp. Bốn Thiên vương hộ thế cùng hai vạn Thiên tử đồng đến hội họp. Đại phạm Thiên vương, chủ cõi Sách-ha cùng một vạn Phạm chúng đồng đến hội họp. Lại có năm ngàn chúng trời Tịnh cư đồng đến hội họp. Nghiệp quả và ánh sáng nơi thân của các chúng trời này ở trước oai quang của Phật đều không thể hiện ra được.

Khi ấy, Thiên đế Thích bạch Thiện Hiện:

–Nay có vô lượng Thiên tử, muốn nghe Đại đức tuyên thuyết, chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa. Cúi xin Đại đức thương xót chỉ dạy cho họ biết, thế nào là Bồ-tát nên trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Khi ấy, Thiện Hiện bảo Đế Thích:

–Tôi nương thần lực của Phật, tuyên thuyết chỉ dạy Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các chúng trời, như việc nên an trụ của các Bồ-tát. Thiên tử các ông, người nào chưa phát tâm quả vị Giác ngộ cao tột thì nay nên phát. Những vị đã nhập vào Chánh tánh ly sinh của Thanh văn, Độc giác thì không thể phát tâm đại Bồ-đề. Vì sao? Này Kiều-thi-ca, vì người đó đối với sinh tử có sự ngăn ngại vậy. Trong đó, nếu có vị nào đã phát tâm cầu quả vị Giác ngộ cao tột, thì tôi cũng tùy hỷ. Vì sao? Kiều-thi-ca, vì có các bậc thắng nhân nên cầu thắng pháp. Tôi hoàn toàn không làm trở ngại cấp bậc pháp thiện thắng của họ.

Khi ấy, Thế Tôn khen Thiện Hiện:

–Lành thay, lành thay! Ông khéo khuyên bảo các Bồ-tát.

Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật:

–Con đã biết ân, sao lại không trả ân? Nghĩa là Phật và các đệ tử quá khứ đã dạy cho các Bồ-tát nhiều loại pháp yếu, làm phương tiện để đi vào Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bấy giờ Như Lai cũng học trong pháp đó, nay chứng quả vị Giác ngộ cao tột, chuyển vận bánh xe diệu pháp, làm lợi ích cho chúng con, cho nên con nay y theo lời Phật dạy, bảo vệ, hộ niệm các Bồ-tát này, làm cho mau chứng quả vị Giác ngộ cao tột, chuyển vận bánh xe diệu pháp, làm lợi ích an vui cho tất cả. Chính đó là đáp đền ân đức kia.

Thiện Hiện bảo với Đế Thích:

–Chư Thiên các ông nên lắng nghe. Ta sẽ nói về tướng đáng trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa của các chúng Bồ-tát cho các ông.

Kiều-thi-ca, các chúng Bồ-tát bằng đại thệ trang nghiêm, hướng thẳng đến Đại thừa thì nên dùng tướng không để an trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nên trụ sắc; cũng không nên trụ thọ, tưởng, hành, thức. Không nên trụ quả Dự lưu, cũng không nên trụ quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác Bồ-đề. Cũng không nên trụ đây là sắc. Cũng không nên trụ đây là thọ, tưởng, hành, thức. Không nên trụ đây là quả Dự lưu; cũng không nên trụ đây là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác Bồ-đề. Không nên trụ sắc, thọ, tưởng, hành, thức hoặc thường hoặc vô thường, hoặc khổ hoặc vui, hoặc ngã hoặc vô ngã, tịnh hoặc bất tịnh, không hoặc bất không. Không nên trụ quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề vì đều là sự hiển bày vô vi, là phước điền chân thật đáng thọ nhận cúng dường. Không nên trụ quả Dự lưu vì còn trở lại bảy lần cuối cùng, chắc chắn sẽ nhập Niết-bàn. Không nên trụ quả Nhất lai vì chưa đạt đến Niết-bàn, còn trở lại cõi này mật lần nữa, chắc chắn dứt sạch các khổ. Không nên trụ quả Bất hoàn vì qua diệt độ ở cõi kia, không còn trở lại nữa. Không nên trụ quả A-la-hán vì ngay đời này chắc chắn nhập Vô dư Niết-bàn. Không nên trụ quả Độc giác, vì vượt địa vị Thanh văn, nhưng không đến địa vị Phật mà Bát-niết-bàn. Không nên trụ địa vị Phật, hiển bày vô vi là ruộng phước điền chân thật đáng thọ nhận sự cúng dường, vượt qua các địa vị Thanh văn, Độc giác… làm lợi ích an vui cho vô lượng, vô số hữu tình, làm cho nhập vào cảnh giới Vô dư Niết-bàn. Giả sử tất cả cảnh giới hữu tình không còn nữa, đều vào cảnh giới Vô dư Bát-niết-bàn.

Khi ấy, Xá-lợi Tử Nghĩ: “Nếu như vậy thì Bồ-tát sẽ trụ ở đâu?”

Thiện Hiện biết ý Nghĩ trong tâm Xá-lợi Tử, liền bảo rằng:

–Ý ông thế nào? Tâm Như Lai trụ ở chỗ nào?

Xá-lợi Tử thưa Thiện Hiện:

–Tâm Như Lai là hoàn toàn không chỗ trụ. Vì không trụ nên gọi là Như Lai. Nghĩa là không trụ cảnh giới hữu vi, cũng không trụ cảnh giới vô vi, cũng không phải không trụ.

Thiện Hiện thưa:

–Bồ-tát cũng vậy, như các Đức Như Lai đối với tất cả pháp, tâm không trụ, cũng không phải không trụ. Nghĩa là các Bồ-tát đối với Bát-

nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng vô sở đắc để làm phương tiện. Nên trụ như vậy, nên học như vậy.

Khi ấy, trong chúng có các Thiên tử thầm Nghĩ: “Tất cả câu chú của các Dược-xoa, với vô số sai khác, mặc dù là bí mật nhưng mà chúng ta còn biết rõ, còn Đại đức Thiện Hiện đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tuy dùng vô số lời lẽ để chỉ rõ nhưng chúng ta hoàn toàn chẳng hiểu được gì cả!”

Biết được ý Nghĩ của chư Thiên, Cụ thọ Thiện Hiện bảo với họ:

–Trong đấy, tôi không giảng thuyết, chỉ dạy. Các ông cũng chẳng nghe. Vậy lấy gì để hiểu?

Khi ấy các Thiên tử lại Nghĩ: “Trong Nghĩa này, Tôn giả Thiện Hiện muốn làm cho dễ hiểu nhưng lại càng sâu sắc, vi tế, khó có thể đo lường.”

Biết được ý Nghĩ của Thiên tử kia, Cụ thọ Thiện Hiện bảo Thiên tử:

–Có những người muốn chứng, muốn trụ quả vị Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, bậc Độc giác Bồ-đề và quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật thì cần phải nương vào nhẫn này mới có thể chứng, mới có thể trụ được.

Khi ấy, các Thiên tử Nghĩ: “Đại đức Thiện Hiện hôm nay muốn vì những hữu tình nào và tuyên thuyết những pháp gì?”

Biết được ý Nghĩ của các Thiên tử, Cụ thọ Thiện Hiện bảo với họ:

–Tôi nay muốn vì hữu tình như huyễn, thuyết pháp như huyễn. Người kia đối với sự giảng thuyết không nghe, không hiểu, thì không chứng vậy.

Khi ấy, các Thiên tử lại Nghĩ: “Là người nghe pháp và pháp được thuyết là như huyễn; hay là hữu tình và quả Dự lưu… khác cũng đều như huyễn cả?”

Biết được ý Nghĩ của Thiên tử nên Thiện Hiện bảo với họ:

–Các loài hữu tình khác hoặc quả Dự lưu, quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, A-la-hán, Bồ-đề của bậc Độc giác, quả vị Giác ngộ cao tột của chư Phật cũng đều như huyễn cả.

Khi ấy, chư Thiên hỏi Thiện Hiện:

–Chẳng lẽ sự chứng đắc quả vị Giác ngộ cao tột của các Đức

Như Lai cũng đều như huyễn sao?

Thiện Hiện đáp:

–Đúng vậy, đúng vậy! Cho đến Niết-bàn cũng như huyễn.

Các Thiên tử hỏi Thiện Hiện:

–Lẽ nào Niết-bàn cũng như huyễn?

Thiện Hiện bảo:

–Giả sử có pháp cao hơn Niết-bàn chăng nữa thì pháp ấy cũng lại như huyễn, huống là Niết-bàn. Vì sao? Này các Thiên tử, huyễn cùng hữu tình và tất cả pháp cho đến Niết-bàn không hai, không riêng, đều chẳng thể nắm bắt được, chẳng thể nêu bày vậy.

Khi ấy, Xá-lợi Tử cùng Chấp Đại Tạng, Mãn Từ Tử, Đại Ẩm Quang… hỏi Khánh Hỷ:

–Sự thuyết về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, ai là người có thể tin nhận?

Khánh Hỷ thưa:

–Có các chúng Bồ-tát không thoái chuyển, đối với sự thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, có thể tin nhận. Lại có vô lượng hữu tình đầy đủ chánh kiến và các A-la-hán nguyện viên mãn đối với sự thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa… này, cũng có thể tin nhận.

Khi ấy, Thiện Hiện thưa:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa được thuyết như vậy, không ai có thể tin nhận được là vì sao? Vì trong đấy không có pháp để có thể hiển bày, không có pháp để có thể chỉ dạy, nên người tin nhận cũng chẳng thể nắm bắt được.

Khi ấy, Thiên đế Thích Nghĩ: “Tôn giả Thiện Hiện rưới trận mưa pháp lớn. Ta nên hóa làm hương hoa vi diệu để dâng lên cúng dường.”

Nghĩ như vậy xong, ngay khi ấy hóa làm hương hoa vi diệu dâng lên Thiện Hiện. Thiện Hiện Nghĩ: “Hoa dâng hôm nay ở chỗ chư Thiên, chưa từng thấy. Hoa nhiệm mầu này, nhất định chẳng phải do đất, nước, cỏ cây sinh ra được, mà chính là từ nơi tâm của chư Thiên hóa ra.”

Biết tâm niệm của Thiện Hiện, Thiên đế Thích thưa với Thiện Hiện:

–Hoa dâng này thật chẳng phải do đất, nước, cỏ cây sinh ra, cũng

chẳng phải từ tâm chư Thiên hóa ra, vì hoa dâng này không có tánh sinh vậy.

Cụ thọ Thiện Hiện bảo Thiên đế Thích:

–Hoa này không sinh thì không có tánh hoa.

Khi ấy, Thiên đế Thích Nghĩ: “Tôn giả Thiện Hiện giác tuệ rộng sâu, không bỏ giả danh mà còn nói Nghĩa thật.”

Nghĩ như vậy xong, bạch Thiện Hiện:

–Đúng vậy, đúng vậy, như lời Tôn giả dạy! Các chúng Bồ-tát đối với các pháp nên theo sự thuyết giảng của tôi mà học.

Khi ấy, Thiện hiện bảo Thiên đế Thích:

–Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói! Các chúng Bồ-tát đối với các pháp, nên theo sự thuyết giảng của tôi mà học. Kiều-thi-ca, các chúng Bồ-tát theo lời tôi thuyết, khi học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy là không học theo quả Dự lưu, không học theo quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Không học theo Bồ-đề của bậc Độc giác. Nếu không học theo các bậc này, thì chính là học trí Nhất thiết trí của chư Phật. Nếu học trí Nhất thiết trí của chư Phật, thì chính là học vô lượng, vô biên Phật pháp. Nếu học vô lượng, vô biên Phật pháp, thì chính là không học sắc, thọ, tưởng, hành, thức có tăng, có giảm. Nếu không học sắc, thọ, tưởng, hành, thức có tăng, có giảm, thì không học sắc, thọ, tưởng, hành, thức có giữ, có bỏ. Nếu không học sắc, thọ, tưởng, hành, thức có giữ, có bỏ; thì không học tất cả pháp có thể giữ gìn và có thể hoại diệt. Nếu không học tất cả pháp có thể giữ gìn, có thể hoại diệt thì chẳng học trí Nhất thiết trí có thể giữ gìn và có thể hoại diệt. Các chúng Bồ-tát khi học như vậy, gọi đó là chân thật học trí Nhất thiết trí, mau chứng đắc trí Nhất thiết trí.

Khi ấy, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện:

–Nếu các Bồ-tát không học trí Nhất thiết trí, thì có thể giữ gìn và có thể hoại diệt; các Bồ-tát này khi học như vậy, gọi là chân thật học trí Nhất thiết trí, có thể mau chứng đắc trí Nhất thiết trí, phải không?

Thiện Hiện đáp:

–Đúng vậy, đúng vậy! Vì lấy vô sở đắc làm phương tiện vậy.

Khi ấy, Thiên đế Thích hỏi Xá-lợi Tử:

–Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên cầu ở đâu?

Xá-lợi Tử thưa:

–Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên cầu trong lời dạy của ngài Thiện Hiện.

Thiên đế Thích hỏi Thiện Hiện:

–Nhờ thần lực của ai hộ trì mà Xá-lợi Tử nói được như thế?

Thiện Hiện thưa:

–Nhờ thần lực của Như Lai hộ trì nên khiến Xá-lợi Tử nói được như vậy.

Thiên đế Thích hỏi:

–Lại nhờ thần lực của ai hộ trì mà Tôn giả có thể thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?

Thiện Hiện đáp:

–Nhờ thần lực của Như Lai hộ trì, nên khiến tôi có thể thuyết Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Kiều-thi-ca, ông hỏi Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa nên cầu ở đâu?

Này Kiều-thi-ca, Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không nên ngay nơi sắc mà cầu; không nên lìa sắc mà cầu; không nên ngay nơi thọ, tưởng, hành, thức mà cầu; không nên lìa thọ, tưởng, hành, thức mà cầu. Vì sao? Vì sắc chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng chẳng phải lìa sắc, riêng có Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng chẳng phải lìa thọ, tưởng, hành, thức, riêng có Bát-nhã ba-la-mật-đa.

Thiên đế Thích bạch Thiện Hiện:

–Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là đại Ba-la-mật-đa, là vô lượng Ba-la-mật-đa, là vô biên Ba-la-mật-đa.

Thiện Hiện đáp:

–Đúng vậy, đúng vậy! Vì sao? Này Kiều-thi-ca, vì sắc vô biên, nên phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Vì thọ, tưởng, hành, thức vô biên, nên phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên.

Lại nữa Kiều-thi-ca, sở duyên vô biên, nên phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên.

Kiều-thi-ca, thế nào là sở duyên vô biên, nên phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên? Nghĩa là biên giới trước, giữa, sau của tất cả pháp đều chẳng thể nắm bắt được, nên nó là vô biên. Pháp vô biên

nên sở duyên vô biên. Do vậy nên Bát-nhã ba-la-mật-đa này cũng nói là vô biên.

Kiều-thi-ca, tất cả pháp vô biên nên phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên.

Kiều-thi-ca, thế nào là tất cả pháp vô biên nên phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên? Nghĩa là biên giới của tất cả pháp chẳng thể nắm bắt được. Vì sao? Vì biên giới trước, giữa, sau của sắc cho đến thức đều chẳng thể nắm bắt được, nên nói vô biên. Do đó, biên giới trước, giữa, sau của Bát-nhã ba-la-mật-đa này cũng chẳng thể nắm bắt được. Kiều-thi-ca, hữu tình vô biên, nên phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Kiều-thi-ca, thế nào là hữu tình vô biên, nên phải biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên? Kiều-thi-ca, chẳng phải số lượng loài hữu tình quá nhiều, không thể tính đếm được mà nói là vô biên.

Thiên đế Thích thưa:

–Vậy thì vì Nghĩa gì nên nói như vậy?

Thiện Hiện bảo:

–Nay tôi hỏi ông, tùy ý ông trả lời. Ý ông thế nào? Nói hữu tình là khái niệm về pháp nào?

Thiên đế Thích thưa:

–Nói hữu tình là chẳng khái niệm về pháp nào cả, chỉ thuộc tên bên ngoài giả đặt, không thuộc về tên đúng sự thật, không thuộc về cái tên do quan hệ.

Thiện Hiện bảo Thiên đế Thích:

–Ý ông thế nào? Trong đấy có hữu tình chân thật để có thể chỉ rõ chăng?

Thiên đế Thích thưa:

–Thưa không, bạch Đại đức!

Thiện Hiện bảo:

–Vì hữu tình không thật có, để có thể chỉ rõ được, nên nói là vô biên. Kiều-thi-ca, ý ông thế nào? Giả sử Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng; dùng vô biên âm thanh

để nói vô lượng danh tự của loài hữu tình. Trong đây có còn hữu tình chân thật, có sinh có diệt không?

Thiên đế Thích thưa:

–Thưa không, bạch Đại đức, vì sao? Vì các hữu tình bản

tánh thanh tịnh vậy.

Thiện Hiện bảo:

–Do đó nên nói hữu tình vô biên. Nên biết Bát-nhã

ba-la-mật-đa cũng vô biên, vì không tánh và sâu xa, đều vô biên vậy.