Khai Thị-2009

Ơn thầy

Ơn Thầy

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 89

tại chùa Phổ Quang ngày 22-11 -2009)

Nói đến ơn Thầy, có ơn Thầy ở thế gian và ơn Thầy ở xuất thế gian, tức Thầy trong đạo. Tôi còn nhớ bài học đầu tiên ở lớp mẫu giáo rất dễ thương nói về công ơn người Thầy đầu tiên như sau :

Trẻ còn thơ dại biết chi

Nhờ Thầy răn dạy gắng ghi trong lòng

Mở mang trí hóa cho thông

Uốn tay sửa miệng chí công dẫy đầy

Nhờ ai ta đặng thế này

Phải nên nhớ lấy ông Thầy đầu tiên

Hơn 60 năm trước, tôi học bài này và từng bước vào đời, trải qua các trường học, bài học đầu tiên này vẫn luôn gợi nhắc tôi nhớ đến tất cả những người Thầy mà tôi đã học. Đến khi học chữ Hán, tôi hiểu thêm nghĩa của Khổng Tử dạy về chữ Thầy: Tam nhơn đồng hành, tất hữu ngã sư, nghĩa là trong ba người cùng đi với nhau thì có một người là Thầy.

Ý nghĩa của chữ Thầy được mở rộng nhằm chỉ cho tất cả việc làm của mọi người trong xã hội đều là tấm gương

tốt để chúng ta quyết đoán vận mạng của mình. Thật vậy, nhìn thấy việc tốt hay xấu của người khác để chúng ta tự răn mình, cho nên người Việt Nam có câu nói rằng xe trước đổ thì xe sau tránh. Nhờ trông thấy việc sai lầm của người trước mà chúng ta không vấp phải sai lầm đó. Như vậy, chẳng những người dạy chúng ta điều hay lẽ phải được coi là Thầy, mà cả những người phạm sai lầm cũng giúp chúng ta thoát khỏi lỗi lầm thì họ cũng là Thầy. Tất cả mọi người tốt hay xấu trong cuộc sống này đều là tấm gương cho chúng ta soi bóng và trưởng thành.

Trên tinh thần học hỏi lẫn nhau như vậy, gần như tất cả mọi người đều có mối quan hệ mật thiết với nhau như Thầy trò. Và trên bước đường tu hành, sau này, tôi nhận thấy ơn xã hội là mối quan hệ giữa ta và xã hội cũng quan trọng. Ngoài bốn ơn mà chúng ta thường nhắc đến là ơn cha mẹ, ơn đất nước, ơn đồng bào, ơn thầy hiền, ơn bạn tốt, Ngài Nhật Liên Thánh nhân nói rằng ơn thứ năm là ơn Tam bảo quan trọng hơn cả; vì bốn ơn giúp chúng ta trưởng thành trong xã hội, nhưng có giới hạn trong cuộc sống này mà thôi, bởi sống để chết thì tốt hay xấu gì cũng chết. Cho nên Ngài Nhật Liên mới dạy rằng ơn Tam bảo là ơn Phật, ơn giáo pháp và ơn đoàn thể Tăng già là quan trọng nhất; vì nhờ nương theo Tam bảo để chúng ta ra khỏi vòng xoáy vô tận của sanh tử luân hồi, vượt lên trên khổ đau, về Niết bàn hay Cực lạc, kinh Pháp Hoa gọi là ra khỏi Nhà lửa tam giới, mới có được cuộc sống an lạc bất tử.

Phật dạy rằng người gặp được Phật pháp tu hành khó vô cùng, ví như con rùa mù ở dưới biển cả ngàn năm mới trồi lên một lần mà vớ được bộng cây nổi để leo lên đưa nó vào bờ. Gặp được Phật pháp cũng khó như thế, vì chúng ta đã trải qua vô lượng kiếp không ngừng qua lại biển khổ sanh tử luân hồi và trôi lăn mãi trong đó mà không thoát ra được. Có người nói chết rồi hết, có người nói chết nhưng vẫn còn thì còn như thế nào. Đó là những cách giải thích của người ở trong sanh tử mà thôi. Phật nói những cách giải thích như vậy giống như người mù rờ voi, nếu may mắn thì chúng ta trồi lên được kiếp người, nhưng hết kiếp người, chúng ta lại rơi xuống kiếp địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, A tu la, hoặc may mắn được lên Trời, nhưng hết phước cũng bị đọa.

Người được làm chư Thiên hưởng phước, nhưng cũng dễ hết phước và nếu tạo tội thì hết phước càng đọa sâu. Nói cho dễ hiểu, nếu chúng ta thấp cổ bé miệng là thảo dân thì chúng ta không hại được ai, nhưng nếu có phước báu, có vị trí cao trong xã hội, có quyền uy thì rất dễ tạo tội. Vì vậy, được làm chư Thiên nhiều phước dễ tạo tội và đọa sâu là thế.

Đức Phật chứng tam minh lục thông, Ngài quan sát sáu đường sanh tử không sót, thấy chúng sinh từ địa ngục A tỳ cho đến Trời Sắc cứu cánh, thấy luôn cả A la hán, Bích Chi Phật. Còn chúng ta là phàm phu ở trong sáu đường sanh tử không thấy thông suốt, nên mỗi người

nói một cách, nhưng vẫn còn trong sanh tử. Vì vậy, Thầy trong sanh tử không quan trọng bằng Thầy đưa chúng ta ra khỏi sanh tử. Ý thức như vậy, xuất gia hơn 60 năm, tôi luôn hướng về người Thầy ngoài sanh tử để cầu học, nương theo các Ngài mà phát triển tâm linh mình.

Bậc Thầy ngoài sanh tử là ai? Đó là chư Phật mười phương là Thầy của chúng ta, trong hàng phàm phu chúng ta không thể thấy được, nhưng may mắn cho chúng ta có Đức Phật Thích Ca xuất hiện trên cuộc đời này dạy mọi người ra khỏi sanh tử. Đức Phật Thích Ca là người Thầy lớn nhất của chúng ta. Không có Phật Thích Ca thì không có đạo Phật, cũng không có cách nào để hiểu và thực tập phương cách ra khỏi sanh tử.

Nhìn về Đức Phật Thích Ca, vị Thầy lớn nhất, chúng ta thấy thế nào. Nếu người không có căn lành thấy Phật Thích Ca cũng là con người gọi là người Thầy lớn, nhưng Ngài cũng chết như tất cả mọi người thế gian. Đức Phật Thích Ca đã vào Niết bàn cũng giống như Khổng Tử hay các triết gia khác và Ngài để lại cho chúng ta những giáo pháp lưu lại trong pho sách theo đó tham khảo, tu hành. Đối với hạng người ở trong sanh tử thấy Phật như vậy, nên còn Phật thì họ nói có Phật và Phật Niết bàn thì họ nói không có Phật.

Nhưng đối với người tu Pháp Hoa, đối với người có căn lành thì không thấy Phật vào Niết bàn, đó là điểm đặc sắc của kinh Pháp Hoa gọi là Như Lai thọ lượng,

hay Phật vĩnh hằng, tức Phật không bao giờ chết. Vì vậy, chúng ta có một Đức Phật sanh trên cuộc đời này mang thân tứ đại và một Đức Phật vĩnh hằng không sanh không chết. Người có nhân duyên thấy được Phật này, người có căn lành được Phật này hộ niệm.

Được Phật hộ niệm, chúng ta mới thấy Phật là quan trọng nhất của người tu. Cũng đồng thời tu, nhưng người tu có kết quả, người tu không có kết quả. Người tu có kết quả vì thấy Phật, nhận được sự bảo hộ của Phật và có cuộc sống tu hành rất an lành. Nhưng người tu không nhận được lực gia bị của Phật thì họ thường khổ tâm, hay họ không thấy Phật vĩnh hằng thì niềm tin sẽ dễ dàng bị sút giảm, cho đến mất niềm tin và trở thành người tu hình thức.

Kinh Pháp Hoa dạy rằng người có trồng căn lành ở Phật mới thấy được Phật, mới nghe được pháp âm Phật và thực tập đúng lời Phật dạy, gặt hái được kết quả tốt đẹp trong cuộc sống tu hành, nhờ đó mới ra khỏi sanh tử. Thấy Phật là thấy Phật vĩnh hằng bất tử và ta suy nghĩ xem Phật này ở đâu.

Đức Phật vĩnh hằng bất tử hiện hữu ở bên trong Đức Phật Thích Ca. Thật vậy, bắt đầu tu hành, chúng ta nhận ra rằng thân người tứ đại thì ai cũng giống nhau, nhưng con người tinh thần, hay con người tâm linh thì không giống nhau. Chúng ta theo Phật tu hành là theo Phật nào? Người theo Phật bằng xương thịt thì không khác gì bà già ăn mày

ở thành Tỳ Dà Ly. Bà thấy Phật ôm bình bát khất thực được cúng dường, nên bà cũng đi theo sau để được cúng dường. Người tu thấy Phật bằng thể xác chỉ giới hạn như vậy thôi. Cho nên, khi Phật Niết bàn thì cảm thấy côi cút không còn ai để theo, kinh Pháp Hoa nói như vậy.

Nhưng đối với người theo Phật chân linh, không theo Phật thân xác phải chịu bốn tướng vô thường sanh, già, bệnh, chết. Hay nói chính xác hơn, chúng ta nhìn Phật thân xác phải thấy Phật chân linh tiềm ẩn bên trong Phật thân xác. Theo Phật nghe pháp là theo Phật chân linh, nhưng nếu không có Phật thân xác, thì chúng ta không thể thấy được Phật chân linh. Diễn tả lý này, Ngài Trí Giả đại sư nói rằng: Vị liên cố hoa, hoa khai liên hiện, hoa lạc liên thành, nghĩa là nhờ có Phật Thích Ca thành đạo trên thế gian này, chúng ta mới nhận ra Phật chân linh bên trong Ngài. Nhưng Đức Phật Thích Ca e ngại người ta theo Phật thân xác và chấp vào Phật này, nên Ngài vào Niết bàn để Phật thiệt sống mãi, gọi là "Hoa lạc liên thành”, tức thân tứ đại của Phật Thích Ca mất, thì chân linh Ngài thể hiện rõ nét hơn.

Thật vậy, khi Phật tại thế, lúc Ngài giảng pháp ở thành Tỳ Dà Ly, thì ở thành Xá Vệ không có Phật, khi Phật đến Xá Vệ thì ở Ma Kiệt Đà không có Phật. Phật ở đâu thì nơi đó có Ngài, không thể cùng một lúc mà Ngài hiện diện ở khắp mọi nơi. Nhưng khi Phật Niết bàn, ở bất cứ nơi đâu có tâm tưởng nghĩ đến Phật thì nơi đó có Phật. Phật hiện

hữu ở khắp Pháp giới, cho nên chúng ta mới phát hiện thiên bá ức hóa thân Phật, không phải chỗ này có Phật, chỗ khác không có Phật, mà bất cứ nơi nào có lòng thành và tâm tưởng Phật thì nơi đó có Phật hiện hữu. Nói cách khác, ta đang sống trong thế gian này, nhưng nhờ nương theo Đức Phật hằng hữu bất tử mà tiến tu được. Cho nên, trong cuộc sống này, dù có nhiều bất ổn, nhưng chúng ta vẫn cảm thấy không bị ràng buộc bởi thế gian, không bị bốn tướng nóng, lạnh, đói, khát chi phối; đó là người thật tu sống bằng chân linh, sống trong Thiền định.

Người tu phải phát hiện ra chân linh của Phật và chân linh của mình và sống với chân linh của mình, thì trong thế giới Thiền định mới thấy Phật chân linh và thấy chân linh mình. Đi sâu vào thế giới Phật thấy Phật vĩnh hằng, nhưng trở về xã hội, Phật này biến mất. Nói cách khác, mang thân ngũ uẩn bị nó ngăn che, nên không thấy; nhưng rời ngũ uẩn mới nhận ra Phật vĩnh hằng. Từ đó, chúng ta mới phát hiện Phật chân linh kết tinh bằng công đức của Bồ tát đạo. Thật vậy, Đức Phật Thích Ca nói rằng xưa kia Ngài tu hành đạo Bồ tát cảm thành thọ mạng đến nay vẫn chưa hết, mà còn lớn hơn nhiều. Lời dạy này của Phật chỉ cho chúng ta thấy Pháp thân Bồ tát thành tựu do quá trình hành Bồ tát đạo đã tạo được vô lượng phước đức và trí tuệ, cho nên thọ mạng của Ngài chẳng những không chấm dứt mà còn tăng trưởng hơn nữa. Chính vì vậy mà

kinh điển ghi rằng thọ mạng của Đức Phật là thọ mạng của Phật pháp. Thật vậy, khi Đức Phật thành đạo ở Bồ đề đạo tràng thì chỉ có một mình Ngài, nhưng khi Ngài đến Lộc Uyển độ năm anh em Kiều Trần Như, bấy giờ có sáu Thầy trò. Đến khi Ngài độ 50 thanh niên Da Xá đắc quả A la hán là tổng cộng có 56 Tỳ kheo và khi Phật độ được 1250 vị đắc Thánh quả, thì Pháp thân của Phật đã lớn thêm nữa. Cho đến ngày nay, trải qua hơn 2500 năm có biết bao nhiêu lớp người trên khắp năm châu bốn biển tự nguyện sống trong pháp Phật, thì rõ ràng Pháp thân Phật thật là vĩ đại vô cùng.

Đạo tràng của chúng ta đây cũng thể hiện Pháp thân Phật, vì chúng ta đang học giáo lý của Phật, đang suy nghĩ yếu nghĩa của Phật dạy, đang thực tập pháp Phật trong cuộc sống và ta chứng được pháp phần nào thì đó là Pháp thân Phật. Như vậy, Pháp thân Phật nghĩa là trong đời sống của chúng ta có được sở đắc gì khiến cho người ta nghĩ là Phật. Trái lại, nếu chúng ta không hưởng được pháp giải thoát nào của Phật thì không phải là Pháp thân Phật.

Vì vậy, thọ mạng của Đức Phật kéo dài hàng ngàn năm chưa dứt, vẫn còn tiếp diễn trong tương lai và lớn thêm dưới dạng Pháp thân Phật trở thành biến hóa thân. Cho nên tất cả chúng ta, ai sống trong pháp Phật và chứng nghiệm được một phần pháp Phật thì người đó tiêu biểu cho Pháp thân Phật. Tuy nhiên, vì thọ mạng

của Pháp thân ta tùy thuộc vào sự tu chứng của chúng ta, nên thọ mạng này có giới hạn, nghĩa là sinh mạng tứ đại của chúng ta chết thì thọ mạng của sự tu chứng cũng chấm dứt, không ai quan tâm đến ta nữa. Nhưng cũng có người còn sống mà không ai quan tâm đến họ, thì coi như thọ mạng chân linh của họ đã chết. Còn những người đã chết mà vẫn được tôn thờ thì sinh mạng đó của họ có thể kéo dài được vài thế hệ, nhưng nhiều nhất cũng chỉ kéo dài được đến chín đời là cùng, mọi người không còn nhớ đến nữa.

Trong khi thọ mạng của Phật pháp không bao giờ mất. Đức Phật Thích Ca ngồi ở Bồ đề đạo tràng đắc đạo thành Phật, Ngài thấy được vô lượng kiếp của Ngài phát tâm Bồ đề cho đến tu thành Phật, thì thọ mạng vô lượng kiếp trước vẫn kéo dài đến hiện tại. Nếu chúng ta có cái nhìn xa trong thế giới Phật, thấy có vô số Phật, gần nhất là chúng ta có 500 vị Phật trong kinh Ngũ Bách Danh, hoặc 10.000 vị Phật trong kinh Vạn Phật. Thế giới chư Phật này bất tử và chúng ta thực tập Thiền quán, thâm nhập thế giới này bằng chân linh, nên chỉ có Phật biết và ta biết mà thôi. Vì Phật biết, Ngài ấn chứng cho ta, nên ta mới thăng hoa tâm linh được. Ngài Xá Lợi Phất thâm nhập được thế giới kỳ diệu vô cùng này, nên vội quỳ trước Phật mà thưa rằng ơn lớn của Thế Tôn dù con có dùng đầu đội, dùng hai vai cõng vác trong trăm ngàn muôn ức kiếp cũng không thể nào đền đáp được. Chúng

ta đã trải qua vô số kiếp thay hình đổi dạng trong sáu đường sanh tử, may nhờ có Đức Phật đưa chúng ta ra khỏi sanh tử để vào Niết bàn, vào thế giới vĩnh hằng bất tử, vĩnh viễn không phải trầm luân trong sanh tử nữa, thì ơn lớn này của Phật không gì có thể sánh được. Chính vì vậy mà Ngài Nhật Liên khẳng định rằng ơn Tam bảo lớn nhất và ơn cha mẹ, ơn thầy bạn giúp chúng ta trở thành người tốt cũng là ơn lớn mà chúng ta trân trọng, không được quên. Trước khi thọ Sa di, tôi nhớ Thầy Giáo thọ bảo các giới tử phải quay mặt về hướng Bắc để lễ tạ bốn ơn và từ đây chúng ta đi vào biển Phật pháp không gặp lại những người này nữa.

Tóm lại, người xuất gia đúng nghĩa thâm nhập được thế giới Phật và sống trong thế giới Phật thì chư Phật là những vị Thầy vĩ đại của chúng ta, chư Bồ tát là bạn đồng học của chúng ta. Và trong kiếp người trải thân tu hành theo Phật, chắc chắn công ơn của Phật, của Bồ tát cứu độ, giáo dưỡng chúng ta là lớn lao nhất, lớn lao vô cùng mà chúng ta khắc cốt ghi tâm và chỉ có thể lập lại lời cảm niệm ân đức sâu dầy giống như Ngài Xá Lợi Phất rất chân thành bạch với Đức Phật, bậc đại Đạo sư rằng : Dù có dùng đầu đội, hai vai cõng vác trải qua trăm ngàn muôn ức kiếp, con cũng không thể đền đáp được công ơn vô cùng tận của Đức Thế Tôn.

Vượt qua mặc cảm

Vượt qua mặc cảm

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 90

tại chùa Phổ Quang ngày 29-11 -2009)

Trước khi nói về mặc cảm, chúng ta nên hiểu sự khác biệt giữa mặc cảm và trầm cảm. Người bị bệnh trầm cảm thường ít nói và hay buồn rầu đến mức độ nghĩ đến việc tự vẫn. Trong khi người tu ít nói, vì nói nhiều thì phạm lỗi nhiều, không nói thì không có lỗi; chứ không phải bị trầm cảm như người đời hiểu lầm. Tôi lúc mới tu lập hạnh ít nói, vì để tâm suy nghĩ lời Phật dạy và ứng dụng trong cuộc sống. Thật vậy, thái độ yên lặng ít nói để chúng ta nhìn ngược lại bên trong tâm mình, mới có lợi cho việc phát huy đời sống nội tâm, từ đó mới nhận ra được con người thực của mình là gì.

Nếu con người thực của mình là con người tội lỗi, chắc chắn mình sẽ mặc cảm không bằng ai, từ đó thường sanh tính bất cần đời, rất nguy hiểm. Nhưng nếu là Phật tử mà nghĩ mình không bằng ai, thì phải phấn đấu đi lên, tức vượt qua mặc cảm. Đức Phật đã dạy rằng tất cả mọi người đều sẽ thành Phật, người thành trước, người thành sau; cho nên nếu không phấn đấu vượt qua thì muôn đời ở trong sinh tử. Vì vậy, có mặc cảm không bằng ai, chúng ta nỗ lực quyết tâm phải bằng, hay hơn người. Riêng tôi, luôn

đặt mục tiêu phải hơn, chứ không bằng, nghĩa là phải thành Phật, đạt được sự hiểu biết ở đỉnh cao nhất.

Bắt đầu không bằng ai, nhưng phấn đấu cho bằng người rồi, thì sử dụng trí tuệ tập thể để đi lên. Trước nhất, phấn đấu học cho bằng người, thì thấy ai cũng là tấm gương cho mình soi bóng học hỏi. Nâng mình cho bằng người, nghĩa là người khác nói, ta nghe được; ta nói, người khác nghe được. Và từ nâng bằng người, chúng ta mới vươn cao hơn, bằng cách tất cả mọi người nói, ta nghe và tổng hợp lại, chúng ta có được nhận thức mới. Đây là điều mà tôi học được ở Phật Di Đà. Ngài tu Bồ tát đạo và tham quan các Tịnh độ của chư Phật mười phương. Theo đó, Ngài học và rút kinh nghiệm của chư Phật, để xây dựng một mô hình thế giới mới của riêng Ngài là Cực Lạc, một mô hình thế giới siêu tuyệt mà mười phương Phật đều tán thán.

Học theo Phật Di Đà chính là thể hiện tinh thần phấn đấu vượt qua mặc cảm để đi lên. Từ đầu, ta cảm giác không bằng người, nên thường sanh ra ý tưởng xấu, hoặc tốt. Nếu sanh ra ý xấu, chúng ta nên điều chỉnh tánh xấu, gọi là tu. Không bằng người mà chúng ta khởi ý niệm xấu ác, ganh ghét, nên có thể nói xấu người khác, hại người khác. Làm như vậy, tội của chúng ta nặng thêm, quả báo lớn hơn nữa và phải khổ thêm. Tôi gặp một số bạn như vậy, thua người nhưng không chịu phấn đấu tu học, lại bực tức, gây gổ, làm đại chúng xáo trộn hơn, là tạo tội thêm nữa.

Mặc cảm là nhận thức tội lỗi vì chúng ta thấy mình không bằng người; nhưng đối với người hiểu đạo, thì không có mặc cảm như vậy. Là đệ tử Phật, chúng ta nhận biết tội lỗi của mình qua bốn câu kệ của kinh Hoa Nghiêm:

Con xưa đã tạo bao ác nghiệp

Đều bởi vô thỉ tham sân si

Từ thân khẩu ý mà sanh ra

Tất cả con nay xin sám hối.

Chúng ta biết mình không bằng người, vì đã tạo tội lỗi từ vô thỉ kiếp quá khứ, cho nên ngày nay mới có cuộc sống hiện tại là sanh trong gia đình nghèo khó, ở nơi biên địa hạ tiện và có ngoại hình không dễ thương, có ngôn ngữ mà người không chấp nhận được. Những tội lỗi đó, Phật dạy là do thân, khẩu và ý nghiệp của ta tạo nên. Thân chúng ta do sát sanh, hại mạng, nên thường ốm yếu, bệnh hoạn và bị nhiều người ghét thì chúng ta có mặc cảm tội lỗi. Còn ham mê sắc dục, Phật cho biết rằng chúng ta sẽ có thân hình xấu xí, hôi dơ, không thể gần người khác được, nên chúng ta cũng có mặc cảm tội lỗi.

Ý thức lời Phật dạy như vậy, tôi thường xuyên lạy Hồng danh sám hối mỗi ngày. Với mặc cảm tội lỗi rằng mình bệnh hoạn, xấu xí, hôi dơ nên không gần ai được, nhưng Phật có lòng từ bi thương ta, dung ta

được. Thật vậy, xưa kia, vua A Xà Thế mắc bệnh nặng và Kỳ Bà đã khuyên ông nên gặp Phật để xin sám hối. Vua nói rằng ông không còn mặt mũi nào nào gặp Thế Tôn, vì đã phạm những tội ác tày trời với Phật. Kỳ Bà nói rằng Phật có tấm lòng bao dung, sẽ tiếp nhận tội lỗi của ông và chuyển hóa những tội lỗi này trở thành công đức để giao lại cho ông.

Tôi siêng năng lạy Phật, sám hối không mệt mỏi, nên nhận thấy rõ có sự chuyển hóa. Từ khi mới phát tâm tu hành, tất cả bệnh hoạn và tội lỗi đã được Phật tiếp nhận, rồi Ngài chuyển hóa những thứ này và cho tôi sự an lạc tốt lành. Tôi có cảm giác tội lỗi ví như dòng nước bẩn được xuyên qua bình nước lọc là Phật. Phật tiếp nhận và biến đổi nước nhơ bẩn thành nước công đức; nhờ vậy, tôi lạy sám hối 108 lạy mà không biết mệt, càng lạy càng khỏe; đó là điều kỳ diệu mà tôi muốn chia sẻ với quý vị.

Lạy Phật mà mệt và chán thì không bao giờ sanh công đức. Trái lại, đối tượng ban đầu chúng ta lạy là tượng Phật, nhưng niềm tin sanh ra rồi thì tượng biến thành Phật. Với độ cảm tâm sâu sắc, chúng ta thấy Phật nhìn mình bằng đôi mắt từ bi và mỉm cười. Lạy Phật như vậy sanh ra công đức, do tâm thành của chúng ta nâng cao thì hảo tướng hiện. Với tôi, chẳng những là tượng Phật thì nghĩ là Phật, mà cả hòn đá, mình cũng có độ cảm là Phật.

Trước kia, có lần Tổng thống Ấn Độ tặng Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất một hòn đá bình thường, nhưng nghe nói được lấy từ non Linh Thứu, khiến tôi liền nghĩ đến Linh Thứu sơn và liên tưởng đến Phật đang thuyết kinh Pháp Hoa ở đó; cho nên hòn đá này vụt biến thành Phật trước mắt tôi, niềm tin và căn lành cho chúng ta cái thấy lạ lùng như thế. Còn đối với người không có niềm tin và căn lành thì hòn đá chỉ là hòn đá bình thường thôi.

Vì vậy, lạy Phật bằng tâm thành, tôi có cảm giác Phật ví như bình nước lọc có thể lọc nước dơ bẩn thành trong sạch; nói cách khác, nghiệp của chúng ta được Phật thanh lọc và trả về cho chúng ta tâm thanh tịnh; nhờ đó, mặc cảm tội lỗi của chúng ta được bớt lần và mọi việc thành bình thường. Nghĩa là bấy giờ tôi thấy người lại nhìn mình bình thường; còn trước kia, chúng ta có mặc cảm tội lỗi, nên người thấy chúng ta tội lỗi. Nhưng do công phu tu tập đã chuyển hóa chúng ta thành bình thường, cho nên mặc cảm này cũng tự mất, là nghiệp mất. Và nghiệp mất thì chúng ta tu được. Càng siêng năng tụng niệm kinh và tiếp thu giáo nghĩa Đại thừa, cùng với hình ảnh trang nghiêm của Phật từ từ thâm nhập vào lòng, thì bước thứ hai là Phật từ bên ngoài đã được đưa vào trong tâm ta, kinh từ bên ngoài được đưa vào bên trong, gọi là Tâm kinh, hay Bổn môn Pháp Hoa kinh. Vì vậy mà tôi tụng 28 phẩm kinh Pháp Hoa, nhưng

tôi biên soạn 7 phẩm Bổn môn Pháp Hoa kinh là kinh này từ tâm tôi hiện ra và Phật thuyết pháp từ tâm tôi.

Nhờ đem Phật và kinh vào lòng, chẳng những chúng ta hết mặc cảm tội lỗi, mà công đức còn sanh ra; vì tâm chúng ta có kinh và Phật, nên lời nói chúng ta được nhiều người nghe theo. Ý này tôi diễn tả trong Bổn môn Pháp Hoa rằng: Tâm họ là Thiền, thân làm giống Phật, giảng pháp chân thật.

Tâm Thiền, miệng Pháp và thân là Phật, mới được Phật bổ xứ, hay Phật trao y bát. Và được như vậy, chúng ta có cảm giác rất lạ, không bao giờ nghĩ tới cơm ăn, áo mặc, nhà ở, nhưng có nhiều, là vô cầu, hay cung nhiều hơn cầu. Đạt được sở đắc này thể hiện Phật đã xoa đầu và trao y bát cho. Người xuất gia nhưng không được Phật trao y bát, thì cơm không đủ. Thực tế cho thấy có người tu nhưng luôn đói khổ, đó là do tội lỗi mà chiêu cảm quả báo như thế. Chúng ta còn nhớ câu chuyện đệ tử của Xá Lợi Phất đời trước là Pháp sư nổi tiếng, nên thường tự tôn mặc cảm, coi mình trên hết và tạo nhiều tội lỗi. Khi chết, tái sanh lại cũng đi tu, nhưng khất thực luôn bị Phật tử bỏ quên, không cúng dường cho ông, đến mức độ ngày nào Xá Lợi Phất cũng phải chia phần cơm của Ngài cho ông. Người tu không có thế giới tâm linh thì dễ bị đói khổ. Nếu tự mua bình bát, không khó; nhưng bát của Phật

trao cho thì mới hiện hảo tướng, người thấy mới nghĩ là Phật, mới cúng dường. Ý thức như vậy, chúng ta hết lòng phụng sự Phật pháp. Phật thọ dụng và xoa đầu bổ xứ, ta mới làm được đạo nghiệp. Các Phật tử cư sĩ phát Bồ đề tâm cũng được Phật bổ xứ.

Phật bổ nhiệm chúng ta đến nơi nào và làm đúng việc đó, sẽ nhận được kết quả tốt. Trong xã hội, tất nhiên việc làm phải đa dạng, mỗi người một việc, nhưng được Phật bổ xứ, hay gọi là Tăng sai, Giáo hội bổ nhiệm thì Tăng sai việc gì, ta làm việc đó, cho nên tuy nhiều việc khó mà ta làm được. Còn ta muốn làm, nhưng là tham vọng thì cái khó này sẽ dẫn đến cái khó khác, khiến cho phiền não nổi dậy, làm ta bất mãn, buồn phiền, rồi phát biểu linh tinh là thần khẩu hại xác phàm.

Được Phật bổ xứ, tự nhiên ta phát tâm làm. Ví dụ khi là Tăng sĩ Phật học đường Nam Việt ở chùa Ấn Quang, trong buổi họp đại chúng, phân công xem ai tình nguyện dọn dẹp nhà vệ sinh. Tôi cảm giác Phật bổ xứ việc này cho mình, nên tôi xin nhận làm công việc thấp nhất này. Tôi thấy sung sướng vì không ai tranh giành việc làm cực khổ mà không có quyền lợi. Thấy như vậy, Phật mới thọ dụng, mới bảo Hòa thượng Thiện Hoa là Đốc giáo Phật học đường đưa tôi lên làm thị giả cho Hòa thượng.

Ta làm đúng chỗ, thì không bị tranh chấp và nếu tâm chúng ta an lạc, nghĩ nhớ đến Phật, công đức ta sanh ra. Vì vậy, khi ta được Phật thọ dụng và trao y bát, thì ngoại đạo, kẻ ác muốn hại, tự chuốc họa tai, đời đời họ không có con mắt. Nghĩa là họ không có mắt trí tuệ, đời đời sanh ra bị đui mù trước chân lý. Mù mắt trần gian như A Na Luật, nhưng sáng mắt huệ. Nhiều Thiền sư nhắm mắt, đóng kín cửa bên ngoài để phát sinh trí tuệ bên trong là vậy.

Người hại, ganh tức, nói xấu thì làm sao đến với chân lý. Đối với người tốt mà tìm cách chê bai, gây khó khăn, nên phải chuốc họa. Xưa kia, Đức Phật xuất hiện trên cuộc đời, bao kẻ ác hại Ngài, họ phải chuốc họa tai, là họ bị mù mắt trí tuệ, mù mắt đạo đức, nên phải trôi lăn trong sinh tử luân hồi đời đời kiếp kiếp, khó thoát ra được.

Mắt huệ mù thì đòi hỏi nhiều, nhưng không được gì, nên càng bực tức, càng gây tội lỗi, lại càng đọa sâu. Họ không bao giờ thấy chân lý, không đến được với đạo. Vì vậy, kết phẩm 28 kinh Pháp Hoa, Phật bảo Phổ Hiền Bồ tát nên nhắc nhở đại chúng phải nhớ tu hành, nếu đủ lòng thành thì được thấy Phật, thế giới chân thật, thường trú Pháp thân.

Tu hành, chúng ta mượn cảnh huyễn, mượn

phương tiện là chùa Phổ Quang, nhưng phải thấy được thường trú Pháp thân. Vì chúng ta mù mắt huệ, không thấy, nhưng được Phật xoa đầu và trao y bát thì càng làm Phật sự, trí càng sáng ra và sức khỏe càng nhiều.

Thiết nghĩ ở bước ban đầu, ai cũng có nhiều mặc cảm tội lỗi, nhưng nỗ lực thể hiện lời Phật dạy trong cuộc sống, chúng tôi mong rằng tất cả quý vị đều vượt qua được mặc cảm tội lỗi, gieo trồng được căn lành và nuôi lớn thế giới Phật trong tâm mình để an trú trong hiện đời và đi đến các cõi Tịnh độ theo ý nguyện, sau khi mãn duyên cõi Ta bà này.

Nghề nghiệp chân chánh

Nghề nghiệp chân chánh

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 92

tại chùa Phổ Quang ngày 13-12 -2009)

Một số người hiểu lầm nghề nghiệp chân chánh là chánh kiến trong Bát chánh đạo. Trong Bát chánh đạo có chánh nghiệp, chứ không có nghề nghiệp; vì đối với các vị Thánh La hán, không đặt vấn đề nghề nghiệp. Thật vậy, đã xuất gia, Phật quy định Sa môn không được giữ tiền bạc, của báu, không được làm nông nghiệp, không được buôn bán và cũng không được tham gia vào chính sự. Như vậy, Đức Phật đã đặt hàng Thánh La hán nằm ngoài cuộc đời, gọi là "Cái thân ngoại vật”, tức người tu xuất thế, từ cuộc đời lần ra khỏi cuộc đời. Tổ Quy Sơn diễn tả ý này là "Tâm hình dị tục”, tức tâm và hình tướng của người tu khác với người thế gian. Tuy nhiên, nếu chấp chặt như vậy dễ rơi vô cuộc sống thụ động. Vì vậy, trong kinh Pháp Hoa, Phật dạy các vị Thánh La hán phải phát Bồ đề tâm, hành Bồ tát đạo, mới thật là A la hán. Còn tự coi mình là A la hán là rớt vô hàng tăng thượng mạn.

Ở đây, tôi muốn triển khai việc làm của A la hán

thật theo kinh Pháp Hoa và của các hành giả tu Pháp Hoa. Các A la hán hành Bồ tát đạo, dấn thân vào đời độ sanh thì trở thành Bồ tát đa dạng, tức cuộc đời này có bao nhiêu hình thái sinh hoạt thì có bấy nhiêu Bồ tát. Vì vậy, trong tầng lớp nào cũng có Bồ tát, cho nên có nghề nghiệp, hay chánh nghiệp. Từ đó, chánh nghiệp của A la hán hành Bồ tát đạo khác với chánh nghiệp của người chưa là A la hán.

A la hán phát Bồ đề tâm dấn thân vào cuộc đời, làm tất cả mọi việc, nhưng tâm các Ngài ở Niết bàn, không vướng bận cuộc đời. Điều này cho chúng ta thấy người thế gian làm việc khác với A la hán làm việc. Người thế gian làm việc thì luôn luôn bị kẹt với công việc; cho nên việc càng lớn và càng nhiều, họ càng bị đau đầu, mất ăn, mất ngủ. Một ngày lo lắng công việc, lao đầu vào cuộc sống xã hội, rất dễ bạc đầu; đó là người thế gian sống ở thế gian và lo việc thế gian.

Nhưng Phật pháp đưa ra mẫu người nhập thế là bắt đầu phát tâm xuất gia tu hạnh xuất thế, ra khỏi cuộc đời; vì nếu còn là chúng sinh ở thế gian sẽ bị nghiệp ràng buộc, thì không được an lạc giải thoát. Bởi vì ta càng làm, thì phiền não dễ phát sinh và mọi người cũng không vui. Người đời nói : "Làm ơn mắc oán”; không làm thì trở thành tiêu cực, còn làm thì người phiền và chúng ta cũng

phiền, vì chúng ta chưa đắc đạo, chưa biết cách làm. Vì vậy, Đức Phật thương xót mà xuất hiện trên cuộc đời để dạy chúng ta cách làm giải thoát. Phật dạy rằng trong thế giới này thực không có sinh tử, phiền não, khổ đau; nhưng vì vô minh nghiệp chướng ngăn che, nên thấy có sinh tử. Tất cả mọi người khổ đau vì vô minh hướng dẫn họ làm, nên càng làm càng khổ và người khác cũng bị khổ theo. Vì vậy mà Phật dạy nên làm việc theo trí tuệ chỉ đạo. Phật có trí tuệ chỉ đạo hành động, lời nói và nhận thức. Từ đó, Ngài muốn truyền trao kinh nghiệm này cho chúng ta, là cốt lõi của đạo Phật.

Tất cả mọi người trên cuộc đời bị vô minh ngăn che nhiều kiếp, cho nên muốn nhìn thấy đúng sự thật của cuộc đời thì phải gạn bỏ được vô minh, tức không bị ngũ uẩn ngăn che là ra khỏi Nhà lửa tam giới, ra khỏi phiền não trần lao. Vì vậy nên phải từ bỏ cuộc đời, xuất gia học đạo để không bị ràng buộc bởi thế gian. Riêng tôi nhận thức điều này rất rõ, tôi được như ngày nay là nhờ 60 năm hành đạo, từ bỏ cuộc đời, làm Sa môn sống ngoài tam giới, không bị thế sự ràng buộc quấy rầy, nên không lệ thuộc vào cuộc sống, mới thấy được đạo, giúp cho hành động không sai lầm là được chánh nghiệp. Vì biết, nên không làm; còn không biết, làm việc không đáng làm là tự chuốc họa vào thân, hay Tổ thường quở là nấu cát muốn thành cơm.

Đức Phật đề cao hạnh xuất thế ở Lộc Uyển và các vị Sa môn theo Phật nhờ hạnh này, cuối cùng chứng được Bát chánh đạo, nghĩa là các Ngài là người tốt đứng ngoài cuộc đời, không phải nhập cuộc. Vì đứng ngoài cuộc đời, mới không bị cuộc đời chi phối; đứng ngoài công việc, nên không bị công việc ràng buộc. Tuy nhiên, Phật khuyên các vị Thánh A la hán bước sang giai đoạn hai, nên phát Bồ đề tâm, dấn thân vào cuộc đời để giáo hóa độ sanh, mới được giải thoát thật sự. Còn các vị La hán giải thoát ở giai đoạn tu Thanh văn thừa chỉ là trụ Hóa thành mà thôi. Thật vậy, ở chùa, ở núi tu hành thì không có vấn đề gì; nhưng bước vào cuộc đời, lâm vào tình trạng rối bời, vì không giải quyết được vô số vướng mắc; cho nên giải thoát ở giai đoạn trước chỉ là giải thoát ngoài cuộc.

Qua giai đoạn hai, hành Bồ tát đạo phải giải thoát ngay trong cuộc đời. Mô hình giải thoát này được Phật nói đến trong tất cả kinh Đại thừa, đặc biệt là kinh Hoa Nghiêm, kinh Pháp Hoa, kinh Duy Ma, kinh Thắng Man rất quan trọng để chúng ta nhận ra tinh thần giải thoát, từ đó mới nhận ra được chánh nghiệp thật sự của Đại thừa. Chánh nghiệp của Tiểu thừa là không giữ tiền của, không làm nghề nông, không làm kinh doanh, không tham gia chính trị; nhưng chánh nghiệp của Đại thừa là

phải làm vua, làm quan, làm tướng, làm thương gia, v.v...… phải làm đủ mọi việc, nhưng vẫn được giải thoát. Vì vậy, đối với mô hình hành đạo này, chúng ta thường dùng từ "Cư sĩ”, nhưng thực chất của cư sĩ như vậy là Bồ tát:

Cư tài chi sĩ

Cư gia chi sĩ

Tại gia chí Phật đạo giả

Nghĩa là người chí Phật đạo là đã đắc quả A la hán, rồi hiện thân lại cuộc đời này để làm đạo dưới hình thức cư sĩ. Vì vậy, không phải tất cả cư sĩ đều là cư sĩ chí đạo, vì Tổ Quy Sơn dạy rằng : Vọng tình dị tập chí đạo nan văn. Bạt tục siêu quần, vạn trung vô nhất. Nghĩa là người chí đạo thì một vạn người chưa thấy được một người đạt được đỉnh cao trong đạo, thể hiện được nghĩa sâu sắc nhất của Phật pháp. Tôi cũng không dám nhận mình là cư sĩ chí đạo. Duy nhất có cư sĩ Duy Ma là người chí đạo, tức đã đắc đạo với Phật A Súc ở phương Đông, nhưng Ngài hiện thân làm cư sĩ ở thành Tỳ Da Ly.

Như vậy,phải quan sát con người ở hai mặt. Người thì ai cũng như ai, nhưng không ai giống ai, vì mặt bên trong khác nhau, bởi mỗi người có hoàn cảnh riêng, suy nghĩ riêng; lấy hoàn cảnh người này đặt cho người

khác không thể đúng. Đọc kinh Thắng Man, chúng ta thấy lúc hoàng hậu Thắng Man đang cúng dường Phật và Thánh chúng ở tịnh xá thì ở triều đình, vua và hai người con của bà bị kẻ soán ngôi giết chết. Xá Lợi Phất thấy bà vẫn điềm tĩnh, nên tội nghiệp và an ủi bà. Bà Thắng Man hỏi Xá Lợi Phất rằng Ngài có chí đạo chưa? Nếu chí đạo thì thật tướng các pháp và nhân quả đã hiển bày rõ ràng, có gì mà phải buồn khổ. Cho nên, nghiệp quả của chồng và con bà đã tới, phải chết như thế, bà biết trước là chí đạo và bà làm theo trí tuệ chỉ đạo. Nếu bà ở nhà thì đã bị chết theo; nếu còn lòng tham thì ôm giữ của cải cũng mất mạng mà chẳng giữ được. Vì vậy, bà đem của cải cúng dường để gieo nhân lành cho đời sau.

Lấy tâm trạng của mình mà khuyên người là sai, đừng thuyết pháp theo cách đó, phải thấy đạo, tức thấy được tâm chúng sinh nghĩ gì, muốn gì, làm được gì thì theo đó mà dạy. Hai mẫu người chí đạo là Thắng Man và Duy Ma để có hai bộ kinh là kinh Duy Ma và kinh Thắng Man.

Thắng Man biết trước việc xảy ra, vì bàlà Bồ tát tái sanh. Bồ tát tái sanh vào gia đình nông dân, hay vua chúa, hoặc buôn bán để làm gì, nghĩa là các Ngài trước khi sanh đã có mục tiêu. Còn chúng ta là do nghiệp dẫn đi thọ sanh, cho nên chỗ mình không

muốn thọ sanh, nhưng vẫn phải sanh vô. Tất cả chúng sinh phải khổ đau vì đều do nghiệp dẫn thọ sanh. Bồ tát do nguyện, không phải do nghiệp sanh lại cuộc đời. Vì vậy, Bồ tát đã chuẩn bị đầy đủ để đi vào đời, làm những việc mình muốn. Có thể hiểu Bồ tát xuất hiện trên cuộc đời giống như diễn viên trên sân khấu. Diễn viên biết phải khóc, phải cười, phải nói thế nào trên sân khấu. Cũng vậy, Bồ tát khóc hay cười đều là bài thuyết pháp cho cuộc đời. Chứ không phải Thị Kính bị chồng chê, rồi vô chùa ở, tu chơi chơi thành Phật sao được. Đây là diễn xuất của Bồ tát, bên trong là Bồ tát Quan Âm phát Bồ đề tâm, nhưng bên ngoài là Thị Kính bị chồng bỏ.

Chúng ta tìm đạo là tìm trong cuộc đời, trước nhất ta tìm vị chân tu thật học, xa hơn tìm trong xã hội thấy việc làm của họ, thì chúng ta biết nên gần hay nên tránh; không phải bị vô minh thấy thầy tu mới tốt. Người tu hay người đời đều tốt, nghĩa là chánh nghiệp được mở rộng, không còn giới hạn ở hình thức Thanh văn, hay Bồ tát, nhưng là người phát Bồ đề tâm vì nguyện mà sanh lại cuộc đời này để cứu khổ ban vui cho mọi người. Phật nói các Tỳ kheo vào làng khất thực không phải vì ăn; vì ăn là ăn mày thật sự. Vào làng độ người là Sa môn thật. Người khất thực giáo hóa chúng sinh, lòng họ

không nghĩ đến miếng ăn, đến quyền lợi, nên hiện tướng thanh thoát, khác với nét mặt, cử chỉ, ngôn ngữ của người vì ăn mà khất thực.

Và mở rộng hơn nữa để chúng ta thấy từ bản thể chơn như vào cuộc đời là Bồ tát. Bồ tát từ quả hướng nhân là Bồ tát từ chơn như xuất hiện trên cuộc đời, điển hình là thái tử Sĩ Đạt Ta đã thành Vô thượng Chánh đẳng giác rồi sanh trên cuộc đời làm thái tử, nhưng bên trong đã là vị Phật. Vì vậy, Đức Phật nói Trời, người, A tu la chỉ nhìn bề ngoài, nên lầm tưởng Ngài là thái tử mới sanh ở cung dòng họ Thích đến cội Bồ đề gần thành Già Da mà thành Chánh giác. Vua Tịnh Phạn cũng thấy như vậy, nên ông thấy Phật rách rưới, mới đưa lông bào cho Ngài mặc, nghĩa là thấy bề ngoài, thấy thái tử là con của ông.

Bồ tát thường hiện thân làm Chuyển luân Thánh vương tu hành để thành Phật, tức ngầm chỉ người thành Phật phải có điều kiện tất yếu là Chuyển luân Thánh vương, nghĩa là người phải có đầy đủ phước đức và trí tuệ, tức đã thực hiện hạnh Bồ tát viên mãn. Khi chưa có những điều kiện này, chúng ta phải hành Bồ tát đạo. Bồ tát và Phật sanh lại là thế, việc tu lâu hay mau không cần thiết đối với các Ngài.

Chúng ta là Bồ tát từ nhân hướng quả, nghĩa là có

Phật, Bồ tát ra đời, thuyết pháp, giáo hóa, chúng ta nương theo các Ngàimà phát Bồ đề tâm, từng bước tự sửa mình. Chúng ta coi Bồ tát Quan Âm, Văn Thù, Di Lặc có nét gì để chúng ta bắt chước làm theo là điều quan trọng.

Trong kinh Pháp Hoa, Phật nói rằng những người đã thành tựu quả A la hán rồi phát Bồ đề tâm tu hành thì dễ dàng. Còn chúng ta mới phát tâm, làm sao tu? Chúng ta phải nương Phật và Bồ tát để tu, không tự ý làm được. Thí dụ tôi làm được việc là nhờ nương những bậc Thầy hướng dẫn để làm, tôi không tự ý làm được, vì cái thấy của mình còn sai lầm. Các vị La hán đã thấy đúng, nên các Ngài tự làm được. Chúng ta thấy sai, nên làm phước cả đời mà vẫn tội. Làm đúng là ta giúp một người ăn nên làm ra, họ có thể thay ta làm tốt cho cuộc đời. Còn giúp họ thành người ăn hại thì làm sao tốt được.

Ta nương Phật và Bồ tát xuất hiện trên cuộc đời, các Ngài để lại tấm gương sáng cho chúng ta sửa mình, đó là chánh nghiệp; vì xuất gia là ở ngoài cuộc đời, nhưng dấn thân vào đời, chúng ta phải nương Bồ tát. Nếu tu Pháp Hoa, phải tìm Bồ tát Tùng địa dũng xuất. Các Ngài luôn hiện hữu trên cuộc đời, tìm các Ngài để chúng ta học. Gương các Ngài là nội bí ngoại hiện, bên ngoài

hiện phàm phu, nhưng bên trong là Bồ tát. Các Ngài giỏi nhưng không khoe; thấy họ bình thường, không làm, nhưng sao được kính trọng, chúng ta phải suy nghĩ, học theo.

Tôi có hai vị Thầy mà tôi kính trọng. Hòa thượng Thiện Hoa làm việc không mệt mỏi. Ngài nổi danh với phương châm đề ra là nơi nào chúng sinh cần thì ta tới, không ngại gian lao, không từ khó nhọc. Hòa thượng tích cực làm việc, nên mới 54 tuổi đã viên tịch, nhưng làm được nhiều việc quan trọng, để lại cây thang giáo lý cho chúng ta học. Từ thuở tuổi trẻ, tôi nhờ nương vào sự hướng dẫn này của Ngài mà đi lên.

Lớn lên, tôi học với Hòa thượng Trí Tịnh. Ngài không làm gì, chỉ ở trong Thiền thất, quanh năm ngồi Thiền, tụng kinh, niệm Phật, nhưng ai cũng kính trọng Ngài, đó là điều quan trọng mà chúng ta cần suy nghĩ, còn làm việc được kính trọng là điều dễ hiểu. Tôi nhận thấy Hòa thượng là Bồ tát Pháp sư hiện lại, vì trước khi tu, Hòa thượng Vạn Linh đã bảo đại chúng đừng xem thường chú bé này, đời trước đã là Hòa thượng Pháp sư, đời này cũng vậy. Những người khác tu lâu, nhưng Hòa thượng Vạn Linh không coi trọng, mà lại nể Hòa thượng Trí Tịnh. Hòa thượng Tắc Phước nói với tôi rằng Hòa thượng Trí Tịnh có điểm đặc biệt là Ngài đọc

kinh nào một lần là nhớ hết. Kinh Pháp Hoa hơn sáu vạn từ mà Ngài nhớ đủ.

Đối với người làm việc tốt, được người kính trọng, chúng ta nên học theo. Đối với người không làm mà được kính trọng, chúng ta phải tìm hiểu, bắt chước theo.

Tìm Bồ tát Tùng địa dũng xuất để học phẩm hạnh của các Ngài. Sáu vạn hằng hà sa Bồ tát Tùng địa dũng xuất mà Bồ tát Di Lặc nói không biết, chưa thấy là mật hạnh, ẩn hạnh. Các Bồ tát này thuần vàng nghĩa là người trọn lành, không tỳ vết, không chỉ trích được. Bồ tát từ nhân hướng quả phải học theo các Bồ tát này. Bồ tát Tùng địa dũng xuất đông, nhưng có bốn vị thượng thủ: Thượng Hạnh, Vô Biên Hạnh, Tịnh Hạnh và An Lập Hạnh. Các Ngài xuất hiện trên cuộc đời, chúng ta có thể học được các việc như sau. Một là nên học những việc khó hiểu, khó làm của Bồ tát Thượng Hạnh; những việc dễ làm, ta nhường cho người khác.

Chúng ta thấy Bồ tát xuất hiện, làm việc khó làm là gì? Làm vua, làm tướng là khó nhất. Làm Thầy tu dễ, thất bại đi tu dễ quá. Vì theo tinh thần Đại thừa, lãnh đạo quần chúng, hướng dẫn quần chúng, làm cho xã hội tốt đẹp là khó. Thật vậy, dấn thân hành Bồ tát đạo,

nổi tiếng có Lý Công Uẩn, tức vua Lý Thái Tổ và vua Trần Nhân Tông. Thiền sư Vạn Hạnh đào tạo Lý Công Uẩn, thấy rõ ông có năng lực lãnh đạo quần chúng, đưa đất nước phát triển, chắc chắn đó là việc khó; trong khi tìm ông đạo gõ mõ là việc dễ. Năm 1963, Hòa thượng Từ Nhơn cạo đầu cho 300 người làm sư đi biểu tình, tu kiểu này dễ.

Tìm người làm vua khó vô cùng, làm thay đổi vận mạng, thay đổi thời cuộc để đất nước đi lên không dễ. Vào đời làm vua được, lúc bấy giờ không ai ngoài Lý Công Uẩn, nên ông phải hy sinh, điều này khó. Hoặc đức vua Trần Nhân Tông 16 tuổi đã ăn chay trường, đã tu rồi, nhưng vì phải lãnh đạo nhân dân trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, Ngài phải làm vua. Thật sự Ngài không muốn làm vua, vì xem ngai vàng như chiếc giày rách. Đối với ngũ dục thế gian, Ngài xem nhẹ và còn khởi tâm từ, cho phép hàng trăm cung phi được trở về lập gia đình. Vì vậy, thắng giặc xong, Ngài lên núi tu hành, rõ ràng Ngài không màng phú quý lợi danh, đã làm những việc khó làm. Chánh nghiệp của Ngài ở chỗ nào? Vua Trần Nhân Tông cầm quân đánh giặc, bao nhiêu tướng sĩ phải chết, nhưng đây là chánh nghiệp theo Đại thừa. Giết người, nhưng là chánh nghiệp của Bồ tát.

Chúng ta còn nhớ tiền thân Phật Thích Ca đi trên thuyền của thương buôn, Ngài đã giết chết tên cướp biển để cứu sống cả thương thuyền. Trên bước đường hành Bồ tát đạo, Ngài giết người không thù oán do trí tuệ chỉ đạo là chận đứng nghiệp của họ và cứu được 500 người.

Phật giáo Ấn Độ ở thế kỷ 12 bị tiêu diệt, vì bấy giờ Tỳ kheo không có trí tuệ, cố chấp giới luật đến mức cộng cỏ không dám nhổ, sợ tội, thể hiện tinh thần thụ động tuyệt đối, cho nên quân Hồi giáo tràn vô, khum cổ cho chúng chém giết thoải mái.

Vua Trần Nhân Tông ngăn chận việc ác của quân Mông Nguyên và cứu dân Việt Nam, việc làm cao đẹp này lưu danh đến ngày nay, trải qua 700 năm, Phật giáo chúng ta vẫn tôn thờ Ngài là Phật, Nhà nước coi Ngài là vị anh hùng dân tộc. Đây là chánh nghiệp, làm vua, giết người không vì quyền lợi, nhưng để chận đứng hành động ác của giặc. Nếu không có Ngài chỉ đạo, triều đình chia năm xẻ bảy, sẽ dễ dàng mất nước.

Học theo hạnh làm việc khó làm, nhưng Phật tử cần lưu ý không phải việc khó, ai cũng làm được. Tôi nói làm vua khó, quý vị suy nghĩ, định làm vua, nhưng việc này không được, vì mình không có khả

năng. Sư Vạn Hạnh không làm vua, nhưng bảo Lý Công Uẩn làm, hoặc Đại Đăng quốc sư bảo Trần Thái Tông nên làm vua. Ta làm chuyện khó của ta, kể cả quét lá, gánh nước, bửa củi cũng khó làm. Điển hình như Huệ Năng gánh nước, bửa củi để làm Tổ cũng là chuyện khó làm, chứ không đơn giản.

Tôi vào Phật học đường Nam Việt, chùa Ấn Quang học, tình nguyện rửa nhà vệ sinh để sau này tôi làm Trưởng ban Hoằng pháp, cũng là việc khó. Những việc khó không ai muốn làm, nhưng chúng ta gánh vác, nên ai cũng thương, vì đây là việc công đức. Người xấu xả rác bừa bãi để mặc cho người khác dọn dẹp. Nhưng người tốt dọn dẹp sạch sẽ cho người khác hưởng là việc khó. Không thích hưởng thành quả của người khác là nét đặc biệt của Bồ tát. Ta làm theo hoàn cảnh của ta, theo năng lực của ta, thậm chí có tâm tốt, thấy cây gai trên đường, nhặt bỏ để người khác không giẫm đạp bị đau, cũng là chánh nghiệp.

Bồ tát làm vì lợi ích chúng sinh, kinh Pháp Hoa gọi là Thượng Hạnh Bồ tát cao quý nhất. Thứ hai, Vô Biên Hạnh là Bồ tát đa năng, hiểu biết rộng càng tốt. Dấn thân vào cuộc đời, ở chỗ nào cũng được, việc nào cũng giải quyết tốt đẹp. Thứ ba, tâm luôn

trong sáng, không ganh tỵ, không thù hận, không phiền não là Bồ tát Tịnh Hạnh. Nhờ người không làm, chúng ta mới có dịp làm. Ví dụ tất cả đều là Bồ tát, thấy rác lượm, thì không còn việc này cho chúng ta làm. Thứ tư là Bồ tát An Lập Hạnh luôn làm lợi ích cho chúng sinh với tâm thanh tịnh, từ bi.

Tóm lại, chúng ta học những tấm gương sáng của chư Bồ tát. Các Ngài làm đủ mọi ngành nghề, nhưng đều thành Phật, đó là chánh nghiệp của Bồ tát.

Mục Lục

Mục lục

Xuân trong đạo Phật 5

Phước lộc thọ 11

Hạnh xuất gia 27

Vai trò người phụ nữ

trong phật giáo 39

Hạnh nguyện quan âm 53

Tàm quý 67

Học phước vô môn 79

An cư kiết hạ 91

Phật giáo

và vấn đề tác hại của thuốc lá 105

Phật giáo và thiếu nhi 131

Nói không với ma túy 141

Đạo đức ở tại gia 149

Mỉm cười trong đau khổ 161

Phật giáo và dân số 175

Kính lão đắc thọ 189

Hành trì giới luật 199

Ý nghĩa vu lan 211

Hạnh nguyện đia tạng bồ tát 223

Nối vòng tay lớn 237

Niềm vui của tuổi già 247

Kiến thức và trí tuệ 259

Tình người 271

Hạnh nguyện bồ tát hay bồ tát đạo 281

Tha lực và tự lực 291

Hạnh nguyện dược sư 303

Ơn thầy 315

Vượt qua mặc cảm 325

Nghề nghiệp chân chánh 335