Lịch Sử Truyền Thừa Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh

IV. Sự truyền thừa của chư Ni

Năm Ất Tỵ (1965), Hòa thượng được mời làm Chánh đại diện GHPGVNTN huyện Tuy Phước.

Năm Mậu Thân (1968), Hòa thượng được chư tôn đức cung thỉnh giữ chức vụ Đặc ủy Tăng sự GHPGVNTN tỉnh Bình Định, khóa II.

Năm Kỷ Dậu (1969), Hòa thượng tiếp tục được mời làm Phó Giám đốc Phật học viện Nguyên Thiều, khóa II.

Năm Quý Sửu (1973), Hòa thượng giữ chức vụ Đặc ủy cư sĩ GHPGVNTN tỉnh Bình Định, khóa III.

Năm Kỷ Mùi (1979), Hòa thượng được mời làm Phó Ban đặc cách giáo dục Tăng ni GHPGVNTN tỉnh Nghĩa Bình, khóa I. Trưởng Ban đại diện GHPGVNTN huyện Tuy Phước.

Năm Ất Sửu (1985), Hòa thượng là Thành viên trị sự GHPGVN tỉnh Nghĩa Bình, Trưởng ban Nghi lễ và Kiểm soát Tăng ni, Phật tử khóa II.

Với sự nghiêm trì giới luật, oai nghi khả kính cùng những đóng góp Phật sự to lớn của Hòa thượng, nên Hội đồng Môn phái Lâm Tế Chúc Thánh đã suy tôn Ngài lên ngôi vị Chứng minh của Môn phái.

Hiện tại, Hòa thượng đã 95 tuổi và đang trụ tại Tổ đình Phổ Bảo. Ngài là một trong những thạch trụ của Môn nhân Chúc Thánh và Phật giáo Bình Định đương thời.

IV. SỰ TRUYỀN THỪA CỦA CHƯ NI

1. Ni trưởng Thị Hương–Từ Đăng–Diệu Hoa

是 香 慈 燈 妙 花 (1925–1995): Chùa Long Quang

Ni trưởng thế danh Đào Thị Sen, pháp danh Thị Hương, tự Từ Đăng, hiệu Diệu Hoa nối pháp đời 42 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh. Ni trưởng sinh năm Ất Sửu tại thôn Xuân Quang, xã Cát Tường, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Đào Vận pháp danh Thị Hiệu và thân mẫu là cụ bà Phạm Thị Vân pháp danh Thị Dân.

Năm Kỹ Mão (1939), Ni trưởng phát tâm xuất gia với Hòa thượng Như Từ–Tâm Đạt tại chùa Thiên Bình, xã Nhơn Phong, huyện An Nhơn.

Ni trưởng Diệu Hoa |
Năm Nhâm Ngọ (1942), Ni trưởng thọ Sa–di tại Tổ đình Thiên Bình. Sau đó về nhập chúng tu học tại chùa Liên Tôn, thôn Hưng Trị, xã Cát Thắng, huyện Phù Cát dưới sự hướng dẫn của pháp sư Huyền Ý.
Năm Ất Dậu (1945), Ni trưởng thọ Thức – xoa và năm Đinh Hợi (1947), Ni trưởng thọ Cụ túc tại giới đàn chùa Thiên Bình do Bổn sư làm Đàn đầu truyền giới.
Năm Ất Mùi (1955), được sự hiến cúng của thân tộc, Ni trưởng lập chùa Long Quang tại quê nhà và bắt đầu sự nghiệp tiếp độ chúng Ni của mình.

Năm Canh Tý (1960) chùa Long Quang bị chiến tranh tàn phá nên Ni trưởng trùng tu lại.

Năm Tân Hợi (1971), Ni trưởng khai sáng chùa Kiều Đàm tại xã Cát Tân, huyện Phù Cát.

Năm Ất Mão (1975), Ni trưởng tiến hành trùng tu tổ đường chùa Long Quang. Từ đó Ni trưởng lui vào sự tu tập và viên tịch vào ngày mồng 9 tháng 10 năm Bính Tý (1995), hưởng thọ 71 tuổi và 48 hạ lạp.

2. Ni trưởng Như Ái–Tịnh Viên–Hoằng Thâm

如 愛 凈 圓 弘 深 (1924–2000): ): Chùa Long Hương

Ni trưởng thế danh Võ Thị Kim Đính, sinh năm Giáp Tý (1924) tại làng Hưng Trị, xã Cát Thắng, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ tú tài Võ Trấp và thân mẫu là cụ bà Phạm Thị Thuận pháp danh Như Nguyện. Về sau, thân phụ xuất gia có đạo hiệu Huyền Ý, một trong những pháp sư nổi tiếng,

từng làm Phó chủ bút tạp chí Từ Bi Âm của Hội nghiên cứu Phật học Nam kỳ, khai sơn chùa Liên Tôn tại quê nhà.

Ni trưởng Tịnh Viên |
Chính nhờ tác nhân như vậy nên năm lên 10 tuổi, Ni trưởng xuất gia thọ giáo với Hòa thượng Trí Hải tại chùa Bích Liên, được Bổn sư cho pháp danh Như Ái. Sau đó, Ni trưởng được Bổn sư cho theo vào học tại Ni viện tỉnh Sa Đéc do Sư bà Diệu Tịnh hướng dẫn.
Năm Nhâm Ngọ (1942), Ni trưởng thọ Sa–di giới tại chùa Hưng Khánh do Hòa thượng Chí Bảo làm Đàn đầu. Đến năm Bính Tuất (1946), Ni trưởng được thọ Tỳ–kheo ni Bồ–tát giới tại giới đàn chùa

Liên Tôn do chính Bổn sư làm Đàn đầu. Sau khi đắc giới, Ni trưởng được ban đạo hiệu Tịnh Viên, truyền thừa đời 41 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh.

Năm Tân Mão (1951), Pháp sư Huyền Ý viên tịch, Ni trưởng kế thừa trú trì chùa Liên Tôn. Năm Giáp Ngọ (1954), Ni trưởng cầu pháp với Hòa thượng Huệ Chiếu, trú trì Tổ đình Thập Tháp được ban pháp hiệu Hoằng Thâm.

Năm Quý Mão (1963), Ni trưởng đảm nhận trú trì chùa Hương Quang, thị trấn Tuy Phước.

Từ năm 1965 đến năm 1975, Ni trưởng giữ chức vụ Phó đại diện GHPGVNTN huyện Tuy Phước.

Năm Đinh Mùi (1967), Ni trưởng mở lớp tiểu học dạy con em tại địa phương và năm Kỷ Dậu (1969) mở trường Trung học tư thục Hương Quang.

Ni trưởng đã xây dựng và trùng tu các chùa: năm Mậu Thân (1968), xây dựng chùa Liên Tôn II tại huyện Tuy Phước; năm Canh Tuất (1970) trùng tu chùa Thanh Long tại thành phố Quy

V. Đặc điểm của sự truyền thừa

Nhơn; năm Mậu Ngọ (1978) trùng tu chùa Liên Tôn tại quê nhà do chiến tranh bị hư hoại.

Từ năm 1992 đến 1999, Ni trưởng là thành viên của Ni bộ tỉnh Bình Định.

Là một bậc Lão ni tôn túc, Ni trưởng được cung thỉnh vào ngôi vị Yết–ma A–xà–lê tại giới đàn Nguyên Thiều năm 1989 và giới đàn Phước Huệ năm 1994 do Ban trị sự Giáo hội tỉnh Bình Định tổ chức.

Tuần hoàn theo quy luật thời gian, thân tứ đại đến ngày phân tán, Ni trưởng xả bỏ huyễn thân về nơi Tịnh cảnh vào giờ Tý ngày mồng 8 tháng Chạp năm Kỷ Mão (14/01/2000), hưởng thọ 76 tuổi, 55 hạ lạp. Bảo tháp Ni trưởng được kiến lập tại chùa Hương Quang, thị trấn Tuy Phước, huyện Tuy Phước.

Đệ tử của Ni trưởng có các vị hiện đang hành đạo tại Bình Định như Ni sư Thích Nữ Hạnh Nguyên, trú trì chùa Hương Quang; Ni sư Thích Nữ Hạnh Nghiêm, trú trì chùa Thanh Long, Quy Nhơn; Ni sư Thích Nữ Hạnh Minh, trú trì chùa Liên Tôn, Phù Cát v.v...

V. ĐẶC ĐIỂM CỦA SỰ TRUYỀN THỪA

Dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh từ khi có mặt tại tỉnh Bình Định đã đóng góp rất nhiều cho sự phát triển của Phật giáo tỉnh nhà. Tính từ thế hệ các ngài Toàn Ý–Phổ Huệ, Toàn Tín–Đức Thành, Toàn Ứng–Phổ Chiêu v.v... tông môn phát triển rất mạnh. Ban đầu các vị trong tông môn đều truyền theo đúng thứ hệ bài kệ của Tổ khai tông. Nhưng đến những năm giữa và cuối thế kỷ XX thì sự truyền thừa của môn phái Chúc Thánh Bình Định có những thay đổi lớn. Đó là sự xuất hiện bài kệ truyền pháp mới của tổ Minh Hải–Pháp Bảo và bài kệ truyền pháp của Hòa thượng Chơn Giám–Trí Hải, khai sơn chùa Bích Liên.

1. Về bài kệ truyền pháp của môn phái Chúc Thánh Bình Định

Như ở chương II phần 2, chúng tôi đã trình bày nguyên nhân sự xuất hiện bài kệ truyền pháp mới tại tỉnh Bình Định. Kể từ đây, môn phái Chúc Thánh tại Bình Định thay đổi bài kệ truyền pháp danh và pháp tự. Các vị ở thế hệ 43 tức chữ ĐỒNG khi có đệ tử cho xuống chữ VẠN, xuống nữa là chữ HỮU chứ không có cho chữ CHÚC hay chữ THÁNH. Và sự thay đổi bài kệ này chỉ

xảy ra tại Bình Định chứ các tỉnh thành khác vẫn trung thành với bài kệ tại Tổ đình Chúc Thánh, Hội An. Đến nay, một số chư Tăng ở Nha Trang cũng đang có xu hướng cho theo bài kệ truyền pháp của tỉnh Bình Định.

2. Về bài kệ truyền pháp của Hòa thượng Chơn Giám–Trí Hải, khai sơn chùa Bích Liên, Bình Định

Hòa thượng Bích Liên(57) xuất gia với ngài Ấn Lãnh–Hoằng Thạc tại chùa Thạch Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Sau khi đắc pháp, Ngài được Bổn sư cho pháp danh Chơn Giám, tự Đạo Quang, hiệu Trí Hải, nối pháp đời 40 Lâm Tế Chúc Thánh. Về sau, Ngài khai sơn chùa Bích Liên tại quê nhà và có xuất một bài kệ truyền pháp như sau:

眞 玉 紅 山 照 Chơn Ngọc Hồng Sơn Chiếu

澄 珠 碧 海 圓 Trừng Châu Bích Hải Viên

理 明 知 性 妙 Lý Minh Tri Tánh Diệu

智 密 悟 心 玄 Trí Mật Ngộ Tâm Huyền

凈 緣 懷 翠 柳 Tịnh Duyên Hoài Thúy Liễu

樂 國 御 金 蓮 Lạc Quốc Ngự Kim Liên

聖 境 歸 來 日 Thánh Cảnh Quy Lai Nhật

宗 風 振 古 傳 Tông Phong Chấn Cổ Truyền

Hòa thượng Bích Liên có pháp danh chữ CHƠN theo bài kệ của tổ Minh Hải–Pháp Bảo. Ban đầu, Ngài cũng cho đệ tử xuống chữ NHƯ, nhưng về sau Ngài xuất kệ truyền thừa nên cho một số vị có pháp danh chữ NGỌC như Hòa thượng Ngọc Lộ, cố Hòa thượng Thích Huyền Quang còn có pháp danh Ngọc Tân v.v... Hiện tại, ở Bình Định có một số chư Tăng có pháp danh chữ HỒNG đứng đầu là thuộc môn phong chùa Bích Liên, là đồ tôn của Hòa thượng Bích Liên–Thích Trí Hải.

———

(57) Do Ngài khai sơn và trú trì chùa Bích Liên nên chư tăng kính ngưỡng không dám gọi trực tiếp đạo hiệu của Ngài mà gọi tên ngôi chùa Ngài ở. Đây là cách gọi phổ biến của chư Tăng ni miền Trung.

Tiết 5: Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh tại tỉnh Phú Yên, I. Khái quát về sự truyền thừa

TIẾT 5

THIỀN PHÁI LÂM TẾ CHÚC THÁNH

TẠI TỈNH PHÚ YÊN

I. KHÁI QUÁT VỀ SỰ TRUYỀN THỪA

Từ xưa đến nay trong dân gian thường truyền tụng những câu ca dao: “Quan Quảng Ngãi, Sãi Phú Yên” hoặc là: “Huế dòng quan, Bắc dòng vua, Bình Định hát bội, thầy chùa Phú Yên”. Điều này đã khẳng định, tại đất Phú Yên Phật giáo rất hưng thịnh và đã sản sinh rất nhiều vị Cao tăng đóng góp cho sự phát triển của Phật giáo tại nước nhà.

Vào thế kỷ XVII tại mảnh đất này đã cống hiến cho Phật giáo Việt Nam một thiền sư lỗi lạc, khai sáng một dòng thiền mang đậm tính Việt Nam, đó là thiền sư Thiệt Diệu–Liễu Quán với phái thiền Lâm Tế Liễu Quán. Trong những ngày đầu hình thành, Phật giáo Phú Yên phát triển với cả 3 dòng thiền, tuy nhiên cho đến nay phần lớn chư Tăng truyền thừa với hai dòng kệ: Lâm Tế Liễu Quán và Lâm Tế Chúc Thánh.

Theo sự truyền khẩu của chư tôn đức tại tỉnh Phú Yên thì thiền sư Thiệt Lãm–Chí Kiên là đệ tử của tổ Minh Hải–Pháp Bảo vào khai sơn chùa Thiên Hưng. Tuy nhiên sự truyền thừa của tổ Thiệt Lãm–Chí Kiên cho tới nay không còn, có thể Tổ không có đệ tử kế thừa hoặc bị thất lạc qua các cuộc chiến tranh của dân tộc. Đến giữa thế kỷ XVIII thiền sư Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm từ Quảng Nam vào hoằng hóa kiến lập chùa Từ Quang trên núi Bạch Thạch, từ đó dòng thiền Chúc Thánh mới thực sự bén rễ và phát triển mạnh tại tỉnh Phú Yên. Từ Tổ đình Từ Quang, các đệ tử của tổ Pháp Chuyên ra khai sơn và trú trì các chùa như: Toàn Thể–Vi Lương–Linh Nguyên (1765–1844), kế thế trú trì chùa Từ Quang và khai sơn chùa Long Tường tại Bình Định; Toàn Nhật–Vi Bảo–Quang Đài (1757–1834), trú trì chùa Viên Quang; Toàn Đức–Vi Cần–Thiệu Long (1763–1847), khai sơn chùa Khánh Sơn; Toàn Nghĩa–Vi Hội–Chơn Thường (1764–1839)(58) khai sơn chùa

———

(58) Niên đại Năm sinh – tịch của ngài Toàn Nghĩa-Vi Hội-Chơn Thường được ghi trên Long vị thờ tại chùa Thọ Vân Thượng Tiên, thôn Thọ Vức, xã Hòa Kiến, thành phố Tuy Hòa.

II. Những Ngôi Tổ Đình

Thượng Tiên Quan; Liễu Diệu–Chánh Quang (1779–1855), khai sơn chùa Triều Tôn; Liễu Năng–Đức Chất khai sơn chùa Phước Sơn; Toàn Đạo–Viên Đàm (1769–1838), trú trì chùa Đức Xuân(59) v.v...

Sau khi tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm viên tịch, hàng môn đồ đứng đầu là thiền sư Toàn Thể–Linh Nguyên vận động khắc bảng các bộ chú giải kinh điển của thầy mình. Từ đó phong trào học Phật phát triển mạnh toàn tỉnh và có ảnh hưởng rất lớn đến các tỉnh lân cận. Thêm vào đó các thiền sư Toàn Thể–Linh Nguyên, Toàn Nhật–Quang Đài uyên thâm Phật học, kiến văn quảng bác nên thu hút chư Tăng các nơi theo về tu học. Từ đó, chùa Từ Quang trở thành trung tâm đào tạo tăng tài của tỉnh Phú Yên nói riêng và các tỉnh miền Trung nói chung từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX.

Đến đời sau, có các vị ra khai sơn trú trì các chùa trong tỉnh phú Yên như Chương Như–Tông Chí–Từ Ý (đệ tử ngài Toàn Thể–Linh Nguyên) trú trì chùa Thiên Hưng; Chương Vạn–Tông Phước–Quảng Độ (đệ tử ngài Toàn Đức–Thiệu Long) khai sơn chùa Khánh Minh; Chương Nguyệt–Long Tạng (đệ tử ngài Toàn Đức–Thiệu Long) khai sơn chùa Tây Thiền; Chương Trường–Phổ Hóa (1822–1875) khai sơn chùa Bảo Lâm; Chương Tánh–Quảng Nhuận, trú trì chùa Triều Tôn khai sơn chùa Lăng Nghiêm. Đến đời 40 có các ngài Chơn Trí–Phước Đạt, khai sơn chùa Kim Quang; Chơn Hạnh–Thiện Quang, khai sơn chùa Phổ Quang v.v... Từ đó, tông môn Chúc Thánh ngày càng hưng thịnh và phát triển khắp tỉnh Phú Yên và các tỉnh miền Nam.

II. NHỮNG NGÔI TỔ ĐÌNH

Trong lịch sử phát triển của thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh tại Phú Yên có 4 ngôi Tổ đình chính mang đậm dấu ấn truyền thừa và có ảnh hưởng rất lớn đối với lịch sử phát triển tông môn tại đây. Đó là Tổ đình Từ Quang, Phước Sơn, Triều Tôn và Khánh Sơn.

———

(59) Chùa Đức Xuân sau đổi tên thành chùa Châu Lâm cho đến ngày hôm nay.

1. Tổ đình Từ Quang

Tổ đình Từ Quang tọa lạc trên núi Bạch Thạch tại thôn Cần Lương, xã An Dân, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Chùa được thiền sư Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm khai sơn vào năm Đinh Tỵ (1797). Địa thế chùa dựa lưng vào núi Xuân Đài, mặt nhìn ra sông Ngân Sơn phong cảnh hữu tình vượng khí phong quang. Chùa Từ Quang là một ngôi Tổ đình lịch sử, đóng góp rất lớn trong việc phát triển Phật giáo Đàng Trong trước đây và Phật giáo Việt Nam sau này. Trú trì Tổ đình là những bậc Danh tăng đức độ, Phật học uyên thâm. Vì lẽ đó, vào năm Kỷ Sửu (1889) chùa được vua Thành Thái ban biển ngạch Sắc tứ.

Tổ đình Từ Quang – Phú Yên

Từ khi chùa được thành lập, tính đến nay đã trải qua 11 đời trú trì:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh - tịch | Năm trú trì

01. | Pháp Chuyên–Luật Truyền Diệu–Nghiêm | 1726–1798 | 1797–1798

02. | Toàn Thể–Vi Lương–Linh Nguyên | 1765–1844 | 1798–1844

03. | Chương Niệm–Tuyên Trực–Quảng Giác | 1808–1875 | 1844–1875

04. | Ấn Từ–Tổ Đức–Huệ Viễn | ….?– ….? | ….?–….?

05. | Ấn Thiên–Tổ Hòa–Huệ Nhãn | ….?–….? | ….?–….?

06. | Chơn Tín–Đạo Thành–Pháp Hỷ | ….?–….? | ….?–….?

07. | Chơn Thật–Đạo Thông–Pháp Ngãi | ….?–….? | ….?–….?

08. | Chơn Thành–Đạo Đạt–Pháp Ngữ | ….?– 1945 | ….?–1945

09. | Thị Chí–Hành Thiện–Phước Hộ | 1904–1985 | 1945–1985

10. | Thị Tín–Hành Giải–Phước Trí | 1920–2002 | 1985–2002

11. | Đồng Tiến–Thông Hòa–Viên Hạnh | | 2002 đến nay

Bảng sắc tứ Từ Quang Tự (Thành Thái nguyên niên)

Từ xưa chùa Từ Quang nổi tiếng có vườn xoài ngon ngọt. Phần lớn xoài của chùa chỉ để dâng lên cho nhà vua ngự. Vì thế dân gian có câu:

“Rủ lên Đá Trắng ăn xoài

Muốn ăn tương ngọt Thiên Thai thiếu gì?”

Chùa Từ Quang còn mang đậm dấu ấn cuộc khởi nghĩa của nhà sư Võ Trứ. Chính tại nơi đây, Võ Trứ và Trần Cao Vân đã nhiều lần gặp gỡ, bàn bạc cho cuộc khởi nghĩa chống Pháp mà sử sách gọi là “Giặc thầy chùa”.

Trải qua bao cuộc chiến tranh, chùa Từ Quang bị tàn phá nặng nề. Tuy nhiên vườn tháp Tổ vẫn tồn tại trơ gan cùng tuế nguyệt. Có thể nói, vườn tháp tại Tổ đình Từ Quang mang kiến trúc đặc biệt nhất là những nét đắp vẽ trên bức bình phong với hoa văn phù điêu tinh xảo.

Vườn tháp tại Tổ đình Từ Quang

Tổ đường Tổ đình Từ Quang |
Vào năm Kỷ Tỵ (1929), thời Hòa thượng Pháp Ngữ trú trì, chùa Từ Quang phát hỏa, toàn bộ kinh sách, mộc bảng khắc gỗ đều bị thiêu cháy. Bao nhiêu sử liệu, bao nhiêu tinh hoa kinh điển được chư Tổ biên soạn trên 200 năm thoáng chốc hóa thành hư vô. Đến cuộc chiến tranh Việt–Mỹ, Hòa thượng Phước Hộ phải lánh vào chùa Bảo Tịnh ở Tuy Hòa, chùa Từ Quang bị bỏ trống nên bao nhiêu pháp khí đều thất thoát. Đến đời Hòa thượng Phước Trí trú trì, Thượng tọa Thiện Tu – Tri sự chùa mới trùng tu lại chánh điện. Hiện

nay trú trì Tổ đình Từ Quang là Hòa thượng ThíchĐồng Tiến (trú trì Tổ đình Triều Tôn kiêm nhiệm). Hòa thượng đang từng bước phục hưng chốn Tổ, kiến tạo Tổ đường cũng như các cơ sở hạ tầng.

Hiện tại chùa Từ Quang còn lưu giữ y Tăng cang của chư Tổ, quả Đại hồng chung được đúc thời Hòa thượng Pháp Ngữ trú trì.

2. Tổ đình Phước Sơn

Tổ đình Phước Sơn – Phú Yên

Sau khi tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm viên tịch, hàng đệ tử noi theo hạnh nguyện của thầy tổ tỏa đi giáo hóa khắp nơi, trong đó có thiền sư Liễu Năng–Đức Chất.

Vào niên hiệu Gia Long năm đầu, Nhâm Tuất (1802), Hòa thượng Liễu Năng–Đức Chất khai sơn chùa Phước Sơn tại thôn Tân Phước, xã Xuân Sơn Bắc, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên. Chùa được xây dựng trên đồi Phú Mỹ Sơn, mặt hướng ra đồng ruộng lớn mà dân gian gọi là Đồng Tròn.

Thời ngài Đức Chất, Phước Sơn cũng chỉ là một thảo am nhỏ bằng phên tre vách nứa. Vào năm Bính Thân (1836), tổ Chương Từ–Quảng Thiện kiến tạo lại quy mô tráng lệ với cả Đông đường Tây đường, dần dần các đời trú trì tô bồi kiến tạo nên Phước Sơn

trở thành một ngôi phạm vũ trang nghiêm. Đến thời ngài Chơn Chánh–Pháp Tạng trú trì, với uy tín và đức độ của mình, Ngài đã cảm hóa được nhiều vị hoàng thân quốc thích đến quy y và hộ trì Tam bảo. Năm Đinh Dậu (1897) vua Thành Thái đã ban cho chùa chiếc Đại hồng chung. Đến năm Mậu Tuất (1898), vua lại ban cho chùa một chiếc Kim Khánh có khắc hai chữ “Khâm Tai”. Đến thời ngài Như Đắc–Thiền Phương trú trì, chùa Phước Sơn được triều đình ban biển ngạch Sắc tứ vào năm Bảo Đại thứ 14, Kỷ Mão (1939).

Trong sự truyền thừa của tông môn Chúc Thánh tại tỉnh Phú Yên thì Tổ đình Phước Sơn đóng vai trò quan trọng thứ 2 sau Tổ đình Từ Quang. Bởi lẽ phần lớn các vị Danh tăng đều xuất thân từ Tổ đình Phước Sơn, đôi khi các Ngài kiêm nhiệm trú trì Tổ đình Từ Quang như Hòa thượng Ấn Thiên–Huệ Nhãn. Ngài là Tổ thứ 3 tại chùa Phước Sơn nhưng cũng là Tổ thứ 5 của chùa Từ Quang. Từ khi thành lập đến nay, chùa Phước Sơn trải qua các đời trú trì như sau:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì

01. | Liễu Năng–Đức Chất | …?–…? | 1802–…?

02. | Chương Từ–Tôn Trực–Quảng Thiện | 1810–…? | …?–…?

03. | Ấn Thiên–Tổ Hòa–Huệ Nhãn | 1850–1888 | 1874–1888

04. | Chơn Chánh–Đạo Tâm–Pháp Tạng | …?–…? | …?–…?

05. | Như Đắc–Giải Tường–Thiền Phương | 1879–1949 | 1907–1949

06. | Thị Tín–Hạnh Giải–Phước Trí | 1920–2002 | 1950–2002

07. | Đồng Hóa–Thông Đạt–Viên Tuệ | 1947– | 2002 đến nay

Cùng chung số phận với các ngôi chùa tại huyện Tuy An tỉnh Phú Yên, vào năm Ất Tỵ (1965) chùa Phước Sơn bị ném bom thiêu hủy hoàn toàn. Bao nhiêu pháp khí, thư tịch của chư Tổ đều cháy rụi. Đến năm Quý Dậu (1993), Hòa thượng Thích Phước Trí, trú trì đời thứ 6 đã trùng tu toàn bộ chánh điện và vườn tháp Tổ.

3. Tổ đình Triều Tôn

Tổ đình Triều Tôn – Phú Yên

Tổ đường Tổ đình Triều Tôn |
Tổ đình Triều Tôn được thiền sư Liễu Diệu–Chánh Quang khai sơn tại thôn Triều Sơn, xã Xuân Thọ 2, huyện Sông Cầu, tỉnh Phú Yên vào năm Quý Hợi (1803). Thiền sư Chánh Quang là một trong những đệ tử đắc pháp với tổ Pháp Chuyên và Ngài có tên trong danh sách 28 đệ tử truyền đăng. Ban đầu Tổ khai sơn chỉ dựng một thảo am nhỏ tại đồi Cây Dừng, Đồng Găng để ẩn tu. Sau khi Tổ viên tịch, do không có đệ tử kế thừa nên ngài Chương Tánh–Quảng Nhuận là đệ tử tổ Toàn Thể–Linh Nguyên ở chùa Từ Quang sang kế

nghiệp trú trì. Tổ Quảng Nhuận trùng tu lại chùa và cho dời về vị trí như hiện nay. Từ đó, các thế hệ kế thừa từng bước kiến tạo thành một già–lam thanh tịnh, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của tông môn Chúc Thánh tại tỉnh Phú Yên và các vùng phụ cận.

Từ khi thành lập đến nay, chùa Triều Tôn đã trải qua 8 đời trú trì như sau:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh - tịch | Năm trú trì

01. | Liễu Diệu–Chánh Quang | 1779–1855 | 1803–1855

02. | Chương Tánh–Tông Tiên–Quảng Nhuận | …?–…? | 1855–…?

03. | Ấn Như–Tổ Nguyện–Huệ Hương | 1838–…? | …?–…?

04. | Chơn Ấn–Đạo Ý–Thiện Tâm | …?–…? | …?–…?

05. | Chơn Hạnh–Đạo Phổ–Thiện Quang | 1880–1940 | ….?–1940

06. | Thị Thành–Hành Thật–Liên Tâm | 1909–1962 | 1940–1962

07. | Thị Tín–Hạnh Giải–Phước Trí | 1920–2002 | 1962–2002

08. | Đồng Tiến–Thông Hòa–Viên Hạnh | | 2002 đến nay

Năm Tân Dậu (1981), chùa được Hòa thượng Thích Phước Trí cho trùng tu lại với điều kiện kinh tế hạn hẹp thời bấy giờ. Đến đời Hòa thượng Thích Đồng Tiến, ngôi Tổ đình Triều Tôn mới được trùng tu một cách quy mô như hiện nay.

4. Tổ đình Khánh Sơn

Vào niên hiệu Gia Long năm đầu, Nhâm Tuất (1802), thiền sư Toàn Đức–Thiệu Long từ chùa Từ Quang núi Bạch Thạch đến ấp Thanh Đức, xã Phước Hậu, tổng Hòa Bình, phủ Tuy Hòa (nay là thôn Thanh Đức, xã Bình Kiến, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên) lập thảo am tu hành lấy tên là Khánh Sơn. Đến năm Mậu Dần (1818), Hòa thượng Thiệu Long tiến hành trùng tu tương đối quy mô với chất liệu bằng gỗ lợp mái lá. Thiền sư Thiệu Long là đệ tử của Tổ sư Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm nên thuộc đời 37 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 4 pháp phái Chúc Thánh. Vì thế, chùa Khánh Sơn truyền thừa theo bài kệ Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo.

Vườn tháp Tổ đình Khánh Sơn

Sau khi Tổ khai sơn viên tịch, trú trì đời thứ 2 là Hòa thượng Chương Thiện hiệu Quảng Hưng cho tiến hành trùng tu chùa vào đời vua Thiệu Trị. Lần trùng tu này chùa được kiến tạo bằng gạch xây lợp ngói, có cổ lầu rất nguy nga và đồ sộ. Từ đó, chùa ngày một hưng thịnh và trở thành một trong những ngôi chùa Tổ của dòng Lâm Tế Chúc Thánh tại tỉnh Phú Yên.

Trải trên 200 năm truyền thừa, chùa đã trải qua các đời trú trì như sau:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh - tịch | Năm trú trì

01. | Toàn Đức–Vi Cần–Thiệu Long | 1763–1847 | 1802–1847

02. | Chương Thiện–Tông Hưng–Quảng Hưng | 1809–1881 | 1847–1881

03. | Ấn Hậu–Tổ Thị–Viên Sơn | 1854–1905 | 1881–1905

04. | Chơn Trinh–Đạo Tâm–Giác Hải | 1878–1947 | 1905–1947

05. | Như Phụng–Kim Bình | 1891–1954 | 1947–1954

06. | Như Cảnh–Kim Thiền | 1906–1986 | 1954–1986

07. | Đồng Biện–Thông Luận–Ấn Chơn | 1950– | 1986 đến nay

III. Các Vị Danh Tăng Tiêu Biểu

Qua hai thế kỷ với biết bao thăng trầm của thế cuộc, Tổ đình Khánh Sơn có lúc suy lúc thịnh. Thời chiến tranh Pháp–Việt, chùa bị thiêu hủy hoàn toàn, đến năm Giáp Ngọ (1954), Hòa thượng Kim Thiền mới trùng tu lại.

Năm Bính Dần (1986), Hòa thượng Kim Thiền viên tịch, Thượng tọa Thích Thông Biện kế nghiệp trú trì. Thượng tọa Thông Biện là đệ tử của Hòa thượng Thích Hưng Từ ở chùa Pháp Hội, Bình Thuận, nối pháp đời 43 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 10 pháp phái Chúc Thánh. Kể từ ngày kế nghiệp trú trì, Thượng tọa từng bước cho tiến hành trùng tu xây dựng các công trình như Quan Âm Các (1989); xây dựng đường lên chùa bằng đá chẻ (1993) v.v...

Hiện tại Tổ đình Khánh Sơn đang được trùng tu một cách quy mô. Mong rằng chốn Tổ sớm được hoàn mãn để có chỗ cho con cháu trong tông môn pháp phái quay về, tựa nương .

III. CÁC VỊ DANH TĂNG TIÊU BIỂU

1. Hòa thượng Pháp Chuyên–Luật Truyền–Diệu Nghiêm

法 専 律 傳 妙 嚴 (1726–1798): Chùa Từ Quang

Bảo tháp Tổ sư Diệu Nghiêm | Hòa thượng họ Trần, sinh giờ Thìn ngày mồng 2 tháng 4 năm Bính Ngọ (1726) tại làng Cổ Tháp, xã Hoa Châu, phủ Thăng Hoa, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Duy Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam). Thân phụ là cụ ông Trần Văn Hiếu và thân mẫu là cụ bà Nhụ nhơn. Ngay từ nhỏ, Ngài đã không ăn được những thức ăn có mùi tanh. Người chú của Ngài xuất gia có hiệu là Lâm Hoằng đại sư nhìn Ngài và nói với cha mẹ Ngài rằng: “Đứa bé này có tướng của bậc xuất trần thượng sĩ”.

Thuở nhỏ Ngài theo Nho học, năm 18 tuổi thi đỗ và ra làm quan dưới thời chúa Võ Vương–Nguyễn Phúc Khoát. Một hôm xem tuồng “Tam Trinh cố sự” và “Long Hổ sự duyên”, Ngài hốt nhiên nhận chân ra lẽ sống cuộc đời, treo ấn từ quan, tìm đường xuất gia học đạo.

Ngài đến chùa Phước Lâm tại huyện Diên Phước (nay là thành phố Hội An) tỉnh Quảng Nam xin xuất gia và được tổ Thiệt Dinh–Ân Triêm nhận làm đệ tử. Ngày 19 tháng 2 năm Ất Sửu (1745), nhân ngày khánh đản đức Quán Thế Âm Bồ–tát, Ngài thỉnh cầu tổ Ân Triêm thế phát và được ban cho pháp danh Pháp Chuyên, tự Luật Truyền, nối pháp đời 36 tông Lâm Tế Chúc Thánh. Đến tháng 3, Ngài đến chùa Bảo Lâm thọ Cụ túc giới với Hòa thượng Hải Điện. Từ đó, Ngài tinh cần tu tập nên Bổn sư hài lòng phú pháp hiệu là Diệu Nghiêm.

Sau 5 năm, Ngài xin Bổn sư đến tham học với các vị Tổ sư danh tiếng đương thời như tổ Thiệt Uyên–Chí Bảo tại chùa Bảo Lâm; tổ Thiệt Kiến–Liễu Triệt tại chùa Thập Tháp, Bình Định và Ngài đã đọc hết toàn bộ Đại tạng kinh do Tổng trấn Hà Tiên là Mạc Cửu cúng cho chùa Thập Tháp.

Ngài thường đọc tụng kinh Hoa Nghiêm. Một hôm, vào lúc giữa đêm Ngài thấy rõ một việc bèn phát đại nguyện: “Phàm hễ gặp người, không luận nam nữ già trẻ sang hèn đều giáo hoá quy kính ba ngôi Tam bảo”.

Từ đó, Ngài tùy cơ duyên thuyết pháp. Thể theo nhu cầu của các đạo tràng, Ngài giảng về kinh Địa Tạng, Quy Nguyên, Pháp Hoa, Long Thơ Tịnh độ, Sa–di Oai Nghi Tăng Chú v.v... Khắp các tỉnh Đàng Trong từ Thừa Thiên vào đến Phú Yên, nơi nào cũng có bước chân hoằng hóa của Ngài đặt đến và cũng đều thấm nhuần pháp nhũ.

Tháng Giêng năm Quý Sửu (1793), Ngài đến xã Xuân Đài núi Bạch Ngọc thấy núi sông hòa quyện bèn dựng gậy lập thảo am trụ lại nơi đây. Mãi cho đến năm Đinh Tỵ (1797), Ngài mới chính thức khai sơn chùa Từ Quang tại tỉnh Phú Yên.

Ngày 21 tháng 7 năm Bính Thìn (1796), Ngài khai đàn thuyết giới, truyền giới cho 200 Tăng chúng tu học.

Tháng Giêng năm Mậu Ngọ (1798), Hoàng thái hậu thỉnh Ngài

về kinh chứng minh lễ đúc Đại hồng chung. Pháp sự viên thành, Ngài được ban ca–sa sắc tía. Ngày 15 tháng 5, Ngài trở về Phú Yên tổ chức lễ trai đàn bạt độ và truyền giới cho hơn 100 người.

Khi biết cơ duyên của mình ở chốn Ta–bà đã trọn, Ngài nhóm họp đồ chúng và đọc kệ phú pháp:

來 而 未 曾 來 Lai nhi vị tằng lai

去 而 未 曾 去 Khứ nhi vị tằng khứ

去 來 本 如 如 Khứ lai bổn như như

如 如 還 來 去 Như như hoàn lai khứ.

Tạm dịch:

Đến mà chưa từng đến

Đi cũng chẳng từng đi

Đến đi vốn như như

Như như lại đi đến.

Ngài an nhiên thị tịch vào ngày 17 tháng 6 năm Mậu Ngọ (1798), trụ thế 73 năm, trải qua 53 năm tu học và hoằng hóa.

2. Hòa thượng Toàn Thể–Vi Lương–Linh Nguyên

全 體 爲 良 靈 元 (1765–1844)(60): Chùa Từ Quang

Hòa thượng tộc tánh Nguyễn, sinh tháng 5 năm Ất Dậu (1765) tại tỉnh Phú Yên miền Trung nước Việt. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Quang Thác pháp danh Quảng Tích và thân mẫu là cụ bà Lê Thị Thêm pháp danh Toàn Mãn.

Ngài xuất gia với tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm nên được ban pháp danh Toàn Thể, tự Vi Lương, hiệu Linh Nguyên, nối pháp đời 37 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 4 pháp phái Chúc Thánh. Trong hàng đệ tử đắc pháp, Ngài là người xuất sắc nhất nên được tổ Diệu Nghiêm trạch cử làm trưởng pháp tử.

Năm Mậu Ngọ (1798), tổ Diệu Nghiêm viên tịch, Ngài được tông môn cung cử làm trú trì chùa Từ Quang, tiếp tục phát huy sự nghiệp của Bổn sư để lại. Ngài có công biên lại sự tích của tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm qua tác phẩm Pháp Chuyên Luật Truyền Diệu Nghiêm thiền sư nhân do sự tích chí.

———

(60) Niên đại năm sinh, năm mất của Ngài chúng tôi căn cứ vào lòng long vị hiện đang thờ tại chùa Long Tường, Bình Định.

Long vị Tổ sư Linh Nguyên |
Năm Canh Ngọ (1810), thể theo lời thỉnh cầu của bổn đạo, Ngài ra Bình Định khai sơn chùa Long Tường tại thôn Lương Quang, xã Phước Quang, huyện Tuy Phước. Từ đây, cuộc đời hành đạo của Ngài chia hai, lúc ở Phú Yên, khi ra Bình Định. Tại Long Tường, Hòa thượng có hai vị đệ tử kế thừa là ngài Chương Hương–Chí Thăng và Chương Tân–Tôn Chí–Chánh Nhân.
Năm Mậu Dần (1818), Ngài vận động đứng khắc bản kinh Địa Tạng Bồ–tát Bổn Nguyện Kinh Yếu Giải do tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm biên soạn. Ngài là người kiến văn

quảng bác, tinh thông Phật lý nên tất cả các kinh sách của tổ Diệu Nghiêm đều được Ngài khắc bản lưu truyền cũng như chứng nghĩa cho các vị thiền sư khác khắc kinh.

Vào giờ Mùi ngày mồng 3 tháng 3 năm Giáp Thìn (1844), thiền sư Toàn Thể–Linh Nguyên viên tịch, hưởng thọ 80 tuổi. Bảo tháp Ngài được môn đồ kiến lập tại chùa Từ Quang trên núi Bạch Thạch.

3. Hòa thượng Toàn Nhật–Vi Bảo–Quang Đài

全 日 爲 寶 光 臺 (1757–1834): Chùa Viên Quang

Thiền sư Toàn Nhật–Quang Đài là một trong những tác gia lớn của nền Văn học Việt Nam nói chung và Phật giáo nói riêng trong thế kỷ XIX. Cho đến nay, chúng ta vẫn chưa biết được tộc tánh và quê quán chính thức của Ngài. Tuy nhiên, căn cứ vào Long vị thờ tại chùa Phổ Quang tỉnh Bình Định, ta biết Hòa thượng sinh giờ Tỵ ngày 28 tháng 10 năm Đinh Sửu (1757) và viên tịch vào giờ Dần ngày mồng 6 tháng 4 năm Giáp Ngọ (1834), hưởng thọ 78 tuổi.

Theo tác phẩm Tam Giáo Nguyên Lưu Ký, Thiền sư nói:

“Ta xưa cũng dự Nho gia

Mười hai tuổi học đến ba mươi rày…

…Sau ta đầu học phép Thiền

Thuở ba mươi tuổi vậy liền xuất gia.”

Long vị Pháp sư Quang Đài |
Ban đầu Ngài học Nho giáo và có một thời làm quân sư trong phong trào khởi nghĩa Tây Sơn. Năm 30 tuổi, Ngài ngộ lý vô thường, phát tâm xuất gia với tổ Pháp Chuyên tại chùa Từ Quang nên có pháp danh Toàn Nhật, tự Vi Bảo, hiệu Quang Đài, nối pháp đời 37 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 4 pháp phái Chúc Thánh. Được một vị minh sư như tổ Pháp Chuyên hướng dẫn, ngài Toàn Nhật đã ngộ đạo sau 12 năm tu hành, kế đó về trú trì chùa Viên Quang tại thôn Định Phong, xã An Nghiệp, huyện Tuy An.

Thiền sư Toàn Nhật–Quang Đài là người đa văn quảng bác, ngay lúc sinh tiền tổ Diệu Nghiêm cũng đã từng để cho Ngài thay Tổ giảng kinh luật cho đại chúng. Phần lớn trong những lần khắc bản in những tác phẩm của Tổ sư Diệu Nghiêm đều có sự tham gia san định chứng nghĩa của ngài Toàn Nhật–Quang Đài.

Thiền sư Toàn Nhật–Quang Đài là một trong những vị để lại nhiều tác phẩm bằng chữ Nôm nhất. Hiện tại, chúng ta còn biết một số tác phẩm của Ngài rất có giá trị như Hứa Sử Truyện Vãn, Tham Thiền Vãn, Thiền Cơ Yếu Ngữ Vãn v.v...

Vào giờ Dần ngày mồng 6 tháng 4 năm Giáp Ngọ (1834) thiền sư Toàn Nhật–Quang Đài viên tịch tại chùa Viên Quang, thọ 78

tuổi. Đệ tử kế thừa Ngài mà ta còn biết được có các vị: Chương Thiện–Tuyên giác. Hoằng Đạo (1797–1865) khai sơn chùa Phổ Quang, Bình Định và ngài Chương Tín–Tuyên Khánh–Hoằng Ân (….?–1862) trú trì chùa Tam Thai, Ngũ Hành Sơn.

Phần lớn chư Tăng các tỉnh miền Trung thời bấy giờ đều tựu về Từ Quang tu học dưới sự hướng dẫn của ngài Toàn Nhật–Quang Đài. Vì thế, chúng ta thấy hiện nay nhiều chùa từ Quảng Nam vào đến Bình Thuận đều có thờ long vị của Ngài. Đánh giá về thiền sư Toàn Nhật–Quang Đài, giáo sư Lê Mạnh Thát nhận xét như sau:

“Toàn Nhật là một trong những nhà văn, nhà thơ lớn của lịch sử văn học dân tộc ta, là một nhà tư tưởng có những quan điểm độc đáo đầy sáng tạo đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam”(61)

4. Hòa thượng Chương Từ–Tông Trực–Quảng Thiện

彰 慈 宗 直 廣 善 (1810–1864?): Chùa Phước Sơn

Tháp tổ Quảng Thiện |
Hòa thượng họ Bùi, sinh năm Canh Ngọ (1810) tại thôn Hà Bình, tỉnh Phú Yên. Ngài là con trai duy nhất của gia đình có 4 người con. Năm 18 tuổi, nhân một lần lên thăm chùa Phước Sơn, Ngài gặp tổ Liễu Năng–Đức Chất, cảm mến đạo phong của Tổ nên Ngài bèn xin xuất gia học đạo. Sau một thời gian dài tu học, Ngài được Bổn sư cho thọ Cụ túc với pháp danh Chương Từ, tự Tông Trực, hiệu Quảng Thiện, nối pháp đời 38 tông Lâm Tế,

———

(61) Lê Mạnh Thát, Toàn tập Toàn Nhật Quang Đài tập I, trang 10

thế hệ thứ 5 pháp phái Chúc Thánh. Sau khi tổ Đức Chất viên tịch, Ngài kế thừa trú trì đời thứ 2 chùa Phước Sơn.

Kể từ khi đảm nhận trú trì, Ngài hết lòng trùng kiến Tam bảo. Vì thế, năm Minh Mạng thứ 17, Bính Thân (1836), Ngài tái lập chánh điện, kiến tạo Đông lang Tây lang chùa Phước Sơn nguy nga tráng lệ. Ngài giới luật nghiêm minh, Phật học thâm uyên nên chư tôn đức trong tỉnh đã cung thỉnh lên ngôi vị Giáo thọ Hòa thượng trong Đại giới đàn tổ chức tại chùa Lăng Nghiêm xã Xuân Thọ. Hòa thượng viên tịch vào ngày 12 tháng 11 năm Giáp Tý (1864)(62), đồ chúng lập bảo tháp phụng thờ tại chùa Phước Sơn.

5. Hòa thượng Ấn Thiên–Tổ Hòa–Huệ Nhãn

印 天 祖 和 慧 眼 (1840–…?)(63): Chùa Phước Sơn

Hòa thượng pháp danh Ấn Thiên, tự Tổ Hòa, hiệu Huệ Nhãn; nối pháp đời 39 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 6 pháp phái Chúc Thánh. Ngài sinh năm Canh Tý (1840) tại tỉnh Phú Yên, xuất gia đắc pháp với tổ Quảng Thiện tại chùa Phước Sơn. Tự Đức năm thứ 17, Giáp Tý (1864), Ngài được Bổn sư phú pháp truyền y kế thừa làm trú trì đời thứ 3 chùa Phước Sơn. Từ đó, Ngài tái thiết già–lam, tạo tượng đúc chuông tô bồi phạm vũ.

Năm Bính Tý (1876), Ngài cùng với Hòa thượng Huệ Hương trú trì chùa Triều Tôn chứng minh cho ngài Chơn Khả hiệu Kiết Tường trú trì chùa Phước Quang tại xã Bình Thạnh huyện Đồng Xuân đúc Đại hồng chung(64).

Là bậc giới luật tinh nghiêm nên Ngài được cung thỉnh vào ngôi vị Giáo thọ A–xà–lê tại giới đàn chùa Hồ Sơn năm Mậu

———

(62) Căn cứ văn bia chùa Phước Sơn ghi: Tự Đức năm thứ 17, Giáp Tý (1864), Ngài truyền cho đệ tử Huệ Nhãn trú trì chùa Phước Sơn. Có thể tổ Quảng Thiện viên tịch trong năm này chăng?

(63) ) Năm sinh của tổ Huệ Nhãn, chúng tôi suy luận từ các nguồn tư liệu sau: căn cứ vào long vị tại chùa Phước Sơn thì ghi ngài sinh ngày mồng 10 tháng 5 năm Canh Tuất (1850). Tuy nhiên chúng tôi thấy không hợp lý. Bởi vì, vào năm Giáp Tý (1864), Ngài được Bổn sư cử làm trú trì chùa Phước Sơn. Nếu tính năm sinh 1850 đến năm 1864 thì Ngài mới 15 tuổi. Điều này bất hợp lý vì Ngài chưa đủ tuổi thọ Đại giới thì làm sao giữ cương vị trú trì một ngôi chùa được. Vì vậy, năm sinh của Ngài là năm Canh Tý (1840) là hợp lý hơn.

(64) Chuông này hiện được tôn trí tại chùa Phước Sơn, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên.

Dần (1878) và giới đàn chùa Bảo sơn năm Nhâm Ngọ (1882).

Sau khi thiền sư Ấn Từ–Huệ Viễn viên tịch, Ngài được tông môn cung thỉnh trú trì Tổ đình Từ Quang. Tại đây, Ngài vận động lót con đường lên chùa bằng đá để bổn đạo dễ dàng lên chùa lễ Phật trong những tháng mưa gió. Thời gian này, Ngài đã đào tạo được một đệ tử xuất gia thuộc dòng Tuy Lý Vương. Đó là công tử Nguyễn Phúc Ưng Đỗ có pháp danh Chơn Tâm, tự Đạo Tánh, hiệu Pháp Thân. Sau đó, thiền sư Pháp Thân về cố đô Huế lập chùa Phước Huệ tại thôn Vỹ Dạ. Từ đó, Ngài thường cung thỉnh Bổn sư ra kinh đô thuyết pháp.

Trong một lần ra kinh đô thuyết pháp, Ngài bị đắm tàu và viên tịch vào ngày mồng 5 tháng 4 tại Bồng Sơn, Bình Định(65). Tang lễ Ngài có đại diện triều đình vào tham dự và mộ tháp lập tại chùa Phước Sơn.

6. Hòa thượng Chơn Chánh–Đạo Tâm–Pháp Tạng

眞 正 道 心 法 藏 (…?–…?):Chùa Phước Sơn

Tháp Hòa thượng Pháp Tạng |
Hòa thượng Chơn Chánh–Pháp Tạng là một trong những vị Danh tăng thời cận đại của Phật giáo Phú Yên. Cho đến nay, chúng ta vẫn chưa xác định được năm sinh, năm tịch, quê quán và dòng họ của Ngài. Chúng ta chỉ biết Ngài là đệ tử của tổ Ấn Thiên–Huệ Nhãn, Tổ thứ 3 tại Tổ đình Phước Sơn, Đồng Tròn nên có pháp danh là Chơn Chánh, tự Đạo Tâm. Sau khi Bổn sư viên tịch, Ngài cầu pháp với Hòa thượng Ấn Chánh–Tổ Tông–Huệ Minh tại chùa Bảo Sơn

———

(65) Ghi theo lời kể của Thượng tọa Thích Đồng Hóa, đương kim trú trì chùa Phước Sơn.

nên có đạo hiệu Pháp Tạng, thuộc đời 40 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.

Sau khi Hòa thượng Huệ Nhãn viên tịch, Ngài kế vị Bổn sư trú trì Phước Sơn với tâm nguyện tiếp Tăng độ chúng. Đạo hạnh của Ngài đã được sơn môn Chúc Thánh thỉnh làm Yết–ma cho giới đàn năm Quý Tỵ (1893) tại Tổ đình Chúc Thánh, Hội An. Năm Kỷ Hợi (1899) và năm Canh Tý (1900), Ngài được triều đình mời ra kinh đô làm thủ gia trì chẩn tế đại khoa tại chùa Kim Quang, Huế. Sau khi hạ đàn, vua Thành Thái đến ôm hôn khen ngợi và ban cho đồng kim tiền, một ca–sa và một mũ Quan Âm. Năm Đinh Dậu (1897), Ngài chú nguyện đúc Đại hồng chung tôn trí tại chùa Phước Sơn với sự chứng minh của Hòa thượng Ấn Chánh–Huệ Minh. Năm Giáp Thìn (1904), Hòa thượng Huệ Minh viên tịch, Ngài theo di chúc kế thừa trú trì chùa Bảo Sơn.

Năm Bính Ngọ (1906), Ngài khai Đại giới đàn tại chùa Từ Quang và được cung thỉnh làm Đàn đầu truyền giới tôn sư. Năm sau, Đinh Mùi (1907), Ngài tiếp tục khai đàn truyền giới tại chùa Phước Sơn, cũng trong năm này, Ngài truyền chức vị trú trì chùa Phước Sơn cho trưởng tử Thiền Phương.

Không rõ Ngài tịch năm nào, hằng năm kỵ Ngài vào ngày 18 tháng 8. Ngài có các đệ tử nổi tiếng như: Thiền Phương, Thiền Tâm, Thiền Cơ v.v...

7. Hòa thượng Như Đắc–Giải Tường–Thiền Phương

如 得 解 祥 禪 芳 (1879–1949): Chùa Phước Sơn

Hòa thượng pháp danh Như Đắc, tự Giải Tường, hiệu Thiền Phương, nối pháp đời 41 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh. Ngài họ Dương, sinh năm Kỷ Mão (1879), tại làng Phong Thăng, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên.

Năm Ất Dậu (1885) khi lên 7 tuổi, Ngài theo thân mẫu đến chùa lễ Phật và quy y Tam bảo với tổ Pháp Tạng và được đặt pháp danh Như Đắc. Nhân duyên hội đủ, Ngài phát tâm xuất gia với tổ Chơn Chánh–Pháp Tạng tại chùa Phước Sơn, Đồng Tròn.

Năm Mậu Tuất (1898), tổ Pháp Tạng cho Ngài thọ Cụ túc giới. Từ đây Ngài luôn phát tâm dõng mãnh, bồi lực chuyên tu, sưu tầm diệu nghĩa kinh điển. Năm Đinh Mùi (1907), Ngài kế thế

làm trú trì Tổ đình Phước Sơn tại thôn Đồng Tròn, làng Phú Phong, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên.

Hòa thượng Thiền Phương |
Giới hạnh kiêm ưu, kiến văn quảng bác nên Ngài được Tăng chúng và Phật tử bấy giờ tôn xưng là Cụ Nhãn Tôn sư.
Trong giai đoạn phôi thai của phong trào chấn hưng Phật giáo, Ngài cùng với chư tôn thiền đức mở các trường gia giáo để đào tạo Tăng tài kế thừa Phật pháp. Đồng thời Ngài đã vận hết tâm lực của mình đóng góp vào việc trùng tu Tổ đình Từ Quang và Bảo Sơn.
Năm Đinh Sửu (1937), do mến cảm uy đức của Ngài, Hội Phật học Thừa Thiên – Huế cung thỉnh Ngài làm Chứng minh đạo sư.

Ngài đã có công đào luyện được những bậc Tăng tài khả kính, đóng góp nhiều công lao cho công cuộc hoằng hóa độ sinh, như Hòa thượng Phước Hộ, Phước Bình, Phước Trí, Phước Cơ, Phước Ninh...

Ngài thị tịch vào ngày 10 tháng 8 năm Kỷ Sửu (1949), hưởng thọ 70 tuổi, Tăng lạp 55 hạ.

8. Hòa thượng Thị Chí–Hành Thiện–Phước Hộ(66)

是 志 行 善 福 祜 (1904–1985): Chùa Từ Quang

Hòa thượng Thích Phước Hộ, thế danh Huỳnh Văn Nghĩa, sinh ngày 24 tháng 7 năm Giáp Thìn (1904) tại làng Triều Sơn, xã Xuân Thọ, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên. Thân phụ là cụ ông Huỳnh Trung và thân mẫu là cụ bà Trần Thị Nho.

———

(66) Thông thường gọi Ngài là Phúc Hộ, nhưng căn cứ vào chữ đạo hiệu của tổ Thiền Phương cho Ngài thì gọi Phước là đúng hơn.

Hòa thượng Phước Hộ |
Năm Mậu Tý (1912), Ngài được song thân cho lên chùa Từ Giác trong địa phương, học chữ Nho với Đại sư Thiện Hạnh. Năm Đinh Tỵ (1917), Ngài được phép xuất gia tại chùa Sắc tứ Phước Sơn với Hòa thượng Như Đắc–Thiền Phương, được Bổn sư ban cho pháp danh Thị Chí, tự Hành Thiện.
Năm Nhâm Tuất (1922), chùa Linh Sơn (Hòn Chồng) thuộc thôn Ngân Sơn, xã An Thạch, huyện Tuy An trong tỉnh mở Đại giới đàn, Ngài được Bổn sư cho đến đó thọ Cụ túc giới. Đại giới đàn này do Hòa thượng Hoằng Hóa

làm Đàn đầu. Sau khi đắc giới, Ngài được Bổn sư phú pháp hiệu Phước Hộ, nối pháp đời 42 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh.

Năm Nhâm Thân (1932), Ngài được Bổn sư cho ra Huế tham học với Hòa thượng Giác Viên ở chùa Hồng Khê. Sau đó, Ngài tiếp tục học với Quốc sư Phước Huệ tại chùa Thập Tháp, Bình Định.

Năm Giáp Tuất (1934), chư sơn tỉnh Khánh Hòa thỉnh Ngài vào giữ chức Giáo thọ giới đàn tại chùa Thiên Bảo, huyện Ninh Hòa. Đến năm Đinh Sửu (1937), Ngài nhận lời mời của Hòa thượng Huệ Đạo ở Phan Rang, vào giảng dạy Phật pháp cho Tăng sinh tại Phật học đường gia giáo chùa Tây Thiên thuộc tỉnh Ninh Thuận.

Năm Mậu Dần (1938), Ngài trở về Phú Yên, hợp tác với Chư sơn, mở Phật học đường tại chùa Bảo Lâm, thôn Liên Trì, nay thuộc xã Bình Kiến, thị xã Tuy Hòa, Ngài kiêm luôn chức Giáo thọ.

Năm Tân Tỵ (1941), Ngài nhận lời mời của Tổng trị sự Hội Việt Nam Phật học Huế, ra làm giáo học lớp Sơ đẳng Phật học đường chùa Báo Quốc do Hòa thượng Thích Trí Thủ làm Giám đốc. Năm Nhâm Ngọ (1942), Ngài trở về Phú Yên, giúp việc cho Hội Phật học tỉnh nhà, thường xuyên giảng dạy giáo lý cho Tăng tín đồ Phật tử.

Năm Ất Dậu (1945), Ngài chính thức trú trì chùa Từ Quang, Ban trị sự Hội Phật học tỉnh Phú Yên cung thỉnh Ngài giữ chức Chánh Hội trưởng Hội Phật học tỉnh. Năm Đinh Hợi (1947), Ngài trùng tu khang trang lại chùa Từ Quang.

Năm Nhâm Thìn (1952) chư sơn tỉnh Bình Định mở Đại giới đàn tại chùa Thiên Bình, cung thỉnh Ngài làm Yết–ma A–xà–lê.

Trong pháp nạn năm 1963, Ngài là cây đại thụ chống đỡ ngôi nhà Phật giáo trước phong ba bão táp và che chở cho hàng Tăng ni, Phật tử toàn tỉnh giữ vững niềm tin.

Năm Giáp Thìn (1964), GHPGVNTN thành lập, Tăng tín đồ cung thỉnh Ngài giữ chức vụ Chánh đại diện GHPGVNTN tỉnh Phú Yên liên tiếp trong ba nhiệm kỳ từ năm 1964 đến năm 1970. Trong thời gian này, Ngài trùng tu lại ngôi Tổ đình Bảo Tịnh, nơi đặt trụ sở của Tỉnh giáo hội.

Năm Mậu Thân (1968), Đại giới đàn Phước Huệ được tổ chức tại Phật học viện Nha Trang, Ngài được Hòa thượng Tăng thống Thích Tịnh Khiết mời thay Hòa thượng làm Đàn đầu. Đến tháng 9, GHPGVNTN tỉnh Bình Định mời Ngài làm Đàn đầu Hòa thượng tại giới đàn Vĩnh Gia tổ chức tại chùa Long Khánh, Quy Nhơn.

Năm Tân Hợi (1971), Ngài được cung thỉnh vào Hội đồng Trưởng lão Viện tăng thống GHPGVNTN kiêm luôn chức Giám luật viện này.

Năm Quý Sửu (1973) Hòa thượng đàn chủ Thích Trí Thủ lại cung thỉnh Ngài làm Đàn đầu Hòa thượng Đại giới đàn Phước Huệ tại Phật học viện Nha Trang.

Năm Tân Dậu (1981), GHPGVN được thành lập, Ngài được cung thỉnh làm thành viên Hội đồng Chứng minh T.WGHPGVN.

Năm Nhâm Tuất (1982), Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Phú Khánh (lúc đó hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa còn hợp nhất) cũng cung thỉnh Ngài làm Chứng minh sư cho Tỉnh hội.

Ngày 11 tháng giêng năm Ất Sửu (31–1–1985), Hòa thượng thị tịch tại chùa Bảo Tịnh, hưởng thọ 82 tuổi, 63 hạ.

9. Hòa thượng Thị Niệm–Hành Đạo–Phước Ninh

是 念 行 道 福 寜 (1915–1994): ): Chùa Cảnh Phước

Hòa thượng Phước Ninh |
Hòa thượng Thích Phước Ninh, pháp danh Thị Niệm, tự Hành Đạo, hiệu Phước Ninh, nối pháp đời 42 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh. Ngài thế danh là Hồ Văn Kỷ, sinh năm Ất Mão (1915), tại thôn Triều Sơn, xã Xuân Thọ, huyện Sông Cầu, tỉnh Phú Yên. Thân phụ là cụ ông Hồ Văn Tửu và thân mẫu là cụ bà Lê Thị Bật. Năm Bính Dần (1926), Ngài xuất gia tu học với tổ Như Đắc–Thiền Phương tại Tổ đình Phước Sơn.
Năm Tân Mùi (1931), Bổn sư cho Ngài vào học tại Phật

học đường gia giáo Tây Thiên tỉnh Ninh Thuận do Hòa thượng Trí Thắng và Hòa thượng Phước Hộ trực tiếp giảng dạy.

Năm Ất Hợi (1935), Ngài trở về Phú Yên tiếp tục tham học giáo pháp tại chùa Bảo Sơn, huyện Tuy An.

Năm Canh Thìn (1940), Ngài được tổ Thiền Phương cho thọ Sa–di giới tại giới đàn chùa Thái Nguyên, huyện Thủ Đức, tỉnh Gia Định. Đến năm Đinh Hợi (1947), Ngài thọ Cụ túc giới tại giới đàn chùa Bảo Sơn, huyện Tuy An do Hòa thượng Vạn Ân làm Đàn đầu truyền giới.

Từ năm 1945 đến năm 1954, Ngài tích cực tham gia Hội Phật giáo Cứu quốc tỉnh Phú Yên và được cử giữ chức vụ Chủ tịch Phật giáo Cứu quốc huyện Đồng Xuân.

Từ năm Bính Thân (1956) đến năm Quý Mo (1963), Ngi được chư tôn đức đề cử giữ chức Hội trưởng Phật giáo huyện Tuy An.

Năm Đinh Dậu (1957), Ngài được đề cử trú trì Tổ đình Bảo Sơn, thôn Phong Thăng, x An Định, huyện Tuy An. Trước đó, Ngài cũng được Giáo hội Tăng Già tỉnh Phú Yên tiến cử trú trì cha Linh Sơn, x Xun Thọ, huyện Sơng Cầu. Năm Tân Sửu (1961), Ngài vận động thiện tín khắp nơi ủng hộ trùng tu Tổ đình Bảo Sơn thành ngôi bảo tự uy nghiêm tráng lệ cho đến ngày nay.

Năm Mậu Thn (1968), chiến tranh khốc liệt nn Ngi tạm rời qu nh lnh nạn vo Si–gịn. Nơi đây nhờ nhân duyên kết tụ, Ngài khai sơn chùa Từ Phong tại x An Khnh, quận 9, Si–gịn (nay l quận 2, Tp. HCM). Khơng bao lâu, Ngài trở về lại Tổ đình Bảo Sơn, phó chúc cho đệ tử là Ni sư Tịnh Giám trú trì cha Từ Phong.

Năm Nhâm Tý (1972), Ngài đ gĩp phần thực hiện nhiều nhiệm vụ hoằng hĩa của Gio hội Phật gio tại tỉnh nh, song song với cơng việc hướng dẫn Tăng chúng v Phật tử tu học.

Năm Nhâm Tuất (1982), sau khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập, Ngài được cử trú trì cha Bảo Tịnh thuộc phường 3, thị x Tuy Hịa; đây cịn l văn phịng của Tỉnh hội Phật gio Ph Yn. Ngi cịn được Tỉnh giáo hội cử giữ chức Chánh đại diện Phật giáo huyện Tuy An, trú trì tại cha Cảnh Phước.

Ngày 20 tháng 4 năm Giáp Tuất (30/5/1994), Ngài thị tịch tại chùa Cảnh Phước, trụ thế 79 tuổi, 47 hạ lạp.

10. Hòa thượng Thị Tín–Hành Giải–Phước Trí

是 信 行 解 福 智 (1920–2002): Chùa Triều Tôn

Hịa thượng thế danh Huỳnh Hữu Ân, sinh ngày 1 tháng 5 năm Canh Thân (1920) tại làng Phương Lưu, x Xun Thọ, huyện Đồng Xuân, Phú Yên. Thân phụ là cụ ông Huỳnh Chánh và thân mẫu là cụ bà Phạm Thị Lơ.

Năm Ất Hợi (1935), Ngài xuất gia với tổ Thiền Phương tại chùa Phước Sơn với pháp danh Thị Tín, tự Hành Giải. Từ năm 1936 đến 1943, Ngài theo học tại Phật học đường Tây Thiên, Báo Quốc, Huế.

Hòa thượng Phước Trí |
Năm Đinh Hợi (1947), Ngài thọ Cụ túc giới tại giới đàn chùa Bảo Sơn do Hòa thượng Vạn Ân làm Đàn đầu, được Bổn sư phú pháp hiệu Phước Trí, nối pháp đời 42 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh. Năm Canh Dần (1950), Ngài kế thừa Bổn sư trú trì Tổ đình Phước Sơn. Đến năm Nhâm Dần (1962), Hòa thượng Liên Tâm viên tịch, Ngài lại tiếp tục đảm đương kiêm trú trì Tổ đình Triều Tôn. Đến năm Ất Sửu (1985), Hòa thượng Phước Hộ viên tịch, Ngài lại tiếp tục đảm nhiệm trú trì Tổ đình Từ

Quang. Như vậy, cuộc đời Ngài gắn liền với ba ngôi Tổ đình chính của môn phái Chúc Thánh tại tỉnh Phú Yên.

Năm Giáp Thìn (1964), Ngài đảm nhận chức Đặc ủy Tăng sự GHPGVNTN tỉnh Phú Yên. Từ những năm 1965 đến 1967 Ngài vào nam hoằng pháp và ngụ tại chùa Thiền Tịnh, quận 2. Từ năm 1967 đến 1969, Ngài là Giáo thọ sư Phật học viện Bảo Tịnh tỉnh Phú Yên.

Năm Mậu Dần (1998), Ngài là Chứng minh đạo sư của giới đàn Liễu Quán I tổ chức tại chùa Bảo Tịnh, tỉnh Phú Yên. Nhiệm Kỳ 2002–2007, Ngài được cung thỉnh làm Chứng minh đạo sư cho Ban trị sự Phật giáo tỉnh Phú Yên.

Ngài có công trùng tu Tổ đình Phước Sơn vào các năm 1961 và 1993. Đồng thời, Ngài trùng tu chánh điện chùa Triều Tôn và vườn tháp Tổ vào các năm 1981 và 1983.

Hòa thượng viên tịch ngày 23 tháng 9 năm Nhâm Ngọ (28/10/2002), hưởng thọ 83 tuổi, 55 hạ. Bảo tháp Ngài được kiến lập tại Tổ đình Triều Tôn.

IV. Đặc điểm của sự truyền thừa

V. ĐẶC ĐIỂM CỦA SỰ TRUYỀN THỪA

Trong sự hình thành và phát triển của thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh tại Phú Yên, tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm là người có công đức rất lớn. Hầu hết các đệ tử của Ngài đều ra lập chùa, tạo nên một hệ thống các chùa trực thuộc tông môn Từ Quang và có những mối liên hệ sinh hoạt rất chặt chẽ. Những ngôi Tổ đình Từ Quang, Phước Sơn, Triều Tôn, Khánh Sơn, Bảo Sơn, Thiên Hưng v.v... một thời sản sinh các vị Cao tăng, đóng góp rất lớn trong sự phát triển của Phật giáo Phú Yên nói riêng và Phật giáo Việt Nam nói chung.

Lúc sinh thời, tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm có xuất một bài kệ truyền pháp như sau:

法 全 彰 本 性 Pháp Toàn Chương Bổn Tánh

佛 現 印 心 光 Phật Hiện Ấn Tâm Quang

雨 化 含 靈F 種 Vũ Hóa Hàm Linh Chủng

同 生 上 清 香 Đồng Sinh Thượng Thanh Hương

根 珠 盈 世 界 Căn Châu Doanh Thế Giới

花 果 滿 十 方 Hoa Quả Mãn Thập Phương

栴 檀 林 秀 麗 Chiên Đàn Lâm Tú Lệ

師 子 住 寶 場 Sư Tử Trụ Bảo Tràng

人 天 常 安 樂 Nhân Thiên Thường An Lạc

凈 妙 照 輝 凉 Tịnh Diệc Chiếu Huy Lương

九 機 皆 了 悟 Cửu Cơ Giai Liễu Ngộ

壹 達 最 吉 祥 Nhất Đạt Tối Kiết Tường

回 向 中 至 善 Hồi Hướng Trung Chí Thiện

福 慧 永 壽 昌 Phước Huệ Vĩnh Thọ Xương

皆 詣 菩 提 座 Giai Nghệ Bồ Đề Tọa

高 稱 大 法 王 Cao Xưng Đại Pháp Vương

Sở dĩ Ngài xuất bài kệ này là để truyền thừa cho hàng đệ tử tại chùa Từ Quang. Tuy nhiên về sau, hàng đệ tử của Ngài lại tiếp tục truyền theo bài kệ của Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo chứ không truyền theo bài kệ này.

Trải qua trên 200 năm hình thành phát triển, môn phái Lâm Tế Chúc Thánh tại tỉnh Phú Yên vẫn truyền theo pháp kệ của Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo chứ không có sự thay đổi nào khác. Trong những thập niên 50–60 của thế kỷ XX, do ảnh hưởng của chiến tranh nên phần lớn những ngôi chùa bị thiêu hủy hoàn toàn. Mọi giấy tờ Độ điệp của chư Tổ theo sự biến thiên ấy mà hủy diệt khiến cho việc nghiên cứu của các thế hệ sau gặp rất nhiều khó khăn về sử liệu. Ngày nay, những ngôi chùa Tổ được trùng tu nhưng không còn giữ nguyên được dáng dấp cổ xưa. Phần lớn các tháp mộ văn bia bị nắng mưa bào mòn nên không xác định được danh tánh, niên đại của chư Tổ truyền thừa.

Hiện tại, ở Phú Yên đã truyền xuống đến chữ Đồng, chữ Chúc, nhưng chư Tăng rất ít nên sự sinh hoạt của tông môn cũng trầm lắng, không còn được vượng khí như thời các ngài Phước Hộ, Phước Trí lúc sinh thời.