Khai Thị-2009

Hạnh nguyện quan âm

Hạnh nguyện Quan Âm

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 58

tại chùa Phổ Quang ngày 15-3-2009)

Đặc biệt một năm có đến ba ngày vía Bồ tát Quan Âm là ngày 19 tháng 2, 19 tháng 6 và 19 tháng 9. Nói về Quan Âm, Đức Phật dạy rằng Bồ tát này có 33 thân hay 33 loại ứng hiện thân ở Ta bà. Nói như vậy, không có nghĩa là Đức Quan Âm chỉ có 33 thân như nhiều Phật tử hiểu lầm. Bồ tát Quan Âm có trăm ngàn muôn ức hiện thân; cho nên Đức Phật đã nói về thần lực của Quan Âm trong kinh Phổ Môn rằng "Thiên xứ hữu cầu thiên xứ ứng”, nghĩa là nếu một ngàn chỗ có tâm thành cầu nguyện Đức Quan Âm thì đồng một lúc đó có một ngàn Bồ tát Quan Âm liền ứng hiện; nói chính xác hơn, trong khắp Pháp giới không chỗ nào mà Quan Âm không ứng hiện để cứu độ, nếu có chúng sinh kêu cứu ngài. Ngài sẽ hiện thân hình tương ưng với nhu cầu của con người như hiện thân Tỳ kheo, hiện thân cư sĩ, hiện thân ngoại đạo, thậm chí hiện thân trẻ con.

Riêng tôi, chuyên trì tụng kinh Pháp Hoa, nên trông thấy ai cũng nghĩ họ là Quan Âm, cho đến tiếp xúc với các nhà lãnh đạo các tôn giáo khác, tôi cũng nghĩ đó là

hiện thân của Quan Âm. Và với độ cảm tâm mãnh liệt về Đức Quan Âm như vậy thì khi tôi nói chuyện với người nào, họ liền có thiện cảm với tôi. Theo tôi, khi chúng ta nghĩ đến Quan Âm, thì ngài có thể hiện vào thân của đối tác, nghĩa là tác động họ, khiến họ xử sự với ta như Bồ tát. Ngược lại, dù là Bồ tát, nhưng ta nghĩ họ xấu thì ác ma liền hiện vào thân, gọi là ma giả Phật.

Nếu chúng ta niệm Quan Âm và nhìn đời theo Quan Âm, sẽ có được kết quả tốt như Phật dạy. Tại sao Quan Âm có quyền năng như thế và chúng ta có được kết quả như Phật dạy hay không là vấn đề đặt ra để chúng ta ứng dụng trong cuộc sống, tu hành như thế nào mới đạt được kết quả cao như Quan Âm, hay kết quả nhỏ thì cũng thoát được nạn tai.

Trong các kinh điển Đại thừa, phần lớn Đức Phật dành một phẩm nói về Quan Âm, cho nên chúng ta biết công hạnh của Ngài rất lớn. Điển hình là kinh Bát Nhã, mà trong phần trọng tâm, Đức Phật cũng đưa ra năng lực siêu xuất của Đức Quan Âm làm mô hình kiểu mẫu. Đức Phật phá các chấp tướng và Ngài giới thiệu Bồ tát Quan Âm mang tên khác là Quán Tự Tại như sau: "Quán Tự Tại Bồ tát hành thâm Bát nhã ba la mật đa thời chiếu kiến ngũ uẩn giai không độ nhứt thiết khổ ách”. Đó là phần mở đầu của Bát Nhã tâm kinh, Đức Phật đã mượn hình ảnh Quan Âm để chứng minh vị Bồ tát này là người tu chứng Bát Nhã và sử dụng được Bát Nhã.

Bát Nhã là gì? Bát Nhã là trí tuệ cao nhất có thể đưa con người vượt qua tất cả khổ ách, gọi là trí Bát Nhã, cho đến đạt được cứu cánh Niết bàn. Đức Phật Thích Ca cho biết ba đời chư Phật đều nương trí Bát Nhã để vượt qua tất cả chướng duyên, phá được tất cả khổ ách và đạt đỉnh cao Niết bàn. Và Đức Phật cũng nói rằng Quan Âm đã đạt cứu cánh Niết bàn này; vì vậy chúng ta ngầm hiểu rằng Đức Quan Âm là vị Phật đã thành, tức ngài đã thành Phật rồi, nhưng hiện thân Bồ tát để trợ hóa cho Đức Phật Thích Ca hành đạo ở cõi Ta bà.

Theo kinh Pháp Hoa, Đức Phật nói có hai hạng Bồ tát là Bồ tát từ nhân hướng quả và Bồ tát từ quả hướng nhân. Bồ tát từ nhân hướng quả là tất cả những người như chúng ta phát tâm Bồ đề, tu hành theo nhiều pháp môn khác nhau, nhưng đều cầu mong chứng được Phật quả. Bồ tát từ quả hướng nhân là những vị Bồ tát đã thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác vì thương nhân gian mà sinh lại cuộc đời để cứu độ chúng sinh. Bồ tát Quan Âm cũng vậy, Ngài đã thành Phật ở thế giới Phật, nhưng vì luôn sống với tâm đại bi nên Ngài thường quán sát khổ đau của chúng sinh và muốn giải phóng nỗi khổ niềm đau cho họ, Ngài mới hiện thân lại cõi Ta bà này. Vì vậy, kinh Pháp Hoa gọi ngài là Quán Thế Âm, kinh Bát Nhã gọi là Quán Tự Tại. Hai danh xưng này khác nhau điểm gì.

Quán Thế Âm là thành Phật rồi hiện thân lại làm

Bồ tát. Vì vậy người ta tạc tượng Quan Âm kiểu nào thì trên đầu Ngài cũng có tượng Phật, tiêu biểu cho ngài thành Phật nhưng thương chúng sinh khổ mà Ngài hiện thân lại. Nếu thương chúng sinh khổ trong loài A tu la, hay trong loài rồng, hoặc trong loài người, Quan Âm sẽ hiện thân vô loài đó. Nhưng Bồ tát hiện thân vào các loài chúng sinh, Ngài khác với chúng sinh ở điểm trên đầu Ngài lúc nào cũng có Phật. Vì vậy, trên bước đường tu của chúng ta, việc quan trọng là phải có Phật trong tim mình, hay trên đỉnh đầu mình; vì không có Phật, chúng ta dễ rớt vào tà ma ngoại đạo. Nếu mang hình thức Thầy tu, nhưng trong tim không có Phật là không có tâm đại bi, sẽ dễ làm việc ác; trên đầu không có Phật, tức không có trí Bát Nhã thì luôn phạm lỗi lầm, dù mang hình thức nào cũng là ác ma, ngoại đạo. Tuy nhiên, nếu mang hình thức A tu la, hay cư sĩ, nhưng trên đầu có Phật, trong tim có Phật, thì họ là Phật. Phật này là Phật tâm, Phật huệ. Vì vậy mà người thế gian thường nói khẩu Phật tâm xà, nghĩa là miệng nói lời thiện của Phật, nhưng tâm ác thì không thể là Phật. Còn mặt dữ như ông Tiêu, nhưng tâm là Phật thì vẫn tiêu biểu cho Phật.

Bồ tát Quan Âm kết hợp được đại bi của kinh Pháp Hoa và đại trí của kinh Bát Nhã. Kinh Hoa Nghiêm cũng có một phẩm nói về Đức Quan Âm và nhiều kinh Đại thừa đề cập đến Ngài. Điều này cho thấy đối với Phật pháp, Bồ tát Quan Âm đóng vai trò rất quan trọng.

Ngày nay, chúng ta hành đạo theo tinh thần Đại thừa, nhưng không áp dụng kinh Bát Nhã để quét sạch nghiệp chướng trần lao và phát sinh trí tuệ mà nói tu Đại thừa là sai lầm lớn.

Phải có đại trí mới tu Đại thừa được. Tuy nhiên, không có đại trí mà tu Đại thừa được là theo kinh Pháp Hoa dạy hành giả phải nương theo đại trí của Phật, Bồ tát mà tu. Nếu không có đại trí và cũng không nương được đại trí của Phật, Bồ tát mà tự hành Bồ tát đạo, sẽ chuốc họa vào thân. Thật vậy, trên bước đường tầm sư học đạo, Phật và Thầy rất quan trọng; vì không có Thầy chỉ dạy và không có Phật ấn chứng, không thể nào hành Bồ tát đạo. Khi nương được trí tuệ Phật, chúng ta có thể hóa giải tất cả mọi việc của trần gian. Riêng tôi, trên 60 năm hành đạo được an ổn, chính yếu là nhờ đặt trọn niềm tin tuyệt đối ở Phật, nên được Phật lực gia bị, quyết đoán ít bị sai lầm. Có sai lầm nhỏ, hay ít sai lầm, chúng ta cũng thoát được, nếu không sai lầm là tốt nhất.

Trên bước đường tu, chưa có trí Bát Nhã, chúng ta có thể nương theo trí Bát Nhã của Phật. Nhưng trên thực tế cuộc sống, có lúc nương được Phật lực, có lúc không được Phật lực gia bị. Khi nào không nhận được Phật lực là điều quan trọng ta phải biết rõ. Nhận được Phật lực gia bị với điều kiện tâm chúng ta phải hoàn toàn thanh tịnh. Một vị tu hành giỏi dở chưa nói, nhưng nói đến tâm thanh tịnh là chính. Giỏi mà tâm không thanh tịnh thì dễ

trở thành ác ma. Dở nhưng thanh tịnh thì Phật lực gia bị được. Vì vậy, chúng ta thấy trong cuộc sống có người ít học, nhưng làm được Phật sự lớn mà người khác không làm nổi, vì nhờ tâm thanh tịnh và được Phật lực gia bị, cho nên họ thấy điều cần làm. Các vị cao Tăng khi gặp việc khó, không giải quyết được, các Ngài thường nhập thất, hoặc nhập định để giữ cho tâm thanh tịnh. Khi tâm thanh tịnh, Phật huệ mới rọi vào được và mới thấy khác với cái thấy phát xuất từ Thức. Cái thấy theo Thức là do suy nghĩ mà biết thì chỉ đúng được 50% là tốt rồi. Trong khi trí Bát Nhã do Phật huệ rọi vào, vượt hơn hiểu biết của Thức, thì không cần suy nghĩ, tự động bừng sáng trong lòng. Như tôi thường nhắc 40 năm trước, Hòa thượng Trí Tịnh đã dạy rằng khi Ngài không suy nghĩ thì biết chính xác. Muốn được như vậy, đòi hỏi chúng ta phải trải qua quá trình tham Thiền nhập định để dứt bặt Thức, bấy giờ tâm chơn như mới bừng sáng. Tôi thường thực tập pháp này để thấy và hành động theo tâm chơn như, nên thoát được những hiểm nạn.

Nếu có tâm thanh tịnh, Phật lực sẽ gia bị, ví như mặt nước phẳng lặng và trong suốt thì ánh trăng hiện rõ. Thật vậy, Phật chỉ hiện vô tâm chúng ta khi không có giao động trong lòng, tức vọng thức không khởi lên. Ta không nghĩ việc nào là tâm trong sạch, là gạn lọc được tham sân si, mạn, nghi, ác kiến. Vì vậy, tu hành cần gạn lọc tâm mình cho trong sạch bằng cách lấy pháp Phật

rửa tâm. Học Phật pháp, chúng ta biết rằng tất cả mọi vật trên thế gian này đều không bền chắc, thân ngũ uẩn cũng không bền chắc. Thấy rõ pháp như vậy và chúng ta tập làm theo Phật dạy. Chính cuộc đời của Đức Phật cũng thể hiện rõ ý này. Ngài từ bỏ tất cả tài sản vật chất mà người thế gian coi là cao quý nhất để dấn thân trên con đường cát bụi, đó là Ngài đang gạn lọc tâm cho trong sạch. Đối với phàm phu, không có thì tham muốn cho có, dẫn đến việc làm sai trái, bị tù đày, đau khổ; nhưng người đời có rồi thì muốn giữ lại mãi cũng là tham thì cũng khổ và giữ không được, lại càng khổ nữa. Đức Phật hoàn toàn khác hẳn, Ngài vứt bỏcung vàng điện ngọc, quyền thế, sống khổ hạnh một mình để kiểm tra xem lòng Ngài có còn ham muốn hay không.

Thuở nhỏ, tôi mới đi tu, vô chùa sống cơ cực quá, khiến tôi nhớ nhà, nhớ bà ngoại lúc nào cũng thương chiều mình. Hễ đi học về, không có thức ăn ngon thì khóc, bà ngoại lật đật tìm mua cho tôi ăn. Nhưng vô chùa, thức ăn dở cũng không có, khóc cũng không ai thương, không ai dỗ, không ai năn nỉ mình ăn, tủi thân lắm, muốn trở về với cái được nhỏ xíu của đứa trẻ thơ. May nhờ Thầy khai ngộ. Đức Phật xưa kia cao sang quyền quý mà còn vứt bỏ, đi khất thực bữa đói bữa no. Nghĩ cuộc sống Phật cao thượng như thế, thì mình là đệ tử Ngài phải phát tâm buông bỏ tất cả. Khi buông bỏ được phần nào, tự động tâm thức ta được lắng yên phần đó. Nhờ

vậy, Phật hiện vào tâm ta một phần, giúp chúng ta thấy lờ mờ trước chân lý và theo đó, chúng ta tăng trưởng niềm tin nơi Phật và tiến tu được.

Khi tôi sang Nhật tu học, tâm trạng này được giáo sư khai ngộ, tôi rất thấm thía. Vào khoảng thập niên 60, Nhật Bản có Tivi, giáo sư giảng rằng tâm con người ví như cái Tivi có lớn có nhỏ khác nhau và tần số cũng khác. Lúc đó, Tivi Nhật chỉ có ba tần số. Màn hình Tivi lớn nhỏ rộng hẹp tiêu biểu cho người đời có phước báu nhiều ít khác nhau. Tivi chỉ có một tần số tiêu biểu cho người tu theo hạnh Thanh văn, mở Tivi ra là họ bắt thẳng vô đài, tức thấy Phật liền, không thấy gì khác; còn đóng Tivi là chúng sinh. Nhưng người tu giả, mở hay đóng Tivi cũng thấy chúng sinh, thì tu muôn kiếp cũng không thành Phật. Đóng Tivi, thấy tối đen là vô minh; nhưng mở Tivi thấy ánh sáng Phật, nên người tu thích sống nội tâm, ví như Tivi chỉ có một đài thôi. Còn có hai, ba đài tiêu biểu cho người hành Bồ tát đạo khác với Thanh văn. Tu Thanh văn ví như có một tần số, mở ra là có Niết bàn; nhưng tu Bồ tát đạo, mở tần số này thì thấy thế giới Cực Lạc của Phật Di Đà, mở tần số khác thấy thế giới Tịnh Lưu Ly của Phật Dược Sư, hoặc mở tần số khác nữa, thấy Phật Đa Bảo. Có nhiều tần số, hay có nhân duyên căn lành của chúng ta gieo trồng từ đời trước nên đời này mới kết nối được với chư Phật, chư Bồ tát. Có nhân duyên với vị Phật hay vị Bồ tát nào thì thấy vị đó; không

có nhân duyên thì dù có mở ra cũng không thấy được. Hoặc mở Tivi nhưng hình ảnh mờ không thấy rõ vì Tivi bị nhiễu sóng; thấy Phật không rõ là tâm chúng tabị loạn động, chưa thanh tịnh. Cũng như trong đại dương có những đợt sóng ngầm, tâm thức chúng ta cũng có những nghiệp sóng ngầm khởi lên làm chúng ta không thấy được Phật. Nhận thức yếu nghĩa này, tôi luôn để tượng Phật trên bàn viết trước mặt mình. Khi tập trung mà không thấy được Phật, thì phải nhìn vào tượng Phật, để tâm vào tượng Phật để thấy Phật. Còn đi ra ngoài, làm sao ôm tượng Phật theo, cho nên trước kia tôi đeo tượng Phật để khi đợt sóng ngầm trong tâm mình nổi dậy, có thể cầm tượng Phật lên nhìn. Có Thầy nói rằng tôi là thầy tu mà còn đeo tượng Phật. Đeo tượng Phật cốt để trấn tâm, không phải để trang sức. Đặc biệt tôi thích tượng Quan Âm vì tôi sanh trong thời kỳ chiến tranh đầy nguy hiểm, nên luôn hướng tâm về vị Bồ tát này mà được an lành.

Khi tâm ta hoàn toàn thanh tịnh, Bồ tát Quan Âm, hay cảnh Tây phương hiện rõ; nhưng tâm mình bị những đợt sóng ngầm là tham sân si nổi dậy thì cảnh Cực Lạc liền biến mất, Quan Âm cũng không còn. Trên bước đường tu, ai cũng còn trạng thái này. Ngồi yên, vụt nhớ việc nào ác, hay nhớ người nào xử sự tệ với ta thì ta phát giận liền người đó, hoặc nhớ đến những cơ hội tốt mình lỡ bỏ qua thì liền cảm thấy tiếc nuối, v.v...… Tất cả những

sự kiện xảy ra trong cuộc sống chúng ta đều được lưu giữ đầy đủ trong lòng mình và nó có thể nổi dậy bất cứ lúc nào, khi đó hình ảnh Phật bị nhòe đi, giống như Tivi bị nhiễu sóng. Nếu biết khắc phục, lắng nghiệp thì hình ảnh Phật sẽ từ từ hiện rõ trở lại. Vì vậy, do chúng ta điều chỉnh Tivi mà hình ảnh rõ màu đẹp, người tu cũng điều chỉnh tâm mình cho thanh tịnh để thấy thế giới Phật rõ hơn, nghe âm thanh Phật rõ hơn. Và người điều chỉnh được tâm thanh tịnh đến mức độ cao nhất là Đức Quan Âm mà Tâm kinh diễn tả là Ngài hành thâm Bát Nhã ba la mật đa. Cho nên đối với Bồ tát Quan Âm, âm thanh của tất cả chúng sinh và ánh sáng của thế giới chúng sinh đều hiện rõ nét, vì Ngài đã chiếu kiến ngũ uẩn giai không. Đó chính là pháp quan trọng nhất trong đạo Phật. Chúng ta nhìn tất cả mọi thứ ở khắp mọi nơi đều bị vướng mắc trong ngũ uẩn, tức kẹt vào sắc, thanh, hương, vị, xúc. Trong khi chiếu kiến ngũ uẩn giai không thì không vướng mắc gì cả, tất cả những gì do mắt thấy tai nghe, do cảm thọ, do tưởng tượng, nói chung do sự tác động của Thức uẩn, đều biến mất trong tâm thức, không có một niệm nào khởi lên gọi là tâm Không. Còn nhớ quá khứ, suy tính tương lại, thấy đối tượng buồn vui, là tâm thức còn khởi động. Nhưng chiếu kiến ngũ uẩn giai không là tất cả mọi việc trước mắt biến mất; nói cách khác, tuy có, nhưng coi như không, gọi là quán Không, hay vào cửa Không. Còn việc có mà chúng ta nói không

là sai; Bồ tát Quan Âm không phải như thế, vì Ngài thấy thật tướng Không.

Ví dụ mọi người trong đạo tràng này hiện diện trước mặt tôi là có, không phải không; nhưng tôi biết rằng trước kia và sau này, quý vị đều không có ở đây, nên không thật. Ý này được Bồ tát Long Thọ dạy rằng quán Không, quán giả và quán trung. Đầu tiên, tu theo Quan Âm, quán Không để rời bỏ tâm chấp trước. Mọi việc, mọi người có hay không có, chúng ta cũng không quan tâm đến để được giải thoát. Vì chúng ta coi mọi vật không cần thiết, nên bỏ. Bỏ vật bên ngoài cho đến bỏ vật trong tâm và thậm chí sắc uẩn này cũng không cần. Như vậy, chúng ta bỏ tâm chấp trước, không phải bỏ vật; hiểu bỏ vật là sai. Và bỏ tâm chấp trước rồi, sự vật vẫn là sự vật, thì Phật dạy rằng sự vật thế nào, chúng ta nói đúng như vậy; không phải có mà nói không. Có nói có, không nói không; nhưng sự vật này không thực tồn tại mãi. Trước 6 giờ sáng, ở giảng đường này trống không và sau 6 giờ chiều, quý vị về hết thì ở đây cũng trống không. Hoặc xa hơn, trước khi sinh ra, chúng ta không có mặt trên cuộc đời này, là không và sau khi chúng ta từ giã cuộc đời thì cũng không, là tất cánh Không. Ta có mặt trên cuộc đời là sự hiện hữu giả tạm; vì thân vật chất này thay đổi theo từng sát na, không đứng yên và kế đến là sự thay đổi về tâm, tâm lý chúng ta cũng luôn biến dạng. Nhờ quán sát đúng đắn như vậy, chúng ta

không cố chấp vào thân tâm, không cố chấp vào sự vật và mọi người bên ngoài; cho nên vượt được tất cả nỗi khổ trong lòng chúng ta, gọi là khổ tâm. Những việc không đáng khổ cũng tưởng tượng ra để khổ, đó là cái khổ lớn nhất của phàm phu. Còn thân vật chất có khổ, nhưng nếu chúng ta không màng đến thì cũng chẳng thấy khổ. Khi còn có sự kết hợp của thân ngũ uẩn và thân tứ đại thì gọi là còn sống; nhưng nếu thân vật chất này chết rồi thì có còn khổ vui hay không. Quán sâu lý Không, đạt được "Hành thâm Bát Nhã” như Đức Quan Âm, nên vượt được tất cả khổ vui của thế nhân.

Chúng ta chưa vượt được tất cả khổ vui, vinh nhục, tình ái của trần gian này mà cứu đời là tự chuốc lấy tai họa cho mình. Dù cuộc đời như thế nào, tâm của hành giả vẫn như như bất động, là độ nhứt thiết khổ ách. Nhận ra yếu nghĩa này, phải độ mình giải thoát mới nghĩ đến độ người. Bồ tát Quan Âm là hành giả kiểu mẫu thể hiện cốt tủy của pháp này. Ngài đạt được trí Bát Nhã cao tột, phiền não không còn, mới phát đại bi tâm, tức từ chơn như tâm là đỉnh cao nhất của trí tuệ mà phát tâm vào đời cứu độ chúng sinh. Việc làm của Đức Quan Âm nhắc nhở chúng ta làm đạo, thương người nhưng phải có trí tuệ chỉ đạo. Còn không phát được từ tâm chơn như hay trí Bát Nhã, chúng ta dễ bị ma quái mê hoặc. Nó thấy ta thương người nên nó giả dạng làm người để dụ dỗ và ta làm

theo nó là bị lệ thuộc chặt chẽ vào quỹ đạo của ma, khó thoát ra được. Ví dụ ta muốn phóng sanh thì họ đem lồng chim đến xúi mình mua thả. Nghe nói phóng sanh có phước, ta dặn họ bắt giùm bao nhiêu con chim, bao nhiêu ký cá để thả. Đó là hành Bồ tát đạo không có trí Bát Nhã. Có trí Bát Nhã thấy người đáng cứu, chúng ta cứu, không bị nó mê hoặc hay lợi dụng. Thấy người bắt cá ăn thịt, chúng ta mua thả nó và biết thả ra sông nó sống được.

Làm việc bằng tâm đại bi được phát khởi từ tâm chơn như, hay trí Bát Nhã, mới có kết quả tốt đẹp. Với trí Bát Nhã chỉ đạo, Đức Quan Âm khihiện thân làm tiểu vương, khi hiện thân Bà la môn, hoặc hiện thân phụ nữ mà cứu được người. Nhờ trí Bát Nhã soi sáng, Ngài biết rõ tới đâu cần mang hình tướng gì để cứu giúp chúng sinh, Ngài liền có thân hình tương ưng nên cứu được. Thử nghĩ xem đến nước mà họ chỉ tin theo ngoại đạo nào đó, chắc chắn mang hình thức tu sĩ Phật giáo chẳng những không được tiếp đón, có khi còn bị mất mạng.

Tóm lại, áp dụng lời Phật dạy, chúng ta niệm danh hiệu Bồ tát Quan Âm, đồng thời thể hiện chánh pháp trong cuộc sống của chính mình thì hành đạo ở nơi nào, sống ở chỗ nào, cũng được Đức Quan Âm gia hộ, thoát được khổ nạn và mang lại an vui, lợi ích cho nhiều người giống như Bồ tát Quan Âm.

Tàm quý

Tàm Quý

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 61

tại chùa Phổ Quang ngày 5-4 -2009)

Tàm quý là một trong những hạnh tu của Đức Phật. Theo Thế Thân Bồ tát, tàm quý là một trong 11 thiện tâm sở. Trong Duy Thức học, Ngài Thế Thân chia tâm của con người thành 100 pháp và Ngài viết bộ Đại thừa Bách Pháp Minh luận để lý giải về các dạng thức của tâm và sự linh hoạt của nó. Ngài chia chẻ tâm chúng ta thành 100 phần và con số 100 tính theo cấp số nhân thành vô số, nhưng gom lại thì có 100 để phân biệt trong tâm, cái nào tốt thì phát triển, cái xấu thì đoạn trừ. Đức Phật cũng đã thể nghiệm điều này một cách trọn vẹn, nên Ngài trở thành Đấng Đạo sư hoàn thiện.

Tàm quý là thiện tâm sở, vô tàm quý là ác tâm sở. Trong tâm của con người có thiện ác lẫn lộn. Người biết tàm quý gọi là người thiện, người không biết tàm quý là người ác. Tàm quý hiểu thông thường là xấu hổ, hổ thẹn. Người biết hổ thẹn với lương tâm mình khi làm điều sai trai là người có hạnh tàm quý. Còn làm sai trái, nói sai trái, nghĩ sai trái mà không xấu hổ là người không biết xấu hổ.

Tàm quý hay vô tàm quý là thiện ác từ trong tâm chúng ta. Đức Phật dạy rằng tâm rất quan trọng; theo kinh Hoa Nghiêm, tâm sinh ra vạn pháp, tức sinh ra muôn pháp lành hay muôn pháp ác. Vì vậy, từ tâm không biết xấu hổ, người ta dễ dàng buông ra lời nói xấu ác và hành động ngông cuồng, việc làm sai quấy, mà họ vẫn xem thường; nhưng họ chỉ lừa dối được một số người, chứ không thể lừa dối tất cả mọi người, lừa dối được một lúc, chứ không thể lừa dối được trọn đời. Đức Phật nói ác ma khác với Ngài ở điểm họ chuyên môn lừa dối và không bao giờ biết xấu hổ với hành động sai quấy. Còn Phật thì ngược lại, Ngài luôn sống với hạnh tàm quý, nghĩa là Ngài luôn gạn lọc, cân nhắc, sửa đổi từ ý nghĩ, việc làm, cho đến lời nói.

Khi biết tàm quý, nếu bị người xem thường, chúng ta sẽ nghĩ lại xem mình đã làm gì, nói gì khiến cho người ta xem thường mình. Ví dụ trong lớp học có người không biết tàm quý, tức họ không biết nhìn xem thái độ của người xung quanh đối với mình như thế nào để tự sửa mình, mà cứ nghĩ mình tốt, mình giỏi. Người như vậy vào đạo tràng tìm chỗ tốt mà đứng, không biết nhìn trước nhìn sau coi mình là ai. Nếu lỡ đứng trước người được kính trọng mà không biết tàm quý, lại còn hãnh diện được đứng trước. Nhưng người biết tàm quý thì sợ tổn phúc vì đứng trước người tuổi tác lớn, đạo đức hơn mình. Không biết tàm quý thì người xung quanh liếc mắt

với mình, ý nói mình phải lùi phía sau để nhường cho người lớn tuổi, mà mình cũng chưa xấu hổ, không chịu nhường, đến khi người giữ trật tự đến kéo mình lại phía sau, mình cũng chưa chấp nhận, còn đứng lại cãi.

Người tu biết xấu hổ, vào đạo tràng, biết mình đứng chỗ nào. Đứng đúng chỗ, nói đúng chỗ, ngồi đúng chỗ, mọi người chấp nhận dễ, không có vấn đề gì xảy ra, thì đạo tràng được thanh tịnh. Tâm chúng ta phải nhận biết như vậy. Lỡ đứng trước người lớn tuổi, nếu có tâm tàm quý, phải quay lại xin lỗi họ; đó là biết tàm quý đối với mọi người, đối với xã hội. Tuy nhiên, cái biết tàm quý này cũng chưa đủ, còn phải biết tàm quý với lương tâm mình, vì sự phán xét của xã hội có lúc đúng lúc sai; trong khi cái biết của lương tâm luôn luôn đúng. Lương tâm là tâm lương thiện, là tâm tốt lành; nhưng vì người chưa phát hiện được tâm thiện này, cho nên họ phạm nhiều sai trái. Vì vậy, hạnh xấu hổ với lương tâm mới quan trọng. Từ thuở nhỏ tôi đã cố gắng thực hiện hạnh tàm quý đối với lương tâm mình. Thật vậy, khi mặc áo tu, gặp người lớn tuổi hay bằng tuổi tôi mà họ chắp tay xá chào tôi và nói thưa Thầy, thì lúc đó tòa án lương tâm tự xét lại coi mình có phải là Thầy người ta hay không, mà Thầy ở chỗ nào. Quán sát như vậy, tự thấy xấu hổ với lòng mình, vì thấy không xứng đáng là Thầy người ta mà họ lại cung kính mình là Thầy. Trong các buổi sinh hoạt xã hội, với người gọi tôi bằng Thầy, tôi

thường suy nghĩ điều này, hoặc gặp bạn đồng học gọi tôi là anh, tôi thấy bình thường, vì cùng học một lớp thì làm sao làm Thầy họ được. Có những người bạn không biết xấu hổ, lúc nào cũng nghĩ họ là Thầy của thiên hạ; đối với người có tuổi tác đáng là anh, là cha mẹ, là ông bà, mà họ cũng dám xưng Thầy. Tôi lỡ xưng Thầy với ai thì thấy xấu hổ.

Vì vậy, khi người đối xử không tốt với ta, xem thường ta thì quý vị nghĩ thế nào. Theo tôi, khi đó họ thấy con người thật của mình không phải là Thầy, nhưng mình cứ lầm tưởng mình là Thầy, nghĩa là mình không dạy được điều gì cho họ, không làm gương tốt cho họ, mà đòi hỏi họ cung kính mình, là sai lầm lớn. Biết như vậy, mình phải tự xấu hổ với mình. Hoặc ta lớn tuổi, tu lâu, hay vào đạo tràng lâu, mà người mới vào đạo tràng, người nhỏ tuổi hơn cũng không kính trọng mình được. Nếu ta tự ái, nghĩ mình lớn tuổi, tu lâu là chắc chắn ta rơi vô ngã mạn, tăng thượng mạn thuộc phiền não; cho nên ta đi theo con đường này sẽ bị phiền não dẫn vào lưới ác ma và trở thành ác ma. Nếu gặp tình huống như vậy, chúng ta phải tự giựt mình, suy nghĩ tại sao ta lu lâu, tuổi lớn hơn, nhưng không bằng người mới tu, không bằng người nhỏ tuổi hơn mình. Khi nhận ra rằng tuy tuổi lớn, nhưng hạnh ta chưa lớn, ý ta chưa lớn, đức ta còn nhỏ, cho nên ta cảm thấy tự xấu hổ và nỗ lực vươn lên. Biết tàm quý

và biết khắc phục, sửa đổi lời nói, hành động, việc làm cho tốt thì có thể thăng tiến trên con đường đạo hạnh. Và từ đó, chúng ta mới phát hiện điều mới theo tinh thần Đại thừa không căn cứ trên tuổi tác, không căn cứ trên thời gian tu trước hay sau, nhưng căn cứ trên chỗ ngộ.

Người ngộ tánh là nhận ra tánh sáng suốt của mình, tu hành hơn nhau ở điểm này. Đối với người có tuổi đời tuổi đạo nhỏ hơn ta, tuy họ mới tu, nhưngcó đạo đức lớn hơn ta, có trí tuệ thẩm sâu hơn ta và họ ngộ tánh, ta nên sanh tâm kính trọng họ. Theo tinh thần Pháp Hoa, trên dòng sinh mệnh tương tục, người ngộ tánh hay đã có quá trình tu hành nhiều đời, cho nên đời này còn nhỏ tuổi, mà họ rất thông minh, đạo đức cao và nhận thức sáng suốt. Các Lạt ma Tây Tạng tu Kim Cang thừa thường căn cứ vào chỗ ngộ tánh sáng suốt và có đạo hạnh cao, vượt hơn người, còn tuổi lớn nhỏ không quan trọng. Khi tôi sang dự diễn đàn Phật giáo ở Trung Quốc, gặp vị Lạt ma Tây Tạng được nhân dân Tây Tạng kính trọng dù tuổi đời mới ngoài 20 và các vị trưởng lão tôn túc 60, 70 tuổi cũng kính trọng vị Lạt ma rất trẻ này; đây là việc vô cùng quan trọng trên bước đường tu. Tôi hỏi tại sao các vị lại kính trọng vị nhỏ tuổi này. Họ trả lời rằng tu Kim Cang thừa không căn cứ trên tuổi lớn nhỏ, nhưng quan trọng ở trí tuệ, nghĩa là làm Thầy trí tuệ của chúng ta, có khả năng khai ngộ chúng ta, có khả năng truyền đạt trí tuệ của Phật cho chúng ta.

Kim Cang thừa thuộc Mật tông nhắm vô tam mật gia trì là chính, nghĩa là thân khẩu ý của chúng ta đều là Mật, không phải chỉ bắt ấn khuyết theo hình thức mới là Mật. Ấn khuyết thực chất là dụng của Tỳ Lô Giá Na, dụng của trí tuệ. Nếu bắt ấn mà không có dụng thì chỉ là hình thức mà thôi. Bắt ấn của hành giả phải phát xuất từ Pháp thân Tỳ Lô Giá Na, hay từ tánh sáng suốt bên trong và tạo thành ấn khuyết bên ngoài, gọi là thể và dụng tương ưng. Dụng có từ thể, thể là nguồn gốc phát ra dụng. Ví như máy phát điện nổ mới có dòng điện. Vì vậy, tu Kim Cang thật khác với tu hình thức.

Đầu tiên phải ngộ Tỳ Lô tánh, tức bản tánh sáng suốt của con người. Ai ngộ tánh này là Thầy, là Phật. Tuy Phật, chúng sinh và tánh là một, nhưng khác nhau ở ngộ hay không ngộ. Giờ trước chưa ngộ tánh Tỳ Lô là chúng sinh, như Phật Thích Ca khi chưa ngộ tánh là Sa môn Cù Đàm, đến khi Ngài ngộ tánh Tỳ Lô Giá Na thì Ngài hiện thân là Thích Ca Như Lai. Lúc Phật chưa ngộ, năm anh em Kiều Trần Như không kính trọng Ngài như bậc Thầy của họ; nhưng Ngài thành Phật, tức ngộ được chơn tánh thì năm người này trông thấy Ngài, tự động họ kính lễ. Như vậy, "Ngộ” nằm trong sự chuyển hóa, chuyển vật của Như Lai, là dụng của Tỳ Lô tánh.

Ấn khuyết phát xuất từ tánh bên trong. Hãy hình dung những gì hiện hữu chung quanh tánh sáng suốt này, mà kinh thường gọi là Mạn Đà La, trong đó Pháp

thân là Trí, hiện ra Báo thân viên mãn, nghĩa là từ Tỳ Lô tánh hiện ra Tỳ Lô thân là Báo thân viên mãn được kết hợp bằng phước đức trí tuệ vẹn toàn. Nhưng do đâu mà có phước đức và trí tuệ viên mãn. Phước đức trí tuệ này do quá trình thể nghiệm hạnh Bồ tát trải qua nhiều đời; nhờ vậy mà tạo thành quyến thuộc tài giỏi. Nói cách khác, ta từng cưu mang, giúp đỡ, dạy dỗ bao thế hệ thì có bấy nhiêu người tài đức hiện hữu chung quanh mình, mà chúng ta ngộ được Tỳ Lô tánh mới thấy được người tài đức ở xung quanh mình.

Và ứng Tỳ Lô dụng là ấn khuyết, nghĩa là ta chỉ dạy cho mọi người làm theo ý mình. Còn người tu bắt chước, cũng bắt ấn chỉ bốn phương tám hướng, nhưng chung quanh họ không có người tài đức hỗ trợ thì cũng không có tác dụng gì. Ví dụ Hòa thượng Trí Tịnh ở trong Thiền thất, không thuyết pháp giảng kinh, nhưng Ngài chỉ định mỗi Thầy làm một việc và tất cả các Hòa thượng, Thượng tọa nhận giáo chỉ của Ngài mà làm thì mọi việc đều thành công.

Ngộ Tỳ Lô tánh, hiện Tỳ Lô thân, ứng Tỳ Lô dụng, tạo thành trí giác và uy đức lãnh đạo được đại chúng; cho nên không căn cứ trên tuổi tác và thời gian tu lâu mau.

Trở lại hạnh tàm quý, biết tự sửa đổi sai lầm của mình cho đến khi người khác chấp nhận mình, thì từng bước thăng hoa được. Riêng tôi, mỗi lần gặp việc không

giải quyết được, tự thấy xấu hổ rằng mình chưa đủ tài đức, cần phải nỗ lực tiến tu, ngày nay chưa được thì ngày mai phải được. Nỗ lực tu hành là tạo thành người đức hạnh và có cái nhìn chính xác, thì các Thầy không chống đối nữa, mà phải chấp nhận tôi. Trái lại, không biết xấu hổ, mà muốn áp đặt, buộc người nghe theo mình, chắc chắn không thể làm đạo lâu dài.

Hạnh tàm quý là thiện tâm sở rất quan trọng; vì không có hạnh này, người ta dễ tạo tội lỗi và đi vào thế giới ác ma. Cảm thấy xấu hổ khi người xem thường mình, cảm thấy xấu hổ khi được người kính trọng, nhưng thực sự mình không đáng được kính trọng. Biết xấu hổ thì tiến tu được. Dẹp được tâm vô tàm vô quý, trí tuệ chúng ta sáng lần, thấy được việc chính xác hơn; với tâm trung thực, chúng ta mới nhận ra sai lầm của mình trước kia. Trên bước đường hành đạo, có lúc tôi gặp những điều không bằng lòng, chán nản cũng muốn bỏ cuộc. Tâm trạng này tôi đã có 40 năm trước, nhưng nhờ chán nản này, tôi mới sang Nhật tu học và khi bình tĩnh lại, học được, nhìn lại thấy thời đó mình còn quá nông nổi. May nhờ Phật cứu, tôi tìm đường đi tới còn được; trong khi những người bất mãn bỏ cuộc thì cuộc đời trở thành mai một.

Từ đó về sau, tôi luôn cân nhắc, xem người đối xử với mình mà tự thấy xấu hổ và tự sửa đổi. Tự sửa đổi bằng cách nào? Khi bị người chê, mà ta nói xấu lại, thì

phải thấy mình có lỗi và tự sửa đổi; làm như vậy; từ từ bạn sẽ tốt lại với mình. Tôi thấy hạnh xấu hổ giúp mình tiến bộ. Còn được người tin tưởng, đề cao, nếu ta hãnh diện, sung sướng, sẽ rơi vào ngã mạn, tăng thượng mạn là phiền não. Tổ Phi Lai dù đã ngộ tánh, biết rất nhiều việc, nhưng người ta kính trọng Ngài là người hiểu biết rộng, Ngài cũng từ chối, nói "Không dám”. Người ta đề cao, Ngài vẫn khiêm tốn. Những điều Ngài tiên đoán như thần, nhưng Ngài nói rằng đó là nhờ Hộ pháp mách bảo trong giấc mơ, không dám tự nhận mình biết. Vì vậy, hạnh khiêm tốn giúp cho hạnh tàm quý dễ dàng thực hiện tốt hơn, làm cho chúng ta dễ thương hơn, dễ được xã hội chấp nhận và có thể tiến tu dài lâu.

Trong 11 thiện tâm sở, khởi đầu là Tín, tức là niềm tin rất quan trọng; nhưng chỉ có niềm tin thì cũng nguy hiểm, mà không có niềm tin thì cũng không tu được. Riêng tôi, nhờ niềm tin mãnh liệt với Bồ tát Quan Âm, đến đâu, làm gì, tôi cũng cảm giác Quan Âm hướng tôi đi trên lộ trình đúng đắn, giúp tôi làm được.

Chúng ta cũng thấy từ niềm tin mà hàng vạn Phật tử đã đến chiêm bái tượng Phật ngọc. Chúng ta chưa vượt ngũ ấm thân, nên không thể thấy siêu hình, không thấy các Bồ tát vô hình, không thấy bề trái của cuộc đời, không thấy bề trong của sự vật; nhưng vị Lạt Ma Tây Tạng sống với bản tâm thanh tịnh, nên nhìn khối đá mà thấy Phật hiện hữu bên trong. Người bình thường thấy

đá là đá, thấy gỗ là gỗ. Còn người phi thường thấy trong đá có Phật, trong gỗ có Phật; nhưng không phải đá nào, gỗ nào cũng tạc tượng Phật được, có đá tạc tượng Phật mà không ai thờ cúng. Trong khối đá, hay trong khối gỗ có Phật, gọi là khối đá thiêng, cây gỗ thiêng để tạc tượng. Chúng ta nhớ khi Phật giáo truyền vào Việt Nam, có năm ngôi chùa là Pháp Vân, Pháp Vũ, v.v...…Nhà sư Khuông Đà La đã chọn được gỗ thiêng để chạm các pho tượng Phật ở những chùa này; không phải cả rừng đều là gỗ thiêng. Dùng gỗ thiêng chạm tượng Phật an trí chỗ nào thì chỗ đó được bình an, người ta cầu nguyện được như ý. Xưa kia, các vị Thiền sư ngộ đạo thường tìm vùng đất thiêng để cất chùa, có thể tấn xuất nhân tài, gọi là địa linh nhân kiệt. Tuy thực tế thấy có nơi tầm thường, nhưng dựng chùa ở đó thì dân chúng được bình an và nhân tài xuất thân từ đây. Nhưng ngày nay, cũng đừng quá tin vào điều này, sẽ bị người xấu lợi dụng, chắc chắn họ không có mắt thiêng mà có thể chỉ được đâu là vùng đất thiêng.

Khối ngọc do vị Lạt Ma phát hiện trong Thiền định có thể tạc tượng Phật được, thì trước tiên vị Lạt Ma phải đưa tâm mình vô khối ngọc làm cho khối đá này tỏa sáng và cũng nhờ vào lực gia trì của Lạt Ma làm cho người thợ tạc nên pho tượng Phật có sức sống. Không phải thợ nào cũng tạc được và không phải lúc nào cũng tạc tượng Phật được.

Cũng vậy, tượng Phật chùa Ấn Quang hình thành do Hòa thượng Trí Hữutụng kinh Pháp Hoa cầu nguyện và tạo lực gia trì cho nghệ nhân tạc tượng. Đồng thời nghệ nhân vừa tạc tượng vừa lạy Phật, bộ kinh Pháp Hoa có hơn 60.000 chữ thì vị này lạy hơn 60.000 lạy là tạc xong pho tượng Phật. Còn Hòa thượng Trí Hữu thì đốt liều hương trên đầu để cúng dường Phật và khi trên đầu không còn chỗ để đốt hương, Ngài đốt hương trên cánh tay, thậm chí đốt rụng cả ngón tay mà không cảm thấy nóng. Sợ nóng và thấy nóng thì không thể đốt được vì niềm tin chưa có. Niềm tin mãnh liệt như Hòa thượng Quảng Đức thì đốt cháy cả toàn thân mà vẫn ngồi an nhiên tự tại trong lửa.

11 thiện tâm sở gồm có Tín, Tàm, Quý, Vô tham, Vô sân, Vô si, Tinh tấn, Khinh an, Bất phóng dật, Hành xả, Bất hại, trong đó niềm tin khởi đầu. Và niềm tin trong sáng, cao quý được đặt vào tượng Phật. Ngọc đã quý và đưa thêm lòng thành của Lạt Ma Tây Tạng và nhà sư Thái Lan vào khối ngọc tạo thành sức thu hút hàng vạn người đến đảnh lễ tượng Phật này. Kinh Hoa Nghiêm nói niềm tin là mẹ sinh ra các công đức lành. Và niềm tin dẫn đi xa hơn theo chiều hướng của 11 thiện tâm sở, thì Tín phải kèm theo tâm tàm quý, tức biết xấu hổ với người và với lương tâm mình, mới thấy được con người thật của mình. Qua sự đánh giá của xã hội mà chúng ta nhận ra được con người thật của mình, xã hội đánh giá

mình như thế nào thì mình là như vậy. Xã hội đánh giá mình không giỏi, thì phải phấn đấu tu học để trở thành giỏi. Còn người đánh giá mình tốt mà liền chấp nhận, thỏa mãn là đã ngã mạn; nói cách khác, là phủ lớp sơn giả lên mình rồi.

Và có tâm tàm quý sẽ đi đến tâm vô tham, vô sân; vì biết rõ mình thì không còn ham muốn. Đối với người thế gian, ham muốn chính yếu là ham tình ái, ham danh lợi và ham ăn ngủ.

Khi đã thành tựu tâm vô tham, vô si thì càng được quý trọng bao nhiêu, chúng ta càng tinh tấn bấy nhiêu. Tinh tấn làm nhiều việc phước đức mà không biết chán nản, không mệt mỏi; cho nên tâm ta luôn được khinh an, tức nhẹ nhàng, thoải mái, thanh thản, không bị áp lực công việc. Kế đến, trang nghiêm tâm bất hại là nhớ đừng làm mất lòng người và cuối cùng là tâm hành xả, việc gì qua rồi thì mình cho nó nhẹ nhàng trôi qua.

Nuôi dưỡng được tâm tàm quý và cả 11 thiện tâm sở như vậy, chắc chắn chúng ta thăng hoa trên con đường tu tạo phước đức trí tuệ của chính mình và mang lại an lạc hạnh phúc cho gia đình, cho xã hội.

Họa phước vô môn

Họa phước vô môn

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 63

tại chùa Phổ Quang ngày 19-4 -2009)

Họa phước vô môn là họa phước không có cửa, nói cách khác là họa phước không cố định; đây là lập luận trái lại các tôn giáo đa thần và tôn giáo nhất thần. Các tôn giáo đa thần và nhất thần đều tự hình dung ra sự hiện hữu của những Thần linh mà họ phải tôn thờ cúng tế, cho nên mỗi bộ tộc đều thờ những vị Thần của họ với tên này hay tên khác và họ tin rằng các vị Thần linh này có quyền ban phước giáng họa cho mọi người tùy ý các Ngài. Đây là điểm khởi đầu con người tin tưởng tuyệt đối nơi Thần linh, nghĩ rằng nếu tuân thủ Thần một cách triệt để, thì các Ngài sẽ ban phước; không theo thì các Ngài sẽ giáng họa. Các tôn giáo đa thần đều tin như vậy; trong khi tôn giáo nhất thần thì chỉ tin một vị Thần linh lớn nhất có quyền thống trị muôn loài, còn các Thần linh mà người khác tôn thờ, thì họ cho đó là ma quỷ. Với quan niệm như vậy, nên tôn giáo nhất thần chủ trương dẹp bỏ các Thần linh khác với vị Thần tối thượng của họ.

Có thể nói đó là sinh hoạt tín ngưỡng của nhân gian, nhưng trải qua một thời gian, thực tế cho thấy có người

theo nhất thần giáo đã phụng sự tôn giáo của họ suốt đời, đã tận tụy vâng lời đấng Thần linh giáo chủ của họ, nhưng tại sao cuộc sống của họ lại không được may mắn như những người theo các tôn giáo khác. Họ tự nghĩ nếu thật sự vị Thần linh tối cao của họ có quyền ban phước giáng họa, thì Ngài phải giáng tội xuống những người chống đối Ngài và ban phước cho con cháu theo Ngài chứ. Nhưng ngược lại, tại sao những người chống lại Thượng đế Brahma thuộc về ma quỷ mà họ vẫn sống, lại được sống sung sướng nữa chứ, còn những tín đồ đặt trọn niềm tin nơi Ngài và sống chết với Ngài, mà Ngài chẳng những không phò hộ cho họ có phước, lại còn gieo tai họa, khiến họ phải bị bệnh hoạn, nghèo khổ, đói khát. Với suy nghĩ như vậy, người ta bắt đầu không tin tưởng vị Thần linh có quyền ban phước giáng họa nữa.

Cho đến khi Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời, việc ban phước giáng họa của Thần linh không còn được hiểu dưới dạng mê tín như vậy nữa; vì Đức Phật dạy rằng mọi việc trên cuộc đời này đều được xét xử rất công bằng dựa trên luật nhân quả. Và nhân quả có nhất thời nghĩa là trong hiện đời, nếu người làm việc ác thì sẽ phải gánh lấy quả báo xấu, làm việc thiện sẽ được hưởng kết quả tốt đẹp. Ví dụ, ta giúp đỡ người, họ sẽ nhớ ơn và trả ơn ta; trái lại, người làm việc sai phạm sẽ bị tù tội; đó là nhân quả đồng thời.

Tuy nhiên, ngoài nhân quả đồng thời trong hiện đời này, còn có nhân quả nhiều đời hay nhân quả ba đời là

quá khứ, hiện tại và tương lai. Đức Phật dạy rằng nhân quả nhiều đời có thể chứng minh được, vì mọi việc xảy ra trong hiện đời này đều đã tiềm ẩn cái nhân của quá khứ. Vì vậy, muốn biết đời trước của chúng ta, hãy xem cái quả của đời này và muốn biết đời sau thì hãy xem cái nhân của hiện tại; đó là ba đời nhân quả có liên quan hỗ tương mật thiết đối với cuộc sống của mỗi người. Những gì chúng ta được hưởng hay phải gánh chịu trong cuộc sống hiện tại là do nhân quá khứ đã tạo tác và những gì chúng ta làm trong hiện tại sẽ kết thành cái quả trong tương lai. Và chính Đức Phật thấu tỏ sự vận hành của luật nhân quả như vậy, cho nên trải qua vô số kiếp quá khứ, Ngài đã tu tạo nhân hạnh của Bồ tát là cứu độ chúng sinh, tu tạo hạt nhân phạm hạnh thanh tịnh, cho nên Ngài mới có đầy đủ phước đức và trí tuệ, thành tựu quả vị Phật trong hiện đời.

Ví dụ, nhiều đời Đức Phật tu Bồ tát đạo, luôn luôn bảo hộ mạng sống của chúng sinh, không hề sát sinh hại mạng và tất nhiên cũng không có ý sát sinh. Còn Phật tử tuy không trực tiếp giết súc vật để ăn, nhưng trong lòng quý vị muốn ăn thịt chúng; như vậy là đã phạm tội sát sinh rồi, vì phạm tội do thân, khẩu, ý tạo ra, nhưng ý đóng vai trò quan trọng hơn cả. Tuy không giết, nhưng quý vị sai gia nhân giết súc vật để ăn, là thân không sát sinh, nhưng miệng đã sai bảo người khác làm và ý cũng ham muốn ăn thịt. Do đó, cái chết của con vật đã gắn liền với cái nghiệp của quý vị. Người ra lệnh giết có tội

và người đồng tình cũng có tội. Hoặc tuy không có ý sát hại súc vật, nhưng chúng ta có thể phạm tội ngộ sát vì bất đắc dĩ. Ví dụ chúng ta đi vô tình giẫm đạp lên con kiến, con sâu làm chúng chết, là thân phạm tội, nhưng tâm không phạm. Kinh Hoa Nghiêm dạy rằng quan trọng là tâm. Cho nên, Phật tử trước khi bước chân đi, trong lòng phải nghĩ đến tất cả các loài, vì có những sinh vật nhỏ bé mà chúng ta không thấy bằng mắt, nên đã vô tình giẫm chết nó, chúng ta nên hồi hướng công đức cho nó được sinh về Tịnh độ, nghĩa là lấy công đức của chúng ta để bù đắp tội lỗi và còn có thặng dư công đức để cho đời sau. Do vậy, nếu mình tội nặng mà phước ít thì bù đắp không đủ; cho nên cuộc đời tu hành của chúng ta càng ngày càng đi xuống; thậm chí chúng ta giẫm chết mà quên không hồi hướng công đức cho nó, không nghĩ đến nó.

Người tu tuy không sát hại các loài sinh vật lớn, nhưng đã giết các loài vi tế thì khi nghiệp sát đã sinh ra rồi, các con vật đã bị chết vì sự vô tình hay cố ý của mình sẽ tái sinh vào thân chúng ta dưới dạng vi trùng đục khoét cơ thể chúng ta để đòi nợ cũ; nghĩa là chúng ta sinh bệnh và lại sử dụng thuốc chữa bệnh là dùng hóa chất để tiêu diệt nó nữa, thì nghiệp mình lại tăng thêm, cho nên càng uống thuốc bệnh càng nặng hơn, dẫn đến cái chết.Vì vậy, tu theo Phật, một mặt chúng ta chữa trị bệnh, một mặt phải sám hối để giải oan nghiệp; nhưng phần nhiều người ta không giải trừ nghiệp mà lại cứ tạo thêm nghiệp mới nữa.

Khi mang bệnh, phải tự biết chúng ta đã có nghiệp quá khứ gần và quá khứ xa, nên lập đàn Dược Sư, tụng kinh, hướng tâm về Phật, để giải trừ nghiệp đã tạo với các oan gia trái chủ của mình. Riêng tôi, 40 năm trước tu học ở Phật học đường Nam Việt, chùa Ấn Quang, tôi bị bệnh lao phổi. Hòa thượng Giám đốc Phật học đường Nam Việt là Hòa thượng Thiện Hòa e ngại tôi sẽ truyền bệnh cho các học Tăng khác; cho nên Hòa thượng đã gởi tôi sang chùa Giác Ngộ chung sống với Hòa thượng Nhứt Niệm cũng bị bệnh lao phổi giống như tôi. Bấy giờ, hai Thầy trò tôi cùng đùm bọc nhau mà sống, buổi sáng Thầy trò cùng đi khất thực, buổi trưa trở về dùng cơm xong thì cùng lạy sám hối. Phải nói chúng tôi một lòng quyết chí tu hành cho tiêu nghiệp và chỉ chờ chết mà thôi! Đi khất thực, có hôm chỉ được vài quả cam, phải nói thức ăn rất đạm bạc, nhưng lại khỏe ra. Uống thuốc hoài mà tôi không khỏi bệnh; nhưng lạy sám hối thì lần lần tôi khỏi bệnh. Hòa thượng Giám đốc mới cho phép tôi trở về Ấn Quang để tiếp tục học. Chẳng những nghiệp hết, thân khỏe mạnh trở lại mà còn hiện tướng dễ mến, cho nên Hòa thượng Thiện Hoa không cho tôi dọn dẹp nhà vệ sinh nữa, mà cất nhắc tôi lên làm thị giả cho ngài. Đó là kinh nghiệm trong cuộc đời tu hành của chính tôi, nhờ lạy sám hối mà thân khỏe, tâm an và cuộc sống tốt đẹp hơn.

Trên bước đường tu hành, nếu không khéo, nghiệp cũ sẽ làm duyên tạo ra nghiệp mới tiếp theo, mà kinh

Hoa Nghiêm diễn tả ý này là trùng trùng duyên khởi, cho đến cuối cùng, thân khẩu nghiệp và nhất là ý nghiệp tràn đầy, không ai chấp nhận được ta, xã hội và quỷ thần cũng không bằng lòng ta thì chỉ còn con đường đi vào địa ngục.

Đức Phật dạy rằng nhứt thiết do tâm tạo, nghĩa là tất cả nghiệp đều do chúng ta đã tạo từ đời quá khứ. Đời này bị bệnh hoạn phải biết nhiều kiếp đã sát sinh hại mạng. Đương nhiên chúng ta phải chữa trị bệnh bằng thuốc men, nhưng chính yếu vẫn phải lạy sám hối để lấy công đức Phật trang nghiêm cho mình, nhờ đó mới hóa giải được nghiệp và khi nghiệp hết thì mới khỏe mạnh.

Hoặc đời này bị nghèo đói là do đời trước gian tham trộm cắp, hoặc đời này phải sanh vô gia đình nghèo khổ để trả nghiệp quá khứ, phải chịu cái quả báo sanh ra là đã không có cơm ăn rồi. Thuở nhỏ, tôi có đọc câu chuyện một thầy Tỳ kheo là đệ tử của Ngài Xá Lợi Phất. Vị Tỳ kheo này tu hành rất tốt. Khi người ta sớt bát cho tất cả các vị Tỳ kheo, nhưng đến vị này thì người ta lại quên cúng dường. Cũng giống như quý vị tu tập trong đạo tràng này, ai cũng có một phần cơm trưa do người công quả mang đến, nhưng riêng mình cũng người ngồi đây, nhưng người ta lại quên phát hộp cơm cho mình. Bị như vậy, không nên trách móc, không nên buồn phiền, vì đó là nghiệp quá khứ của mình. Nếu biết hoan hỷ niệm Phật để giữ cho tâm mình được thanh tịnh, thì người ta

sẽ cảm thấy hối hận và xin lỗi, vì không làm tròn bổn phận, nên bỏ quên mình. Còn phản ứng tức giận, la lối, trách móc, đôi khi lại bị phản ứng ngược lại; họ chẳng những không nhận lỗi, mà còn có thể nói rằng vì họ làm nhiều, bị mệt, nên quên phần cơm của mình, mình tu hành gì mà có việc chút xíu cũng làm dữ vậy! Nghe kiểu nói xóc óc đó làm cho mình càng tức tối thêm, chẳng được lợi ích gì.

Xá Lợi Phất đã thưa với Đức Phật, xin Ngài chỉ dạy xem tại sao vị Tỳ kheo đó rất thông minh, mà lại bị quả báo luôn luôn bị bỏ sót, nên phải ăn cơm của Xá Lợi Phất chia cho. Đức Phật nói rằng vị Thầy này không phải mới tu, mà tiền kiếp đã là một Thượng tọa. Tuy có giới phẩm, nhưng vị này không bỏ lòng ích kỷ. Quý Phật tử nên suy nghĩ điều này, tu lâu, tạo được nhiều phước, nhưng tánh ích kỷ, ganh tỵ vẫn còn nguyên, thì vẫn phải trả quả báo.

Đời trước, vị Thầy này là Viện chủ một ngôi già lam lớn, vìtự thấy mình lớn mà cho rằng mọi người phải kính trọng ông, nhưng ông chẳng kính trọng ai cả. Điều này cũng rất nguy hiểm, không nên phạm sai lầm này. Bấy giờ có một vị Bồ tát hiện thân làm chiêu đề Tăng, nghĩa là một vị tu sĩ lang thang, tu khổ hạnh, nhưng đắc đạo. Thầy Viện chủ thấy vị tu sĩ bề ngoài nghèo khổ, liền nghĩ rằng ông này đến chùa để xin cơm ăn. Lúc ấy có một đại thí chủ có tâm thanh tịnh, nên nhận thấy được

tướng giải thoát của vị Tăng này, mới thỉnh vị này ngày mai đến nhà ông ta để chứng trai và cũng thỉnh luôn Thầy Viện chủ. Thầy Viện chủ tự nghĩ rằng mình lớn mới xứng đáng đi chứng trai, còn ông tu sĩ lang thang mà thỉnh làm chi vậy. Điều này nhắc nhở chúng ta tu lâu coi chừng rớt vô hàng tăng thượng mạn, chắc chắn bị thọ quả báo.

Hôm sau, Viện chủ đi chứng trai. Viện chủ đã hứa kêu ông Thầy lang thang cùng đi, mà không kêu cũng kỳ, nên quay lại gõ cửa, nhưng gõ nhẹ thôi để ông này không nghe. Trong lễ trai Tăng, không thấy vị Tỳ kheo đến đự; đại thí chủ mới gởi quà cúng dường nhờ Viện chủ đưa giùm, khiến cho ông càng tức giận hơn nữa, nên ông đã vứt bỏ gói quà, không đem về đưa cho vị Tỳ kheo.

Vì tâm ích kỷ ganh tỵ và việc làm xấu ác như vậy, nên sau khi chết, ông Viện chủ phải thọ quả báo là tái sinh vào một gia đình rất nghèo khổ và sống trong một ngôi làng thường xuyên bị hỏa hoạn đốt cháy hết của cải. Nhưng khi cha mẹ ông chạy qua làng khác tìm kế sinh nhai, thì nơi đó lại xảy ra trận lũ lụt cuốn trôi cả làng. Điều này cho thấy người mang ác nghiệp đi đến đâu là mang tai họa đến đó và ngược lại, người có phước thì những người ở gần họ cũng được hưởng sự may mắn.

Sống trong cảnh nghèo đói khổ sở như vậy, nhưng khi ông được gặp Ngài Xá Lợi Phất đi khất thực, liền nhớ lại kiếp quá khứ của ông đã từng tu hành, nhớ Phật, nên

ông hết lòng theo Phật. Tuy nhiên, vì tội quá khứ mà ông đã tạo, kết thành quả báo hiện tại, phải thọ lãnh ngay từ lúc mới sanh, cho đến khi xuất gia tu hành, người phát tâm muốn cúng dường thì chư thần hộ giới cũng áng nhãn, làm mờ mắt, khiến họ không nhìn thấy ông để cúng dường. Quả báo đáng sợ đến như vậy. Tuy nhiên, nương theo Phật, ông kham nhẫn tu hành, không than thân trách phận, không buồn giận và khi trả hết nghiệp, ông cũng đắc được quả vị A la hán, tức kết thành quả mới tốt đẹp. Câu chuyện nói lên nhân quả ba đời mà đệ tử Phật nhận thức được và hạ quyết tâm tu hành cũng sẽ thăng hoa được cuộc sống.

Một câu chuyện khác cũng liên quan đến nhân quả mà ông cụ thân sinh tôi kể cho nghe lúc tôi 7, 8 tuổi, có một ông nhà giàu mua được một con ngựa rất giỏi, đem về nhà. Hàng xóm đến xem đều ca ngợi rằng ông này có phước, vì mua con ngựa giá rẻ mà nay người ta muốn mua lại với giá cao hơn gấp mấy lần, nhưng ông không bán. Mua ngựa để chơi thôi, mà được lời quá lớn, làm giàu dễ dàng, trong khi người khác mua bán tính toán giỏi lại không được. Theo tôi, tin lời Phật dạy về nhân quả, thì ông này đã làm được việc phước lớn trong kiếp quá khứ, nay mới gặp may hưởng phước, đồng thời ông cũng làm tội, nên phải sanh vào gia đình nghèo để trả quả.

Có thể nói trong tâm chúng ta đều có sẵn phước và tội, nhưng cái nào có trước ? Ông chủ được con ngựa quý

có thể coi là của báu thì gọi là có phước; nhưng người khác không mua lại được con ngựa của ông, mới lấy cắp con ngựa. Con ngựa bị mất thì bảo ông hết phước, hay họa đến, gọi là phước bất trùng lai, tức là hai phước không đến cùng một lúc. Mất ngựa coi như bị xui, nhưng một thời gian sau, ông có được mấy con ngựa khác hay hơn, lại nói ông có phước. Vì có ngựa tốt, nên người con trai của ông thích quá, liền cưỡi ngựa chơi, thì bị té gẫy xương. Có một đứa con trai duy nhất mà bị què chân, nên người ta bảo rằng họa tới với ông. Ngày hôm sau, có lệnh bắt trai làng đi lính, con trai ông liền được miễn vì bịquè chân, thế là phước đến với nhà ông. Vì vậy, ông cảm nhận được phước họa, họa phước cứ nối tiếp thay phiên nhau đến rồi đi, đi rồi đến không ngừng; ông mới nói rằng: Họa phước vô môn, vi nhân tự triệu. Nghĩa là họa phước không có cửa để vào ra, nhưng tự con người tạo nhân nào thì họa hay phước tương ưng điều đó sẽ tới.

Quan niệm họa phước vô môn nếu kết hợp với luật nhân quả theo Phật dạy gồm nhân quả hiện tiền và nhân quả quá khứ, sẽ cho chúng ta nhận thức được nguyên nhân tốt mà chúng ta đã tạo từ kiếp quá khứ dẫn tới những điều tốt đẹp trong cuộc sống hiện tại được thọ hưởng, cũng như ý thức được rằng muốn có cuộc sống hạnh phúc trong tương lai gần cho đến trong kiếp sau, thì chúng ta cần làm những việc thiện lành ngay đời hiện tại.

Riêng tôi từ thời còn trẻ đã có nhiều bệnh hoạn, nên tự biết mình đã tạo nghiệp sát đời trước, đồng thời cũng nhờ căn lành đã gieo trồng giúp tôi hết lòng sám hối. Vì vậy, sám hối tiêu được tội cũ rồi thì phước đức do tu đời này và đời trước mới hiện ra. Thật vậy, có những tấm ảnh của tôi 40 năm trước mà nhiều người xem ngạc nhiên, đã hỏi có phải là tôi hay không, sao mà trông xấu quá vậy.

Bằng kinh nghiệm tu hành, tôi nhận thấy rõ rằng do chúng ta lạy Phật sám hối bằng tất cả tấm lòng thành và lấy Phật đức trang nghiêm thân tâm mình, khiến cho nghiệp cũ được dứt sạch, phước sẽ sinh ra. Còn phước đời trước không có mà chỉ có nghiệp nặng quá, thì cũng sẽ chuyển hóa được thành phước trong hiện đời, nhưng phải trải qua quá trình tu hành rất lâu và rất vất vả mới thành tựu được.

Nếu đời trước đã tạo được nhiều phước, xứng đáng làm vua, làm tướng, hay làm Hòa thượng, thì kiếp này khi trả dứt tội cũ, sẽ được làm vua, làm tướng, làm Hòa thượng. Người mà đời trước có tội hoàn toàn, đời này phải nỗ lực tu, bòn mót phước lần lần, chứ không thể hưởng phước nhanh chóng như người khác được. Nghiệp đời trước đã tạo, nên đời này sinh ra đã bệnh hoạn, tật nguyền; nhưng có phước thì trả nghiệp báo trong nhứt thời thôi, rồi sẽ được hưởng phước.

Tóm lại, tất cả họa phước đến với chúng ta trong cuộc sống, theo lời Phật dạy, đều do chính chúng ta tạo ra, tạo từ đời trước và đời này mà kết thành thân tướng khỏe mạnh, đẹp đẽ, dễ mến, hay tạo thành thân tướng khiếm khuyết, thân tướng xấu xí, thân tướng bị người khinh chê, ghét bỏ. Và cũng chính nghiệp của chúng ta, tức những việc làm của chúng ta mà tạo thành gia đình được hạnh phúc, giàu sang, hay gia đình nghèo khổ, bất hòa, cũng như tạo thành cuộc sống chúng ta an vui, giàu có hay cuộc sống thiếu thốn, nghèo đói, khổ đau. Nói chung, việc tốt hay xấu đến với chúng ta đều do chính chúng ta tạo nên trong kiếp quá khứ và trong kiếp hiện tại.

Bước theo dấu chân Phật, nhận thức sâu sắc lý nhân quả ba đời, mỗi người đệ tử Phật hãy áp dụng giáo pháp Phật dạy, để tự chuyển hóa những tâm niệm xấu ác, chuyển hóa những lời nói ác độc, lời nói gây chia rẽ, chuyển hóa những việc làm bất thiện gây đau khổ cho người khác, thành những tâm trong sáng, thánh thiện, thành những lời nói hiền hòa, đoàn kết, thành những việc làm lợi ích cho đời, mang an vui cho người . Làm được như vậy, chắc chắn cuộc sống của bản thân chúng ta và cả gia đình đều luôn sống trong niềm hạnh phúc vô biên ở hiện đời và khi xả bỏ thân tứ đại này, sẽ tái sinh vào những cảnh giới an lành tùy theo sở nguyện.