Khai Thị-2009

Phật giáo và dân số

Phật giáo và dân số

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 73

tại chùa Phổ Quang ngày 12-7-2009)

Chủ đề nêu ra nghe hơi lạ, kinh Phật có nói đến vấn đề này hay không, tại sao chúng ta lại đề cập. Phật dạy rằng những gì Ngài đã nói chỉ là phương tiện; còn việc chính yếu là Ngài làm cho cuộc sống con người hướng thượng và thăng hoa. Vì vậy, Đức Phật có vô số phương tiện; cho nên trước khi Phật Niết bàn, Ngài nhắc lại rằng những gì Ngài nói nên coilà phương tiện của thời kỳ đó và quốc độ đó; nhưng gặp hoàn cảnh khác, quốc độ khác thì Phật không nói như vậy. Trong kinh, Đức Phật cho biết thế giới của Phật Hương Tích chỉ thuyết pháp bằng mùi hương, ngửi mùi hương thì tâm người ở thế giới đó được thanh tịnh, giải thoát, cho nên không cần dùng ngôn ngữ. Còn ở thế giới Cực Lạc thì tâm đại chúng hoàn toàn thanh tịnh, vì từ tâm và bản nguyện của Phật Di Đà truyền sang cho đại chúng thanh tịnh. Như vậy, ở Cực Lạc, Phật Di Đà thuyết pháp bằng tâm.

Còn ở Ta bà thì Phật Thích Ca tùy theo chỗ, tùy theo bộ tộc khác nhau mà Ngài khai thị bằng ngôn ngữ tương ưng để họ có thể tiếp nhận mà thực tập trong

cuộc sống. Đức Phật cho biếtnhững gì Ngài nói ví như lá trong tay, có nghĩa là những gì Phật nói có giá trị nhất định ở thời đó; còn những người ở nơi khác, ở hoàn cảnh khác thì có thể dùng để tham khảo, rút kinh nghiệm. Và Đức Phật khuyến cáo rằng phải phát huy trí tuệ và đối mặt với cuộc sống để giải quyết mọi việc được tốt đẹp; đó là trách nhiệm của chúng ta. Vì vậy, Phật nói rằng một người chỉ giải quyết được một phần việc, nhiều người sẽ có được nhiều sáng kiến khác nhau. Cho nên, Ngài đề cao sáng kiến của tập thể vẫn hơn quyết định cá nhân.

Ở thời đại của chúng ta, vấn đề khủng hoảng dân số được đặt ra, vì với cái đà tăng trưởng dân số quá nhanh, có thể trong vòng 50 năm cho đến 100 năm nữa, thức ăn sẽ bị cạn kiệt và còn biết bao vấn đề nan giải khác nữa. Lúc đó, chúng ta không còn hiện hữu trên cõi đời này, nhưng thế hệ con cháu của chúng ta phải đối mặt; cho nên chúng ta không thể làm ngơ. Cả thế giới quan tâm đến vấn đề bùng nổ dân số, thì chúng ta cũng cần quan tâm, hãy xem sự tu chứng của mình như thế nào để có thể có sự đóng góp chung cho nhân loại. Thiết nghĩ ý kiến riêng của tôi không đủ, phải có ý kiến của Tăng Ni và Phật tử để đưa ra sáng kiến tốt nhất cho xã hội chúng ta và cho cả nhân loại.

Vấn đề dân số ở thời kỳ Phật tại thế đương nhiên chưa được đặt ra, vì lúc đó, dân số thế giới có khoảng

vài trăm triệu; nhưng ngày nay dân số toàn cầu tăng lên đến 6 tỷ người, tạo thành cuộc khủng hoảng đáng sợ. Vì vậy, chúng ta cần có sự đóng góp nhất định cho sự tồn tại của nhân loại.

Có người cho rằng cần hạn chế sinh đẻ để dân số không tăng; nhưng từ đó lại tạo thành một bất cập khác và một số tôn giáo khác đã không đồng ý giải pháp này, nhất là tôn giáo nhất thần cho rằng không được hạn chế sinh đẻ, vì làm như vậy là trái với ý của Thượng đế. Họ bảo Thượng đế cho sinh bao nhiêu đứa con thì phải sinh thôi. Nếu không nghe lời Thượng đế thì đó là một cái tội, không được lên thiên đường.

Ngoài ra có một tư tưởng cực đoan khác, chủ trương hạn chế tối đa sự tăng trưởng dân số, chỉ nên có khoảng hơn 1 tỷ người thôi và mỗi người chỉ sinh một con. Nếu áp dụng giải pháp này thì Trung Quốc gặp khủng hoảng khác nữa, vì theo tập quán của nước này, chỉ có con trai mới nối dõi dòng giống được. Cho nên họ cố gắng sinh con trai, lỡ sinh con gái thì phạm tội lớn, nên phải giết chết đứa bé từ trong bào thai. Nhưng nếu chỉ được sinh một con trai để nối dòng họ, thì Trung Quốc sẽ có đàn ông nhiều hơn đàn bà; đó cũng là một vấn nạn. Như vậy, chúng ta thấy giải quyết vấn đề này lại nảy sinh ra vấn đề khác, chỉ ở trong cái vòng luẩn quẩn không thoát ra được.

Trong khi đó, một số nước văn minh tự hạn chế việc sinh con; nên dân số nước họ không tăng; còn các nước lạc hậu lại để phát triển tự do việc sinh đẻ thì sẽ xảy ra tình trạng là những người không tốt sẽ tăng, điều này cũng nguy hiểm. Nước Pháp trước năm 1945 có 50 triệu dân, nhưng nay dân số cũng vậy, họ cố giảm, không cho tăng dân số. Nhưng họ lại gặp vấn nạn khác là những người nhập cư bất hợp pháp vào nước Pháp hơn mười mấy triệu người. Những người này bị chính phủ đặt ra ngoài lề xã hội, không được đối xử tốt, không được giáo dục tốt, lại tạo thành một khủng hoảng nữa. Ở Mỹ, thời xưa, dân da đen là nô lệ, nhưng số dân này tăng nhanh và ngày nay, Tổng thống Mỹ cũng da đen; nên họ lo ngại. Bản thân một người hạn chế sinh đẻ thì không đủ để giải quyết được vấn đề tăng dân số, mà đó là việc của toàn xã hội cho đến của toàn cầu, vì đây là một vấn đề lớn, nên sự đóng góp của chúng ta rất cần.

Người Nhật có ý kiến hay, theo họ, sinh con gái, hay con trai không quan trọng; nhưng phải sinh con tốt, con giỏi. Vì theo tinh thần Phật dạy, nam nữ bình đẳng, không phân biệt giới tính, không phân biệt giai cấp. Ở Nhật có điều đặc biệt là không nhất thiết phải lấy họ cha. Tôi thấy Thủ tướng Sato thời tôi học ở Nhật, ông này thật sự mang họ Kishi rất nổi tiếng. Dòng họ này có ba anh em thay nhau làm Thủ tướng. Ông Thủ tướng đầu của dòng họ này cũng xuất thân từ Tịnh độ tông,

nên ông có mục tiêu xây dựng nước Nhật theo mô hình Cực lạc, nghĩa là mô hình xã hội văn minh. Ông nói Phật Di Đà trước khi về Cực lạc thì nơi đó không phải là Cựclạc, nhưng với trí tuệ của Phật Di Đà, Ngài đã chuyển đổi thế giới đó thành Cực lạc. Người Nhật chủ trương tu Tịnh độ là phải xây dựng nơi mình đang sống theo đạo Phật, tức xây dựng xã hội tốt; nhưng xây dựng bằng cách nào? Ông Thủ tướng này có người em trai rất giỏi và lập gia đình với dòng họ Sato không có con trai, cho nên người em đã chuyển qua dòng họ Sato. Như vậy, người Nhật chủ trương thành lập gia đình hoặc sử dụng họ của chồng, hoặc họ của vợ, không lo sợ tuyệt tộc. Việc nối dòng giống của họ bằng cách có trí tuệ, không giết con gái mà cũng không sợ tuyệt tộc. Cách thứ hai của sự kế thừa là ai nuôi dưỡng nên người thì lấy theo họ của người đó, có thể là họ cha hay họ mẹ. Nếu cha mẹ không có khả năng nuôi con, mà để cho người khác nuôi thì khi đứa bé trưởng thành, nó kế thừa theo dòng họ của người nuôi nó. Người Nhật chấp nhận giải pháp này ổn thỏa, có thể lấy họ cha hay họ mẹ tùy theo sự bàn bạc của gia đình một cách hợp lý. Nếu hai gia đình có một con trai và một con gái, thì một đứa lấy họ cha, một đứa lấy họ mẹ. Họ giải quyết hợp tình hợp lý, không bắt buộc phải theo truyền thống, nên mọi người thấy an tâm và tạo được một xã hội quân bằng. Dân số Nhật không tăng, lúc tôi tu học ở đó thì dân số của họ là 110 triệu, nay cũng vậy.

Không có trí tuệ, không có được biện pháp thỏa đáng mà cứ nhất định phải hạn chế dân số thì cũng không giải quyết được vấn đề mà còn phải đối đầu với nhiều khó khăn khác xảy ra. Còn chủ trương không hạn chế sinh sản và nghĩ rằng phải có con để nối dòng, rồi sanh đẻ bừa bãi cũng rất nguy hiểm, tạo thêm nhiều vấn nạn cho xã hội. Phật tử phải có trí tuệ để nhận thấy được việc nào lợi ích cho bản thân mà cũng góp phần tốt đẹp cho xã hội thì theo đó mà làm. Một số nước theo các tôn giáo chủ trương rằng trời cho sao thì chịu vậy, rồi sinh đẻ tràn lan, không nuôi nổi và đẩy chúng ra lề đường lang thang, gây nguy hiểm cho chúng và tạo bất an cho xã hội. Xã hội Nhật không có tình trạng này, vì họ sắp xếp hợp lý nên xã hội an lạc. Còn sắp xếp không hợp lý, thì nhiều vấn đề sẽ xảy ra, cho đến chiến tranh bùng nổ cũng do sự sắp xếp không hợp lý. Thật vậy, nếu trong xã hội có nhiều thành phần lang thang, bất mãn; khi chúng còn nhỏ thì chỉ gây rối trật tự xã hội, nhưng nếu chúng tập hợp thành từng nhóm nhỏ có người lớn phía sau xúi bẩy, sai khiến thì sẽ làm loạn, sẽ chống đối, cho đến lật đổ chính quyền. Biết bao vấn đề phức tạp phát sinh do sự sắp xếp bất cập.

Muốn sắp xếp trật tự, từ cái gốc phải hợp lý. Tôi hỏi một người bạn vì sao anh không lập gia đình. Anh ta nói vì mắc bệnh di truyền, anh khổ nhiều vì bệnh, nên không muốn nỗi khổ này tiếp diễn trong xã hội cho thế hệ kế

tiếp. Theo Phật, có trí tuệ, chúng ta biết cái gì khổ thì không để cho nó tiếp diễn là có sự tính toán hợp lý. Tôi gặp một người khác bị cận thị nặng 9 độ lập gia đình với người vợ cận thị 13 độ. Họ sống với nhau nhưng không sinh con, vì sinh con thì nó có thể sẽ bị cận hơn 20 độ; đó là sự sắp xếp có trí tuệ. Hoặc có người bị nhiễm chất độc, nếu sinh con sẽ bị dị tật, nên họ tuyệt đối không sinh con, để không làm con khổ và không làm xã hội nhức nhối thêm.

Thiết nghĩ người có trí tuệ học Phật không làm nhẹ gánh nặng cho cuộc đời thì thôi, chứ không làm xã hội xấu thêm. Người không có gia đình, hay không sinh được con tốt, nhưng giàu có, nên họ hiến tặng tài sản cho các cơ quan từ thiện, hoặc họ chọn những đứa trẻ tốt của gia đình nghèo để nuôi dưỡng, cho học hành thành tài, đưa vô xã hội những con người tốt. Hoặc đỡ đầu cho những sinh viên học giỏi, thiếu điều kiện kinh tế, giúp những người này thành đạt sự nghiệp là kỹ sư, bác sĩ, bác học, v.v...…, nghĩa là họ đã đóng góp cho an sinh xã hội. Nhờ vậy, nhân tài luôn tấn xuất, không cần đứa trẻ là dòng họ, dòng máu của mình, nhưng cần đưa vô xã hội những nhân tài càng nhiều càng tốt; đó chính là sự thể hiện cao độ tinh thần vị tha vô ngã theo Phật giáo. Từ căn bản này, người ta tự đóng góp xây dựng xã hội văn minh; vì xã hội văn minh thì cần phải có con người văn minh.

Tu theo tinh thần Đại thừa, mặc dù cá nhân ta không làm việc xấu, nhưng sai lầm của người khác tạo thành sự tác hại cho xã hội thì chúng ta cũng phải gánh chịu. Ví dụ ta không nghiện, nhưng các con nghiện ở thành phố đông tạo thành tệ nạn cướp giật trên đường phố, làm chúng ta cũng bị bất an. Vì vậy, chúng ta phải có sự đóng góp cho xã hội, nhưng nếu không có trí tuệ thì việc làm lại trở thành có hại. Ví dụ, ta có lòng trắc ẩn thương người, thấy người nghèo đói bệnh hoạn liền nghĩ giúp đỡ. Nhiều người đi chùa đổi sẵn tiền lẻ để cho người ăn xin; hậu quả là chúng ta làm cho đất nước mình có nhiều ăn mày, vì họ lười biếng, không chịu làm việc. Chính lòng tốt của chúng ta tạo thành tệ nạn xã hội. Hoặc người ưa phóng sinh chim hay cá. Nếu có trí tuệ sẽ thấy những con chim, con cá bé xíu không ai bắt ăn thịt chúng, đáng lẽ chúng không bị bắt, nhưng tại ta phóng sinh nên họ bắt để bán cho ta thả. Tu thiếu trí tuệ như vậy là đóng góp cho người đi bắt chim cá, đóng góp cho người ăn xin. Chùa ở Nhật Bản không có người ăn xin; vì họ dạy người dân lòng tự trọng, ai cũng muốn phấn đấu vươn lên, không muốn nhận sự giúp đỡ. Nếu có nhận giúp đỡ thì sau này, họ cũng phải giúp đỡ lại để trả ơn. Vì vậy, học sinh nghèo nhận được học bổng, lớn lên nó làm ra tiền cũng giúp lại học sinh khác; nghĩa là thế hệ này tiếp nối thế hệ khác một cách tốt đẹp, kinh Duy Ma gọi tinh thần đó là vô tận đăng, tiếp nối ngọn đèn trí tuệ của Đức Phật mãi mãi bằng cách chính ta làm việc tốt và giúp cho người khác cũng làm tốt, cứ như vậy mà xã hội trở thành tốt đẹp. Người làm từ thiện với những địa chỉ có trách nhiệm, có uy tín; nhưng

cũng có người thường bị rơi vô danh nghĩa từ thiện, còn bên trong có phức tạp. Chúng ta cần có suy nghĩ đóng góp cho cơ sở từ thiện Phật giáo đáng tin cậy và vận động người khác cùng hợp tác để phát triển những việc làm đúng đắn, tạo thành xã hội an định. Việc làm có trí tuệ chỉ đạo như vậy, thì phải gặt hái được kết quả tốt.

Bản thân ta tốt và nên giáo dục những thành phần tệ nạn xã hội cho họ tốt để ngăn chận những hạt nhân xấu này phát triển, vì hạt giống xấu dễ phát sinh và dễ tăng trưởng. Thể hiện tinh thần này, kinh Duy Ma dạy rằng Bồ tát thông đạt Phật đạo và nhập thế là nhắm vô đối tượng xấu ác để giúp đỡ, giáo dục họ thành người tốt. Không có Bồ tát thì chúng ta phát tâm Bồ đề, làm việc của Bồ tát là đi vào đời, xem người nào nên giúp đỡ chúng ta sẵn lòng hỗ trợ họ.

Bồ tát có trí tuệ nhìn thẳng xem tại sao người xấu ác. Đầu tiên là vì họ có mặc cảm. Tôi đã từng tiếp xúc với những đứa trẻ lang thang, những người đau khổ đến mức có thể hủy hoại cuộc sống của họ. Ta có thể an ủi, giúp đỡ họ thành người tốt. Nếu giúp người tốt rồi thì họ tốt thêm cũng được, còn không giúp thì cũng không sao, vì họ đã tốt sẵn; cho nên tôi ít quan tâm đến người tốt, người giàu, người giỏi. Tôi quan tâm đến người nghèo khó, người hư hỏng nhiều hơn; vì người rơi vô hoàn cảnh xấu mà ta không kéo họ lên được thì tác hại sẽ lớn. Cứu được họ là ta đóng góp lớn cho xã hội.

Tôi cũng có đệ tử bị nghiện, hay phải làm nghề không tốt. Tôi lóng nghe họ để biết hoàn cảnh nào đẩy họ vô cuộc sống tội lỗi. Hiểu được tâm trạng bức xúc của họ có thể sinh liều mạng, thì đưa ra được lời khuyên hợp lý phát xuất từ tâm từ bi và sự tỉnh giác của mình, họ sẽ nghe theo, thay đổi cuộc đời, sống hoàn lương, cứu họ rakhỏi vũng bùn mà cũng giúp cho gia đình họ được hạnh phúc và đóng góp một phần an ổn cho xã hội. Có những gia đình mà cha mẹ bất hòa, đứa con phải nhận tất cả nỗi khổ niềm đau của cha mẹ, nó phải bỏ nhà đi. Cha mẹ nó ghét nhau cũng truyền qua nó, nhìn trong sâu thẳm tâm nó là địa ngục khổ đau trong một gia đình bề ngoài thấy như yên ấm. Tại sao cha mẹ dạy mà nó không nghe, lại nghe hàng xóm. Tôi bảo người mẹ nên tụng kinh và bình tâm suy nghĩ lại. Cha mẹ phải lóng nghe đứa con trước, xem nó suy nghĩ gì, muốn gì, làm được gì. Phần lớn cha mẹ bắt ép con cái những điều mà nó không muốn làm, thì nó bứt phá là điều tất yếu. Vì vậy, phương cách giáo dục sai lầm đã đẩy đứa con vào hoàn cảnh khổ và nó sẽ làm khổ người khác, như vậy là tạo dây chuyền khổ cho xã hội. Phật tử có trí tuệ phải tháo gỡ từ cái gốc, nghĩa là làm cha mẹ, làm bạn đừng khó tính bắt buộc con cháu nghe mình, mà không tìm hiểu tâm trạng nó đang ẩn chứa nỗi niềm gì.

Nếu chúng ta có cơ hội nên tham gia, đóng góp để hóa giải những vấn đề trong xã hội, làm như vậy là ta đãgóp phần làm xã hội an lạc và cao hơn nữa là xây dựng Tịnh độ ở Ta bà. Có người hỏi tôi tại sao không

về Cực lạc. Tôi trả lời rằng tôi tu Pháp Hoa có suy nghĩ Đức Phật Thích Ca là giáo chủ cõi Ta bà, mình ở đây được Đức Phật Thích Ca nuôi dạy trưởng thành, thì tại sao mình lại bỏ Phật Thích Ca đi dễ dàng như vậy, cảm thấy giống như mình phụ ơn giáo dưỡng của Ngài. Vì vậy, tôi lập nguyện:"Cõi Ta bà thị hiện độ sinh”.

Với chí nguyện ở lại Ta bà để giáo hóa độ sinh, mở ra cho tôi cái nhìn sáng trong giáo lý Phật, phẩm Như Lai Thọ Lượng thứ 16, là Phật thường ở Ta bà thị hiện sanh thân trong nhiều quốc độ, nhưng tiếc cho chúng ta không thấy Ngài. Từ đó, trên bước đường tu, tôi tìm Phật không ở trong vô hình, nhưng tìm trong sanh thân là các thiện tri thức. Những người che chở, dìu dắt, dạy dỗ tôi trưởng thành trên bước đường tu, tôi coi đó là sanh thân của Phật. Đây là ý quan trọng của người tu Pháp Hoa Bổn môn, khi ta quyết định ở lại thế giới này với Phật thì sẽ thấy được Phật thị hiện sanh thân giúp đỡ ta. Thấy Phật bằng niềm tin, hay thấy được người tốt là Phật, đây chính là thái độ của người Tây Tạng (Trung Quốc) đi tìm Phật sống. Trên bước đường tu, chúng ta tầm sư học đạo, tìm Phật sanh thân là Phật sống mới giúp chúng ta được. Phật sống này có thể hiểu là Hóa thân Phật, nghĩa là một người tu có tâm thanh tịnh thì Phật hiện thân vào họ, có thể ví như mặt trăng hiện trên mặt nước, nơi nào có nước sẽ có bóng trăng: Thiên gian hữu thủy thiên gian nguyệt. Nơi nào có người tu thanh tịnh thì Phật huệ sẽ rọi vào họ, nên họ phát huệ và họ

là thiện tri thức mà chúng ta có thể theo học được rất nhiều điều hay.

Vì vậy, Phật Thích Ca nhập diệt rồi, Phật giáo truyền sang Trung Hoa, Nhật Bản, Việt Nam, v.v..., ở đâu cũng có các bậc Thánh Tăng, cao Tăng, có chư Tổ nối tiếp ngọn đèn chánh pháp của Phật. Đó chính là Hóa thân của Phật Thích Ca. Ý này được kinh Duy Ma diễn tả rằng 500 công tử dâng 500 cây lọng báu cúng dường Phật, biến 500 cây lọng này che khắp tam thiên đại thiên thế giới và dưới mỗi cây lọng có vô số Hóa Phật. Tôi thấy ở Pháp, Mỹ, Úc, châu Phi, v.v...… nơi nào cũng có Phật. Nhìn thấy như vậy, tôi cảm thấy mình không cô đơn ở Ta bà, nên cũng không cần về Tịnh độ, ở đây làm đạo cũng thấy vui. Vì Đức Phật dạy trong kinh Duy Ma rằng hành phi đạo tức thông đạt Phật đạo. Điều này lạ, ở Cực lạc tu một kiếp không bằng ở Ta bà tu một ngày. Ở đây có việc cho chúng ta làm. Ở Cực lạc toàn thượng thiện nhân, mình thất nghiệp. Cho nên, tôi quyết định xây dựng xã hội mình sống, biến nó thành Cực lạc.

Tóm lại, đối với những người có bệnh di truyền thì ta khuyên họ đừng sinh con để nối cái dòng di truyền chẳng ích lợi gì. Họ nên tu để diệt được ác nghiệp, cuộc sống sẽ thanh thản, vui tươi. Nếu họ lập gia đình có vợ con thì vui ít mà khổ nhiều; còn niềm vui diệt được nghiệp thì không có khổ. Người bệnh hoạn sinh con cũng bị bệnh, họ lo cho bản thân còn không xong mà lo cho con nữa làm sao nổi.

Chúng ta dùng trí tuệ góp ý, xây dựng họ thành người tốt và đưa vào xã hội thêm nhiều người tốt.

Hạn chế việc sinh đẻ không phải là vấn đề của chúng ta; nhưng bằng tâm từ bi và trí giác, chúng ta xét thấy người nào đáng sinh con và người không nên sinh con. Người đáng có con mà khuyên họ đừng sinh là làm tiêu mất hạt giống tốt cho xã hội. Gặp người đáng tu mới cho tu. Điển hình như Thiền sư Vạn Hạnh nhận thấy Lý Công Uẩn không thể làm người xuất gia, mà ông có khả năng làm vua; nên Ngài đã dạy dỗ ông trở thành ông vua tài đức làm được nhiều việc lợi ích cho nước nhà. Gặp ai cũng khuyên đi tu thì xã hội sẽ ra sao. Đừng hiểu lầm rồi cho tất cả những người bệnh tật, côi cút vô chùa tu thì chùa sẽ trở thành cái gì. Sinh thời, Hòa thượng Thiện Hoa thường khẳng định rằng chùa không phải là trại mồ côi, không phải là viện dưỡng lão; vì thời đó người ta quan niệm chùa như vậy.

Cần có lớp người tốt, tài đức hy sinh làm việc cho đạo. Có trí tuệ để thấy rõ người đáng giúp và giúp cách nào, thấy rõ nên dạy pháp gì thích hợp với người để họ sống tốt cho đời, làm đẹp cho đạo. Đó chính là xây dựng xã hội tốt, xây dựng thiên đường ngay tại đây. Trong thời kỳ bùng nổ dân số, người tốt thì nên tiếp tục sinh cho xã hội những con người có lợi cho đời. Còn người không tốt thì nên chuyển hóa thân tâm cho tốt rồi mới tính đến việc sinh con. Mong Tăng Ni và Phật tử có những suy nghĩ hay để góp phần cho xã hội được tốt đẹp trong mọi lãnh vực của cuộc sống.

Kính lão đắc thọ

Kính lão đắc thọ

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 74

tại chùa Phổ Quang ngày 19-7-2009)

Kính lão đắc thọ là thành ngữ của người Việt Nam có ý khuyên chúng ta nên kính trọng người lớn tuổi hơn mình, thì sau này chúng ta lớn tuổi cũng sẽ được thế hệ sau kính trọng. Ngày nay, xã hội rơi vô tình trạng lớp trẻ không kính trọng người lớn. Nếu hiểu theo luật nhân quả, sở dĩ người lớn hôm nay không được kính trọng vì trước kia, họ đã từng đối xử không tốt như vậy với người lớn. Vì vậy, trong đạo tràng chúng ta, nếu có ai lớn tuổi mà thế hệ trẻ và con cháu trong gia đình không kính trọng, thì hãy nhớ lại xem trước kia mình có kính trọng ông bà cha mẹ hay không; nếu trong hiện đời mình biết kính trọng các bậc trưởng lão mà vẫn không được người nhỏ quý kính, thì nên quán tưởng đời trước mình có phạm tội bất kính với người lớn hay không. Nếu có thì nên sám hối, không nên nổi giận; vì mình đã phạm lỗi lầm này.

Đức Phật dạy rằng tất cả mọi việc xảy đến với chúng ta đều phát xuất từ luật nhân quả ba đời, không phải một đời. Thuở nhỏ, tôi đã đọc câu chuyện người nông dân làm một chiếc xe. Đứa con hỏi bố nó làm xe để làm gì.

Người cha trả lời rằng để đưa ông nội lên vùng tuyết phủ cho gấu trắng ăn thịt. Đứa con mới nói sau khi đưa ông nội đi rồi, bố nhớ đưa xe này cho con, mai mốt con cũng dùng chiếc xe này để chở bố lên vùng có tuyết cho gấu trắng ăn thịt bố. Câu chuyện ngụ ngôn này muốn nói rằng những gì chúng ta làm cho người trước thì người sau sẽ làm cho chúng ta như vậy. Vì vậy, nếu ta biết kính trọng, giúp đỡ người lớn tuổi thì mai kia sẽ được thế hệ kế tiếp kính trọng chúng ta.

Thiết nghĩ chúng ta cần có cái nhìn đúng đắn rằng về mặt xã hội, người lớn tuy có thể không bằng ta về học vị, về khả năng làm việc; nhưng ta vẫn kính trọng họ được về tuổi tác. Ngoài ra, người lớn là đạo đức lớn hơn chúng ta và trí tuệ vượt hơn chúng ta; cho nên ta kính trọng là kính trọng đạo đức và trí tuệ của họ. Dù họ nhỏ tuổi hơn ta, nhưng sự uyên bác của họ, sự nghiêm túc tu hành của họ hơn ta. Vì vậy, ta kính trọng trí hiểu biết và thành quả tu hành của họ.

Trong Phật giáo, Xá Lợi Phất là người lớn tuổi được gọi là trưởng lão; nhưng La Hầu La cũng được gọi là trưởng lão. Thuở nhỏ, tôi ngạc nhiên vì Xá Lợi Phất là vị Thầy thế phát xuất gia cho La Hầu La, nhưng tại sao La Hầu La cũng được tôn kính là trưởng lão bằng với Xá Lợi Phất. Sau này tôi mới nhận ra trong con người trẻ tuổi của La Hầu La đã tiềm ẩn tư chất của vị trưởng lão, vì Ngài có tinh thần ham tu, ham học vượt trội, không ai

sánh bằng. Thực tế cho thấy có người lớn, nhưng không đắc quả, vì không tu, không học. Còn La Hầu La thì mỗi sáng bốc một nắm cát tung lên trời, người không biết mới nghĩ rằng Ngài nghịch ngợm; nhưng trong thâm tâm, làm như vậy để tự nhắc rằng còn có vô số việc không biết, thì phải lo học, học mãi cho đến khi đạt được Vô thượng Bồ đề, không có gì không biết mới thôi. Thấy bề ngoài có vẻ hơi nghịch của cậu bé, nhưng bên trong Ngài là sự nỗ lực phát huy trí giác không ngừng. Ngài học ở Thầy, ở bạn và học được bao nhiêu, Ngài vào Thiền định để gạn lọc lại. Điều này thể hiện việc học được kết hợp với việc tu hành; nghĩa là học kinh nghiệm của người đi trước, nhưng phải biếtứng dụng trong thực tế cuộc sống của mình để gạn lọc thân tâm cho thanh tịnh. Vì pháp Phật nhằm thanh tịnh hóa thân tâm, không phải học nhiều để bị kẹt pháp làm tâm rối thêm, làm thân trở thành bệnh.

Học theo La Hầu La là như vậy, nhắc chúng ta nghe pháp và trong Thiền quán, dùng pháp đối trị tâm, chuyển hóa tâm thành trong sạch để đạt được trí tuệ vô lậu. Với cách học hoàn toàn đúng đắn, cho nên La Hầu La đã đắc quả vịA la hán ở tuổi trẻ nhất, trong khi các trưởng lão khác phải có quá trình tu học rất lâu; còn La Hầu La đắc Thánh quả từ khi chưa đủ tuổi làm Tỳ kheo.

Thuở nhỏ, tôi nghe Hòa thượng Tắc Phước kể về La Hầu La, tôi chợt nhận ra trong con người trẻ tuổi của La Hầu La đã hàm chứa tư cách của bậc trưởng lão già dặn

trong đạo và tôi lấy đó làm tấm gương tiến thân cho mình. Có một lần Đức Phật bảo các trưởng lão đi độ vua Ba Tư Nặc, họ đều từ chối; nhưng La Hầu La còn là Sa di mà đã nhận trách nhiệm Phật giao, thể hiện rằng Ngài đã đắc Thánh quả khi còn là Sa di. Câu chuyện Ngài độ vua Ba Tư Nặc rất đơn giản. La Hầu La gọi Sa di Kiết Tường cùng đi với Ngài tới bãi biển và cởi y xuống tắm biển. Lúc đó, vua Ba Tư Nặc đứng trên lan can lâu đài nhìn ra bãi biển, thấy hai chú tiểu đang đùa giỡn dưới nước. Ông vội vàng nói với hoàng hậu ra xem Thầy của bà như vậy đó. Hoàng hậu rất kính trọng chư Tăng, nhưng trước cảnh đó, bà chỉ biết im lặng. Khi hai huynh đệ tắm xong, đắp y vào, rồi vận thần thông bay về tinh xá. Khi hai Sa di này bay ngang qua mặt vua Ba Tư Nặc và hoàng hậu, bà liền nói với vua rằng bệ hạ coi Thầy của tôi tài giỏi vậy đó.

Còn là Sa di, tôi nghe câu chuyện này rất thích thú và cố gắng lập chí tu hành theo La Hầu La, để phát huy được thế mạnh của tuổi trẻ là tài năng, trí tuệ và đạo đức thì đã đầy đủ tư cách của vị trưởng lão.

Có ba thứ trưởng lão, một là tuổi tác lớn được kính trọng, hai là đạo đức lớn thì dù tuổi nhỏ cũng được kính trọng và ba là có trí tuệ lớn cũng được kính trọng.

Ở Nhật Bản tu học, tôi nhận ra ý nghĩa của tinh thần Bồ tát. Người Nhật tự khẳng định rằng họ tu Đại thừa, thì kính trọng người lớn tuổi là điều đương nhiên;

nhưng với họ, bậc trưởng lão có trí tuệ và có đạo đức mới quan trọng hơn trong đạo và trong xã hội. Vì tuổi tác lớn và tu lâu, nhưng không làm được gì cho thế hệ sau bắt chước thì không nên. Tuổi lớn mà tâm nhỏ và trí kém sẽ bị người ta chê bai là người già lẩm cẩm.

Vì vậy, ta kính trọng người lớn tuổi, nhưng đạo đức lớn quan trọng hơn. Trong xã hội, nhiều người có đạo đức lớn là điều quý báu; trong đạo cũng vậy, có nhiều người đạo đức lớn thì đạo sẽ thịnh. Khi tôi ở Nhật về nước, lúc đó Thầy Minh Phát còn là Sa di, chưa tới 20 tuổi, nhưng được nhiều người kính trọng; trong khi một số vị lớn mà không thành công bằng chú Sa di này. Theo tinh thần Đại thừa, kiếp này Thầy còn nhỏ, nhưng trong những kiếp trước, Thầy đã là người tu nhiều đời, nên tuy mang hình tướng trẻ mà đạo đức bên trong lớn rồi.

Nhận thức như vậy, chúng ta không ngạc nhiên khi thấy người Tây Tạng thường nhận các vị Lạt Ma tái sanh còn rất trẻ mà họ tôn làm lãnh đạo. Tôi sang Trung Quốc, thấy vị Lạt Ma quá trẻ, mới 20 tuổi, nhưng được các Lạt Ma khác kính trọng lễ bái, vì họ cho rằng vị này là Ban Thiền Lạt Ma tái sanh.

Người đạo đức lớn và trí tuệ lớn, đã tu hành nhiều đời, nay tái sanh mang thân nhỏ tuổi mà thực ra tuổi đạo họ đã lớn. Theo Thanh văn, tuổi đạo được kể từ ngày thọ giới Tỳ kheo; nhưng theo Đại thừa, tính tuổi đạo từ ngày

phát tâm Bồ đề. Người đã phát tâm một kiếp cho đến mười kiếp trước, nên tái sanh lại, họ thể hiện ngoại hình giải thoát và đạo đức lớn. Như vậy, kính lão là kính trọng tuổi tác già nua của người lớn để sau này, chúng ta cũng được tôn kính. Và thứ hai là theo Đại thừa, người trẻ, nhưng đức hạnh và hiểu biết của họ lớn thì càng quý hơn.

Trong gia đình, chúng ta thấy các bậc trưởng thượng của mình từ tổ tiên, ông bà, cha mẹ cho đến anh chị tạo thành cây nhân sanh có cùng một cội gốc. Quán sát sự hiện hữu của chúng ta qua cây nhân sanh này sẽ thấy có hai phần, một là thấy được gene di truyền của chúng ta, tức trong thân này của ta có sự di truyền của cha mẹ, của ông bà, của tổ tiên mình, tất cả đã hội nhập vào con người ta. Phần thứ hai quan trọng hơn, đó là ta mang di truyền tâm linh của gia đình mình. Và tâm linh cũng có hai phần, một là phần di truyền của vọng thức, gọi là nghiệp. Nghiệp của tổ tiên, của ông bà, của cha mẹ ở trong con người ta hôm nay. Phần tâm linh thứ hai rất quan trọng là căn lành.

Trên bước đường tu hành, chúng ta sẽ phát hiện được sự kết nối của di truyền vọng thức với mình. Điều này thể hiện rõ nét qua việc Mục Kiền Liên vào định, Ngài đã nhận ra người mẹ đang bị đọa ở chốn ngạ quỷ. Có bao giờ quý vị nhận ra huyết thống của ông bà, cha mẹ chúng ta trong chốn sanh tử hay không. Riêng tôi, trong Thiền quán đã nhận ra điều này. Tự nhiên tôi cảm thấy lòng buồn man

mác thoáng qua thôi, nhưng kiểm tra lại sự kiện thực tế trên cuộc đời này thì không có gì để mình buồn. Tuy nhiên, khi kiểm tra tâm linh thì nhận ra được huyết thống và nghiệp của ông bà tác động đến tôi. Thật vậy, khi tôi vụt nhớ đến người nào trong gia đình, tôi linh cảm có sợi dây vô hình đang kết nối họ với tôi; vì vật chất và vô hình có sự gắn kết chặt chẽ với nhau, cho nên nếu không có vật thể thì vô hình sẽ không thể hiện vào được.

Nhờ vật thể là gene di truyền của chúng ta, hay huyết thống của chúng ta có liên tục, thì làn sóng điện của cha mẹ, ông bà, tổ tiên sẽ nương theo đó mà tác động vô tâm chúng ta, làm rung động tâm ta, khiến ta có cảm nhận buồn hay vui. Vì vậy, nếu tổ tiên, ông bà, cha mẹ tái sanh trong thế giới lành và tu hành được công đức, thì công đức đó cũng đánh thẳng làn sóng điện vào tâm chúng ta sẽ khiến lòng ta cảm thấy an lạc.

Nhận thức sâu sắc lực nối kết như vậy, chúng ta sẽ thấy thân tứ đại nhiều lúc mình nhàm chán nó, nhưng thật sự nó rất cần thiết cho ta, giúp ta nhận được lực vô hình, cũng giống như nhờ máy vi tính mà chúng ta tải được thông tin từ khắp thế giới chuyển về.

Thân tứ đại cũng vậy, nhờ nó mà chúng ta nhận được những tín hiệu của người thân, của bạn bè, hay của chúng sinh gửi về cầu cứu, hoặc chia sẻ; nhưng chỉ tại chúng ta không phát huy đời sống tâm linh, nên không

nhận được, hoặc chúng ta chỉ nhận được sự buồn vui từ thế giới vô hình gửi đến nhưng không giải mã được, nên không biết đó là cái gì. Nếu siêng tu pháp Phật, chúng ta sẽ giải mã được, gọi là chứng được Túc mạng minh. Còn Đức Phật thì giải mã được tất cả sự gắn kết của chúng sinh với Ngài như thế nào trong vô lượng kiếp.

Giữa ta và nhiều người trong nhiều đời có mối quan hệ sâu xa có thể giải được như sau. Một là mối quan hệ về huyết thống. Nếu ông bà hay cha mẹ của người nào tu đắc đạo thì người đó vào đạo rất dễ; vì trong gene di truyền của họ đã có phần tu này rồi.

Ngoài phần nối kết bằng huyết thống vật chất, chúng ta còn có huyết thống tâm linh là căn lành, hay căn tu rất quan trọng. Có thêm huyết thống thứ hai này mới gắn kết được với Phật và tiến tu tốt đẹp được.

Người không có căn lành, không đắc đạo thì dù có tu cũng chỉ có thể trồng căn lành thôi, nếu có niềm tin. Người đã trồng căn lành là nhiều đời đã tu, hay có nối kết với người tu; cho nên căn lành đó mới thôi thúc họ tu hành miên mật.

Hệ thống nối kết thứ hai này không nằm trong hệ thống dòng họ, mà tôi cảm giác nó thuộc về vô hình. Khi sang Nhật tu học, Hòa thượng Ito là Trưởng ban Phật giáo Quốc tế của Phật giáo Nhật Bản. Tôi thấy ông thì sanh tâm kính trọng và ông cũng rất thương tôi. Mặc dù chúng

tôi không cùng một quốc tịch, nhưng tôi có cảm giác giữa ông và tôi có mối quan hệ đặc biệt về vô hình.

Về sau, Hòa thượng Ito nói với tôi rằng tôi và Thầy tuy khác dòng họ, khác huyết thống, khác quốc gia; nhưng có cái chung là đã cùng ở hội Linh Sơn. Nghĩa là ông khẳng định chúng tôi đã cùng nghe pháp ở hội Linh Sơn và tái sanh lại ở hai quốc gia khác nhau, nhưng đều tôn kính Phật là nhất.

Ngoài huyết thống dòng họ, chúng ta có quyến thuộc Bồ đề, hay huyết thống Bồ đề không cần nói, nhưng hiểu nhau và kính trọng nhau. Nếu có quyến thuộc như thế cùng làm bạn tu hành, chắc chắn sẽ đạt được kết quả tốt đẹp. Có được bậc trưởng thượng theo tinh thần này ở trong đạo lại càng quan trọng hơn.

Đương nhiên, chúng ta kính trọng người lớn trong gia đình và trong xã hội, nhưng chúng ta còn có huyết thống Bồ đề đưa chúng ta ra khỏi sinh tử. Vì vậy, Ngài Nhật Liên nói rằng ơn Tam bảo lớn nhất, vì Ngài nhận ra vai trò vô cùng quan trọng của huyết thống Bồ đề.

Ngày nay, người ta tu hành không đạt được kết quả, vì chỉ đi theo hình thức, không đi theo con đường tắt là huyết thống tâm linh mà phải vào Thiền quán mới nhận ra được. Thật vậy, Đức Phật Thích Ca cách chúng ta hơn hai ngàn năm, nhưng chỉ một niệm tâm thanh tịnh là chúng ta nhận được sự nối kết thân thương với Ngài

Chẳng những với Đức Phật Thích Ca, mà cả đối với chư Phật quá khứ như Tỳ Bà Thy, Nhật Nguyệt Đăng Minh, Oai Âm Vương, trong một niệm tâm thanh tịnh, chúng ta cũng nhận được mối tương quan mật thiết.

Nhật Liên Thánh nhân nói rằng theo lịch sử hiện thực cũng tốt, nhưng nếu biết phát triển phần lịch sử tâm linh để tu thì tốt hơn nhiều. Trong lịch sử tâm linh, sẽ thấy được các vị trưởng lão hiện hữu đầy đủ. Khi chúng ta phát tâm Bồ đề, sẽ nhận diện được chư Bồ tát thập tín, thập trụ, thập hạnh, thập hồi hướng và Bồ tát Đẳng giác cho đến trên hết là chư Phật. Nói cách khác, thấy người lớn trong đạo thì trí tuệ và đạo đức của chúng ta mới lớn được. Kính trọng những ông bà lão trên trần gian này, chúng ta sẽ được tuổi thọ của trần gian. Kính trọng những vị trưởng lão trên con đường tâm linh, thì tâm linh chúng ta mới lớn dần cho đến thành tựu quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác.

Hành trì giới luật

Hành trì giới luật

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 75

tại chùa Phổ Quang ngày 2-8-2009)

Giới chia ra làm hai phần, một là giới điều và hai là giới đức. Giới điều có điều khoản rõ ràng, trong đó có điều luật phải giữ gìn, nếu không giữ là vi phạm và bịxét xử. Đối với Phật tử tại gia, Phật ban cho năm giới điều. Đối với hàng xuất gia, Sa di có 10 giới, Tỳ kheo có 250 giới, Tỳ kheo Ni có 380 giới, Bồ tát có 10 giới trọng và 48 giới khinh. Tất cả những điều luật này do Phật chế, trong khi Ngài tại thế, tùy theo từng hoàn cảnh, người nào cần áp dụng điều khoản nào thì Phật cho điều đó.

Tuy nhiên, nếu nhìn xa, sẽ thấy tất cả điều khoản mà Đức Phật đưa ra không nhằm mục đích ràng buộc người, nhưng nhằm giúp cho mọi người thực hiện được những điều kiện cần thiết cho đời sống an lạc. Ví dụquý vị muốn tu theo Phật, xin quy y Tam bảo, thì quý Thầy sẽ truyền cho năm giới là không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Đó là năm giới căn bản mà Phật chế cho Phật tử tại gia, nếu nhìn ở mặt tích cực, sẽ giúp quý vị được an lạc, giải thoát; nhưng nhìn ở mặt tiêu cực, sẽ có một số hạn chế

sinh hoạt của quý vị. Khuôn giới luật này được ví như chiếc vòng kim cô trên đầu Tề Thiên, không có vòng này sẽ chạy lạc ra ngoài, sẽ không được an vui, giải thoát. Vì vậy, Đức Phật đưa cho cái khuôn giới luật để chúng ta sống được an toàn.

Chính vì vậy mà từ khởi đầu, đối với các vị giải thoát Tăng, Phật không chế đặt giới điều, vì các Ngài không vi phạm điều tội lỗi, nên không cần có giới điều. Điều này cũng giống như Tề Thiên về đến Cực lạc, xin Đức Quan Âmcởi chiếc vòng kim cô. Ngài bảo về đến đây thì vòng kim cô tự mất, là ý muốn nói khi nào chúng ta còn phạm lỗi lầm thì còn cần một số nguyên tắc sống để ngăn ngừa việc ác; nhưng nếu sống tốt rồi, không cần có nguyên tắc nữa.

Nguyên tắc hay giới điều giúp chúng ta giải thoát và giải thoát được phần nào thì giới theo đó biến mất. Còn theo giới điều đến cố chấp, nghĩa là giới không còn tác động mà cứ giữ làm cho mình không giải thoát. Thể hiện ý này, trong kinh Di Đà, Phật nói rằng ở Tây phương Cực lạc, tên địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh còn không có, làm gì có giới.

Vì vậy, về Niết bàn, Cực lạc, không có giới; thậm chí quý vị phát nguyện tu Bát quan trai giới một ngày thanh tịnh thì cũng không cần giới, vì giới không có tác dụng nữa. Thật vậy, các Phật tử về chùa tu Bát quan trai

thì tại đây tám giới này không có tác dụng, nên chúng ta không cần phải giữ. Ví dụ giới không sát sinh, chúng ta tu một ngày ở chùa, chắc chắn việc sát sinh không thể xảy ra. Còn chúng ta đi ra ngoài thì điều này mất tác dụng, tức dễ dàng vi phạm giới. Giống như những người làm nghề săn bắn, hay chài lưới cả đời sát sinh, cho nên tu Bát quan trai, Phật nói rằng chư Tăng suốt đời không sát sinh, vậy quý vị ngưng một ngày không sát hại chúng sinh có được hay không? Nếu tu Bát quan trai, phải giữ giới không sát sinh trong một ngày thì họ mất quyền lợi nhiều, nhưng muốn tu thì phải tuân thủ giới này trong một ngày, không thểkhác. Nhưng chất dứt một ngày tu Bát quan trai, sang ngày mai họ lại tiếp tục nghiệp sát sinh. Thiết nghĩ họ giữ được giới luật trong một ngày đã là tốt đối với họ để được kết duyên lành với Phật, còn hơn cả đờilàm ác. Hơn nữa, vì làm ác nên khi thọ quả báo, bị đọa vào chốn tam đồ, thì cũng nhờ việc kết duyên lành đó sẽ khiến cho họ nhớ đến Phật, hướng tâm về Phật, mà được thoát khổ.

Còn các Phật tử quy y Tam bảo, phát nguyện giữ năm giới này trọn đời, gọi là tận hình giới; nghĩa là từ khi phát nguyện giữ giới cho đến chết, suốt đời ta không phạm năm giới cấm. Khi thọ giới, giới sư hỏi giới thứ nhất như chư Phật suốt đời không sát hại chúng sinh, quý vị muốn là Phật tử phải không được sát hại chúng sinh, có giữ được hay không? Có Phật tử mạnh dạn trả

lời "Có”; nhưng cũng có Phật tử ấp úng nói nhỏ thôi, vì còn suy nghĩ không biết giữ được không; sự do dự như vậy đã thể hiện rằng lương tâm của mình cũng đã nghe biết được điều ngăn cấm này rồi.

Riêng tôi, đối với đạo tràng Pháp Hoa, làm lễ quy y không truyền năm giới, mà chỉ truyền ba pháp quy y thôi; vì có Phật tử tốt, e sợ hứa giữ mà không giữ được thì bị mất tư cách Phật tử. Cho nên, tôi không truyền năm giới, vì xét thấy điều chính yếu là tánh giới, hay giới thể có từ thể tánh của chúng ta. Nhưng tất cả chúng sinh đều có nghiệp, giữ giới một ngày đã khó, mà bảo giữ suốt đời thì khó lắm. Cho nên, theo tôi, chỉ cần ba pháp quy y, tức trọn đời theo Phật, theo Pháp, theo Tăng để tu hành.

Đối với việc tuân thủ từng giới điều một, chỉ riêng giữ giới không sát sinh đã rất khó. Thật vậy, giữ giới này thì từ trên là Thánh Tăng cho đến loài vi tế côn trùng không được sát hại. Khi hứa giữ giới như vậy, chúng ta cảm thấy sợ, vì các loài nhỏ nhất mà chúng ta không thấy thì làm sao tránh khỏi việc không sát hại. Và trong thân của quý đạo hữu có bao nhiêu vi trùng sống nhờ trong đó, nếu mình uống thuốc thì nó chết, mà không uống thuốc thì mình chết. Về giới này, có một số Thầy nghĩ rằng thà giữ giới mà chết còn hơn là phá giới để sống.

Vì suy nghĩ và do dự trước tình huống này, cho nên có Thầy đã hỏi tôi có nên uống thuốc hay không? Tôi trả lời

rằng nếu tôi bảo Thầy uống thuốc là tôi xúi Thầy sát sinh, còn bảo không uống thuốc là xúi Thầy tự sát. Vì vậy, theo tôi, chúng ta nâng lên một bước để không rơi vào chấp giới điều, thì có trí tuệ sẽ xét xem ta chết có lợi hay con vi trùng chết có lợi. Nếu con giun trong cơ thể mình chết có lợi thì để nó chết; còn ta chết có lợi thì ta chết. Thiết nghĩ trên bước đường tu của chúng ta, Phật đạo dài xa, ta cần giữ mạng sống để làm nhiều việc lợi ích cho chúng sinh mà ta chưa làm. Cho nên, ta cần sống để làm thì sẽ có nợ đối với con giun, chúng ta xin khất lại món nợ này, khi nào có cơ hội thuận tiện chúng ta sẽ trả mạng cho nó.

Ta cần sống vì còn một số việc chưa làm, chẳng hạn như nghiệp và phiền não chúng ta chưa giải quyết xong, nhưng chết thì mang qua kiếp sau, không biết đi đường nào, mà nếu đi vào ba đường ác thì càng khó hơn nữa. Vì vậy, nếu chúng ta có trí tuệ thì sẽ có vô số phương tiện để hóa giải. Cho nên, bước thứ nhất, ta chưa giải thoát thì thử nghĩ xem ta chết, hay nó chết, mà TA là ai và Nó là ai? Còn nghĩ ta chết không được mà nó chết cũng không được, thì cả hai thứ này sẽ làm chúng ta khổ.

Vì vậy, nếu biết duy trì mạng sống và phát triển cao hơn là Tâm chúng ta thanh tịnh, thì Ta và Nó không còn hiện hữu trong lòng ta, hay nói cách khác, TA và Nó là Một. Cho nên, ta hành trì tu tập, thì ta giải thoát và nó cũng được giải thoát. Nó và ta có duyên với nhau, nó mới vào ở trọ trong nhà ngũ uẩn của ta, nhưng ta chỉ dành một thời gian cho nó ở nhờ, còn thời

gian khác là của chúng ta để chúng ta tu đắc đạo, thì nó cũng nhờ sự giải thoát đó mà đi lên, không phải nó ở đây làm con giun mãi. Chính vì vậy, tatu đắc đạo, giải thoát sẽ kéo theo những người liên hệ lên bờ giải thoát. Nó sống theo ta và chết cũng theo ta, thì ta đắc đạo, nó cũng được theo.

Thật vậy, trong thân tứ đại này gọi là nhà có chứa vô số chúng sinh. Phật cũng dạy rằng trong ngôi nhà ngũ uẩn chứa đầy vô số sinh mạng; nhưng tất cả những chúng sinh này tùy thuộc ở ta, vì ta là chủ nhà. Do đó, quan trọng là làm sao tu cho nhà ngũ uẩn này sáng lên, biến ngũ uẩn thành Cực lạc, thành Niết bàn, thì chúng sinh ở trong đó cũng đồng lên Cực lạc, cùng chứng Niết bàn.

Nhà ngũ uẩn của chúng ta còn có nhiều loài vi trùng khác có liên hệ với ta trong nghiệp báo. Ta có duyên với nó, nó mới chui vô đục khoét nhà ngũ uẩn của chúng ta. Quán sát ngũ uẩn thân thấy chứa biết bao loài vi trùng và quán thọ thì khổ, từ đó chúng ta thấy được mối liên hệ giữa ta với thế giới vô hình, với các loài. Trong nhà ngũ uẩn của ta cũng như của mọi người đều có các loài chúng sinh, nhưng khéo tu, ta cải tạo và vun bồi ngũ uẩn cho tốt hơn, nghĩa là nghiệp ác chúng ta giảm do giữ giới, thì ngôi nhà này sẽ tốt lần. Thật vậy, bước đầu, trong ngũ uẩn thân toàn là xấu ác, nhưng kiên trì giữ giới, không làm ác, thì từ thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn cho đến thức uẩn được cải tạo trước.

Do hành động ác không có, nên chúng ta ngủ mơ ,

tất cả những gì xấu đều mất. Có người thưa với tôi rằng khi ngủ thường mơ thấy ác. Tôi nói vì nhà ngũ uẩn của ông chứa toàn ác nghiệp; thậm chí nghiệp ác nặng thì ngay cả lúc thức nó cũng hiện ra, làm cho họ lo sợ, buồn khổ.

Tu theo Đại thừa, không theo giới điều, tôi lạy Phật, tụng kinh, ngồi Thiền và dạy Phật tử cũng làm như vậy, nghĩa là đem Phật pháp vào nhà ngũ uẩn thì nhà ngũ uẩn sáng lên, tâm chúng ta an. Tu như vậy một khoảng thời gian, tâm chứa giáo pháp Phật, mời thỉnh Phật và Hiền Thánh vào thì tâm chúng ta có hiện tượng tốt. Và tâm tốt thì thân cũng tự động tốt theo; các con giun cũng tự mất, không còn theo đòi nợ mình.

Có thể khẳng định rằng siêng năng lạy Phật, tụng kinh, tham Thiền, không theo giới điều; nhưng Phật, Bồ tát và Hiền Thánh đến với ta được, thì điều xấu phải mất. Phật cũng dạy rằng pháp Phật ví như nước có công năng rửa sạch trần tâm chúng ta, nghiệp ác sẽ không còn. Đó chính là giới đức.

Không theo giới điều, không nghĩ đến phạm giới điều này, giới điều kia, không nghĩ nên hay không nên làm điều này, điều nọ, nhưng chuyên tụng kinh, lạy Phật, tham Thiền, thì tội cũng không sanh. Đó cũng là pháp hành trì theo kinh Duy Ma.

Còn theo giáo điều, ta sợ phạm giới, nên đem giới vào lòng và ta bị mắc kẹt với nó, gọi là bệnh cố chấp. Người tu

Đại thừa hoàn toàn vô tâm, không có ý sát hại, cho nên nếu lỡ đạp chết con kiến thì nói tôi vô tình giẫm lên thân mạng của các vị, tôi xin hồi hướng công đức cho các vị về Tịnh độ, tức chia sẻ cho nó cũng được sinh về Tịnh độ.

Chúng ta cải tạo lần thân ngũ uẩn của mình thành Pháp thân, về tâm lý và sinh lý đều được cải tạo, nên các loài theo ta cũng được sống an ổn trong Phật pháp.

Bước thứ nhất, tu theo giới điều, có một số nguyên tắc mà chúng ta cần giữ để ngăn chặn các việc ác. Khi các việc ác không phạm, thì việc thiện sinh ra, thì từ nhiều giới điều, chúng ta thu hẹp lại còn tam tụ tịnh giới. Chỉ giữ tam tụ giới này là tất cả việc ác không làm, tất cả điều thiện, điều lợi ích chúng sinh thì làm và giữ tâm ý cho thanh tịnh.

Việc nào là ác và chúng ta căn cứ vào đâu để phân định ác và thiện? Đối với tôi, tất cả những việc gì mà xã hội và loài người coi là không tốt, không chấp nhận, thì chúng ta không làm; vì ta sống trong xã hội loài người. Loài người coi việc sát sinh, gian tham trộm cắp, tà dâm, nói dối không tốt thì chúng ta cũng có quy định này trong giới căn bản. Và thứ năm là uống rượu cũng không tốt, vì làm tâm chúng ta không sáng và có thể tác động chúng ta gây ra tội ác. Xã hội đã quy định năm việc nói trên là những việc không tốt. Do đó, người giữ gìn không phạm năm giới cấm này là người tốt.

Giới Phật chế rất thực và rất có lợi. Nếu không giữ được năm giới, Phật cho phép giữ một giới, ta cũng được một điều tốt. Ví dụ như giữ giới suốt đời không nói dối thì sẽ được người ta tin mình hoàn toàn cũng có lợi lắm. Có thể lấy xã hội làm thước đo, nếu xã hội đánh giá ta tốt thì ta tốt thực. Nếu xã hội đánh giá ta xấu thì ta xấu.

Làm tất cả việc lành cũng căn cứ trên xã hội. Theo Phật, có mười điều lành gắn liền với ba ngiệp thân, khẩu, ý. Về thân nghiệp, chẳng những không sát sinh mà còn phóng sinh, cứu mạng các loài, không trộm cắp mà còn bố thí giúp đỡ người bất hạnh, không tà dâm mà cuộc sống phạm hạnh còn tác động cho người khác thanh tịnh. Về khẩu nghiệp, không nói dối, mà còn nói lời đúng đắn, không nói lời độc ác mà nói lời hòa nhã, từ ái, không nói lời bịa đặt mà nói đúng sự thật, không nói lời gây chia rẽ mà nói lời đoàn kết, hòa hợp. Về ý nghiệp, tâm không tham sân si mà tâm luôn rộng lượng, mát dịu và sáng suốt.

Phật dạy rằng ai làm được mười nghiệp lành như vậy có tư cách là chư Thiên, tức trên con người một bậc. Người được ba nghiệp thanh tịnh, làm được mười điều lành thể hiện biểu tượng đáng được kính trọng, còn trước đó, giữ năm giới thì chỉ mới không phạm tội thôi.

Và tụ giới thứ ba là làm lợi ích chúng sinh cũng rất khó; vì chúng sinh đa dạng và ta làm một việc nào đều có

phản ứng phụ. Ví dụ làm được lòng người này thì sẽ mất lòng người kia. Thực tế như haingười xích mích với nhau, nhờ tôi phân giải, nói người nào đúng cũng không được, làm sao lợi ích cả hai bên là điều không đơn giản.

Muốn lợi ích cả hai, phải phát huy đạo lực cao, được người kính trọng thì mình nói, người ta mới nghe. Vì vậy, phải hóa giải, chứ không phải phân giải. Phân giải thì không ai bằng lòng, nhưng hóa giải bằng đạo đức thì người nghe lòng họ tự nhiên cởi mở và chấp nhận; không cần giải quyết, họ cũng hòa với nhau, vì tất cả tranh chấp đều do nghiệp mà ra. Vì vậy, đối trước một vị cao Tăng có đạo đức, lòng sân hận của người ta tự lắng xuống, lòng ganh tỵ tự mất, nên họ được an vui giải thoát, gọi là hóa giải. Đó là lấy tâm từ bi hóa giải tâm hơn thua, vì lòng từ bi của bậc cao đức mới có khả năng bao phủ được nghiệp ác của người, khiến họ vơi được phần nào phiền não, mới chấp nhận lời khuyên của vị cao đức.

Tóm lại, đề tài đưa ra là hành trì giới luật giúp cho quý Phật tử có được nhận thức đúng đắn để áp dụng trong cuộc sống được lợi lạc. Bước đầu, quý vị cần hành trì giới điều cho thành tựu. Tiếp sang bước thứ hai cao hơn, lấy đạo đức hóa giải mọi việc bất như ý xảy ra trong cuộc sống mình, chứ không nêu ra giới một, giới hai, giới ba để tiếp tục phiền não. Vì theo Phật, tâm ác không còn, mà chỉ có tâm thiện và tiến xa hơn, tâm thanh tịnh, thì thiện còn không có, huống chi là ác.

Vì vậy, sống trong xã hội, chúng ta tôn trọng phong tục tập quán của xã hội để thành mẫu người tốt dưới mắt mọi người, tất nhiên cuộc sống của mình sẽ được an lạc. Nhưng phát huy lên, trên bước đường tu, luyện cho tâm trong sạch thì giới đối với chúng ta không còn là sự hành trì giới điều nữa, mà đã chuyển hóa giới thành đức, thành hạnh sinh ra, chắc chắn được người kính trọng. Làm như vậy hoàn toàn khác với sự cố chấp vào giới điều, cho rằng phải giữ giới như thế này thế kia mới tốt, cho nên thấy ai không như vậy thì mình cho rằng không tốt, là đem cái không tốt ấy vào lòng mình khiến mình trở thành khó tánh, bực bội, phiền não. Như vậy càng tu càng khổ, chẳng thể giải thoát được; đó là con đường sai lầm mà quý Phật tử phải tránh, vì chúng ta theo đạo Phật là đạo của trí tuệ, của từ bi, của thanh tịnh, của giải thoát.

Ý nghĩa vu lan

Ý nghĩa Vu lan

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 78

tại chùa Phổ Quang ngày 23-8-2009)

Các Phật tử trong đạo tràng tu Một ngày an lạc tổ chức dâng pháp y cúng dường chư tôn đức lãnh đạo Thành hội Phật giáo TP.HCM và chư tôn đức tịnh nghiệp đạo tràng an cư kiết hạ tại chùa Phổ Quang. Nhân dịpnày, chúng tôi triển khai về ý nghĩa lễ Vu lan.

Lòng hiếu hạnh của Đức Mục Kiền Liên được kinh điển Nam và Bắc truyền diễn tả có khác nhau vài chỗ. Vì kinh Vu Lan theo hệ Bắc truyền thường diễn dịch một cách văn chương và mang tính cách tình cảm sâu sắc của văn hóa Trung Hoa và Việt Nam hơn trong kinh Nguyên thủy. Tuy nhiên, cả hai hệ Nam và Bắc truyền Phật giáo đều thống nhất rằng kinh Vu Lan phát xuất từ lòng hiếu của tôn giả Mục Kiền Liên và nhân đó, Đức Phật giảng nói về cách báo hiếu.

Trên bước đường tu, Ngài Mục Kiền Liên hạ quyết tâm tìm xem mẫu thân của Ngài chết rồi thì bà hiện hữu ở dạng thức nào và đang ở thế giới nào. Từ duyên này, Đức Phật nói kinh Vu Lan cho Mục Kiền Liên và chúng đời sau. Mục Kiền Liên hỏi rằng người đời sau muốn báo hiếu thì thực hành pháp Phật được hay không. Nếu không có người hỏi, Phật sẽ không có lý do để nói; cho

nên Mục Kiền Liên được coi là người làm duyên khởi cho Phật nói kinh Vu Lan.

Nội dung kinh Vu Lan xác định rằng tất cả các chúng hữu tình gồm có chúng sinh hữu hình và vô hình. Chúng sinh hữu hình có thân vật chất rõ ràng như loài người và chúng sinh vô hình thì có sắc chất vi tế, nghĩa là tuy sắc uẩn của họ đã mất, nhưng họ vẫn tồn tại Thức uẩn thuộc loại vật chất vi tế, hay còn gọi là tịnh sắc. Vì vậy, muốn thấy được Thức của con người, chỉ có Phật, Bồ tát, Hiền Thánh Tăng nhập định thấy được; hoặc Tiên nhân chứng ngũ thông cũng thấy chúng sinh vô hình. Còn người thường như chúng ta nếu có sự nhạy cảm, ngày nay gọi là nhà ngoại cảm có tinh thần bén nhạy, thì cũng liên hệ được với thế giới siêu hình là nơi mà chúng sinh chỉ sinh hoạt với Thức.

Chúng ta là con người còn sống thì có đủ sắc, thọ, tưởng, hành và thức, trong đó sắc và Thức kết hợp chặt chẽ với nhau thành một, tức trong sắc có thần thức và thần thức tác động mạnh vào năm giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi và thân. Vì vậy, từ bỏ vật chất thì tinh thần không có chỗ nương, nhưng không có tinh thần tác động thì thân vật chất trở thành cái xác chết. Khi còn sống, thân vật chất kết hợp với Thức; nhưng khi chết thì thân vật chất tan rã, nhưng Thức hay linh hồn vẫn còn mà Phật, A la hán nhập định và nhà ngoại cảm thấy được linh hồn.

Xưa kia, Mục Kiền Liên tu hành đắc sáu pháp thần thông, nên Ngài quan sát được sáu cảnh giới, hay lục đạo trong sinh tử. Ngài thấy có loài hưởng thú vui hoàn toàn là chư Thiên, có loài phải khổ đau hoàn toàn là chúng sinh ở cõi địa ngục và khoảng giữa có ngạ quỷ, súc sanh, a tu la và loài người.

Khi Mục Kiền Liên quán sát sáu đường sinh tử này, Ngài thấy thân mẫu bị đọa vô loài ngạ quỷ là loài chỉ có thần thức, không có sắc thân. Vì vậy, họ chỉ sử dụng Thức thực, trong khi có thân người như chúng ta thì dùng Đoạn thực, nghĩa là chúng ta phải ăn thực phẩm vật chất vô để thay thế những thực phẩm đã thải ra.

Như vậy, chúng ta hiểu rõ rằng người chết không ăn được thực phẩm vật chất, nên họ phải ăn bằng Thức, tức là thần thức nghĩ cái gì thì cái đó hiện ra. Đây là sinh hoạt của thế giới vô hình, nên chúng ta còn sống thì khó biết được. Trong kinh nói có loài ngạ quỷ đứng bên sông Hằng rất khát nước, nhưng họ nhìn thấy dòng sông là lửa, nên không uống được. Loài ngạ quỷ này mới cầu Phật cứu. Lửa này là lửa nghiệp do nghiệp thức của họ hiện ra. Trong miệng của họ là lửa và bên ngoài dòng sông cũng là lửa, nên họ cảm thấy khô khát. Kinh Nguyên thủy cũng nói điều này và kinh Vu Lan nói rõ hơn, theo đó Mục Kiền Liên dâng cơm cho mẹ ở thế giới vô hình. Khi thấy cơm, vì lòng tham của bà lớn quá khiến cho bà thấy cơm là lửa, cũng giống như kinh Nguyên thủy

nói thấy nước là lửa. Kinh Vu Lan diễn tả ý này rất rõ là thấy cơm thì lòng tham của bà tăng mạnh, nên bà sợ các loài khác cướp giựt cơm của bà và bà cũng không muốn chia sẻ. Ý này kinh Nguyên thủy và kinh Đại thừa trùng nhau, nhưng cách diễn tả khác nhau, kinh Đại thừa diễn tả rõ hơn và dễ nhận ra hơn.

Mục Kiền Liên thấy mẹ đói khát như vậy, rất thương xót và buồn rầu than khóc, nhưng cũng không cứu giúp được mẹ. Kinh Vu Lan diễn tả tình cảnh này rất cảm động, nhưng tôi nghĩ rằng có thực là Mục Kiền Liên buồn khổ đến mức như kinh diễn tả hay không. Có một bài thơ nói lên ý này mà thuở nhỏ tôi đọc cũng rớt nước mắt :

Đây bát cơm đầy nặng ước mong

Mẹ ơi, đây ngọc với đây lòng

Đây tình còn đọng trong tha thiết

Ơn nghĩa sanh thành chưa trả xong.

Kinh Đại thừa được diễn dịch bằng tâm, nên chúng ta nghe rất dễ cảm xúc. Và Mục Kiền Liên có khóc than như vậy hay không. Có thể đó là tấm lòng hiếu của một vị cao Tăng nào đó được diễn tả theo ý của họ. Kinh Nguyên thủy thường dịch y văn; nhưng kinh Đại thừa dùng tâm diễn tả. Theo tôi, Mục Kiền Liên là vị Thánh A la hán, nên từ ban đầu Ngài đã thực tập pháp Tứ niệm xứ quán để nhập Không môn thì đối với Ngài, tất cả các pháp đều vắng lặng. Thật vậy, quán thuần thục Tứ niệm xứ thì tâm

không còn bị vật chất chi phối. Còn bị vật chất chi phối là còn phiền não, tức là bị tình cảm tác hại. Trong khi người đã nhập Không môn, chứng pháp Không thì tâm họ đã như như bất động rồi và tiến cao hơn nữa, theo tinh thần Đại thừa, tuy các pháp là Không, nhưng thực tế vẫn có thì đó là giả, không phải thực.

Cho nên, tất cả các loài chúng sinh có khổ có vui, có thiên đường, có địa ngục, nhưng dưới nhãn quan của Bồ tát thì mọi điều đó là giả có. Vì vậy, Bồ tát phải mượn cảnh giả này để độ người trong mộng, giống như ngủ mơ thấy cảnh đẹp nhưng thức dậy thì chấm dứt, chẳng có gì cả. Cũng vậy, cuộc đời đầy đau khổ, nhưng nhập Không môn thì tất cả khổ này đều hết. Ý này được kinh Kim Cang dạy rất rõ rằng tất cả mọi sự vật trên thế gian đều có, nhưng chỉ là mộng, là huyễn, hoặc là bọt nước, không thực. Cha mẹ, anh em, bốn loài chúng sinh chỉ là ảo, vì thực tướng không có.

Như vậy, trên bước đường tu, bước đầu thể nghiệm pháp quán Tứ niệm xứ, hành giả đã nhận ra điều này, huống chi là một vị đắc A la hán như Thánh giả Mục Kiền Liên mà còn than khóc buồn rầu hay sao.

Kinh Niết Bàn diễn tả khi Phật nhập Niết bàn, các vị Thánh A la hán rất an nhiên, nhưng người chưa đắc Thánh quả thì khóc lóc, vì họ nghĩ Phật chết, tức Phật không còn hiện hữu nữa để cho họ nương tựa. Và hạng người thứ hai

là tăng thượng mạn ngu si thì thấy Phật nhập diệt, họ mừng rỡ, vì từ nay, họ hoàn toàn tự do, không có người la rầy, cấm đoán. Trong khi các vị đắc A la hán đã chứng được tâm thanh tịnh hoàn toàn, thì dù Phật Niết bàn, nhưng tâm Phật tới đâu thì tâm A la hán cũng tới đó, họ không bị cách ly với Phật. Mục Kiền Liên cũng vậy, tâm Ngài không ngăn cách với tâm Phật, nên Mục Kiền Liên thấy Phật không nhập diệt. Hai tâm này luôn gắn kết được với nhau, nhưng khác là người còn mang thân vật chất thì bị nó chi phối, cảm thấy nặng nề; nhưng xả thân thì thấy nhẹ nhàng hơn . Vì vậy, khi chúng ta còn bị nhà ngũ ấm cột lại, bị kẹt với cái vỏ ngũ ấm, không được tự do. Nhưng chứng Niết bàn, dù mang thân cũng không lệ thuộc thân; vì các Ngài không có nghiệp thân mà có thân phước đức và nếu chuyển hóa được phước đức thành Pháp thân thì còn được nhiều điều cao quý hơn nữa.

Trên bước đường tu, tuy các vị Thánh La hán, hay chư Bồ tát mang thân người, nhưng thân của các Ngài là thân phước đức, tất nhiên phải khác với thân trần lao nghiệp chướng của chúng sinh phàm phu. Chúng sinh tham sân si nhiều, nên ham muốn đủ thứ nhưng không bao giờ họ được thỏa mãn, từ đó khổ chồng chất thêm, đó là điều thực trong cuộc sống của con người. Và trong các thứ khổ này, có oán tắng hội khổ, nên sợ mà cứ phải gặp nhau và thương nhau mà không được gần gũi là ái biệt ly khổ; đó là hai thứ khổ đau mà chúng sinh luôn phải gánh chịu.

Còn Bồ tát hiện thân trên cuộc đời này với thân phước đức; nói cách khác, cung của Bồ tát nhiều hơn cầu, hoặc các Ngài luôn hạ mức cầu xuống bằng không, thì cung sẽ luôn luôn tăng. Hòa thượng Trí Tịnh nói rằng lúc còn là học Tăng thì cuộc sống còn cần nhiều thứ, nhưng không ai giúp. Đến khi lên Hòa thượng, không cần gì mà người ta cứ cúng dường. Điều này cho thấy rõ là hạ mức cầu thì mức cung sẽ tăng.

Bồ tát thọ thân phước đức, nên thấy các Ngài, ai cũng cung kính cúng dường. Tuy còn có sự bứt ngặt của thân tứ đại theo quy luật tự nhiên, nhưng Bồ tát đã chuyển hóa được phước đức hữu lậu thành vô lậu phước đức, tức ngũ phần Pháp thân. Vì vậy, thân của A la hán trở thành tự tại và các Ngài không có ý giáo hóa chúng sinh, nhưng không có chúng sinh nào không được giáo hóa, gọi là các Ngài độ tận chúng sinh. Còn thấy mình độ chúng sinh và còn chúng sinh bị mình độ là ta còn kẹt trong sinh tử.

Có Thầy nghĩ rằng quy y cho một trăm ngàn Phật tử là có một trăm ngàn Phật tử lệ thuộc mình và mình có trách nhiệm dìu dắt họ. Nghĩ như vậy là sai lầm. Thật vậy, Phật nói A la hán độ một người cũng không được, nhưng họ lại có thể độ tận được chúng sinh; vì không có chúng sinh nào bị A la hán độ và không có A la hán độ chúng sinh. Thể hiện yếu lý này, Đức Phật mới vào Niết bàn được; cho nên Phật nói rằng người đáng độ thì Ngài đã độ và việc đáng làm thì Ngài đã làm.

Chúng ta khẳng định rằng A la hán Mục Kiền Liên không có tâm khóc than ủy mị như chúng ta; nhưng vì người đời sau mà Ngài hiện ra việc này, bày ra việc nọ để độ chúng sinh, thì đó là phương tiện thiện xảo của Bồ tát, A la hán sử dụng để độ sinh. Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật nhắc lại rằng các vị Thanh văn theo Phật thực sự là Bồ tát đã từng trợ hóa chư Phật quá khứ, không phải là Thanh văn và nay các Ngài cũng tiếp tục hạnh nguyện trợ hóa Đức Phật Thích Ca.

Ngài Trí Giả chia chúng khác với cách chia tứ chúng của chúng ta. Theo Ngài, thứ nhất là chúng duyên khởi đóng vai trò trợ hóa cho Phật. Khi có Phật Thích Ca xuất hiện thì chư Phật và các vị Bồ tát lớn hiện thân lại để tạo điều kiện cho Phật Thích Ca giáo hóa, cho nên các Ngài hiện thân làm vua, làm tướng, làm Sa môn, làm trưởng giả, nói chung là trong tất cả thành phần xã hội đều có sự hiện thân của Bồ tát. Theo tinh thần Pháp Hoa thì vua Tần Bà Sa La đã nhiều đời theo Phật rồi và Mục Kiền Liên cũng vậy.

Mục Kiền Liên tạo điều kiện để Phật nói kinh Vu Lan và dạy tất cả mọi người lập hạnh hiếu để tu hành, đó cũng là pháp Phật cho người đời sau tu theo. Pháp này thực hiện như thế nào. Mục Kiền Liên không cứu được mẹ, Phật dạy rằng phải chờ đến ngày rằm tháng 7 là ngày chư Tăng tự tứ thì sắm đủ các phẩm vậtcúng dường chúng Tăng để nhờ cầu nguyện cho cha mẹ bảy đời được

siêu thăng. Hiện tại Mục Kiền Liên đã làm như vậy và trong tương lai, mọi người đều làm theo cách này được.

Tại sao phải chọn ngày rằm tháng 7 để cúng dường chư Tăng và có nhứt thiết phải là rằm tháng 7 hay không. Rằm tháng 7 là ngày của Phật giáo Trung Quốc đặt ra, nhưng có điểm giống với Nam truyền Phật giáo, vì ngày đó là ngày mãn hạ, chư Tăng tụ về. Thời Phật tại thế, chư Tăng kiết hạ tụ về vào rằm tháng 9, vì đó là mùa mưa ở Ấn Độ. Vì vậy, ngày nay Phật giáo Nam tông lấy ngày rằm tháng 5 vô hạ và ngày rằm tháng 9 mãn hạ. Nhưng tại sao Phật giáo Bắc tông lại tổ chức vào hạ ngày rằm tháng 4 và mãn hạ vào ngày rằm tháng 7.

Theo tôi, chúng ta lấy ngày ra hạ làm ngày tự tứ để cúng dường là đúng pháp. Còn ngày rằm tháng 7 hay rằm tháng 9 thì tùy theo từng nước quy định khác nhau, điềunày không quan trọng, miễn là ngày ra hạ. Tại sao chọn ngày ra hạ. Một năm chư Tăng đi du hóa vào mùa khô và mùa Đông, còn mùa mưa, hay mùa An cư thì ở yên một chỗ để tu hành. Trong haimùa đi du hóa, chư Tăng đi đến đâu thì có tín thí cúng dường đầy đủ, nên Phật tử không bận tâm đến vấn đề cúng dường thực phẩm đến chư Tăng. Nhưng trong mùa An cư, chư Tăng phải ở một chỗ, không đi khất thực, không ăn cơm ngàn nhà. Cấm túc An cư, chư Tăng vào Thiền quán, thấy được những việc tốt xấu của đời này và nhiều đời trước để chỉnh sửa và nhờ thanh lọc

tâm như vậy, nên tâm của đại Tăng đã được thanh tịnh. Vì vậy, Phật tử cúng dường chư Tăng vào mùa an cư và mùa tự tứ sẽ được kết quả lợi lạc hơn. Điều này chúng ta dễ kiểm nghiệm trong thực tế cuộc sống.

Thật vậy, đến vị Tăng mà ta cảm thấy không thanh tịnh, vì tâm ta bất an gặp vị này dao động, nên hai khối phiền não này tăng lên và Thầy trò cùng khóc. Trái lại, đến một vị Tăng đắc đạo, tâm của Ngài thanh tịnh, nên bao nhiêu lo âu, buồn khổ của ta đem trút vào tâm Ngài thì liền biến thành hư không, khiến ta cảm thấy nhẹ nhàng, hết sầu khổ.

Vì vậy, trong mùa tự tứ, Đức Phật nói rõ trong kinh Vu Lan rằng có các vị Tăng thọ thực kinh hành, có vị ẩn tu ở tòng lâm, cũng có vị Duyên giác, Thanh văn hiện thân lại, hay có Bồ tát mười phương hiện thân làm Tăng. Nếu ta có phước duyên gặp được Bồ tát có tâm đại từ bi thì khổ đau của ta sẽ hết và niềm vui sanh ra. Nếu gặp vị A la hán vô niệm, thanh tịnh thì tâm ta sẽ được thanh tịnh theo. Gặp vị Duyên giác thì họ sẽ lý giải cho chúng ta nhận chân được sự thật của cuộc đời.

Khi người con hiếu thảo nghĩ đến cha mẹ thì tâm mình đã có cha mẹ và mình đem hương linh ký gởi cho Thánh Tăng, cao Tăng thì hương linh gặp được các Ngài, nên hương linh cũng được an lạc theo. Hoặc người thân của mình ở trong tâm mình và mình đem tâm gởi vào

Phật pháp, nên họ cũng được ở trong Phật pháp. Thật vậy, trong hình hài của chúng ta đã có "gene” của ông bà cha mẹ; vì thế, mối tương quan giữa ta và ông bà cha mẹ rất gần gũi và dễ dàng tác động cho nhau, từ đó việc cầu nguyện đương nhiên có kết quả. Ta tu hành, thâm nhập Phật pháp là đem cả ông bà cha mẹ mình vào Phật pháp tu; cho nên cổ nhân đã nói nhứt nhơn thành đạo cửu huyền thăng.

Như vậy, chúng ta thấy rõ pháp báo hiếu không có gì tốt hơn là ta nỗ lực tu hành đúng chánh pháp sẽ giúp cho tổ tiên, ông bà, cha mẹ, người thân được siêu thoát và kế đến là trong tiềm thức của chúng ta còn những người quen biết, thì ta kiểm lại xem còn ai. Riêng tôi, ngồi yên thì nhớ đến ông bà, cha mẹ, Thầy Tổ, cho đến cả người chống đối gây khó khăn cản trở tôi. Nhớ như vậy không phải là nhớ đến sự giận ghét, nhưng nhớ trong tâm từ bi; cho nên cũng cầu nguyện cho họ được về Tịnh độ mà kinh diễn tả là "Đẳng oán thân cộng thiệp ân ba”.

Tóm lại, trong mùa Vu lan báo hiếu, an trú trong pháp Phật tu hành và bằng tấm lòng thanh tịnh cúng dường đến chư tôn thiền đức cấm túc an cư sẽ giúp cho tổ tiên, ông bà, cha mẹ, người thân được siêu sanh Tịnh độ và cầu nguyện cho những người thù nghịch hóa giải được mối oán hận. Thành tựu đúng pháp như vậy thì mảnh đất Ta bà này của hàng đệ tử Phật đã trở thành Tịnh độ, không phải chờ về Tây phương mới có Tịnh độ.