Khai Thị-2009

Hạnh nguyện đia tạng bồ tát

Hạnh nguyện Địa Tạng Bồ tát

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 79

atại chùa Phổ Quang ngày 13-9-2009)

Chỉ trong Phật giáo Đại thừa mới có Bồ tát xuất hiện. Còn Phật giáo Nguyên thủy chỉ nói đến hạnh nguyện Bồ tát của Đức Phật Thích Ca và nhắc đến ba đức Phật quá khứ là Phật Câu Lưu Tôn, Phật Câu Na Hàm và Phật Ca Diếp. Như vậy, Phật giáo Nguyên thủy rất giới hạn về sự hiện hữu của Phật và Bồ tát, trong khi kinh Đại thừa mở rộng phần giới thiệu về Phật và Bồ tát nhiều hơn là Thanh văn.

Và về kiếp quá khứ, gọi là Quá khứ trang nghiêm kiếp, theo kinh Đại thừa có bảy Đức Phật, thay vì ba vị theo Phật giáo Nguyên thủy; đó là Tỳ Bà Thi, Thi Khí, Tỳ Xá Phù, Câu Lưu Tôn, Câu Na Hàm, Ca Diếp và Phật Thích Ca. Như vậy, Phật Thích Ca là gạch nối giữa Phật quá khứ và Phật vị lai.

Hơn nữa, ngoài bảy Đức Phật nói trên, kinh Di Đà còn nói có hằng hà sa số Phật trong kiếp quá khứ và hiện tại cũng có nhiều vị Phật trong mười phương, gần nhất chúng ta có 16 vương tử ở thời Đức Phật Đại Thông Trí Thắng đều thành Phật ở tám phương, trong số đó có Phật Thích Ca thành Phật ở phương Đông Bắc

và Đức Phật Di Đà thành Phật ở phương Tây. Như vậy, có chư Phật trong tám phương, nhưng mở rộng trong tận hư không giới có vô số Phật.

Và trong kiếp vị lai, Phật thọ ký cho các vị A la hán như Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Ca Diếp, Tu Bồ Đề, Kiều Trần Như, Phú Lâu Na, Ca Chiên Diên, v.v... được làm Phật tương lai. Nhưng đến phẩm Pháp sư thứ mười, Đức Phật thọ ký cho tất cả những người nào phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát hạnh theo Pháp Hoa đều sẽ thành Phật. Vì vậy, trong đời vị lai, có nhiều Đức Phật không thể tưởng được, như chúng ta hành Bồ tát đạo thì đều thành Phật, người thành Phật trước, người thành Phật sau. Điều này cho thấy kinh Đại thừa mở rộng sự hiện hữu của Phật như thế.

Kinh Đại thừa giới thiệu Bồ tát phát nguyện hành Bồ tát đạo thì sẽ thành Phật; nhưng trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật Thích Ca khẳng định rằng Ngài đã thành Phật từ vô lượng kiếp và Ngài thương nhân gian mà sanh lại thế gian này để cứu độ chúng sinh. Vì vậy, theo Pháp Hoa, có hai loại Bồ tát là Bồ tát từ nhân hướng quả như chúng ta tu Bồ tát đạo thành tựu viên mãn thì sẽ thành Phật. Ngoài ra, còn có Bồ tát từ quả hướng nhân sinh lại nhân gian để làm thiện tri thức hỗ trợ cho chúng ta tu hành. Cảm nhận sự hiện hữu của Bồ tát vì thương nhân gian sinh lại giúp đỡ chúng ta, trên bước đường tu, tôi gặp bạn đồng hành nào tạo thắng duyên để tôi phát tâm, hay giúp tôi hiểu

được đạo lý cao siêu của Phật, thì tôi nghĩ họ là Bồ tát lớn hiện thân lại làm đàn anh của mình, hoặc là Phật hiện lại để sách tấn mình.

Trên tinh thần Bồ tát từ quả hướng nhân, Bồ tát Văn Thù Sư Lợi là Thầy của Phật Nhiên Đăng và Đức Phật này thọ ký cho Phật Thích Ca; nhưng khi Phật Thích Ca thuyết pháp ở Ta bà, thì Ngài Văn Thù Sư Lợi lại hiện thân làm Bồ tát để trợ hóa cho Phật Thích Ca. Trong kinh Dược Sư, Bồ tát Văn Thù Sư Lợi chắp tay, quỳ gối và bạch với Phật Thích Ca. Chúng ta tự hỏi Văn Thù là Thầy của Phật Thích Ca mà tại sao Ngài lại phải quỳ trước Phật Thích Ca. Nếu chỉ nhìn ở hiện tại, chúng ta không thể thấy được phía sau là hạnh nguyện lớn của Bồ tát; cho nên chúng ta khó hiểu được Bồ tát. Bồ tát chỉ nhằm mục tiêu khơi dậy tâm Bồ đề cho mọi người và tác động cho họ tiến tu có kết quả; còn đóng vai nào không quan trọng đối với các Ngài.

Bồ tát Văn Thù Sư Lợi cũng phát nguyện làm cho tất cả mọi người thành Phật, thì Ngài mới thành Phật; nghĩa là đệ tử của Ngài là Phật rồi thì Ngài có dư năng lực thành Phật. Ngài là vị cổ Phật hiện lại làm người phát tâm. Ai làm như vậy là Bồ tát. Phật làm như vậy cũng là Bồ tát. Tuy nhiên, vị trí có khác nhau, vì phước đức của chúng ta có giới hạn; trong khi phước đức của Phật và đại Bồ tát thì lớn lao vô cùng tận, cho nên các Ngài làm việc lớn rất dễ dàng. Chẳng hạn như Đức

Quan Âm là Chánh Pháp Minh Như Lai qua Tây phương trợ hóa Đức Phật Di Đà, Ngài đóng vai Bồ tát để dìu dắt chúng nhân ở Cực lạc; họ không gần Phật được, thì Ngài gần gũi thân thương dạy dỗ họ. Và về Ta bà, Ngài làm đủ mọi việc, từ làm vua, làm quan, làm tướng cho đến làm đồng nam, đồng nữ; nhưng cốt lõi bên trong của Ngài là Phật. Quan Âm là Phật, nhưng cứu người là Bồ tát. Chúng ta hiểu nghĩa Bồ tát là như vậy.

Đức Quan Âm có 12 nguyện là Ngài thuộc hàng đa năng, đa dạng, tức thể hiện nhiều hình thức khác nhau; địa ngục Ngài cũng vô, ở Ta bà Ngài cũng đến để cứu.

Còn Bồ tát Địa Tạng có nguyện sâu nặng hơn, chọn việc khó làm mà người khác không làm nổi, nên được Phật Thích Ca và mười phương Phật tán thán. Ngài có nguyện rằng :

Chúng sanh độ tận

Phương chứng Bồ đề

Địa ngục vị không

Thệ bất thành Phật

Bao giờ độ hết chúng sinh, Ngài mới thành Vô thượng Chánh đẳng giác. Vì vậy, Ngài luôn luôn làm Bồ tát, vì thật ra Ngài đã là Phật rồi, nhưng đóng vai lặn lội trên cuộc đời này và thân cận người hèn mọn nhất để cứu độ họ. Vì việc này khó làm, nên Bồ tát mới phát

tâm không làm được. Chỉ có Bồ tát lớn tâm đã trong sạch hoàn toàn và phước đức đầy đủ mới dám làm và đạt được sự thành tựu viên mãn.

Thật vậy, chúng ta mới phát tâm thương chúng sinh, nhưng đụng việc, nghiệp của chúng ta còn, nên dễ nổi giận. Các Phật tử đi làm công tác cứu trợ đồng bào bị thiên tai, hay đi ủy lạo đồng bào nghèo ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Có Phật tử đến thưa với tôi rằng con theo các Thầy làm từ thiện, nhưng nay con không đi nữa, là thối tâm. Trước phát tâm giống Bồ tát Địa Tạng, Bồ tát Quan Âm. Tôi hỏi tại sao. Người đó nói thưa Hòa thượng, họ dữ lắm, con không dám đi nữa. Điều này dễ hiểu, khi chúng ta mới phát tâm mà gặp việc khó thường hay chùn bước. Điển hình như Xá Lợi Phất đã tu 60 kiếp gặp Bồ tát hiện thân làm Bà la môn đến xin con mắt. Ngài phát tâm Bồ đề rồi, nên có người xin thì phải cho. Cho hết cả hai mắt thì chỉ có Bồ tát thành Vô thượng Chánh đẳng giác mới làm được; giống như Bồ tát Dược Vương đốt cháy cả hai tay, nhưng mọc lại hai tay khác được. Còn chúng ta đốt tay mà tay không mọc lại được thì sao? Hoặc Phật Thích Ca bị Ca Lợi vương chặt tay, móc mắt, nhưng Ngài vẫn giữ chánh định, vẫn an nhiên, không đau đớn, thì vua Ca Lợi sợ quá, sụp lạy Ngài và thân thể Ngài lành lặn như cũ, 32 tướng tốt hiện ra. Rõ ràng chỉ có Bồ tát lớn làm được như vậy; vì phước đức của các Ngài vô cùng tận,

nên mới có khả năng tiếp nhận được những việc lớn của cuộc đời và chuyển đổi thành tốt đẹp.

Còn chúng ta hay Bồ tát từ nhân hướng quả thì tùy theo trường hợp mà ứng xử khác nhau. Như Bồ tát thập tín thì phát nguyện chỉ bố thí những gì mình không cần dùng, như vậy không gây thiệt thòi cho bản thân mình; trong khi người tham lam không dùng cũng không dám cho. Hoặc trong thời hiện đại, các nhà tư bản ở Mỹ có hàng hóa lỗi thời. Chúng ta xin họ để cho người nghèo; nhưng họ không cho mà đem tiêu hủy; vì cho người ta dùng thì bán đồ mới ai mua. Đó là người chỉ nghĩ đến thu gom lợi nhuận, không dùng cũng không cho.

Vì vậy, Phật khuyên những gì mình không dùng, nên cho người khác. Người Việt Nam thường giặt sạch quần áo cũ để cho người nghèo vùng sâu vùng xa. Bồ tát mới phát tâm thì làm việc nhỏ như vậy, còn những gì mình cần, vẫn giữ lại.

Bước thứ hai, bố thí cao hơn, mình cũng cần, nhưng chưa cần bây giờ, mà người cần ngay thì cũng nên cho. Đó là tinh thần nhường cơm sẻ áo, người đói cần có cơm ăn liền, còn mình có dư gạo cả tháng, nên nhường được. Hoặc ta cũng cần, nhưng người khác làm được lợi ích hơn, thì ta cho, hay hợp tác với họ, giao cho họ làm để lợi ích nhiều người, nhờ đó phước mình cũng tăng lên. Như vậy, việc tu hành của chúng ta từng bước có thay đổi.

Bồ tát tích lũy công đức là vì làm lợi ích cho người, trực tiếp làm hay gián tiếp làm, do phát tâm Bồ đề làm lợi ích chúng sinh. Vì vậy, nếu ai trực tiếp hay gián tiếp hợp tác với Bồ tát thì công đức sẽ sinh ra. Nhưng chúng ta cũng nên cân nhắc, vì nếu không có trí tuệ, người sẽ lợi dụng lòng tốt của chúng ta, khiến mình sẽ thoái tâm.

Hành Bồ tát đạo hay hợp tác với ai, nên cân nhắc xem họ có phải là Bồ tát thực hay là lợi dụng. Nếu họ thương người nghèo và giúp đỡ thực, hoặc họ cúng dường thực, chúng ta cũng sẵn lòng hợp tác. Tuy nhiên, cũng cần xem họ có làm đúng những gì mà họ đã nói với chúng ta hay không. Nếu họ hứa nhiều, nhưng không làm đúng thì ta nên nghĩ lại.

Tôi nhắc quý Phật tử nên chọn người hành Bồ tát đạo thực để chúng ta kết quyến thuộc Bồ đề; vì không khéo, hợp tác với người xấu ác một thời gian, chúng ta sinh bất mãn và sẽ kết thành oan nghiệp với mình. Riêng tôi luôn quan sát, đối với người thực lòng làm đạo, tôi gần gũi và hợp tác; còn không phải như vậy, tôi tránh xa, không dám hợp tác, vì sợ sau này mình không gánh nổi quả báo, nếu họ vào địa ngục, mình cũng vào theo, nếu họ bị chống đối, mình cũng bị vạ lây.

Thế giới Ta bà có muôn mặt, chúng ta phải quán sát cho kỹ; người Việt Nam gọi là chọn mặt gửi vàng. Trên bước đường hành đạo, nếu khéo chọn được Bồ tát

thương nhân gian làm lợi ích cho chúng sinh thì khi họ về Phật, ta cũng có bạn ở đó. Còn hợp tác với người xấu, họ vào địa ngục, ta cũng vào đó làm bạn với họ. Thực tế tôi thấy người hợp tác với kẻ xấu thì phước chưa sinh mà nghiệp đã sinh. Từng bước họ vào thế giới của ngạ quỷ, nghĩa là họ làm nhiều, nhưng không được mà chỉ bị thất thoát khiến gia đình khổ sở, khó khăn, cho đến bước chân vào địa ngục. Nhưng người may mắn gặp được Bồ tát Địa Tạng, vì đã trồng căn lành với Phật pháp, đã làm việc tốt, cho nên khi bị rơi vào cùng cực khổ đau, thì Bồ tát Địa Tạng xuất hiện cứu họ.

Thuở nhỏ, tôi nghe ông cụ thân sinh của tôi nói rằng cụ nghe Hòa thượng kể về Địa Tạng Bồ tát, cứ đến tháng 7, thì Ngài đi khắp tất cả các địa ngục và dùng cây gậy sắt gõ vào cửa ngục nào, cửa đó sẽ tự động mở ra để Ngài vào đó cứu người. Tôi cũng ước gì mình có cây gậy sắt như Ngài Địa Tạng để độ thoát chúng sinh. Tôi hỏi Ngài có cứu được hết không, thưa cha. Cha tôi đáp Ngài lựa người có căn lành để cứu. Sau này, tôi học kinh Pháp Hoa, mới nhận ra rằng phải là người có căn lành mới được cứu. Trên bước đường tu theo kinh Pháp Hoa, tôi luôn trồng căn lành ở các Đức Phật. Nếu quý vị lỡ bị rớt vô địa ngục thì ráng nhớ rằng quý vị đã có tu một ngày an lạc ở chùa Phổ Quang, tức lòng chúng ta nghĩ tới chùa, nghĩ tới thời pháp được nghe, nhờ pháp Phật xuất hiện trong

lòng chúng ta, thì Địa Tạng Bồ tát liền hiện ra cứu mình thoát khỏi cảnh khổ.

Bồ tát Địa Tạng thường dạo chơi trong địa ngục để xem ai cứu được, khi Ngài đến uổng tử thành là nơi chỉ nhốt toàn những người chết trẻ, chết dưới 30 tuổi. Ngài thấy trong thành này trẻ con đông quá, đứa nào cũng kêu Ngài cứu. Ngài liền bước vào thành và hỏi rằng các chú ở trong này hãy nhớ lại xem trong đời mình, từ khi sanh ra cho đến lúc bị xe cán chết, hay bị té xuống sông chết, có làm việc thiện không, hay là toàn phá làng phá xóm. Trong đó có một đứa bé hỏi rằng thưa Bồ tát, con làm được một việc thiện thôi thì có tính được không. Con suốt đời làm ác, nhưng chỉ một lần thấy con nhện rớt xuống sông, con vớt để nó lên cành cây. Bồ tát nói đó là việc thiện, nhớ trưa mai con nhện sẽ đến cứu con. Chú bé này chờ, đến đúng giờ ngọ thì có con nhện đến thả sợi tơ xuống bảo chú nắm sợi tơ để nó kéo lên. Chú ta nắm sợi dây tơ lên vừa đến miệng thành thì quay đầu lại, nhìn thấy đằng sau chú có một đám đông đeo theo sợi dây. Chú nổi giận la lên rằng tao cứu nó thì nó đến cứu tao, còn tụi bây không cứu nó mà đeo theo làm chi và chú co chân đạp mạnh họ, thế là chú và tất cả đều rớt xuống lại uổng tử thành.

Câu chuyện này nhắc nhở quý vị nếu có bị đọa thì nhớ mình đã tu một ngày an lạc, nên ráng giữ tâm thanh tịnh, chỉ một lòng nhớ đến Phật Di Đà, đừng nghĩ điều

gì khác, đừng nghĩ đến người khác, thì mình sẽ thoát được địa ngục, nhờ đó oan gia của mình cũng thoát theo, tất cả các nghiệp cũng đều được hóa giải. Câu chuyện cũng giống như Phật tử cả đời làm từ thiện, nhưng một lần gặp người lỗ mãng, nên nổi giận, không làm từ thiện nữa là hỏng hết.

Bồ tát Địa Tạng nguyện vào nơi khổ đau nhất để cứu người ra. Do hạnh nguyện như vậy mà thành danh là Địa Tạng. Địa là đất, Tạng là kho, tức ví tâm của Ngài như là đất. Đất có năng lực cải hóa tất cả những thứ gì đổ lên nó. Đồ dơ bẩn đổ lên đất, chỉ một thời gian sau, những thứ dơ bẩn ấy đều biến mất và chuyển thành chất mầu mỡ.

Bồ tát Địa Tạng cũng vậy, chúng sinh đổ oán, đổ xấu ác lên Ngài, chẳng những không làm ô nhiễm được Ngài, mà Ngài còn hóa giải được tâm ô trược của chúng sinh trở thành thanh tịnh.

Vì vậy, tu học theo Bồ tát, tức là chúng ta lập hạnh Bồ tát, khi bị người đem việc xấu ác đổ lên, ta bắt đầu thấy chướng tai gai mắt, cảm thấy khó chịu, buồn phiền. Nhưng chúng ta niệm danh hiệu Bồ tát Địa Tạng, Ngài sẽ hóa giải sự phiền não này, nên tâm chúng ta cũng được hóa giải theo. Lúc mới, chúng ta giận lắm, nhưng nhờ niệm Bồ tát, tâm giận bớt lần và cuối cùng thương được người đổ xấu ác lên ta, nghĩa là ta đã được Bồ tát Địa Tạng cứu thoát khỏi địa ngục khổ đau.

Yếu nghĩa này được Phật nhắc đến trong kinh Bát Đại Nhân Giác :

"... Thứ sáu là nhớ câu giác ngộ

Nghèo khổ nhiều đau khổ càng nhiều

Nợ oan vay trả bao nhiêu

Dây oan buộc chặt lắm điều đắng cay

Bậc Bồ tát ra tay bố thí

Bình đẳng tâm không nghĩ oán thân

Càng thương những kẻ ác nhân

Quên điều lỗi cũ thương phần khổ đau...”

Thực dạ tu hành theo Phật, tâm oán hận của chúng ta được xả bỏ lần, giống như chất dơ tan biến vào lòng đất vậy. Và hỷ xả được rồi thì tâm từ bi của chúng ta phát lên, thương xót người hại mình; vì họ hại ta, nhưng ta phát tâm tu hành, nên họ hại không được. Điều này đã được Phật dạy rằng người dữ không thể hại được người lành, giống như tung cát ngược gió vậy. Khi chúng ta thật sự thương được người chống đối, công đức chúng ta sẽ sinh ra. Thật vậy, trên bước đường tu, nếu không có người hung dữ, người xấu ác, thì tâm tốt và việc tốt của người hiền khó thể hiện được.

Vì vậy, kinh Hoa Nghiêm dạy rằng quả Bồ đề thuộc về chúng sinh. Chúng ta phát tâm tu, muốn có kết quả tốt đẹp phải nhờ chúng sinh, mà chúng sinh đương nhiên phải có nghiệp và phiền não. Nếu không

có nghiệp và phiền não thì không gọi là chúng sinh. Bồ tát nói rằng chúng sinh không có nghiệp ví như đất khô cằn, không mầu mỡ. Nghiệp hay ác nghiệp ví như phân và phiền não ví như nước. Hạt Bồ đề không thể gieo trồng trên mảnh đất cằn cỗi; nói cách khác, hạt Bồ đề gieo vào tâm chúng sinh có phiền não mới phát được.

Chúng sinh không có nghiệp, không có phiền não, chắc chắn không bao giờ cần Bồ tát độ họ. Họ không khổ thì cầu cái gì. Nghiệp và phiền não là chất liệu để nuôi lớn Bồ đề tâm. Vì vậy, không gặp người kỳ khôi, không gặp người chống phá, chúng ta không có điều kiện tu thì không thành Phật được.

Bồ tát Địa Tạng phát nguyện độ tận chúng sinh, tức không còn chúng sinh, không còn nghiệp và phiền não thì đây là Niết bàn. Chúng ta thấy địa ngục trần gian và mở mắt tuệ thì sẽ thấy Bồ tát Địa Tạng xuất hiện trong từng tườnghợp, chúng ta nên đảnh lễ và hợp tác với Ngài; đó là con đường tu tạo công đức tốt nhất. Còn nơi an vui như Niết bàn, chắc chắn không có Địa Tạng Bồ tát.

Tóm lại, tâm của Bồ tát Địa Tạng như đất chấp nhận một cách dễ dàng tất cả phân và nước đổ lên để cho cây Bồ đề theo đó tăng trưởng. Nói cách khác, trong hoàn cảnh khó khăn mới thấy Bồ tát xuất hiện cứu khổ độ sanh, mới có Phật pháp hóa giải gút mắt cho đời. Còn

sống trong hoàn cảnh tốt đẹp thì khó có Bồ tát và khó có sự phát tâm cứu giúp chúng sinh; đó là một trở ngại lớn cho việc phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát hạnh. Tâm Bồ đề và việc làm lợi ích cho đời, mang an vui cho mọi người chính là Thánh tài quý báu giúp chúng ta tiến đến quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác. Ý thức sâu sắc tinh ba này, tu tập theo hạnh Bồ tát Địa Tạng, chúng ta hoan hỷ chấp nhận mọi khó khăn, mọi oan trái trong sự tĩnh giác để thấy đúng như thật của sự vật, từ đó từng bước hóa giải, chắc chắn sẽ nhận được ít nhiều niềm an lạc giải thoát trong cuộc sống.

Nối vòng tay lớn

Nối vòng tay lớn

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 80

tại chùa Phổ Quang ngày 20-9-2009)

Thoạt nghe chủ đề này, một số người có cảm giác như gần đời hơn đạo, mà tinh thần Đại thừa gọi là Phật pháp bất ly thế gian giác. Đức Phật xuất hiện trên cuộc đời này vì lợi ích cho số đông, vì an lạc cho chư Thiên và loài người; đó cũng là điều mà Phật tử cần phấn đấu thực hiện cho được. Vì vậy, chủ trương của chúng ta là không tách rời thế gian, thì những gì thế gian có, chúng ta nhìn thẳng vào thực tại đó mà lý giải theo Phật, nghĩa là đem đạo vào đời.

Khi Đức Phật xuất hiện trên cuộc đời cũng vậy, đã có 92 tổ chức ngoại đạo và Phật đã kết hợp được những tôn giáo này để giúp họ có cái nhìn chính xác và tốt đẹp nhất. Thử nghĩ ngày nay chúng ta kế thừa sự nghiệp của Đức Phật, thì phải làm gì và tại sao phải đặt vấn đề nối vòng tay lớn.

Chúng ta đã biết ngày xưa các học thuyết và tôn giáo ra đời luôn chống đối lẫn nhau cho đến sát hại nhau. Lịch sử đã cho thấy các tôn giáo nhân danh Thánh để dẫn đến Thánh chiến và các học thuyết đều có những tư tưởng dị biệt đến mức không thể chấp nhập nhau. Trong tình trạng hỗn độn về tư tưởng và tôn giáo như vậy, mới có một hướng mới chủ trương kết hợp những

người không cố chấp, không định kiến hợp tác với nhau. Cho nên trong thập niên 70 các nhà tôn giáo thế giới có tinh thần hòa hợp mới vận động thành lập Tổ chức tôn giáo vì hòa bình cho nhân loại và đại hội đã được diễn ra vào năm 1970 tại Kyoto. Lúc đó, tôi được tham dự đại hội này với tư cách là quan sát viên và cố Hòa thượng Thiện Minh là Trưởng đoàn của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất thời đó. Vì các nhà tôn giáo muốn dẹp bỏ các định kiến và có tinh thần cảm thông, hòa hợp, cùng nhau tìm cái hay, cái đúng, cái lợi ích để chia sẻ cho nhau, vạch ra hướng đi lợi lạc cho cộng đồng nhân loại và mọi người cùng thăng hoa.

Ở Việt Nam, sinh hoạt của Gia đình Phật tử cũng có sinh hoạt riêng, nhưng khi kết thúc luôn đặt vấn đề nối vòng tay lớn. Mỗi tông phái của chúng ta, hay mỗi chùa cũng có sinh hoạt riêng, còn giống nhau hoàn toàn thì không thể được; vì chỉ với hai người đã có hai việc khác nhau, nói chi là một tập thể có nhiều người. Ngay như một người mà lúc chưa đắc đạo thì việc làm cũng khác với lúc đắc đạo. Vì vậy, Đức Phật dạy trong kinh Pháp Hoa rằng chỉ có các Đức Phật Thế Tôn mới giống nhau từ hảo tướng cho đến suy nghĩ và hành động; vì các Ngài đã thấy rõ chân lý và sống với chân lý, nên chỉ có chân lý mới là một, còn hình thức và cuộc sống thì phải đa dạng và tất nhiên chúng ta cần phải tôn trọng sự đa dạng này.

Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 1981 cũng chủ trương tinh thần nối vòng tay lớn, tức thống nhất ý chí, thống nhất tổ chức và thống nhất hành động, nhưng các phápmôn tu biệt truyền đúng với chánh pháp đều phải tôn trọng, ai cũng có quyền suy nghĩ và hành động riêng, miễn là không làm hại cho đời và đạo.

Khóa tu Một ngày an lạc của chúng ta cũng theo tinh thần nối vòng tay lớn, tức mỗi người có sinh hoạt riêng, nhưng một tuần chúng ta tập hợp một lần vào ngày Chủ Nhật để được chia sẻ sở đắc, sở chứng của các giảng sư. Nếu không làm như vậy là tự cô lập mình, tức thấy mình đúng, người khác sai, gọi là tinh thần cố chấp, tự thu hẹp mình lại đến không còn chỗ đứng.

Cần mở rộng vòng tay chúng ta, nhưng bằng cách nào? Kinh Pháp Hoa dạy về ý nghĩa của kinh Vô Lượng Nghĩa. Tại sao có vô lượng nghĩa. Vì trình độ khác nhau, nên việc làm cũng phải khác. Tu theo Vô Lượng Nghĩa kinh, nghĩa là chúng ta phải công nhận suy nghĩ và việc làm của tất cả những người xung quanh, miễn là không trái với chánh pháp và không trái với lợi ích của xã hội.

Giáo lý của Phật là một, vì chư Phật đều hiểu giống nhau, nhưng Bồ tát thì đa hạnh, mỗi người làm một việc theo hạnh nguyện và hiểu biết của riêng họ. Vì vậy, các Bồ tát Tùng địa dũng xuất cũng có bốn vị

thượng thủ tiêu biểu cho bốn việc khác nhau. Vị thứ nhất chuyên tìm việc khó để làm mà không ai có khả năng gánh vác, đó là Bồ tát Thượng Hạnh. Vì trải qua nhiều đời làm được việc khó nhưng Bồ tát Thượng Hạnh không hưởng quyền lợi, mà để dành quyền lợi cho người khác, cho nên Ngài thành công dễ dàng và có số đệ tử đông đến sáu vạn hằng hà sa. Vị thứ hai là Vô Biên Hạnh Bồ tát thì giờ nào việc đó, không cần phải việc khó; cho nên Ngài làm đúng lúc, đúng chỗ. Đức Phật Thích Ca đã thể hiện tinh thần vô biên hạnh. Thật vậy, trên bước đường giáo hóa độ sanh, Ngài đã xỏ kim cho bà già bên vệ đường. A Nan nói rằng Phật là Thầy của Trời người mà tại sao làm việc nhỏ như vậy. Đức Phật dạy rằng ở đây không giúp người này thì không còn việc gì làm, cứ tìm việc khó thì chưa chắc có để làm. Bồ tát phải đa năng, việc nào cũng biết và cũng làm được. Vị Bồ tát Vô Biên Hạnh rất gần với Đức Quan Âm. Quan Âm có 32 ứng hiện thân để tùy theo hoàn cảnh, tùy theo yêu cầu của con người mà Ngài hiện ra đáp ứng; vì vậy, không đáp ứng được lợi lạc cho người thì Ngài không xuất hiện.

Chư Phật giống nhau về suy nghĩ và việc làm, nhưng Bồ tát thì đa hạnh, vì suy nghĩ khác và khả năng cũng khác. Còn hàng nhị thừa Thanh văn, Duyên giác thì sao?

Hàng Duyên giác luôn quán sát lý duyên sinh để thấy ta từ đâu đến đây và chết thì đi về đâu. Và Duyên

giác thành tựu cách quán thấy nhân duyên như vậy là thấy pháp và thấy pháp là thấy Phật. Vì vậy, Duyên giác không thấy giống Phật, không thấy giống Bồ tát.

Đối với cách thấy này của Duyên giác, Bồ tát gọi là cái thấy của hàng nhị thừa, tức thấy theo vô minh duyên khởi. Còn Bồ tát thì thấy theo Pháp tánh duyên khởi. Nghĩa là Duyên giác thấy vô minh sanh ra muôn vật, trong khi Bồ tát thấy từ chơn như sanh ra tất cả các pháp, gọi là chơn như duyên khởi, hay Pháp tánh duyên khởi. Và thấy theo Bồ tát như vậy thì tất cả mọi hiện tượng xã hội đều là thiên đường, là Cực lạc, là Niết bàn; vì thiên đường, Cực lạc hay Niết bàn đều ở trong tâm ta. Hễ hướng tâm về Niết bàn thì Niết bàn hiện hữu; còn hướng tâm về khổ đau thì khổ đau có mặt. Đó cũng chính là cái thấy đa dạng. Riêng tôi, tu Pháp Hoa, nhìn xuống thấy ai cũng tốt, cho nên ở trần gian tôi thấy cũng như đang sống ở Niết bàn; nhưng nếu vô minh khởi lên một niệm là tôi sẽ rớt xuống trần gian.

Nối vòng tay lớn là chúng ta thấy được tất cả mọi người, mà gần nhất là những người chúng ta quen biết, họ là người có túc phước nhân duyên với ta. Cũng như những người ngồi trước mặt tôi đây đều có nhân duyên căn lành với tôi từ kiếp trước rồi, nên hiện đời mới gặp gỡ nhau và chia sẻ hiểu biết cho nhau. Họ đều có căn lành lớn hay nhỏ, nhưng chúng ta phải thấy được căn

lành đó và làm cho căn lành của họ lớn lên, thì họ cũng tốt với chúng ta.

Có một số Thầy nói với tôi coi chừng cô Phật tử này, vì họ không tốt; nhưng tôi thấy họ tốt và cũng không phải coi chừng gì cả. Còn người cân nhắc coi chừng thì dễ bị sa hầm sụp hố; vì thấy xung quanh toàn là người xấu, nên dè dặt, nhưng cuối cùng cũng gặp người xấu. Thể hiện ý này, Phật dạy Bồ tát Địa Tạng vào địa ngục nên nhìn chúng sinh ở mặt tốt, dù cái tốt đó có nhỏ bằng hột cải và chỉ quan hệ ở mặt tốt này thôi sẽ tác động cho tâm họ tốt theo và từ tâm tốt đó sẽ khiến họ hành động tốt.

Muốn nối vòng tay lớn, phải nhìn mặt tốt của nhau hơn là chăm chăm vào cái xấu của người và chúng ta kết nối với nhau qua mặt tốt, chứ đừng lợi dụng. Thực tế cho thấy hai tổ chức muốn lợi dụng nhau thì sớm muộn gì cả hai cũng sẽ tan rã. Đạo Phật chỉ kết hợp mọi người với nhau ở mặt tốt, còn mặt xấu là của riêng họ. Nếu họ tốt lên được thì cả hai cùng thăng hoa. Còn nếu họ không kết hợp được với cái tốt của chúng ta thì họ phải sụp đổ. Vì vậy, khi chúng ta kết hợp với nhau là kết hợp mặt tốt, tức đến với người, Phật dạy chúng ta phải biết họ nghĩ gì, muốn gì, làm gì và chúng ta có thể giúp họ được gì thì làm việc đó thôi; việc khác chúng ta không cần biết đến. Không giúp được người thì mình không tới, giúp được thì nên sẵn lòng.

Thực hiện tinh thần nối vòng tay lớn, chúng ta tìm đến người để giúp, không phải để nhờ vả; dù có nhờ vả được thì điều này cũng không bền lâu. Tìm giúp là hạnh của Bồ tát, nhờ đó lần lần chúng ta sẽ có bạn tốt. Điều này rất quan trọng mà Đức Phật đã thiết thân thể nghiệm. Ngài cho biết từ vô lượng kiếp đã hết lòng hành Bồ tát đạo không có chỗ nào mà Ngài không xả thân cứu giúp người. Vì vậy, lập trường của Phật là thấy chúng sinh bị vô minh ngăn che, nên sống khổ đau, Ngài mới chỉ cách tháo gỡ để có cuộc sống an lạc. Cho nên những người có nhân duyên theo Phật tu hành đều được giải thoát, an vui.

Muốn nối vòng tay kết thân với người, chúng ta đừng nghĩ lợi dụng người; còn nghĩ lợi dụng, họ sẽ không tới và cũng không bao giờ được tốt đẹp. Trong đạo tràng chúng ta tu một ngày an lạc, những người tới đây đều nhằm mục tiêu nghe quý Thầy chia sẻ kinh nghiệm sống an lạc và tu học theo Phật. Quý Thầy cũng muốn tháo gỡ những vấn đề tồn đọng cho Phật tử được thảnh thơi. Phật tử có yêu cầu như vậy và giảng sư cũng đáp ứng được điều đó; còn không đáp ứng được thì Phật tử ra về. Tuy nhiên, khóa tu của chúng ta mỗi ngày một đông chứng tỏ đội ngũ giảng sư đã đáp ứng được yêu cầu tu học của Phật tử.

Ngoài ra, khi chúng tôi tổ chức khóa tu, người tới tu cũng muốn tạo điều kiện cho người khác tu, nên thay

vì ăn cơm trưa đóng 10.000đ, thì họ cúng 50.000đ hay 100.000đ để bù đắp cho những người khác không cúng cũng được. Vì thế, mỗi kỳ tu, việc thanh toán chi phí cho cơm nước đều có dư, thể hiện tinh thần nhiều người đến tu có đóng góp nhiều hơn để tạo điều kiện cho người khác tu. Hoặc có người nhận thấy âm thanh nghe chưa được rõ cũng phát tâm xin cúng dường dàn máy tốt. Đó là sự khéo tu Bồ tát đạo, luôn muốn tạo điều kiện tốt cho người khác tu học, chứ không phải lợi dụng. Hạnh Bồ tát này làm cho đạo tràng chúng ta tốt thêm, đó cũng là cách chúng ta mở rộng vòng tay.

Hòa thượng Minh Chơn nói mở rộng vòng tay chúng ta bằng tinh thần Phật dạy, nghĩa là phải có bốn tâm vô lượng của Phật mới mở rộng được vòng tay bao dung được tất cả mọi người vào lòng. Trước nhất, quý vị phải có từ tâm. Từ tâm này là chúng ta phải an trước; chưa an mà mở rộng vòng tay là người chạy. Từ tâm chúng ta chưa có thì mở tiệc, họ cũng không dám ăn, vì nghĩ chúng ta lợi dụng họ.

Phải đem tâm từ của Phật vào lòng mình trước, thì lòng mình an vui thể hiện ra nét mặt; cho nên họ tìm mình là tìm sự an vui. Khi lòng tôi vui, Phật tử nói thấy Thầy, con vui. Lòng chúng ta không vui, lời nói của chúng ta tốt, họ cũng cảm thấy nặng nề.

Tâm an vui này không phải chúng ta tự có được, mà

phải nỗ lực dụng công tu hành để có Định và trong các loại Định của Phật, có Từ Tâm Định là tâm chúng ta an vui thật sự khi chúng ta Định được. Thực tế cho thấy Thiền sư lúc nào cũng như mỉm cười; nhưng nếu họ rơi vào tà định thì tùy theo Định mà chúng ta thấy con mắt của họ đáng sợ.

Vào định của Phật, lòng chúng ta được an vui, cho nên niềm vui đó hiện ra trong ánh mắt và hiện lên khuôn mặt của chúng ta. Và có Định này, chúng ta mới ban vui được. Còn người tội lỗi muốn xóa bỏ tội lỗi, mới mở kho bố thí, tặng quà; nhưng chúng ta thấy họ thì sợ, vì trong món ăn của họ gói ghém cả tội lỗi khiến cho người nhận ăn trúng trái cấm. Mình đã tội lỗi, lại nhận thêm tội lỗi của người; nghĩa là nghiệp của họ đem trút cho mình, trong lúc mình chưa có từ tâm mà lại nhận thêm nghiệp ác này, không giải quyết nổi.

Vì thế, muốn nối vòng tay phải tu cho được Từ tâm Tam muội. Đức Phật Thích Ca nói rằng Bồ tát Di Lặc trải qua vô lượng kiếp từ thời Phật Nhật Nguyệt Đăng Minh cho đến ngày nay, Ngài chỉ thực hiện một việc duy nhất là tu Từ tâm và Ngài đã đạt được Từ tâm Tam muội; cho nên ai thấy Ngài cũng được an vui.

Nếu Từ tâm chúng ta chưa có, nhưng bắt chước Quan Âm đi cứu khổ, giống như một số Phật tử nghe có bão

lụt thiên tai thì phát tâm đi cứu trợ. Nhưng đến nơi, gặp người khổ tham lam, hung dữ thì bực tức, về nói rằng không đi nữa.

Hạnh cứu khổ mà Bồ tát Quan Âm làm là việc khó; vì con người càng khổ thì càng hung dữ, càng tham lam. Người xưa cũng nói bần khổ đa oán, hoạnh kiết ác duyên, nghĩa là người nghèo khổ thì họ dễ giận, dễ buồn, dễ tự ái. Vì vậy, tiếp xúc với họ, tâm chúng ta phải hoàn toàn trong sạch, ít nhất chưa kính trọng họ được thì chúng ta cũng phải thương họ. Có người nói với tôi rằng cho họ quà, nhưng họ giận mình. Tôi bảo như vậy thì phải coi lại thái độ của mình có phải là người ban ơn hay không. Còn cho mà xem thường họ, họ tự ái, giận là đúng rồi. Nếu chúng ta có tâm bình đẳng và thương người thật sự, thậm chí Phật dạy phải sử dụng vô duyên đại từ bi tâm mới cứu khổ được. Tu chưa đến nơi, mà đi cứu người thì bản thân mình cũng sẽ khổ; đó là điều không nên.

Tóm lại, để nối vòng tay lớn, tức thể hiện tinh thần đoàn kết và xây dựng, chúng ta cần cảm thông với nhau, nhìn nhau ở mặt tích cực và chung sức chung lòng với nhau trong mọi việc làm tốt đẹp để giúp cho mình và mọi người cùng xây dựng được cuộc sống an vui, giải thoát, cùng thăng hoa phước đức trí tuệ cho đến ngày thành tựu quả vị Vô thượng Bồ đề.

Niềm vui của tuổi già

Niềm vui của tuổi già

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 82

tại chùa Phổ Quang ngày 4-10 -2009)

Nói đến niềm vui của tuổi già tức là có niềm vui của tuổi trẻ. Người đời có câu: "Trẻ vui nhà, già vui chùa”, vì người lớn tuổi về chùa sinh hoạt cảm thấy thích hợp hơn, nhưng ý nghĩa muốn nói ở đây là chúng ta, những người lớn tuổi nên buông bỏ tất cả mọi chướng duyên ràng buộc mình, chứ không phải đến chùa mới vui, không phải tuổi trẻ làm nhiều việc tội lỗi và xã hội không dung rồi đến chùa tìm chỗ dung thân. Cũng không phải ở nhà thường xung đột với người thân và vô chùa thì lại tranh cãi với bạn đạo.

Vui ở chùa mà tôi muốn nói là chùa tâm linh của chúng ta, nghĩa là lúc còn trẻ, còn sức khỏe và làm được nhiều việc lớn; nhưng đến khi già yếu, không còn gánh vác được việc thế gian, nên hướng về đời sống tâm linh. Theo kinh nghiệm riêng tôi, nếu có đời sống tâm linh thì chắc chắn được an lạc, giải thoát. Tôi có duyên lành được xuất gia rất sớm, mới 12 tuổi đã thấm mùi đạo, nên xây dựng được đời sống tâm linh hay ngôi chùa tâm linh của chính tôi mới là điều quan trọng. Vì vậy, mặc dù xuất gia ở chùa với đại chúng, nhưng thực chất tu hành của tôi là xây dựng đời sống tâm linh cho mình trong suốt hơn 60 năm qua.

Riêng quý vị trong suốt cuộc đời từ thuở nhỏ đến lớn, thậm chí đến tuổi già phải bôn ba vật lộn với cuộc sống, nên đã tạo ra không biết bao nhiêu vui buồn vinh nhục cho mình. Từ đó, trong tiềm thức của quý vị đã hàm chứa tất cả những điều mình tạo trong hiện tại. Một số người bạn thân của tôi thuở nhỏ thấy tôi hiểu đạo và đi tu, họ nói rằng ở thế kỷ XX mà còn đi tu làm chi, nghĩa là họ chế nhạo mình ở thời đại văn minh tiến bộ mà sống lạc hậu mê tín, vì họ quan niệm sai lầm rằng đi tu là mê tín. Nhưng lúc đó, tôi đã kết duyên lành sâu dày với đạo, mới nhận thấy được chân trời tươi sáng mở ra cho mình. Còn những người bạn đã chê bai như vậy, họ lao đầu vào cuộc sống, cố học và nỗ lực tranh đấu để tìm một vị trí cao trong xã hội, nên đã nếm đủ mùi vinh nhục vui buồn. Gặp lại họ, tôi nhìn thẳng vào mặt họ, vào tâm họ, thấy rõ họ chứa đựng biết bao nỗi niềm oan ức, bực bội trong lòng. Và khi những người này gặp nhau, họ đem những bực bội đó trút cho nhau, tạo thành thế giới của những cụ già bất hạnh, khổ đau. Tôi nghe họ than rằng đã từng hy sinh thế này, tạo công lao thế kia, mà bây giờ phải sống khổ như vầy. Tôi bảo họ rằng các anh lớn tuổi rồi, không làm được gì nữa, nhưng chỉ chất chứa tâm trạng buồn khổ như vậy thì chẳng những sống khổ ngay trong hiện tại mà còn mang theo tâm khổ này đi vào thế giới bên kia sau khi chết thì còn khổ hơn

nữa. Cần phải hóa giải nỗi oan khiên nghiệp chướng, nhưng hóa giải bằng cách nào? Theo tôi, lấy pháp của Phật giải oan nghiệp của mình là tốt nhất.

Người may mắn thấm nhuần đạo pháp từ sớm thì cả đời đã thâm nhập pháp Phật rồi, nên dễ dàng xây dựng ngôi nhà tâm linh của mình đang sống chỉ có Phật và Bồ tát; cho nên, đối với họ, cuộc đời có như thế nào cũng được, vì đời sống nội tâm luôn có Phật sáng suốt vĩ đại nhất chỉ đạo, hướng dẫn họ đi trên con đường thánh thiện hoàn toàn an lành. Tôi không có gì trên cuộc đời này, nhưng lòng tôi có Phật ngự trị và chỉ đạo cho suy tư và hành động của tôi hơn 60 năm qua; nhờ vậy, tôi không phạm sai lầm, hay ít sai lầm, dù có sai lầm nhưng đã có giáo pháp soi sáng, nên tôi sửa đổi được lỗi lầm trong tư thế sám hối. Nghiệp đời trước của mình và nghiệp của tổ tông, chúng ta sám hối cho tiêu, nghĩa là lòng chúng ta không còn ấm ức, không hận thù, không ham muốn, nói theo nhà Phật là không tham, không giận, lòng chúng ta thanh thản thì nhìn đời của ta chính xác, đó là Phật huệ đã soi rọi lòng ta giúp ta thấy được ác nghiệp và thiện nghiệp của mình, đó là cái thấy theo Phật, không còn thắc mắc tại sao mình đối xử tốt với người mà họ không tốt với mình.

Phật dạy chúng ta quán sát lại nghiệp đời trước của mình mới quan trọng. Trong hiện tại, chúng ta không

có ác nghiệp, nhưng trước khi tu, chúng ta đã tạo ác nghiệp, thì ác nghiệp này sẽ tới với chúng ta. Sợ nhất là cận tử nghiệp, sắp chết nghiệp này mới tới làm chúng ta nổi giận, buồn phiền, thì chắc chắn chúng ta đi vào ba đường ác. Tất cả các ác nghiệp xảy ra trong đời cho đa số người thường xảy đến lúc tuổi già. Thật vậy, khi tuổi đã lớn rồi, thì con cháu và xã hội không cần, chúng ta mới cảm thấy buồn khổ. Trước còn khỏe mạnh còn làm việc được, nhưng nay không làm được, thường có cảm giác bị người khinh dể, nên sống trong sự buồn tủi. Người trong nước hay người nước ngoài đều cũng vậy, đa số rơi vô tình trạng này, nên người ta mới tới chùa để được vui, nhưng tới chùa lại sanh ra nhiều chuyện, vì mỗi người có một bầu tâm sự cứ đem trút lên cho nhau.

Muốn vui ở chùa thực sự theo đạo Phật, tôi khuyên quý vị nên vào cửa giải thoát của Phật, gọi là Không môn, hay Thiền môn, nghĩa là tất cả vui buồn vinh nhục của cuộc đời, chúng ta bỏ ngoài cửa chùa tâm linh, tức loại ra khỏi tâm mình, lòng chúng ta hoàn toàn trong sáng ví như tờ giấy trắng. Vì vậy, đến chùa, chúng ta không muốn nghe chuyện vui buồn thế gian, còn thích nghe chuyện buồn phiền của đời, làm sao chúng ta hóa giải.

Tới cửa Thiền, hay cửa Không, chúng ta buông bỏ tất cả thì được giải thoát thứ nhất trong đạo Phật. Tuy nhiên, những gì đã lưu giữ trong tiềm thức của chúng

ta trong suốt cuộc đời này hay đời trước cũng vẫn còn tồn tại, nên nó luôn luôn khởi lên. Tôi có kinh nghiệm về vấn đề này, những gì trong A lại da thức của chúng ta đều có sức bộc phát mãnh liệt. Thật vậy, xưa kia, trong khoảng thời gian tôi đã xuất gia 10 năm rồi, nhưng trong giấc mơ thường thấy những việc ác. Tôi biết ngay đó là từ tiềm thức hiện ra, vì những việc đó không có trong cuộc sống hiện tại. Vì đã có sẵn trong A lại da thức, nên nó bộc phát một cách tự nhiên, thì khi những cảnh đó hiện ra, tôi loại bỏ liền. Và bấy giờ, đem Phật, đem pháp để vào lòng bằng cách đối với tôi, ngày đêm siêng năng tụng kinh, niệm Phật, lạy Phật. Vì vậy, trên bước đường tu, lúc nào tôi cũng tụng kinh, niệm Phật trước khi ngủ, tôi thường tụng kinh đến ngủ quên và trong giấc ngủ cũng tiếp tục tụng kinh. Cho nên, tiềm thức của tôi chứa toàn kinh và Phật, nhờ công phu miên mật như vậy trải qua suốt 10 năm, trần lao được quét sạch. Vì đã đem được Phật pháp vào tâm, nên Phật pháp hiện ra ngay cả trong giấc mơ, tôi thường thấy Phật, thấy pháp hội của chư Phật. Như vậy là ngôi chùa tâm linh của tôi đã được xây dựng kiên cố.

Thiết nghĩ mỗi một người phải có một ngôi chùa tâm linh, một Tịnh độ riêng để sống là Tịnh độ của Bồ tát, ta không thể ở nhờ Tịnh độ của người khác. Ta phải ở ngay trong Tịnh độ của chính ta xây dựng.

Và khi ta có được ngôi chùa tâm linh, có được Tịnh độ của Bồ tát để sống, thì Tịnh độ này cứ phát triển lần, gọi là pháp của Bồ tát, hạnh của Bồ tát. Bấy giờ, ta vẫn sống với người, nhưng Tịnh độ tâm chúng ta phát triển, nên trí tuệ và đạo đức của chúng ta sanh ra và trí tuệ đạo đức ấy lại được thể hiện trong cuộc sống chúng ta, trong lời nói chúng ta, khiến cho chúng ma ngoại đạo bên ngoài không tác động được chúng ta. Thật vậy, khi lòng chúng ta có việc ác xấu thì người ác xấu mới tới được và tác động được. Họ không tới được vì mất môi trường ác xấu, tức nhân duyên không có, nên không sanh khởi. Ví dụ người ác đến nói chuyện, nhưng ta không tiếp thu làm họ chán, bỏ đi, là ác ma không phá chúng ta được. Còn chúng ta đồng cảm với việc ác thì họ mới có hứng thú nói. Lòng chúng ta còn ấm ức việc nào thì người đồng nghiệp với chúng ta sẽ kéo đến tác động làm chúng ta phiền não.

Phải xây dựng cho được ngôi chùa tâm linh để chúng ta sống và từ ngôi chùa tâm linh này của chính ta, ta mới mời gọi Phật, Bồ tát vào cùng tu với chúng ta. Mời gọi bằng cách nào? Ta thường niệm Phật đương nhiên là kêu tên Phật, nhưng phải tiến sang bước thứ hai là nghĩ đến Phật, tức nghĩ đến người thánh thiện nhất, mời Ngài vào lòng ta được là ta đã mời được người thân thương nhất thì lòng ta chắc chắn an vui. Ví dụ niệm hồng danh

Phật A Di Đà là ta kêu tên Ngài, nhưng quan trọng hơn, ta nghĩ đến nhân hạnh quả đức của Ngài là gì. Trước nhất, nghĩ đến Phật Di Đà và tu nhân của Ngài, ta thấy tiền kiếp có lần Ngài làm vua Vô Tránh Niệm là một vị Chuyển luân Thánh vương. Đức Phật dạy rằng phải từ địa vị tiểu vương lên minh vương rồi mới đến Thánh vương. Tiểu vương chỉ cai trị một vùng như vua Trần Nhân Tông làm vua nước Việt Nam thôi. Lên đại vương, hay minh vương làm vua nước lớn có nhiều chư hầu và lên Thánh vương cai trị bốn phương đều thái bình, không ai nghĩ đến việc chống đối.

Tiền thân Phật Di Đà là vua Vô Tránh Niệm đã trải qua quá trình tu hành từ tiểu vương đến Thánh vương, Ngài tự nghĩ không biết có đủ trí tuệ và phước đức để làm mãi như vậy hay không. Vì vậy, Ngài đã phát tâm tu hành khi gặp Phật ra đời, hay gặp được giáo pháp của Đức Bảo Tạng Như Lai. Bảo Tạng Như Lai là kho báu trí tuệ của Như Lai.

Vua Vô Tránh Niệm lấy tâm Phật làm tâm Ngài mà tu hành, không tham cầu, không ham muốn, không dùng thủ đoạn trấn át người khác để bảo vệ vị trí của Ngài; nhưng vị trí của Ngài lúc nào cũng bình yên trên điện ngọc, đó là do phước đức của Ngài đã cảm hóa được người khác, khiến họ quý mến Ngài mà hợp tác một cách tự nhiên. Riêng tôi, có người hỏi làm sao tôi được

nhiều người hợp tác và thương như vậy. Tất cả mọi việc xảy ra trong đời tôi, tôi nghĩ nhờ may mắn, mình không cầu mà được; hay nói đúng hơn, là do phước đức nhiều đời tu hành tạo nên, may mắn tự tìm đến mình. Phật dạy rằng thấy người tốt với mình là biết mình đã làm tốt với họ trong kiếp quá khứ. Tôi biết nhiều đời tôi đã từng hành Bồ tát đạo, sinh hoạt vui vẻ với họ rồi, nên nay mới gặp lại đã thấy thân quen, hoặc ác nghiệp quá khứ đã từng tạo rồi thì nay mới gặp đã thấy bực bội. Một số việc thành đạt của tôi, trong đó có phần nhờ may mắn gặp thiện tri thức giúp đỡ.

Trở lại việc gặp được Bảo Tạng Như Lai, vua Vô Tránh Niệm đã phát tâm xuất gia tu hành. Ngài thấy rằng mình đã tạo phước đức, nên mới có được cơ thể khỏe mạnh, ngoại hình tốt và quyến thuộc hết lòng; nhưng muốn giữ phước báu này lâu dài phải có trí tuệ Như Lai soi rọi. Còn không có trí tuệ, tức không thấy biết đúng đắn thì khi nào mình đáp ứng được cho họ, họ mới thương, không đáp ứng được thì họ chống mình.

Nhìn thấy như vậy, Chuyển luân Thánh vương Vô Tránh Niệm bỏ ngôi đi tu theo Phật Bảo Tạng, tức là vào kho tàng quý báu của Phật; nói theo ngày nay là trầm mình trong kinh điển Phật. Riêng tôi cũng đã theo Phật Bảo Tạng suốt hơn 60 năm mới có được tri thức ngày nay.

Đi vào ngôi chùa tâm linh là nghĩa như vậy, không phải đến ngôi chùa thực tế để tâm sự vui buồn thế gian.

Trầm mình trong giáo pháp Phật và thực tập được giáo pháp Phật, nên vua Vô Tránh Niệm mới học được 90 ức giáo pháp Phật. Điều này nhắc nhở chúng ta nếu trầm mình học Phật pháp thì mới có kho tàng Phật pháp, nên nói ra mới có Phật pháp. Còn tu hơn 20 năm mà chỉ nói chuyện thế gian là vì chưa vào được ngôi chùa tâm linh.

Đức Phật Di Đà biết cách xây dựng Tịnh độ mười phương mới xây dựng được Tịnh độ của Ngài bằng 48 lời nguyện, hay đó là mô hình kiến tạo Tịnh độ. Nguyện thứ nhất của Phật Di Đà là trong thế giới của Ngài không có tên địa ngục tiêu biểu cho khổ đau, không có tên ngạ quỷ tiêu biểu cho ham muốn và không có tên súc sanh tiêu biểu cho sân hận, ngang bướng. Như vậy, ở thế giới của Phật Di Đà, trước nhất là không có việc ngang bướng, kỳ khôi, khổ đau, tham vọng. Những người đi chùa mà ngang bướng, cố chấp, cứ nói theo ý mình, thì không bao giờ nghe được lời hay lẽ phải.

Chúng ta không dại gì mời gọi những người ngang bướng vào tâm mình để họ đạp phá lung tung làm chúng ta ngủ không yên, ăn không ngon. Nếu lỡ họ vào được thì chúng ta loại bỏ liền, nói cách khác, những gì làm chúng ta phiền não thì phải đẩy ngay ra khỏi tâm mình.

Có nhiều người rất đáng tội nghiệp vì gặp phải những thứ xấu này mà lại ôm giữ nó trong lòng đến mức không ngủ được vì tức muốn chết. Theo Phật, phải loại bỏ phiền não, vì thân xác này có chết cũng không quan trọng, còn giữ phiền não trong lòng làm chết đạo tâm, làm tâm đau khổ thì chết sẽ đi vào cảnh giới xấu.

Tôi khuyên quý vị đẩy bực tức ra ngoài bằng cách lạy sám hối và tụng kinh. Tất cả những gì làm chúng ta khó chịu, bất mãn, chẳng những không mời gọi, mà còn phải loại trừ những nghiệp quá khứ nữa. Xưa kia, Hứa Do nghe vua mời về làm vua mà khiếp sợ, nên ông vội vàng rửa sạch lỗ tai đã nghe những lời mời gọi không tốt này. Tuy nhiên, tai không còn nghe tiếng, mà tâm vẫn nghe mới là điều nguy hiểm. Sào Phủ dắt trâu định cho uống nước sông, nhưng khi nghe Hứa Do kể như vậy, thì không dám cho trâu uống nước ở đó, vì sợ trâu bị nhiễm danh lợi của nước mà Hứa Do đã rửa lỗ tai. Đối với người tu, "Danh lợi lòng băng với bão đêm”, nhất là đối với những Phật tử tuổi từ 50 trở lên thì lại càng cần bỏ mặc những việc danh lợi. Người xưa nói "Ngũ thập minh minh tầm tử lộ”, nghĩa là 50 tuổi thì con đường chết đã mở ra mà còn thấy trước mắt tối thui, không biết đường đi, cho nên phải mau mau lo cho đời sau.

Xây dựng ngôi chùa tâm linh, trước nhất, đối với bốn hạng người thuộc địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh và

A tu la là những người sân hận, ngu si, ích kỷ, tham lam, nếu lỡ có những người bạn này thì phải loại bỏ ngay, để lòng chúng ta được trong sạch, tâm ta chỉ có Phật pháp và những người học Phật pháp thôi. Người đến với tôi mà nói Phật pháp và hỏi Phật pháp thì tôi trả lời, nói chuyện khác, tôi không nghe, không dám giữ trong lòng, vì tôi đã lớn tuổi rồi. Tất cả Phật tử lớn tuổi ở đây, tôi khuyên phải dứt khoát loại trừ bốn hạng người vừa nói. Theo Phật Di Đà, trong tâm mình không có bạn hung dữ, tham lam, ngu si, nên bạn ác bên ngoài cũng cách ly.

Kế đến, khi tâm đã trong sạch, chúng ta mời gọi Phật, Hiền thánh, những bậc thượng thiện nhân vào tâm mình, nói cách khác, chúng ta tìm hiểu hành trạng của Phật, Bồ tát trong kinh điển Đại thừa. Ví dụ tôi mời Bồ tát Văn Thù, Phổ Hiền, Quan Âm, Địa Tạng, bằng cách nào? Tôi đọc kinh Đại thừa thấy Phật Thích Ca giới thiệu hành trạng của các vị Bồ tát, thì học theo và tập sống theo các Ngài. Như vậy, lòng ta đã chứa Bồ tát, nên ta nghĩ gì, làm gì cũng là Bồ tát.

Nếu quý vị mời Bồ tát Phổ Hiền thì phải tụng hạnh nguyện Phổ Hiền. Tôi suốt đời tụng hạnh nguyện Phổ Hiền, vì tôi muốn mời Ngài và tôi biết đồng hạnh đồng nguyện thì mới đến với nhau được. Thật vậy, Phổ Hiền đã nói rằng:

Những người cùng tôi đồng một hạnh

Cầu được sanh chung các cõi nước

Thân khẩu ý nghiệp đều đồng nhau

Tất cả hạnh mầu cùng tu tập

Các thiện tri thức lợi ích tôi

Vì tôi chỉ bày hạnh Phổ Hiền

Nguyện cùng tôi thường chung hội họp

Đối với tôi lòng luôn hoan hỷ.

Lúc nào chúng ta cũng mời gọi Bồ tát Phổ Hiền thì Ngài đến tác động cho tâm ta sáng lên và hạnh đức của chúng ta trở nên thánh thiện. Và khi có được tâm sáng, hạnh tốt trang nghiêm cho mình rồi, chắc chắn những gì tốt đẹp, những người tốt đẹp sẽ đến với mình. Đó là nhờ Phổ Hiền lực gia bị cho người tụng Phổ Hiền.

Tôi mong những người lớn tuổi tìm được nguồn vui tâm linh của chính mình bằng cách loại trừ những gì xấu ác của sáu đường sinh tử và mời gọi chư Bồ tát, chư Hiền thánh vào tâm mình để kiến tạo được Tịnh độ của riêng mình, thì dù tuổi trẻ hay tuổi già, chúng ta cũng được an lành trong Nhà lửa tam giới.

Kiến thức và trí tuệ

Kiến thức và trí tuệ

(Bài giảng khóa tu Một ngày an lạc lần thứ 84

tại chùa Phổ Quang ngày 18-10-2009)

Nhiều người lẫm lẫn kiến thức và trí tuệ. Theo Phật pháp, kiến thức là hiểu biết của con người sinh ra do nghe, thấy, suy nghĩ. Vì vậy, hiểu biết này là hiểu biết thông thường của con người nhờ học mà có được. Người nào chịu cực học và đọc sách vở nhiều sẽ có kiến thức rộng; nhưng tại sao Đức Phật lại nhắc nhở chúng ta rằng biết nhiều thì khổ nhiều, biết ít khổ ít, không biết không khổ. Các vị Thánh La hán được gọi là hàng vô học, còn từ tam Hiền trở xuống là hàng hữu học. Những bậc hữu học có nhiều hiểu biết trên sách vở, ngôn từ; trong khi hiểu biết của Thánh nhân là buông bỏ tất cả. Có thể nói thái độ của người học Phật khác với người học theo thế gian. Người học Phật là học có tiêu hóa, không phải chấp văn tự, ngữ ngôn.

Học có tiêu hóa nghĩa là những gì chúng ta học được, đọc được không giữ y nguyên trong lòng chúng ta, mà phải có đào thải. Vì vậy, chúng ta loại bỏ những gì không cần thiết cho lộ trình giải thoát và chúng ta chỉ giữ lại những tinh chất dinh dưỡng của trí tuệ. Ý này

được kinh Pháp Hoa gọi là nghĩa lý sâu xa bên trong, văn tự thì ở bên ngoài. Khi đào lọc những cặn bã sẽ còn lại tinh chất là nghĩa lý sâu xa, theo đó chúng ta tu tập mà Phật thường nhắc là phải đúng như pháp tu hành để sanh trí tuệ.

Phật đưa ra thí dụ trong phẩm Tín giải của kinh Pháp Hoa, có một Cùng Tử sau bao tháng ngày lang thang đã gặp lại người cha của mình là ông trưởng giả, nhưng Cùng Tử không nhận ra, mà lại sợ quá bỏ chạy khi trông thấy người cha quá giàu sang và có nhiều quyền uy. Ông trưởng giả thấy vậy mới sai hai người hầu cận đuổi theo bắt lại. Anh Cùng Tử hoảng sợ đến ngất xỉu. Ông trưởng giả bảo không cần bắt anh ta, mà để cho anh ấy đi. Anh Cùng Tử đi qua xóm nghèo làm thuê mướn. Ông trưởng giả mới sai một người què, mộtngười chột đến dụ anh Cùng Tử trở về hốt phân cho ông trưởng giả.

Nếu chúng ta đọc câu chuyện này, ngày nào cũng đọc như vậy mà không hiểu Phật muốn ẩn dụ điều gì, thì đó là đọc kinh không tiêu hóa. Đọc kinh có tiêu hóa là tìm nghĩa lý sâu xa bên trong thí dụ Phật đưa ra. Ông trưởng giả ví cho Đức Như Lai. Khi Đức Phật xuất hiện ở Bồ đề đạo tràng và Ngài thành Phật ở nơi đây. Vì vậy, cây Bồ đề là nơi đánh dấu sự thành tựu quả vị Vô thượng Đẳng giác của Phật. Chúng ta tới nơi đây để tìm Phật hay để đưa tâm mình trở về 2500 năm trước và nhận ra rằng Phật tâm có thể đi ngược đến tận vô số

kiếp quá khứ. Không phải chúng ta chỉ lạy suông cây Bồ đề rồi cho rằng linh thiêng. Riêng tôi ngồi ở Bồ đề đạo tràng nhớ lại Đức Phật xưa kia thành đạo nơi này, Ngài đã trải qua những tầng tâm thức như thế nào. Tôi trầm ngâm suy nghĩ đến quên sự vật chung quanh và có được tâm nhẹ nhàng giải thoát đồng với tâm Phật, gọi là đồng cảm, đồng hạnh và đồng nguyện giúp cho tâm tôi kết nối được với Phật một cách sâu sắc, nên tôi hiểu về Phật, hiểu về cây Bồ đề.

Đối với tôi, cây Bồ đề là nơi Phật giác ngộ. Cây Bồ đề được thành hình từ hạt giống Bồ đề đầu tiên Phật phát tâm, gọi là phát tâm Bồ đề và từ đó Ngài dấn thân hành Bồ tát đạo trải qua vô lượng kiếp. Nói cách khác, chúng ta hình dung ra hạt Bồ đề phát xuất từ tâm Phật, hay từ tâm chúng ta mà theo năm tháng Phật thành tựu viên mãn hạnh Bồ tát, mới nuôi lớn thành cây Bồ đề, tức tuệ giác của Phật sinh ra, thăng hoa và viên mãn, đó là ý nghĩa sâu xa của cây Bồ đề.

Đức Phật từ khi phát tâm Bồ đề đến thành tựu quả vị Phật ở Bồ đề đạo tràng. Còn cây Bồ đề của chúng ta đang ở chặng đường nào? Khi tâm tập trung và lắng yên để tìm ý nghĩa sâu xa, chúng ta rời thế giới phàm phu, đi vào thế giới tâm linh và tâm trí chúng ta theo đó được khai mở thì như vậy, chúng ta đang từng bước thể hiện nghĩa lý sâu xa.

Trở lại kinh Pháp Hoa, Đức Phật thành đạo ở cội Bồ đề là trí tuệ Ngài đạt đến đỉnh cao nhất, Phật nhận ra rằng tất cả mọi người đều không có sinh tử, đều sẽ thành Phật giống như Phật. Nhưng tại sao chúng ta lại mãi trôi lăn trong sinh tử. Nhận ra nghĩa lý sâu xa, tôi thấy rõ cuộc đời của chúng ta chỉ là giấc mộng, cho nên trong cuộc sống này, hay trong giấc mộng đời này thì có thuyết pháp, có việc này việc nọ, có người chống đối, v.v...; nhưng khi trở về trạng thái tâm lắng yên là cắt đứt được tất cả trần duyên thì thấy giải thoát liền. Vì vậy, tôi nói "Trần duyên thuận nghịch tâm không thiết”, người ta cung kính cúng dường mình, hay chê bai, nói xấu cũng chỉ là mộng; vì trở về cuộc sống tâm linh, tất cả những sự kiện này chấm dứt. Kinh Bát Nhã diễn tả ý này là "Độ nhứt thiết khổ ách”, tức vượt qua được tất cả khổ đau.

Chúng ta nhận diện được hai trạng thái tâm, nếu trở lại cuộc sống thật hoàn toàn thanh tịnh thì không có vấn đề gì, nhưng sống trong mộng thì có đủ tất cả tốt xấu, vui buồn, vinh nhục, v.v...… Đọc kinh và nhận chân được nghĩa sâu sắc này là chúng ta đã tiêu hóa được kinh.

Qua thí dụ gã Cùng Tử nói trên nhắc đến một người mù có hai chân khỏe cõng người què sáng mắt cùng đi nhằm chỉ cho hàng nhị thừa là người có trí tuệ và người có đạo đức. Kết hợp phước đức và trí tuệ để chúng ta cùng tiến tu, sẽ dễ dàng gặt hái được công đức. Quan sát thực tế chúng ta nhận ra ý này, người có phước đức ví

như có của cải, nhưng không biết khai thác vì không có trí tuệ. Trái lại, người có trí tuệ nhưng không có vốn liếng thì không thể làm giàu được. Phải biết kết hợp phước đức và trí tuệ mới thành công. Xưa kia, Lưu Bị phải cầu Khổng Minh hỗ trợ vì ông này có hiểu biết nhưng không có điều kiện làm. Lưu Bị có điều kiện làm, nhưng không có cái đầu mưu chước như Khổng Minh.

Anh Cùng Tử được đưa về làm công việc hốt dọn phân nhơ, nghĩa lý sâu của điều này là gì?Đức Phật nói rằng anh Cùng Tử thật sự không nghèo, nhưng tại anh tự cảm thấy nghèo và tự than thân trách phận. Chúng ta cũng vậy. Chúng ta là con của Đức Như Lai. Phước đức của Như Lai vô lượng, còn chúng ta nghèo, vì không nhận ra được bản chất của thân tứ đại và cuộc sống này của mình là mộng.

Thí dụ anh Cùng Tử hốt phân gợi nhắc chúng ta liên tưởng đến Bàn Đặc dọn quét bên ngoài, nhưng biết kết hợp với dọn phiền não, nghiệp chướng, trần lao bên trong. Khi chúng ta công quả, quét dọn chùa, cảm thấy an lạc là nhờ đã quét dọn được tâm nhơ bên trong. Cùng Tử dọn dẹp phân nhơ là quét dọn tinh xá sạch sẽ thì tâm bên trong của anh cũng được trang nghiêm. Trong thực tế cuộc sống, nếu nhà chúng ta dọn ngăn nắp, sạch sẽ, mình cảm thấy khỏe, còn nhà bừa bãi làm chúng ta thấy mệt. Cũng vậy, những gì chúng ta không bằng lòng thì nên loại bỏ, đem những thứ bực bội vô lòng làm chi

cho thêm khổ, rồi còn nói một câu nghe thật tội nghiệp "Sống để dạ, chết mang theo!”.Những gì không bằng lòng, chúng ta quét sạch, quét bên ngoài tinh xá trong sạch, bụi dơ trong lòng cũng bay ra. Nhờ vậy, lâu ngày, lòng chúng ta cũng sạch thì mới nhìn đời chính xác. Lúc trước, tâm còn đầy phiền não, nên nhìn đời ảm đạm và thấy mọi người không đáng tin cậy, cho nên người cũng xử sự với ta như vậy; nhưng tâm trong sáng rồi, thấy được việc tốt của người khác. Phật nói rằng sanh được làm người là có phước rồi. Cho nên, chúng ta thấy phước của người và quan hệ với cái phước đó, khai thác cái phước đó, thì họ sẽ thương mến ta.

Nhờ quét dọn tinh xá, tâm Cùng Tử lần trong sáng thì trưởng giả cho quản lý gia tài và trưởng giả nói rằng Cùng Tử nghèo nhưng không tham lam, ích kỷ như những người làm công hèn hạ khác. Cùng tử nghèo nhưng không hèn, người khác nghèo và hèn. Theo Phật, hiểu ý sâu của cùng tử trong kinh Pháp Hoa, chúng ta cố tập sống không hèn là không tham lam, ích kỷ, làm cho người khác hưởng và tiếp tục ở am tranh cũng như ở lầu các. Ở lầu các, chúng ta nợ biết bao nhiêu người, làm sao trả nổi. Người học đạo và tu hành luôn tránh vấn đề thọ dụng, vì thọ dụng bị tổn phước; làm mới tạo được phước.

Cùng Tử không thọ dụng, không hèn, trí tuệ phát sanh, hiểu biết nhiều, cho nên được trưởng giả giao quản lý gia tài, điều này nhằm nói đến giai đoạn Phật bổ xứ chúng ta làm,

nên được Hộ pháp long thiên gia bị và thành tựu Phật sự. Và cuối cùng, trưởng giả phú chúc gia tài cho Cùng Tử.

Hành giả đi đúng lộ trình Phật dạy, từ thân phận Cùng Tử cũng có thể đi đến quả vị cao nhất là Phật quả; không phải chỉ học suông giáo pháp trên lý thuyết thì không tăng trưởng được hiểu biết, không tu được và huệ không sanh. Theo đạo Phật, học để tu mới sanh công đức, học để hiểu thôi thì chỉ có kiến thức.

Đức Phật thành đạo ở Bồ đề đạo tràng, trí tuệ của Ngài rọi khắp Pháp giới, thì kinh Hoa Nghiêm nói rằng Phật thấy rõ từ địa ngục A tỳ cho đến Trời Sắc Cứu cánh tất cả Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát, Ngài thấy rõ tất cả hình tướng và tâm bên trong của họ, cùng những tác động qua lại giữa chúng sinh. Phật thấy như vậy không sai lầm, kinh Pháp Hoa gọi là thập như thị, cho nên Phật mới điều động được sự vật. Còn chúng ta bị vật chuyển, nên chúng ta bị lệ thuộc thiên nhiên và xã hội.

Trên bước đường tu, làm sao chúng ta bớt lệ thuộc thiên nhiên và xã hội, nghĩa là giảm bớt điều kiện sống. Hãy nghiệm xem chúng ta có điều kiện sống càng tốt chừng nào thì càng bị thụ động, chẳng hạn như chúng ta quen ăn ngon, khi tu một Ngày an lạc ở đây, sẽ cảm thấy khó chịu với cơm hộp. Và lệ thuộc rộng là xã hội tạo điều kiện cho người càng lệ thuộc thì càng dễ sai khiến họ. Phật tử ở Mỹ về Việt Nam nói rằng ở đây tuy nghèo, nhưng sướng, vì còn

thì giờ đến chùa tu. Ở Mỹ, chúng con không có thì giờ, làm việc suốt ngày, suốt tuần; nhưng làm cực khổ như vậy mà tiền không dư. Phật tử ở Việt Nam không làm gì, nhưng không thiếu, là tâm chúng ta không thiếu; vì chúng ta tu theo Phật, tham vọng được hạn chế tối đa, nên không thấy thiếu. Người tu khác người đời là biết cắt bỏ ham muốn, hạn chế được một phần ham muốn thì dứt được một phần khổ đau và phát sanh trí tuệ, cho đến hạn chế tối đa, chỉ còn ba việc là ăn, mặc và ngủ, nhưng Phật dặn chúng ta đối với ba việc này cũng "bất túc”, chúng ta tập lần như vậy để nghiệp không sanh. Bình thường ăn ba bát cơm thì no, chúng ta tập ăn hai bát thôi, hạn chế lần nên cơ thể không tăng trọng lượng. Hạn chế ăn và ngủ để chúng ta đi sâu vào Thiền quán giúp cho trí tuệ phát sanh.

Bước đầu, Phật khuyên chúng ta phải học và đọc kinh Phật để có kiến thức và từ đó, thực tập để có trí tuệ; đó là quá trình văn, tư và tu. Phải học rộng nghe nhiều, ở đâu có pháp sư nổi tiếng chúng ta cầu học, nhưng học xong phải thực tập những gì đã học. Pháp sư giảng pháp và cuộc sống của họ cũng tốt, còn cuộc sống không ra sao thì chỉ là văn tự pháp sư, nghĩa là vị này chỉ học rộng thôi và chỉ làm công việc mà Tổ quở rằng "Sổ tha trân bảo, hữu hà ích”, tức đếm tiền cho người khác còn mình thì nghèo hoài, hoặc giới thiệu món ăn mà không được ăn, bụng đói meo. Quan trọng là phải ăn mới no, phải có tiền để sống. Nếu giới thiệu Phật và Bồ tát làm những việc công đức, còn

mình làm gì. Hòa thượng Thanh Từ kể rằng khi Ngài mới ra trường giảng về bốn quả của Thanh văn, có một Phật tử hỏi Ngài chứng được quả nào chưa. Tôi nghĩ đây là Bồ tát hiện ra để nhắc nhở Hòa thượng tu, nên Ngài đã ra núi Lớn tham Thiền và chứng được quả Ly sanh hỷ lạc, nghĩa là được an lạc ở ngoài cuộc sống, sự an lạc nội tâm không lệ thuộc cuộc đời và thiên nhiên. Cuộc sống thế nào, hoàn cảnh thế nào, Ngài cũng an lạc, vì trụ tâm, không chạy theo vọng trần vọng nghiệp. Chưa chứng quả nào thì không làm vừa lòng ai, nhưng ra núi tu một mình, thấy an lạc, Tăng Ni, Phật tử tự động tìm đến cầu học với Ngài.

Chúng ta học để mở rộng kiến thức và nhờ kiến thức mà hiểu nghĩa lý sâu để ứng dụng vào cuộc sống tu hành. Và thực tập được quả nào là huệ phát sanh. Như vậy, khởi đầu bằng kiến thức và cuối cùng có trí tuệ. Người tu không có trí tuệ vì bị vướng mắc với ngữ ngôn văn tự trong sách vở. Người thực tập vượt qua sách vở để có trí tuệ.

Theo Phật, quán Tứ niệm xứ để sanh huệ thì trước tiên, chúng ta thâm nhập được thế giới Không. Bấy giờ, huệ là Không, là giải thoát môn, chúng ta sẽ nhận ra lằn ranh giữa sanh và tử, sanh trong thế giới này và chết chúng ta ở thế giới Phật và ngược lại, từ thế giới Phật, sanh lại thế giới này. Nói cách khác, chúng ta quên thế giới này, đi xa đến thế giới Thật báo trang nghiêm là thế giới Thiền định thì ta giống như người chết giả trên cuộc đời.

Như vậy, đi qua cánh cửa đầu tiên bằng Tứ niệm xứ quán, thì huệ sanh do cắt bỏ trần duyên, nên có được hiểu biết đúng như thật về bề mặt và bề trái của cuộc đời. Và nếu thực tập trọn vẹn 37 trợ đạo phẩm, đạt được Bát chánh đạo thì cũng là ba nghiệp thân khẩu ý này, nhưng là con người hoàn thiện với chánh kiến, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh ngữ, chánh tinh tấn, chánh tư duy, chánh niệm và chánh định.

Chánh kiến là nhìn cuộc đời chính xác bằng trí tuệ, không phải thấy theo kinh nghiệm, hay sách vở. Thực tế chúng ta thấy người có kinh nghiệm nhiều thì khó gần gũi được, vì họ hay phê phán, chỉ trích, bắt lỗi đủ thứ. Thấy theo kinh nghiệm hoàn toàn không chính xác, nhưng thành tựu huệ trong Bát chánh đạo là chánh kiến thì Như Lai thấy không sai lầm và thấy thế giới này một cách rõ ràng như thấy trái cam trong lòng bàn tay.

Tu theo Phật, việc quan trọng nhất làm sao chúng ta thấy biết mọi người, mọi việc thật chính xác. Người ta đến nói đủ thứ, nhưng chúng ta thấy được động cơ trong nội tâm của họ, tức là Hành uẩn, họ đang tính toán cái gì. Sợ nhất là vô minh, hay lòng tham của ta nổi lên làm mờ mắt mình. Có một Thầy kể rằng ông gặp một người quen gọi lại nói rằng có mấy thỏi vàng, nhưng vội quá không đi bán được, nhờ Thầy bán giùm và trả cho họ một số tiền ít hơn giá trị của vàng, nhưng thật ra đó là vàng giả. Nếu có trí tuệ thì

phải biết được họ dụng ý gì, đừng để lòng tham làm mờ tâm trí mà đưa tiền mua để được lời nhiều. Học Phật là phải có huệ để thấy biết người và việc một cách chính xác. Các vị Thiền sư ngày xưa phò vua giúp nước, làm nên đại nghiệp, điển hình như Thiền sư Vạn Hạnh đã khuyên vua Lê Đại Hành không cần đánh, chỉ ngồi yên trong điện các mà vẫn thắng. Quả đúng như vậy, trong 21 ngày, giặc Tống phải tự rút lui. Thiền sư Vạn Hạnh thấy rõ được tâm trạng của quân Tống, với chánh kiến đúng đắn hoàn toàn như vậy cho nên lời dạy của Ngài được mọi người coi như sấm. Nói ít, nhưng nói ra điều gì cũng đúng hoàn toàn. Người đời nói nhiều thì lỗi nhiều vì lời nói phát xuất từ tà tâm, tà kiến.

Tóm lại, Bồ tát trong kinh Pháp Hoa thấy thế giới này không cần thiết, nhưng các Ngài trở lại cuộc đời để độ sanh, gọi là "Xuất một vị tha tác tắc”, tức là vào cuộc đời này hoàn toàn tự tại, đủ duyên thì vào cuộc đời độ sanh, hết duyên thì ra khỏi cuộc đời. Không có việc gì, không có người nào có thể làm vướng bận tâm trí Bồ tát, không có vinh hoa phú quý nào cầm giữ được bước chân hoằng pháp độ sanh của Bồ tát. Bồ tát ra đi khỏi thế gian, hay lưu lại cõi hồng trần này, Bồ tát làm mọi việc hay ẩn tu, không làm gì cả, đều phát khởi từ tuệ giác và đứng trên Bát chánh đạo mà hành sử mọi việc trên tinh thần vị tha vô ngã, đem lại ánh sáng trí tuệ và đạo đức cho tất cả mọi người.