Khai Thị-2009

An cư kiết hạ

An cư kiết hạ

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 66

tại chùa Phổ Quang ngày 24-5-2009)

Đề tài này dành cho hai chúng xuất gia của Đức Phật, nhưng nay lại giảng cho Phật tử tại gia để quý vị có thể hiểu một phần nào việc tu hành của Tăng Ni; cho nên tôi chỉ triển khai một số ý mà cư sĩ tại gia có thể hành trì theo.

Về an cư, khi Đức Phật hành đạo, Ngài không đặt vấn đề an cư cho chư Tăng, mà chỉ đặt việc tu học Phật pháp và truyền bá chánh pháp để mang lại lợi ích cho mọi người. Tuy nhiên, đối với hàng đệ tử Phật, trước tiên là phải học giáo pháp và thực tập để đạt được kết quả tốt đẹp, mới sử dụng thành quả đó để chỉ dạy người. Vì vậy, điều này không chỉ đặt riêng cho giới xuất gia nữa, nhưng áp dụng cho tất cả mọi người phát tâm học Phật pháp và truyền bá Phật pháp; nếu tiến cao hơn thì được về Niết bàn hay Cực lạc. Cực lạc khác với Niết bàn. Chúng ta tu chứng Niết bàn trước, nhưng thực chất của Niết bàn là Cực lạc.

Trên lộ trình tu hành, bước đầu, chúng ta phải gạn lọc tâm cho trong sáng, ra khỏi trần lao nghiệp chướng. Khi

tâm chúng ta được trong sạch và an vui, không phiền não, là đạt được trạng thái Niết bàn, hay trạng thái tu chứng của tâm. Như vậy, chúng ta đã đi được một nửa đoạn đường tu, vì thanh tịnh hóa được tâm mình rồi, nhưng chung quanh chúng ta còn hiện hữu các loài hữu tình và quốc độ chúng sinh không thanh tịnh, gọi là thế giới Ta bà.

Chúng ta tu hành ở Ta bà, nhưng xây dựng Tịnh độ tự tâm là Niết bàn. Vì vậy, chúng sinh và quốc độ không thanh tịnh, nhưng chúng ta phải cố gắng tu cho mình thanh tịnh, tức không bị hoàn cảnh và những người chung quanh tác động, thì chúng ta không còn có tâm vui buồn, ham muốn của trần gian. Đức Phật và hàng Thánh chúng đều đạt được tâm giải thoát này. Ngày nay, tuy là đệ tử Phật, nhưng sống cách Phật xa, cho nên người ta không còn đặt nặng sự cần thiết của Niết bàn tự tâm. Đa số chỉ chú tâm đến việc học rộng, nghe nhiều, nói hay, nhưng không tu, tức không thể nghiệm pháp Phật trong cuộc sống của chính mình; vì vậy, không được giải thoát.

Sống trong giáo pháp, chứng được Niết bàn tự tâm là tâm hoàn toàn thanh tịnh, thì tâm thanh tịnh này sẽ là động lực cho việc phát sinh trí tuệ, sẽ có được cái nhìn sáng suốt, giải thoát; bấy giờ Tỳ kheo mới vào đời độ sanh được.

Thật vậy, sau khi thành tựu quả Vô thượng Bồ đề, Đức Phật đến Lộc Uyển giáo hóa độ sanh, thì Kiều Trần Như là người đầu tiên đạt được tâm thanh tịnh, không bị vật chất

cám dỗ; đó là trạng thái Niết bàn. Từ đó, Đức Phật mới cho phép Kiều Trần Như cùng đi khất thực với Ngài, đem thức ăn về cho bốn Tỳ kheo ở tịnh xá dùng. Phật dạy rằng các Thầy này không nên đi khất thực, mà phải cố gắng tu hành cho thật sự thanh tịnh rồi, mới vào đời độ sanh.

Vì vậy, đối với những người tu hành chưa thanh tịnh, Phật không cho phép họ đi ra ngoài để khất thực; nhưng ngày nay, chúng ta nhận thấy nhiều người phạm sai lầm lớn, không thanh tịnh mà đi khất thực chẳng khác gì đi xin ăn. Đức Phật dạy rằng người tu không phải vì ăn, không phải vì đói mà đi khất thực; nhưng vì hạnh nguyện mang tâm giải thoát vào đời để người trông thấy mà được giải thoát theo.

Sau Kiều Trần Như, đến Mã Thắng Tỳ kheo đắc quả vị A la hán, tức tâm hoàn toàn thanh tịnh, không cần thức ăn nữa, Đức Phật mới cho phép ông đi khất thực. Và quả đúng như lời Phật dạy, Xá Lợi Phất trông thấy tướng giải thoát và cảm nhận được tâm giải thoát của Tỳ kheo Mã Thắng, thì liền được thanh tịnh. Lúc bấy giờ, Xá Lợi Phất nổi tiếng là nhà hùng biện hay nhất nước Ma Kiệt Đà, không ai lý luận hơn ông. Nhưng ông càng nói hay, càng thuyết phục được người khác thì tâm ông lại càng tan nát; đó là nỗi khổ của người không đắc đạo, thuyết phục được người, nhưng không thuyết phục được nghiệp và phiền não của chính mình, là sai lầm của hàng ngoại đạo thời bấy giờ.

Xá Lợi Phất lãnh đạo một tôn giáo lớn nổi tiếng thời đó, làm cho người khác nghe theo, nhưng tâm ông lại bất an. Vì vậy, khi trông thấy Mã Thắng hiện tướng giải thoát và tâm an lạc, tâm Xá Lợi Phất cũng được an theo và ông gặp Phật, phát tâm xuất gia.

Tâm an, mới được giải thoát và tiến tu xa hơn, mới có Cực lạc là cùng cực của sự an lạc. Thông thường, mới tu, chúng ta chỉ được một phần an lạc trong tâm mình, nhưng tiến tu tốt hơn, chúng ta có thể ảnh hưởng, làm cho tâm người xung quanh được an lạc theo. Điển hình là ở Bồ đề đạo tràng, Đức Phật chuyển hóa tâm Ngài trở thành thanh tịnh, chứng quả vị Toàn giác; nhưng lúc đó chỉ có Ngài thanh tịnh một mình, còn xã hội không thanh tịnh. Sau đó, đến Lộc Uyển, Đức Phật cảm hóa năm anh em Kiều Trần Như thanh tịnh theo, tạo thành thế giới tâm thanh tịnh của sáu Thầy trò, rồi Ngài mới mở rộng tâm thanh tịnh cho 200 đệ tử của Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên và cảm hóa 50 thanh niên dòng họ Da Xá, cho đến 1.000 đồ chúng của Ca Diếp. Từ đó, giáo đoàn của Đức Phật có 1250 La hán, nghĩa là tâm của những vị này đã gắn kết với nhau trong Niết bàn như thế, thì Phật thuyết pháp bằng ngôn ngữ, hay Ngài yên lặng, họ cũng nghe được.

Trong thực tế cuộc sống, nếu chúng ta có duyên tiếp xúc với người đắc Thiền, hay đắc định, dễ nhận ra ý này. Dù Thiền sư yên lặng, nhưng thấy dáng đi, dáng

ngồi của họ, tâm chúng ta cũng thanh tịnh theo. Điều này khiến chúng ta hình dung ra thế giới Niết bàn của 1250 La hán thời Phật tại thế. Đạo Phật thể hiện tinh thần vô tác diệu lực một cách siêu tuyệt ở điểm không cần nói, nhưng mọi người đều hướng tâm về Phật và người hướng tâm cao nhất như vua Ba Tư Nặc, vua Tần Bà Sa La, hoặc ông trưởng giả Cấp Cô Độc. Những tâm hồn lớn này hướng về Phật, tạo thành thế giới vật chất cũng thanh tịnh theo. Bước ban đầu, chỉ có thế giới tâm linh là Niết bàn, nhưng sau đó tất cả mọi người đều cùng ở trong Niết bàn. Đức Phật nói rằng tâm thanh tịnh sẽ tạo thành tất cả các pháp đều là Niết bàn; nghĩa là tâm thanh tịnh sẽ tác động khiến các pháp cũng thanh tịnh theo. Ý này cũng thường được diễn tả là tâm tịnh thì độ tịnh, tức Cực lạc hay thiên đường do tâm thanh tịnh mà hiện hữu.

Người có tâm thanh tịnh, thì thế giới của họ cũng thanh tịnh, gồm có chúng sinh và quốc độ. Vì vậy, khi người đến với ta mà họ không thanh tịnh, phải biết tại chúng ta không thanh tịnh.

Tâm ta và chúng sinh thanh tịnh, thì quốc độ thanh tịnh; quốc độ là xã hội. Do đó, xã hội tốt hay xấu là do con người quyết định và con người tốt hay xấu là do tâm quyết định. Thể hiện ý này, Đức Phật bảo Vô Não rằng con dao trong tâm ông chưa buông bỏ, thì tâm ông không thể thanh tịnh và những người xung quanh cũng theo đó không thanh tịnh.

Chính vì mọi người không thấy được thế giới thanh tịnh, cho nên Đức Phật phải mượn thế giới Cực lạc của Đức Phật Di Đà để giới thiệu. Cũng vậy, trong kinh Duy Ma, Đức Phật phải lấy chân ấn xuống đất để thế giới Phật hiện ra, nhằm nói lên rằng tâm Phật tác động cho chúng sinh hữu duyên với Ngài được thanh tịnh.

Trên bước đường tu, đầu tiên chúng ta thanh tịnh sẽ ảnh hưởng đến người liên hệ cùng được thanh tịnh, cho đến tác động xã hội thanh tịnh theo, thế giới tốt đẹp mới hiện ra. Thế giới A tu la luôn đánh giết nhau, nên họ xây dựng rồi chính họ lại tàn phá. Trong khi theo Phật, Ngài dạy chúng ta phải có tâm thanh tịnh trước, xã hội mới thanh tịnh theo. Tuy Đức Phật dạy như thế, nhưng đối với những người chưa đắc quả vị A la hán thì phải cấm túc an cư để được thanh tịnh, để nuôi dưỡng và phát huy tâm thanh tịnh.

Vì vậy, khi năm anh em Kiều Trần Như chưa đắc Thánh quả A la hán, tâm chưa thanh tịnh, còn bị người tác động, thì phiền não sẽ phát sinh; vì đi khất thực, bị người mắng nhiếc, khi dễ, tâm họ sẽ buồn phiền. Cho nên, Phật dạy các Tỳ kheo chưa thanh tịnh phải ở yên một chỗ tu hành. Đức Phật đã hoàn toàn thanh tịnh, Ngài đi khất thực để độ sanh, cho nên người tín chủ kính trọng cúng dường Phật. Ngài sử dụng của thanh tịnh này mà nuôi các Tỳ kheo, họ đắc đạo được; vì thức ăn của Phật đã thanh tịnh cho Tỳ kheo ăn, họ sẽ thanh tịnh theo. Ý

này được người đời thường nói là cách cho hơn của cho. Vì người ta thường lầm tưởng rằng của đem bố thí mới quý, giá trị của đồ vật càng cao thì càng quý; nhưng cách cho mới quan trọng hơn của cho.

Có thể thấy rõ rằng khi Đức Phật chưa chế pháp an cư, Ngài đã chỉ định năm anh em Kiều Trần Như an cư, tức là Phật đã ngầm chế pháp an cư tại Lộc Uyển thời đó. Tuy nhiên, phải 12 năm sau, Đức Phật mới chính thức đưa ra pháp an cư cho Tăng chúng, vì có những Tỳ kheo đi khất thực, bị nước cuốn trôi, bị chết. Vì vậy, pháp an cư được xem là pháp thuận thế, nghĩa là yêu cầu của xã hội như thế nào thì Phật mới thiết đặt tương ưng như thế; cho nên đó không phải là chân lý, mà chỉ là phương tiện.

Và phương tiện thì nhiều vô số, vì tùy theo yêu cầu của xã hội mà Đức Phật thiết đặt các pháp môn tu cho thích hợp với mọi người. Kinh Pháp Hoa nói rằng ví như người thợ dùng đất sét nặn ra đủ loại vật dụng cho mọi người tiêu dùng. Chân lý chỉ có một, nhưng phương tiện thì có vô số. Đối với các vị La hán không sợ mưa nắng, đói cũng không chết, gặp lũ lụt thì các Ngài dùng thần thông mà đi. Nhưng những người chưa đắc đạo, bị nước cuốn trôi, bị đói lạnh thì chết. Các Thầy này muốn dừng chân lại để bảo toàn mạng sống, tất nhiên Phật cho phép. Ý này trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật ví lộ trình đi đến quả vị Phật giống như đoạn đường dài 500 do tuần

đường hiểm, những người mệt mỏi không dám đi, nên Phật phải tạo ra một hóa thành cho họ nghỉ ngơi dưỡng sức rồi mới có thể tiếp tục đi. Cho phép dừng chân an cư cũng giống như vậy, Đức Phật mới chế tác chư Tăng phải cấm túc an cư. Đồng thời, Phật cũng khuyến hóa hàng Phật tử tại gia phải hộ trì chư Tăng trong mùa an cư để họ có điều kiện tu đắc đạo.

Và việc chính thức chế pháp an cư cho chư Tăng, Đức Phật cũng có quy trình. Vì bình thường mỗi Tỳ kheo đi giáo hóa theo một hướng khác nhau và ở trụ xứ khác nhau; cho nên, tư tưởng của họ cũng khác nhau. Thực tế cho thấy tư tưởng chúng ta luôn bị xã hội tác động, ví dụ ở Việt Nam thì chịu ảnh hưởng của tư tưởng Việt Nam, nhưng sống lâu ở Mỹ cũng sẽ bị tư tưởng nơi đó đồng hóa. Mỗi người ở riêng sẽ có suy nghĩ riêng và có công việc riêng; như vậy, Phật pháp sẽ bị phân hóa. Mặc dù Đức Phật khuyên mỗi người giáo hóa một phương, nhưng cần phải ý thức rằng khi ta chưa đắc đạo sẽ ảnh hưởng cho người khác theo hướng xấu, làm cho họ bị đọa, là phạm tội phá pháp.

Vì e ngại các Tỳ kheo chưa đắc đạo, sẽ bị lệch lạc trong việc tu hành và truyền bá giáo pháp; Đức Phật mới chế đặt cấm túc an cư bắt buộc các Tỳ kheo trong mùa hạ phải ở yên một chỗ tu hành. Vì vậy, việc tác pháp an cư trở nên quan trọng, có luật đàng hoàng cần tuân thủ, không phải ai muốn làm gì cũng được.

Đầu tiên có tâm niệm an cư, dù là giới xuất gia hay tại gia cũng đều có tâm niệm an cư, tức là Niết bàn, nghĩa là lúc nào cũng phải giữ tâm thanh tịnh, đừng buông lung, đừng để tâm vọng động. Vì vậy, đến mùa an cư mà phải đi làm Phật sự, thì phải giữ tâm mình cho yên, không để ngoại cảnh và người chi phối, tác hại. Riêng tôi, trước năm 1981, cứ đến mùa an cư là tôi không ra khỏi chùa; vì tôi muốn giữ đối thú an cư là đỉnh cao của an cư, giữ đúng luật, ba tháng không đi ra ngoài. Nhưng sau đó, Giáo hội giao tôi trách nhiệm hoằng pháp, tôi đắn đo suy nghĩ rất nhiều. Nếu giữ đúng hạnh nguyện không ra khỏi chùa, thì không thể làm tròn trách nhiệm được. Tôi thưa với Hòa thượng Trí Thủ rằng tôi có nguyện an cư; nhưng Hòa thượng đã dạy tôi nếu hết mùa hạ mới đi giảng thì giảng cho ai. Trong mùa an cư, chư Tăng và Phật tử tập hợp đông đủ, mới có điều kiện tốt để thuyết pháp; vì vậy, tôi nên áp dụng pháp tâm niệm an cư. Hiểu điều này, sẽ nhận ra rằng các vị Thánh La hán đi truyền bá Phật pháp rất nhiều, nhưng tâm các Ngài vẫn thanh tịnh.

Ngày nay, bằng kinh nghiệm của chính mình, tôi khuyên quý Thầy làm nhiều việc cho Giáo hội, phải ráng giữ tâm thanh tịnh. Các Tỳ kheo làm trụ trì, hay làm giảng sư không thể ở yên một chỗ được, thì giữ tâm niệm an cư, bằng cách có Phật sự quan trọng mới đi, nhưng giữ tâm thanh tịnh.

Ngoài ra, trong mùa an cư, các Phật tử tại gia cũng nên giữ tâm niệm an cư để tương thông với chư Tăng an cư; đó chính là nhịp cầu giúp cho quý vị tu học được với hàng Tăng sĩ và hưởng được thành quả tốt đẹp của các Ngài.

Ngoài tâm niệm an cư, tập chúng an cư quan trọng hơn; nghĩa là họp chung với nhau để cùng tu và học. Đối với các vị Thánh La hán, có thể áp dụng pháp tâm niệm an cư. Nhưng đối với những người chưa đắc đạo thì phải tập họp lại để an cư chung, sẽ được nhiều lợi ích. Thật vậy, những Thầy mới tu nhờ tập chúng an cư mới có cơ hội học hỏi kinh nghiệm với những vị đã tu học lâu, hoặc tu học cao. Có những điều chưa hiểu hoặc thắc mắc, có thể thưa hỏi những vị cao Tăng, giúp mình học cho đúng chánh pháp.

Trong đạo tràng tập chúng an cư, có Thiền chủ và Pháp sư. Thiền chủ không nói, nhưng là người tu lâu, đắc Thánh, làm trụ cột cho đại chúng hướng tâm tu hành, được thanh tịnh theo. Pháp sư thì giảng giải kinh luật luận cho đại chúng học. Nhờ tập trung an cư, đại chúng có điều kiện học hiểu giáo pháp và thực tập, trau giồi được giới, định, tuệ.

Tập chúng an cư có lợi như vậy, dành cho giới xuất gia. Phật tử tại gia được tham gia, nhưng trong giới hạn. Chúng nội Thiền dành cho người xuất gia phát nguyện

cấm túc an cư. Chúng ngoại Thiền, hay ngoại hộ là cư sĩ được tham gia, được nghe những thời thuyết pháp để khai mở tâm trí. Vì vậy, mùa an cư, Phật tử nên về chùa nghe pháp. Ngày thường, quý vị chỉ tu học một ngày Chủ nhật, nhưng mùa an cư, từ thứ hai đến Chủ nhật đều có thuyết pháp giảng kinh, quý Phật tử nên tham dự học, hoặc có thể đi kinh hành, tụng kinh cùng chư Tăng. Và điều thứ ba là trách nhiệm của người ngoại hộ có điều kiện tốt về đời sống vật chất, có thể cúng dường cho các vị cấm túc an cư.

Theo tôi, quý vị vẫn cúng dường bình thường trong khả năng của mình; chứ không phải cố gắng quá, rồi nghĩ lại thấy tiếc, hoặc bất mãn là mang tội. Cúng dường với tâm hoan hỷ, thanh tịnh, nhẹ nhàng mới có phước; còn không được như vậy thì thôi, đừng cúng dường. Một số Phật tử ban đầu khởi tâm cúng dường nhiều, nghĩ rằng sẽ cúng dường trường hạ an cư mười triệu đồng; nhưng thực tế, cân nhắc lại, chỉ có thể cúng một triệu, hay một trăm ngàn đồng thôi. Như vậy, cúng dường ít, nhưng trong lòng còn muốn cúng dường nữa, là giữ được tâm tốt. Còn cúng dường hết mười triệu, rồi không còn tiền ăn, cảm thấy hối tiếc, nghĩ rằng phải chi cúng một triệu thì khỏe biết mấy! Cúng dường với tâm như vậy là sai pháp, không được phước. Có người vay mượn tiền để cúng dường, bị chủ nợ đòi, phiền não sinh ra, là bị đọa. Phật tử không nên phạm sai lầm này.

Phật tử phát tâm cúng dường, nhưng khả năng đến đâu thì làm đến đó và cúng dường với sự hoan hỷ của những người thân trong gia đình. Phải hiểu rằng chư Tăng có phước của chư Tăng, phước lớn thì sẽ có nhiều người đến cúng dường. Chư Tăng còn nhiều nghiệp ác thì ít được cúng dường, thậm chí còn bị bỏ đói. Có nghiệp thì phải chấp nhận, không thể khác và phải nỗ lực tu hành hơn nữa để vượt qua nghiệp chướng; khi thanh tịnh và có phước báu rồi, mọi việc sẽ tự động tốt đẹp.

Cuộc đời của Đức Phật cũng có lúc gặp thiếu thốn, mà người ta thường nói là Phật còn bị tám nạn. Trong sách đã ghi có một mùa an cư, Phật cũng không được cúng dường. Một người chăn ngựa đã cúng cho Ngài mã mạch là gạo dành cho ngựa. Trên con đường giáo hóa độ sanh, đâu phải lúc nào Đức Phật cũng đi trên thảm hoa, khi thì có vua chúa trọng vọng cúng dường thịnh soạn, cũng có lúc Ngài không có thức ăn. Nhưng đối với Đức Phật, tất nhiên Ngài chẳng hề quan tâm đến việc có thức ăn hay không, vì Đức Phật luôn sống với tự thọ dụng thân, còn việc ăn uống ngủ nghỉ chỉ là phương tiện để Ngài chỉ dạy cho những người còn mang thân tứ đạihọc tập theo mà thôi.

Trong mùa an cư còn có một điều quan trọng của Ban Hoằng pháp quy định là các giảng sư tập hợp lại để trao đổi về kinh nghiệm hoằng pháp. Những vị hành đạo ở Tây nguyên, hoặc ở vùng đồng bằng, hay ở thành

phố có cơ hội học hỏi lẫn nhau. Riêng tôi nhờ an cư tập chúng, tôi đã gặp được những vị tu sĩ miền Bắc, hoặc ở miền Tây. Qua sự trao đổi với họ, tôi biết được sinh hoạt Phật giáo của từng địa phương khác nhau và rút kinh nghiệm cho mình trên bước đường hành đạo.

Trong đạo tràng an cư, các vị mới tu học được nhiều điều hay với người tu trước. Các vị giảng sư có thể trao đổi kinh nghiệm hoằng pháp với những người làm công việc giảng kinh thuyết pháp. Các vị đắc quả La hán thì dìu dắt đàn hậu học.

Ngày nay, an cư kiết hạ có thể phân thành ba loại. Một là an cư tâm niệm. Cư sĩ cũng có thể theo hình thức an cư này. Hai là các Tỳ kheo đã thọ giới tập họp lại an cư để nuôi dưỡng tâm đạo và phát huy đạo hạnh. Ba là giảng sư Ban Hoằng pháp cùng an cư để trao đổi, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau. Thiết nghĩ các vị này không nhứt thiết phải an cư suốt mùa mưa. Ở Nhật Bản, tôi đã tham gia những khóa tu ba tháng, hay một tháng, hoặc chỉ một tuần; vì Nhật Bản là nước phát triển, nên thời gian sinh hoạt của họ rất quý. Vì vậy, nhiều nơi tổ chức an cư ngắn hạn, mặc dù có một tuần lễ, nhưng là một tuần tu học thật sự; một ngày chỉ được nghỉ một tiếng, 11 giờ đêm ngủ và 12 giờ đã đánh thức dậy và chương trình tu dầy đặc. Cho nên thời gian an cư tuy ngắn, nhưng đạt được kết quả rất cao.

Ngoài ra, an cư kéo dài một tháng thì thời gian nghỉ ngơi nhiều hơn một chút là ngủ được 3 tiếng. Thời gian còn lại cũng rất quý, phải sinh hoạt khít khao là ngồi Thiền hay Pháp đàm rất quan trọng. Vì mỗi người hành đạo một nơi, nên họ có nhiều điều muốn biết, nhiều điều muốn học, nhiều điều muốn trao đổi với nhau. Mô hình an cư ba tháng ở Nhật Bản rất ít có.

Còn đúng luật an cư thì không phải 3 tháng, mà 4 tháng; vì theo Ấn Độ, một mùa là 4 tháng, một năm có 3 mùa. Vì vậy, tu sĩ có 8 tháng hành đạo và 4 tháng cấm túc an cư. Nhưng Phật giáo truyền sang Trung Quốc, một năm chia làm 4 mùa là Xuân, Hạ, Thu, Đông; nên mùa Hạ chỉ còn 3 tháng. Ở Nhật Bản cũng an cư 3 tháng từ tháng 4 đến tháng 7. Ở Việt Nam chúng ta cũng an cư 3 tháng theo Trung Quốc, không theo Ấn Độ.

Tóm lại, tinh thần an cư đã có từ thời Đức Phật giáo hóa năm anh em Kiều Trần Như ở Lộc Uyển. Phải đến 12 năm sau, luật kiết hạ an cư mới chính thức được Đức Phật quy định cho Tăng chúng, để bảo toàn mạng sống của các Tỳ kheo chưa đắc Thánh quả trên bước đường giáo hóa độ sanh gặp thiên tai bão lụt, cũng như để thiết lập hóa thành cho những người cần nghỉ ngơi và bồi dưỡng đạo hạnh, đồng thời tạo cơ hội cho hàng Phật tử tại gia gieo trồng căn lành với Phật pháp và nuôi lớn hạnh cúng dường, tu tạo phước báu.

Phật giáo và vấn đề tác hại của thuốc lá

Phật giáo và vấn đề tác hại của thuốc lá

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 67

tại chùa Phổ Quang ngày 31-5-2009)

Ngày 31 tháng 5 là ngày thế giới không hút thuốc lá, vì thuốc lá được coi là chất độc hại cho bản thân người hút thuốc và tác hại cho cả những người xung quanh. Trong xã hội văn minh ngày nay, người ta đã nhận ra điều này, cho nên các tổ chức thế giới đã cảnh báo mọi người nên giảm bớt việc hút thuốc, cho đến bỏ hẳn thuốc lá.

Đạo Phật lấy trí tuệ làm đầu, tất nhiên biết rõ sự tác hại của thuốc lá, cho nên vấn đề này được đặt ra để mọi người thấy trách nhiệm đối với bản thân, đối với gia đình và đối với cộng đồng.

Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời, Ngài tùy thuận chúng Tăng mà thuyết pháp. Vì vậy, có việc xảy ra trong hàng Bồ tát, Ngài mới dạy Bồ tát; có việc xảy ra trong loài người thì Ngài dạy cho loài người. Và trước khi Phật Niết bàn, Ngài cũng dặn rằng nếu có những điều xảy ra sau khi Phật vắng bóng trên cuộc đời, chư Tăng nên tập họp lại để giải quyết những vấn nạn cho mọi người và đóng góp cho xã hội văn minh lành mạnh.

Trong kinh điển, chúng ta không thấy đề cập đến vấn đề tác hại của thuốc lá; vì ngày nay mới có thuốc lá và người ta đã nhận thấy sự tác hại của nó, thì đương nhiên, giới Phật giáo phải lưu tâm đến việc xa rời chất gây độc hại này. Mặc dù Đức Phật không dạy trực tiếp về thuốc lá, nhưng Ngài đã dạy chúng ta những gì làm chướng ngăn Thánh đạo, tức trở ngại cho con đường tâm linh của chúng ta thì nên loại bỏ.

Sự chướng ngăn Thánh đạo có nhiều thứ, chủ yếu về mặt vật chất và về mặt tinh thần. Về vật chất, sự chướng ngăn lớn của chúng ta là gì? Trong đời sống con người, việc ăn uống, ngủ nghỉ, bệnh tật thường làm chướng ngại cho việc thăng hoa tâm linh. Thật vậy, sự phát triển ba việc ăn, mặc, ở là cội nguồn của tâm tham. Vì vậy, Đức Phật dạy nên ăn ít, đối với việc mặc và ởcũng nên giảm thiểu, giúp chúng ta giảm chi phí cho những thứ này, nhờ đó đỡ phải lao động để đáp ứng yêu cầu ấy.

Thiết nghĩ ngay cả ba việc ăn, mặc, ở được coi là cần thiết trong cuộc sống mà Đức Phật còn dạy phải hạn chế, cho thiếu hụt một chút càng tốt, đừng để dư. Người ta khổ vì cứ thích có dư thừa ba thứ này. Riêng tôi, khi còn đi học, luôn cố gắng giảm thiểu chi phí vật chất tối đa để còn thì giờ học và tu. Tôi được học bổng 150 USD một tháng, nhưng không dùng quá 80 USD, để phần tiền còn lại dù ít ỏi cũng giúp ích được cho người khác. Theo Phật, bản thân chúng ta thúc liễm, ít tiêu dùng

chừng nào tốt chừng đó, nên luôn thấy đủ, còn tham cầu thì bao nhiêu cũng không đủ. Để tích lũy công đức, tôi luôn giảm thiểu chi phí cho ăn, mặc, ở. Vì vậy, suốt mùa nghỉ hè, tôi thường về chùa ở, cũng đỡ tiền phòng trọ và còn sức khỏe để tụng kinh, tham Thiền, công quả cho chùa. Nhờ vậy, tích lũy được công đức từng chút một. Khi chúng ta còn thì giờ và sức khỏe, nên làm việc gì có ích, đừng để lãng phí thời gian.

Ba việc ăn, mặc, ở cần cho cuộc sống mà chúng ta còn hạn chế, đương nhiên cái không cần là thuốc lá thì phải bỏ. Bạn tôi nói rằng hút một điếu thuốc lá làm cho tỉnh ra, nhất là quý Thầy ở vùng khí hậu lạnh thường hút thuốc cho ấm. Nghe nói như vậy, chúng ta thấy cũng phải, nhưng thực tế cho thấy hút thuốc có hại nhiều hơn.

Một lần tôi sang Mỹ ngồi cạnh một người nghiện thuốc lá nặng, nhưng trên máy bay cấm hút thuốc. Suốt 24 tiếng đồng hồ, tôi cảm thấy bình thường, trong khi ông này quá khổ sở vì không được phép hút thuốc. Tôi nói rằng anh hút thuốc làm chi cho khổ vậy, hãy tập bỏ thuốc lá. Sau gặp lại, anh nói nhờ nghe lời tôi, không hút thuốc nữa, bây giờ mập và khỏe ra.

Nếu thuốc lá giúp người ta không buồn ngủ và ấm ra, thì thay vì hút thuốc, có thể tìm cách khác để ấm và không buồn ngủ. Khi cảm thấy lạnh vì trong người thiếu chất cung cấp nhiệt lượng, có thể ăn một miếng chocolat

hay một miếng bánh là những thực phẩm cho chúng ta năng lượng, sẽ cảm thấy ấm liền.

Tuy nhiên, đối với Phật tử tu hành, phải biết rằng tình trạng buồn ngủ hay lạnh là nghiệp buồn ngủ, nghiệp lạnh sinh khởi, cần khắc phục. Theo suy nghĩ bình thường, mình lạnh vì đói, thì ăn no để không lạnh. Nhưng nếu nhìn kỹ, chúng ta thấy các Thiền sưkhông ăn, chỉ còn da bọc xương, mà điển hình là Đức Phật của chúng ta nhập định dưới cội Bồ đề, Ngài đã khắc phục được nghiệp bằng cách không áp dụng phương tiện bên ngoài là thức ăn, mà Ngài dùng nội lực để không bị cái đói, cái lạnh chi phối.

Tôi đã thử tập pháp này và gặp Hòa thượng Thanh Kiểm nói rằng Ngài cũng có kinh nghiệm về việc khắc phục cái đói. Thời kỳ mà Hòa thượng học ở Nhật Bản là lúc nền kinh tế nước này thấp nhất, vì bị bại trận. Hòa thượng cho biết vì thiếu ăn trầm trọng, nên nghe tiếng gõ của người bán khoai lang, cảm thấy vừa đói vừa thèm. Nhưng càng thèm thì càng đói, vì dịch vị trong bao tử tiết ra nhiều hơn và càng đói thì lại càng thèm, nghĩa là yếu tố tâm lý và vật lý tác động hỗ tương lẫn nhau.

Khi tâm lý chúng ta nghĩ đói và thèm, dịch vị trong bao tử sẽ nhiều thêm, thay vì dịch vị để tiêu hóa thức ăn, nhưng không có thức ăn, thì dịch vị làm cho bao tử bị loét. Nhiều Thầy tu không hiểu điều này, cố gắng nhịn

ăn nên bị loét bao tử.Bản thân tôi cũng có một khoảng thời gian rơi vô bệnh này, vìnhịn ăn.

Tu pháp Phật, khắc phục nghiệp ăn bằng cách nào? Hòa thượng Thanh Kiểm dạy rằng khi Ngài ý thức được đó là nghiệp, Ngài nảy sinh ý nghĩ phải vượt qua cái đói và thèm ăn. Ngài mới uống nước lạnh và ngồi Thiền, đi vào Thiền định trước tiên là diệt tận định; nghĩa là cắt đứt mọi suy nghĩ trong đầu, trước nhất là cắt đứt ý tưởng về thức ăn và tai không nghe tiếng gõ khoai lang nữa, mắt không thấy khoai lang. Trong tâm thay vào hình ảnh Phật một cách miên mật, thì sẽ không thấy đói, không thèm ăn nữa. Vì vậy, chúng ta không phải đói thật, nhưng đói con mắt và thèm ăn là do nghiệp tạo ra. Cơ thể chưa thiếu thức ăn, nhưng tâm cảm thấy thiếu. Cơ thể chưa thiếu, vì thân còn mập mạp, nhưng vẫn thích ăn. Có một Phật tử thưa rằng trọng lượng cơ thể của bà nặng quá, đến 110 kg, nhưng sao cứ thèm ăn, lúc nào cũng đói. Đây chính là nghiệp ăn, mà đã là nghiệp thì khắc phục được. 110kg thì nhịn một tháng cũng không chết, vì có thể sử dụng mỡ dự trữ quá nhiều. Nghiệp này có thể khắc phục bằng cách lạy Phật, tụng kinh, tham Thiền, sẽ quên đói, quên ăn, mà sức khỏe vẫn tốt với trữ lượng dư thừa như vậy. Có thể khẳng định rằng chúng ta sử dụng phương pháp tu sẽ khắc phục được nghiệp ham ăn. Sau tôi gặp lại bà này, nhờ áp dụng pháp tu mà giảm xuống còn 90kg vàbà cho biết không còn thích ăn nữa. Như vậy là tu được.

Tu hành có trí tuệ thấy được nghiệp nên đoạn và dinh dưỡng thiếu nên bổ sung; không cố chấp mà nhịn ăn khiến cơ thể bị kiệt quệ cho đến chết. Đó cũng chính là kinh nghiệm của Đức Phật khi tu khổ hạnh, Ngài đã nhịn ăn đến mức da bụng dính với xương sống, sắp chết. Nhờ có trí tuệ, Ngài trở lại cách sống Trung đạo, không ăn nhiều, không ăn ít. Ăn vừa đủ, hay thiếu một chút, thì dục không sinh.

Trên bước đường tu, cứ một ngày trôi qua, mạng sống của chúng ta giảm dần và điều đáng sợ nhất là chưa diệt được nghiệp và chưa đắc đạo mà chết, chưa biết sau khi chết sẽ về đâu, thì chúng ta chưa yên tâm được. Nếu biết rõ rằng sau khi chết, sẽ về Cực lạc, Niết bàn, mới tính kế hoạch tiếp theo. Còn chưa biết thì phải tiết kiệm thời gian và quỹ sinh lực của chúng ta.

Như vậy, những gì cần cho cuộc sống mà còn phải tiết giảm, huống chi là thuốc lá không cần thiết lại còn tác hại cho sức khỏe và tuổi thọ, tất nhiên cần phải dứt bỏ. Người hút thuốc lá, quần áo hôi dơ, rất bất lợi khiđứng gần người khác. Điều thứ hai là hút thuốc lá phải tốn tiền. Một ngày tốn tiền mua một gói thuốc lá, nếu để dành số tiền này từ một năm cho đến một đời, thìcũng mua được một con trâu dùng để thay sức người kéo cày. Vì vậy, nếu cứ tiêu xài tiền bạc cho việc hút thuốc lá là chúng ta đã làm cho phước báu của mình cạn dần, mà còn tạo nghiệp nữa, thì chắc chắn phải khổ. Cái

khổ trước nhất là không có tiền hút thuốc sẽ khổ, người khác không chấp nhận mùi hôi dơ cũng khổ và xa hơn, hút thuốc lá sẽ bị bệnh tim mạch, ung thư phổi thì càng khổ thêm. Tôi quen những người bạn hút thuốc lá đều bị ung thư phổi và đã chết, hoặc có người không hút thuốc lá cũng bị ung thư phổi, vì chồng của họ và người sống chung, người làm việc chung đều hút thuốc.

Thiết nghĩ hút thuốc lá không có lợi cho mình, mà toàn là hại, thì sử dụng làm gì.Nếu cho rằng cái lợi của hút thuốc là làm ấm cơ thể và không buồn ngủ, dễ tập trung, thì có thể sử dụng cách khác cũng được như vậy mà không làm hại đến sức khỏe. Giả sửbị lạnh vì cơ thể thiếu chất dinh dưỡng, chúng ta có thể ăn thêm chất bột, hay chất đường, chất béo, như ăn một miếng bánh quy, uống một tách trà là giải quyết được cái lạnh và hết buồn ngủ. Khuya thức dậy sớm, tôi thường uống trà, tỉnh táo thì tụng kinh và ngồi Thiền được; nhưng sau này, nếu khoa học phát hiện ra trà độc thì tôi cũng bỏ.

Trí Giả đại sư khuyên chúng ta tu theo Phật, không ăn quá nhiều, không ăn quá ít và không ăn những chất không thích hợp với cơ thể, hay thức ăn có chất độc hại. Khi loại trừ được những chất độc hại cho cơ thể, chúng ta sẽ được giải thoát ngay trong cuộc sống này; vì vật chất tác động đến tinh thần và tinh thần cũng ảnh hưởng đến vật chất, cả hai tác động hỗ tương tạo ra vô số nghiệp trong cuộc sống chúng ta. Vì vậy, chúng ta giảm được

nghiệp thì tinh thần chúng ta sẽ nhẹ và cuộc sống vật chất cũng nhẹ theo, giúp cho việc tu hành dễ đắc đạo. Trước nhất là cơ thể mình không bệnh hoạn, thứ hai là chúng ta không có đòi hỏi nào, cho nên tâm rất tự tại, có thể thâm nhập pháp Phật một cách tự nhiên. Còn đòi hỏi phải ăn cái này, phải mặc cái kia, phải ở chỗ nọ, thì càng đòi hỏi càng khổ và đòi hỏi không được lại khổ nhiều hơn nữa.

Làm sao chúng ta không lệ thuộc đời sống vật chất này càng nhiều càng tốt và không lệ thuộc vật chất thì sẽ được thặng dư, đó là phước báu. Đức Phật dạy rằng người có phước báu sinh ra đời này sẽ ở trong dòng họ cao quý, có sức khỏe tốt và thông minh. Nếu biết sử dụng tài sản thặng dư này để bố thí, cúng dường, phước của chúng ta tăng thêm nữa, nghĩa là chúng ta sẽ giàu có hơn, sức khỏe tốt hơn. Thực tế như chúng ta không tiêu xài cho việc hút thuốc, có tiền dư để giúp người, thì sức khỏe chúng ta cũng tốt mà người được giúp sẽ nhớ ơn ta, trở thành người bạn tốt của ta trên bước đường đạo. Làm như vậy, chúng ta đã tăng thêm phước thứ ba là có quyến thuộc Bồ đề. Và chúng ta vận dụng quyến thuộc Bồ đề này để làm những việc lớn hơn; nghĩa là nhân rộng phước báu này lớn hơn nữa. Nhưng nếu không biết, thì sử dụng hết phước mà nghiệp lại sinh ra. Thực tế cuộc sống cho thấy có người sinh trong gia đình giàu có và được sức khỏe tốt; nhưng họ không biết sử dụng phước này trong việc tu hành, lại dùng để cung phụng bản thân

họ, tăng thêm nghiệp, cho đến rơi vào cuộc sống khốn đốn. Như vậy, họ đã dùng phước để tạo nghiệp, nghiệp nghiện ngập. Nếu biết tạo phước thì tiền bạc, sức khỏe và bạn bè tốt sẽ nhiều hơn.

Đức Phật dạy người có phước nếu tu Bồ tát đạo, sẽ tạo thêm được phước nữa. Ý này được kinh Hoa Nghiêm nói rằng chúng ta có bao nhiêu phước báu, thì nên hồi hướng cho Pháp giới chúng sinh, nghĩa là trang trải cho mọi người phát triển hạt giống Bồ đề. Các Phật tử tu hành nên cân nhắc để phát triển hạt giống Bồ đề, đừng phát triển nghiệp.

Phát triển nghiệp là gì? Ví dụ cho dễ hiểu, ta không biết hút thuốc, nhưng luôn có sẵn bao thuốc lá trong túi áo để bạn tới, mời họ hút. Làm như vậy, chúng ta đã đầu độc người khác, làm họ khổ và tương lai chúng ta sẽ có thêm một người bạn nghiện thuốc. Hoặc người nghiện rượu thấy ai cũng mời uống rượu, thì sẽ có thêm người bạn nghiện rượu.

Có tiền, chúng ta làm việc công đức bằng cách nào? Thực tế như chúng ta đến đạo tràng này tu học và cúng dường 100.000đ, trong đó khẩu phần ăn của ta tốn 10.000đ, còn lại 90.000đ để dùng cho chín người khác tu. Kỳ sau chúng ta cũng cúng cho chín người tu nữa. Nhờ âm thầm đóng góp cho Phật pháp như vậy, công đức chúng ta tự sinh ra và sau này tái sinh ở đâu, chúng

ta cũng có bạn đồng tu. Theo kinh nghiệm của tôi, có nhiều bạn tu đồng hành, vì nhiều kiếp trước và trong kiếp này, tôi thường phát tâm giúp đỡ người tu.

Trái lại, đem bố thí tràn lan, họ sử dụng tiền của chúng ta để tạo ác nghiệp, tất nhiên chúng ta phải chia sẻ ác nghiệp với họ. Có thể nhìn lại những người mà chúng ta cúng dường, bố thí, giúp đỡ, sẽ thấy được cái quả của chúng ta như thế nào. Nếu cúng dường cho một thầy tu hoàn tục, chúng ta đã mất trắng, còn hại họ nữa; vì tại chúng ta cúng nhiều mà họ sinh ra nghiệp, không tu thì làm sao mình có phước. Nhưng nếu ta giúp đỡ học trò khó khăn, họ tốt nghiệp và có danh phận trong xã hội, họ lại giúp đỡ người khác. Làm như vậy, là đã đầu tư đúng chỗ, công đức chúng ta sinh ra nhờ việc làm có trí tuệ. Nếu tạo điều kiện cho người nghiện ngập, ăn chơi, không tu hành, hoặc bố thí cho người ăn hại, chắc chắn không có phước, công đức không sinh ra.

Làm sao biết được công đức sinh ra. Quan sát cuộc sống của mình thì sẽ biết. Nếu có phước, lòng chúng ta sẽ hoan hỷ; vì người được ta bố thí, cúng dường có cuộc sống đi lên, điều đó sẽ tác động khiến chúng ta vui. Người làm phước, tu phước đúng, họ ngồi Thiền định và nghĩ đến người nào đó đang ở thiên đường, hay Cực lạc, hoặc ở nhân gian giàu có, thì trong Thiền định họ cũng cảm thấy vui, mặc dù có thể cuộc sống vật chất không cao, nhưng họ luôn được an lạc.

Còn cúng dường sai pháp thì luôn bực bội, buồn phiền. Có một Phật tử nói rằng bà cho tiền người ăn xin ở chùa, nhưng sau thấy họ cờ bạc và ăn sung sướng, nên bà rất bực tức. Đó là bố thí không đúng đối tượng, nên sinh phiền não. Người này giả làm ăn mày, lợi dụng lòng tốt của người khác để có tiền sống sung sướng, mà lười biếng, không chịu làm việc. Như vậy, họ đã tạo nghiệp và bố thí cho họ là nuôi lớn cái nghiệp ỷ lại, cái nghiệp lười biếng, cái nghiệp lợi dụng của họ, đến lúc mình không cho nữa, họ sẽ quậy phá. Trái lại, chúng ta giúp đỡ người vượt khó và có được cuộc sống tốt đẹp, làm lợi ích cho xã hội, thì họ nhớ ơn ta, nên họ cũng làm tốt như ta, dìu dắt lại người khác. Tôi đóng học phí cho một sinh viên nghèo, sau này anh ta đậu Bác sĩ và từ Nhật về thăm tôi. Thấy anh thành đạt, tôi vui. Việc giúp đỡ của chúng ta đối với người khác có được kết quả tốt đẹp, đó là phước.

Chúng ta cúng dường người tu, sau họ về Niết bàn, Cực lạc, thì chúng ta cũng sẽ nhận được tín hiệu vui của họ gởi về. Còn cúng dường Thầy tu hình thức, hoặc bố thí người ăn hại, sau này chúng ta sẽ có quyến thuộc như vậy. Cúng dường Thầy tu đắc đạo, giảng kinh thuyết pháp, chúng ta được chia phần công đức này. Công đức chúng ta sinh lớn nhất là quyến thuộc Bồ đề, nếu tạo được nhân duyên như vậy thì sau này, Thầy trò sinh chung một cõi, cùng làm Phật sự và cứ tiến mãi trên con đường Vô thượng Đẳng giác.

Đối với những người tu giả, tu không tốt, chúng ta không dám xem thường, nhưng để họ một bên, không dám nhìn cái dở cái xấu của họ để không bị quả báo. Ta gác một bên, bao giờ đủ sức độ họ, ta sẽ giúp. Còn con đường mà chúng ta đang đi, nếu cưu mang nhiều, sức chúng ta sẽ không thể lo nổi. Vì vậy, trên bước đường tu, tôi thường tự nhủ đường còn dài, việc còn nhiều, phải buông bớt; nếu gánh nặng nữa, không thể đi tới được. Đành phải ép tâm đại bi lại, an trụ trong cuộc sống Thanh văn, lo tự mình tiến tu cho thanh tịnh, giải thoát. Nếu không như vậy, chẳng những không cứu được mình, mà cũng không cứu được người khác.

Phật giáo và bảo vệ môi trường

Phật giáo và bảo vệ môi trường

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 68

tại chùa Phổ Quang ngày 7-6-2009)

Mới nghe chủ đề này, nhiều người cảm thấy hơi lạ và thắc mắc rằng trong kinh điển Phật giáo có đề cập đến vấn đề này hay không.

Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời này cách xa chúng ta hơn 2500 năm, nhưng lời dạy của Ngài về cách sống tốt đẹp cho người xuất gia cũng như cho toàn thể nhân loại vẫn còn thích hợp với thời đại chúng ta ngày nay. Vì vậy, có thể khẳng định rằng khi triển khai tinh ba của Phật dạy ở lãnh vực nào của xã hội, chúng ta cũng thấy đều nằm trong Phật pháp. Vì vậy, đối với vấn đề bảo vệ môi trường, ngày nay loài người mới đặt ra, trong khi đó Đức Phật đã quy định cách sống để bảo vệ môi trường từ hơn hai ngàn năm trước.

Nhân loại có nhiều nền văn hóa và triết học khác nhau, nhưng thông thường, người ta chia ra triết học phương Đông và triết học phương Tây. Triết học phương Tây phần nhiều chịu ảnh hưởng nền văn minh cổ của Ai Cập, Hy Lạp, La Mã. Còn phương Đông thì nổi bật hai nền triết học lớn của Trung Hoa và Ấn Độ.

Triết học phương Tây nhằm hướng dẫn con người chinh phục thiên nhiên và xã hội, nghĩa là người phương Tây có khuynh hướng buộc xã hội phải theo con người, buộc thiên nhiên phải tuân theo sự sắp xếp của mình. Vì vậy, chúng ta thấy tất cả những nghiên cứu của phương Tây dẫn đến nền khoa học hiện đại ngày nay đều nhằm mục tiêu khám phá thiên nhiên để chinh phục vũ trụ. Nhưng trên thực tế thì thân phận con người quá nhỏ bé, cho nên việc chinh phục vũ trụ từ trước đến nay chưa ai thực hiện được một cách trọn vẹn, hay có chinh phục được chăng nữa cũng chỉ có giá trị tạm thời mà thôi. Chính vì vậy mà cuối cùng con người cũng bị xã hội bao vây và bị định luật thiên nhiên chi phối, không thoát khỏi được.

Dưới Phật nhãn, những gì mà người phương Tây và triết học của họ đưa ra, Đức Phật đã thấy rất chính xác; nhưng theo Ngài, chúng ta chinh phục thiên nhiên và vũ trụ bằng cái gì. Chinh phục vũ trụ bằng công cụ khoa học có được hay không. Thực tế cho thấy tất cả những phát minh được coi là văn minh của con người thì cuối cùng các nền văn minh đều tự tiêu diệt nhau.

Đức Phật dạy rằng con người mang tham vọng chinh phục xã hội và thiên nhiên, nhưng sau cùng người ta lại bị xã hội và thiên nhiên đánh ngã. Tuy nhiên, theo Phật, chúng ta vẫn có thể chinh phục ngoại giới và nội giới, nếu thực hành đúng giáo pháp của Ngài. Nhà triết học Ấn Độ là Viện trưởng sáng lập Đại học Delhi nói rằng

con người xứng đáng với danh nghĩa con người là người đó chinh phục được ngoại giới và nội giới. Chinh phục ngoại giới rất khó, mà chinh phục nội giới còn khó hơn nhiều. Hiểu được định luật chi phối các hành tinh là điều rất hay, nhưng hiểu được định luật chi phối con người thì càng khó hơn.

Đức Phật là người hiểu và vận dụng được định luật chi phối tình cảm con người, chi phối cuộc sống con người và hiểu rõ cả định luật chi phối thiên nhiên. Việc chinh phục con người được Đức Phật giảng rõ trong tất cả kinh điển và chinh phục được thiên nhiên ở đỉnh cao được Phật dạy trong kinh Hoa Nghiêm. Con người sinh ra trong trời đất, nhưng chinh phục được trời đất.

Đức Phật dạy rằng con người khổ đau chỉ vì tham vọng. Vì vậy, nếu chúng ta dẹp bớt được một phần tham vọng, hay đoạn trừ được một phần lòng ganh tức, thù hận, thì chúng ta sẽ bớt được một phần khổ đau. Nếu chúng ta đoạn tất cả kiến hoặc và phiền não, nói cách khác, đoạn được tình cảm xấu ác của con người là hết khổ đau, vì chỉ có tình cảm trong sáng mới không khổ.

Lịch sử cho thấy các nhà chinh lược phương Tây luôn nghĩ cách khơi dậy lòng ham muốn, tập hợp những người ham muốn và kích động họ tham gia công cuộc chinh lược từ bộ lạc này đến bộ lạc khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác, từ liên minh này đến liên minh

khác. Điều đó thể hiện lòng tham vọng chinh phục con người, mà cố giáo sư Hoàng Xuân Hãn gọi là tình thương giả dối của loại người làm chính trị thường tìm cách tập hợp mọi người để đi chinh lược người khác. Trong khi tình thương của Đức Phật hoàn toàn khác hẳn. Ông nói rằng tình thương của Phật đã được các vua triều Lý thể hiện trong việc trị nước an dân, đó là tình thương chân thật được kết hợp bằng tâm từ bi; cho nên các vua Lý rất thương người, thương dân. Chính nhờ chịu ảnh hưởng đạo Phật mà các vua Lý đã xây dựng được triều đại thịnh trị tốt đẹp như vậy.

Tinh thần Phật dạy rất cao, Ngài chinh phục được nội giới, hoàn toàn không có bất cứ sự chi phối nào của tham vọng, của lòng thù hận, bực tức; từ đó, tất cả những lời nói và việc làm của Đức Phật chỉ thể hiện tâm từ bi. Và sống với tâm thuần từ bi như vậy, cho nên những ai nghe hoặc thấy Phật, tâm họ đều được an lạc. Điều này thể hiện rõ nét Đức Phật đã chinh phục được tâm Ngài theo hướng trong sáng, nên Ngài chi phối cả mọi người, chi phối xã hội một cách thuần thiện. Người tốt gặp Phật, họ phát tâm Bồ đề, làm căn lành họ phát triển; nhưng người xấu đến hại Phật thì tâm xấu của họ chạm phải tâm từ bi của Phật sẽ chuyển hóa được lòng thù hận của họ trở thành hiền lương.

Chinh phục được con người như thế, Đức Phật vẽ ra cho chúng ta quá trình quán sát sự vật. Trong kinh

Hoa Nghiêm, Ngài dạy rằng tất cả các Đức Phật đều có mười loại hình khác nhau, không phải chỉ có một thân hình. Mười thân này biến ra hằng hà sa số Phật. Chúng ta tưởng chỉ có một Phật Thích Ca, nhưng Phật nói Ngài có thiên bá ức hóa thân; đó là điều quan trọng mà Phật đã phát hiện và sử dụng được.

Và trong một hóa Phật có vô số hóa Bồ tát tu trong chánh pháp của Ngài và vô số hóa Bồ tát này cũng phát xuất từ một gốc là thân ngũ uẩn mà ra. Vì vậy, tu hành chuyển hóa ngũ uẩn thân gồm sắc, thọ, tưởng, hành và thức là pháp căn bản của đạo Phật; cho nên, có thể thấy rằng kinh Hoa Nghiêm cao tột, nhưng cũng phát xuất từ kinh Phật giáo Nguyên thủy.

Theo tinh thần Hoa Nghiêm, thân ngũ uẩn của con người cũng gắn liền với cả vũ trụ bao la. Vì thế, chinh phục được thân này là chinh phục được cả vũ trụ. Chinh phục được tình cảm của chúng ta là chinh phục được tình cảm của xã hội. Vì vạn vật đồng nhất thể, nhưng loài người do vô minh ngăn che, do hiểu lầm, nghĩ mình có thể chinh phục người này, người khác, nghĩ mình có thể thay đổi được quốc gia cho đến vũ trụ theo ý mình; đó là sự sai lầm trầm trọng.

Trong thân thể chúng ta nếu có một phần bị thương thì chúng ta sẽ bị đau toàn thân và đau cả tâm hồn. Cũng vậy, ngũ ấm thân có mối liên kết chặt chẽ với vũ trụ. Vì

vậy, nếu chúng ta phát triển thân tâm mình theo chiều hướng xấu ác, khiến thân tâm mất thăng bằng, thì sẽ tác động làm cho xã hội mất thăng bằng, bị loạn động và cũng sẽ làm đảo loạn vũ trụ. Chính vìmối tương quan cộng tồn rất mật thiết giữa muôn sự muôn vật, giữa con người với con người, giữa con người với xã hội, với thiên nhiên, vũ trụ, mà Phật dạy rằng "Cái này có thì cái kia có, cái này sinh thì cái kia sinh, cái này diệt thì cái kia diệt”, cho nên một cái mất thăng bằng sẽ ảnh hưởng xấu đến những cái khác. Nhận thức như vậy, chúng ta phải bảo tồn các loài khác, người khác, bảo tồn xã hội, bảo tồn thiên nhiên thì đó là bảo tồn chính chúng ta.

Thử nghĩ xem một người quá giàu trong xã hội quá nghèo, chắc chắn khó tồn tại được. Thực tế cho thấy biết bao chế độ sụp đổ do sự mất thăng bằng xã hội, nói cho dễ hiểu là có sự chênh lệch lớn giữa người quá giàu và người quá nghèo. Phải hướng dẫn người giàu để họ nhận thấy được tinh thần bao dung rất cao quý, thể hiện qua những việc làm nâng cao đời sống vật chất và tri thức cho người nghèo; đó là điều vô cùng cần thiết cho xã hội, trong đó có họ được yên ổn, được phát triển.

Để tạo dựng sự thăng bằng cho xã hội, Đức Phật dạy Bồ tát hành đạo là đem nguồn vui cho người nghèo, đem lại sự ấm no cho người nghèo, như vậy là làm cho Phật hoan hỷ. Làm chúng sinh đau khổ, làm xã hội mất thăng bằng không phải là đệ tử Phật.

Khi chúng ta biết thương và giúp đỡ nhau, xã hội này chắc chắn được an lạc. Đừng bao giờ làm một thành phần bị sụp đổ; vì ngũ uẩn của chúng ta là thể thống nhất chung của muôn loài, của xã hội, của vũ trụ, của con người. Vì vậy, kinh Hoa Nghiêm nói rằng từ ngũ uẩn hiện ra quốc độ và chúng sinh.

Quốc độ là gì? Quốc độ là thế giới, là chỗ cho chúng sinh nương tựa, tồn tại. Không có quốc độ, chúng sinh không tồn tại được. Từ ngũ uẩn hiện ra quốc độ, cho nên Phật coi quốc độ và ngũ uẩn đều là thân của Phật. Hiểu như vậy, chúng ta coi sơn hà đại địa là thân của chúng ta. Cho nên, bảo vệ môi trường sống cũng là bảo vệ Phật, vì môi trường sống chính là sinh mệnh của Phật và sinh mệnh của chúng ta cũng nhờ đây mà tồn tại.

Có thể nói bảo bệ quốc độ, hay bảo vệ trái đất này là bảo vệ sự tồn tại của tất cả chúng sinh. Có bao nhiêu chúng sinh, có bao nhiêu chủng loại? Có rất nhiều, nhưng Đức Phật gộp lại có tứ sanh lục đạo. Tứ sanh gồm có loài đẻ trứng, loài đẻ con, loài sống dưới nước, loài sống trong hư không. Sự sống của tất cả các loài này được cân bằng với nhau thì tất cả cùng tồn tại. Loài người do vô minh không nhận thấy lý này, nhưng ngày nay, nhờ sự tiến bộ của khoa học đã mở ra cho chúng ta thấy sự cân bằng thiết yếu này của môi sinh. Nếu trong hư không, chúng ta xả những chất độc hại vào, chúng ta sẽ chết vì thiếu không khí trong lành. Trong nước cũng vậy, nếu làm ô nhiễm dòng nước, bệnh

tật và tử vong sẽ đến với con người. Một khi tất cả các loài sống trong không khí, trong nước, trên mặt đất bị chết, chắc chắn chúng ta cũng không sống được. Vì vậy, bảo vệ tất cả các loài sống trên mặt đất, sống trong không khí, sống trong nước là bảo vệ sự sống của chính con người.

Muốn cho loài người và muôn loài cùng môi sinh được tồn tại, phải phát triển trí tuệ theo Như Lai, trước nhất là cần dẹp bỏ tham vọng, thấy được sự cân bằng và tạo môi trường cân bằng, ngày nay gọi là bảo vệ sinh thái. Trước mắt là bảo vệ màu xanh của cây cỏ, của núi rừng và bảo vệ tất cả các loài đang sống trên trái đất này, để con người và muôn loài đều cộng hưởng, cộng tồn. Như đã nói đó là mối tương quan mật thiết giữa loài người và các loài khác theo lý Duyên sinh mà Phật dạy rằng cái này có thì cái kia có.

Cũng nằm trong lý Duyên sinh, làm dòng nước, không khí và mặt đất trong sạch, thanh tịnh, thì đó là Tịnh độ. Tịnh độ khác với uế độ ở sự trong sạch. Cực lạc của Phật Di Đà có ba thứ trong sạch hoàn toàn là nước sạch, không khí sạch và đất sạch, vì tâm của cư dân nơi đó thuần sạch, tiêu biểu cho thế giới văn minh tột đỉnh. Đức Phật DiĐà dùng công đức để trang nghiêm Tịnh độ của Ngài như thế. Trong khi thế giới địa ngục cũng do chúng sinh tạo ra từ tham vọng đến mức trở thành mù quáng, mới làm những việc tội lỗi dẫn đến tù tội, khổ đau cùng cực.

Ngũ uẩn tuy là một, nhưng nếu có Phật và Bồ tát ra đời, thì có thể phát triển, chuyển hóa thành thiên đường, hay Cực lạc. Còn dùng tham vọng để chinh phục chẳng những không được, mà còn tiêu diệt hạnh phúc của mọi người. Điển hình như nhà chinh lược Hitler muốn đưa nước Đức lên tận trời xanh, nhưng ông đã dìm nước Đức xuống tận địa ngục và tạo ra cảnh tang thương chết chóc cho quá nhiều người. Đó là do tham vọng chỉ đạo ông mà từ đó kết hợp những người ác tạo thành thế giới khổ đau.

Xây dựng ngũ uẩn trở thành Cực lạc, hay thiên đường bằng cách nào? Đức Phật dạy chuyển đổi ngũ uẩn thân thành Pháp thân qua trung gian là tâm. Nói cách khác, điều chỉnh ngũ uẩn thân để chuyển thành ngũ phần tâm và ngũ phần tâm biến thành Pháp thân Bồ tát ngang qua Pháp thân Phật, chúng ta có Niết bàn.

Trong ngũ uẩn gồm sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cái nào dễ thấy được, chúng ta chuyển đổi trước. Sắc uẩn là những gì thuộc vật chất, hình thức bên ngoài dễ thấy, chúng ta điều chỉnh trước. Đầu tiên thấy được thân chúng ta tốt hay xấu, khỏe mạnh hay ốm đau, v.v...…Đức Phật có 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp và sức khỏe tuyệt vời, thông minh tột đỉnh. Đó là do Phật tu được giới đức. Thân người tuy giống nhau, nhưng nếu biết điều chỉnh, chúng ta sẽ trở thành người đức hạnh và dùng đức hạnh để cảm hóa được người khác. Còn dùng thủ đoạn thì không lâu

bền, chỉ được tạm bợ thôi. Trong khi dùng đạo đức có kết quả vĩnh viễn, vì nếu ta làm được nhiều việc tốt, thì những cái tốt này sẽ gắn liền với cuộc sống chúng ta và nối kết mãi với xã hội mà chúng ta sống.

Vì vậy, phải thấy được giới đức là cần thiết cho cuộc sống chúng ta và Phật dạy để thành tựu giới đức, quan trọng là không được sát, đạo, dâm, vọng; nghĩa là con người đức hạnh thì không làm tổn hại sự sống của các loài, không gian tham trộm cướp, không lường gạt và không nói dối.

Chúng ta tu theo Phật, chính mình phải tự thực hiện trước nhất những điều này. Khi thành tựu được đức hạnh là chúng ta có được một phần Pháp thân và điều tốt này ảnh hưởng tốt vào thiên nhiên, vào xã hội chúng ta sống. Đức Phật là bậc đức hạnh đệ nhất và Ngài dùng đức hạnh để cảm hóa mọi người, cho nên ai trông thấy Ngài cũng sanh tâm kính trọng và ảnh hưởng của đức hạnh vô cùng ấy vẫn còn ảnh hưởng mãnh liệt đến nhân loại ngày nay trên khắp năm châu bốn biển trải qua hơn 25 thế kỷ. Không ai nói xấu được Phật là vậy. Phật dạy rằng người xấu hại người tốt là tự hại họ; cho nên nếu bị nói xấu, ta không nên phản ứng. Nếu ta tốt thật sự và được nhiều người thương quý, họ sẽ bảo vệ ta và xúc phạm đến ta thì sẽ bị xã hội chống lại. Thể hiện tinh thần này, Phật đã một mình một bóng đến tu viện của Ưu Lầu Tần Loa Ca Diếp. Bấy giờ, thế lực của ông

là quốc sư, có 500 đồ chúng tu tại đây và có cả người tại gia. Đức Phật biết rõ ông và đệ tử không thể hại Ngài, vì Phật không có lỗi lầm và được xã hội kính trọng. Quả tình Phật đã cảm hóa được ông, ông trở thành đệ tử Phật, làm tăng thêm số đệ tử theo Ngài là một ngàn người. Như vậy có nghĩa là giới đức của Phật đã có sức cảm hóa một ngàn người.

Ngoài Giới đức, tâm thứ hai là Định cũng rất quan trọng. Khi tâm chúng ta được an định, tập trung một chỗ sẽ giúp chúng ta thấy chính xác, là Huệ. Giới, định và huệ là ba điều căn bản của đạo Phật và còn thêm phần Giải thoát, là ta không lệ thuộc thiên nhiên và xã hội. Sau cùng, chúng ta thấy đúng như thật tất cả mọi việc là giải thoát tri kiến. Như vậy, từ ngũ uẩn thân đã chuyển hóa thành Pháp thân. Ngài Huyền Giác nói rằng ngũ uẩn sanh thân tức Pháp thân.

Khéo tu Bồ tát đạo, chuyển ngũ uẩn thân thành Pháp thân, nhưng quan trọng là giải thoát và giải thoát tri kiến; đừng chuyển thành ma chướng. Tu sai nghĩ rằng tại sao người chống đối mình, hại mình, vì chỉ có nghiệp và sai lầm của mình hại được mình mà thôi. Người không ác xấu, nhưng mình hiểu lầm họ xấu ác, cuối cùng họ cũngbỏ mình. Chúng ta chuyển đổi ngũ uẩn thân trở thành tốt, là thành thiên đường; chuyển thành xấu là thành địa ngục, cũng do chúng ta, chứ không ai khác. Trên bước đường tu, ứng dụng pháp chuyển đổi này để bảo

vệ môi trường sống cho tất cả mọi loài chính là bảo vệ sự sống của chúng ta.

Từ ngũ uẩn gắn liền với quốc độ và quốc độ này là thân của Tỳ Lô Giá Na, của ta, nên ta chuyển đổi được. Cho nên, bảo vệ và dìu dắt chúng sinh tu hành trong chánh pháp là làm cho mình an lành. Điều này dễ nhận ra vì trên thực tế, nếu người xung quanh bất an thì làm sao chúng ta an được. Người xung quanh đói khát, làm sao chúng ta ăn ngon ngủ yên được.

Đức Phật nói muốn bảo vệ chúng sinh, quốc độ và ngũ uẩn, phải có tinh thần vị tha vô ngã. Sa môn thân là người tu thể hiện cuộc sống vị tha vô ngã, vì Sa môn không giữ tài sản, bởi lẽ tài sản luôn là mối tranh chấp của con người. Sa môn chỉ có tài sản là Tam bảo dùng làm phúc lợi cho mọi người. Nhờ sống vị tha vô ngã, Sa môn làm cho xã hội được an lành; nhưng nếu sai lầm, chỉ lo cho chùa mà để chúng sinh đói thì chùa khó tồn tại. Thể hiện tinh thần này, sinh hoạt của Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh được phát triển đến ngày nay, một phần lớn là do những việc làm từ thiện xã hội. Giới Phật giáo tuy không giàu có, nhưng năm nay đã hỗ trợ cho đồng bào trên 300 tỷ đồng. Điều này chứng minh rằng làm cho chúng sinh là làm cho chúng ta tồn tại, làm cho an sinh xã hội tốt đẹp là làm cho Phật pháp hưng thịnh. Nếu phạm sai lầm, gom tài sản chung làm của riêng

mình thì làm xã hội băng hoại, làm Phật giáo suy đồi. Do chúng ta làm nhiều việc tốt cho xã hội, công đức sinh ra, mới có ngôi nhà truyền thống Phổ Quang và giảng đường khang trang rộng lớn này.

Thiết nghĩ bằng mọi cách, phải hình thành được Sa môn thân, vì không có người xuất gia sống vị tha, thể hiện tình thương cho mọi người, thì xã hội này dễ băng hoại. Ai cũng sống ích kỷ, làm sao giúp cho người kém may mắn vươn lên, tạo thế cân bằng trong xã hội được. Phải nói Sa môn rất cần cho xã hội. Đức Phật xưa kia đi tu cũng để giúp cho mọi người thức tỉnh khỏi cuộc sống tệ ác, sẵn sàng sát hại lẫn nhau; nói cách khác, Phật đã tạo thế cân bằng trong xã hội. Sa môn thân là người tu xuất gia sống ngoại vật, không làm chính trị, không kinh doanh, thể hiện thân giải thoát. Đó là thân thứ tư của Phật.

Từ cuộc sống Sa môn nâng lên, tạo được phước đức để san sẻ chomọi người là hiện thân thứ năm của Phật là Bồ tát thân đi vào đời làm lợi ích cho xã hội. Bồ tát giúp người nghèo thoát cảnh nghèo đói và phát triển được cuộc sống bằng cách hướng dẫn người giàu phát tâm bố thí, san sẻ cho người kém may mắn vươn lên như họ. Đó chính là Bồ tát tạo sự cân bằng cho xã hội.

Và khi tu tạo Bồ tát thân viên mãn, trở thành Như Lai thân. Như Lai thân lấy trí tuệ làm chuẩn, nghĩa là

không có thân, chỉ có trí tuệ, nên lấy trí làm thân gọi là Trí thân. Dùng Trí thân chi phối tất cả các pháp, biến thành Phật pháp, là Pháp thân. Và cuối cùng thành Tỳ Lô Giá Na thân là đỉnh cao nhất của Phật chi phối cả nội giới và ngoại giới.

Tóm lại, mười thân Phật gồm ngũ uẩn thân, chúng sinh thân, quốc độ thân, Thanh văn thân, Duyên giác thân, Bồ tát thân, Như Lai thân, Trí thân, Pháp thân và Tỳ Lô Giá Na thân. Hay đó là con đường mà Đức Phật đã vẽ ra cho tất cả mọi người cùng tiến bước, để xây dựng gia đình hạnh phúc, ấm no, xây dựng xã hội an lạc, thịnh vượng và xây dựng thế giới hòa bình, hiểu biết, cảm thông, chia sẻ, phát triển. Đó chính là xây dựng Tịnh độ ngay tại nhân gian này và làm được như vậy theo Phật giáo chính là bảo vệ môi sinh của nhân loại ở mức độ hoàn hảo nhất.