Hành Trạng Chư Thiền Đức Xứ Quảng

Dẫn Từ

THÍCH NHƯ TỊNH

Sưu tầm Biên soạn

HÀNH TRẠNG

CHƯ THIỀN ĐỨC

XỨ QUẢNG

NHÀ XUẤT BẢN TÔN GIÁO HÀ NỘI

PL. 2552 – DL.2008

DẪN TỪ

( Thay lời giới thiệu )

Tìm về cội nguồn tốt đẹp là điều cần thiết mà mọi người đều mong muốn thực hiện để cuộc sống mỗi lúc tươi sáng hơn lên, sự an lạc mỗi ngày được thể hiện. Điều này càng cấp thiết gấp bội trong các thời kỳ u trệ.

Có lẽ nhận ra điều cần yếu nầy, nên thời nào cũng có người nghiên cứu và viết lịch sử, may ra tìm được những tấm gương sáng để noi theo; con cháu ở nhiều thế hệ tránh được các trở ngại trên bước đường thăng hoa.

Đây là một sứ mạng thiêng liêng cao cả. Chúng ta nên trân trọng. Muốn được như thế, người viết lịch sử phải có lòng nhiệt thành, vô tư và sáng suốt.

Về các nhân vật lịch sử, có người chỉ có 1 hoặc hay hội đủ cả 3 thể loại:

1. Loại huyền sử: những sự kiện biệt lệ mà tầm nhận thức thông thường không thể với tới được, chẳng hạn như Ngài Thị Thủy (Thích Quảng Đức). Dĩ nhiên phải tránh sự lạm dụng tưởng tượng.

2. Loại chánh sử: Những tài liệu được ghi chép rõ ràng đáng tin cậy, bao gồm các văn kiện trong các gia phả, bia ký, giấy độ điệp, tờ di chúc, di cảo, sách vở, báo chí, phim ảnh.

3. Loại dã sử: Những giai thoại có thật đang lưu hành tại địa phương của nhân vật ấy.

Đây là điều mong ước của tôi đối với tác giả Thích Như Tịnh trong tập " Hành Trạng Chư Thiền Đức Xứ Quảng " viết về các vị Tăng Ni quá cố tại quê nhà Quảng Nam.

Rất mong sự bổ túc các tài liệu chính xác (nếu có) của các bậc tôn túc và các thế hệ mai sau.

Chùa Lầu, ngày 23-2-Mậu Tý (2008)

THÍCH QUẢNG HẠNH

Lời Nói Đầu

LỜI NÓI ĐẦU

Trong bước đường Nam tiến của cha ông, Quảng Nam là mảnh đất tiền đồn, chứng kiến biết bao sự biến thiên của dân tộc Việt. Danh từ Quảng Nam chính thức có tên trong lịch sử vào thời vua Lê Thánh Tông năm Hồng Đức thứ 2 (1471) với tên gọi ban sơ: Quảng Nam Thừa Tuyên Đạo, tính đến nay cũng đã tròn 537 năm. Trải qua ngần ấy năm với bao nhiêu thăng trầm, danh từ Quảng Nam vẫn tồn tại mặc dù trải qua nhiều triều đại, thể chế chính trị và địa bàn có đôi khi rộng hẹp khác nhau.

Ngay từ ngày đầu thành lập đạo thừa tuyên Quảng Nam, Phật giáo đã có mặt để cùng sẻ chia những gian nan với dân tộc, bởi lẽ điều căn bản của người Việt là đi đến đâu lập chùa thờ Phật đến đó. Tuy nhiên, những thư tịch cổ xưa không còn nhiều để chúng ta biết được tình hình sinh hoạt của Phật giáo thời ban sơ ở mảnh đất chưa mưa đã thấm này.

Trong quá trình tìm hiểu sự hình thành và phát triển của thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh cũng như lịch sử Phật giáo Quảng Nam, chúng tôi đã tìm thấy được

hành trạng của chư vị tổ sư, các vị Hòa thượng v.v... mà từ đó mới hiểu các Ngài đã dùng rất nhiều phương tiện trong hạnh nguyện độ sanh. Đồng thời chúng tôi trộm nghĩ rằng: ngày hôm nay mình được gặp Phật pháp, được xuất gia học đạo đều nhờ vào công đức giáo hóa và lòng từ bi của các vị tiền nhân. Vì thế, bổn phận của đàn hậu học cần phải ghi lại hành trạng của quý Ngài để làm tấm gương soi, để tự răn mình trong thời đại vật chất. Cũng mong ước rằng, đây là tài liệu bước đầu cho việc tham cứu sau này, và cũng là việc làm mang tính cách "Ẩm thủy tư nguyên" báo đáp ân giáo hóa của lịch đại tổ sư.

Thời gian qua, chúng tôi sưu tầm, biên soạn lại tiểu sử của các vị tổ sư, Hòa thượng, Ni trưởng, Ni sư, tập hợp thành sách "Hành Trạng Chư Thiền Đức Xứ Quảng " và phân ra 3 phần như sau:

Phần I: Tiểu sử của các vị Tổ sư, Hòa thượng xuất gia và hành đạo tại Quảng Nam cũng như các vị ở các tỉnh khác đến giáo hóa và viên tịch tại Quảng Nam.

Phần II: Tiểu sử của các vị Tổ sư, Hòa thượng xuất gia tại Quảng Nam nhưng hoằng hóa ở xứ người cũng như là người sinh trưởng tại Quảng Nam nhưng xuất gia và hành đạo tại các tỉnh thành.

Phần III: Tiểu sử của chư vị Ni trưởng, Ni sư hành đạo viên tịch tại Quảng Nam cũng như chư Ni người Quảng Nam xuất gia hành đạo tại các địa phương khác.

Về thứ tự, chúng tôi sắp xếp theo năm viên tịch. Vị nào viên tịch trước chúng tôi để trước, viên tịch sau thì để sau để tiện việc tra cứu.

Về cách xưng hô, đối với chư vị Hòa thượng viên tịch trước năm 1930, tức là trước thời chấn hưng Phật giáo chúng tôi chỉ ghi pháp danh, pháp hiệu chứ không dùng chữ Thích. Ví dụ: Hòa thượng Ân Triêm, chúng tôi ghi là Hòa thượng Thiệt Dinh Ân Triêm. Những vị viên tịch sau năm 1930 thì chúng tôi dùng chữ Thích đứng trước. Ví dụ: Hòa thượng Phước Trí, chúng tôi ghi là Hòa thượng Thích Phước Trí. Bởi lẽ trước thời chấn hưng Phật giáo, các Ngài dùng họ của mình gắn với đạo hiệu để xưng hô chứ không dùng chữ Thích như chư Tăng hiện nay.

Trong tập sách này, chúng tôi có đưa vào tiểu sử của các vị Hòa thượng ở thành phố Đà Nẵng, bởi vì, chúng tôi thiết nghĩ thành phố Đà Nẵng trước đây trực thuộc tỉnh Quảng Nam, sau năm 1975 là tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng, và hiện tại địa lý hành chính tách biệt tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng. Vì thế, lịch sử

Phật giáo Đà Nẵng cùng với Quảng Nam là một, không thể tách rời.

Trong quá trình tìm hiểu, chúng tôi còn biết Quảng Nam còn nhiều vị danh tăng như: ngài Phổ Triêm ở chùa Vạn Đức-Hội An; ngài Quảng Viên ở chùa Chúc Thánh-Hội An; ngài Phổ Minh, Phổ Hóa, Phổ Trí ở chùa Phước Lâm-Hội An, ngài Tăng Cang Từ Nhẫn, Tăng cang Thiện Trung ở chùa Tam Thai; ngài Tôn Nguyên ở chùa Linh Ứng-Ngũ Hành Sơn; ngài Trí Quang, Hoằng Cam ở chùa Cổ Lâm-Đại Lộc v.v... Tuy nhiên, chúng tôi chưa đủ tư liệu để viết lại lịch sử các Ngài. Đây cũng là điều đáng tiếc cho đàn hậu học chúng ta.

Trong tập sách này còn rất nhiều điều khiếm khuyết, ngưỡng mong chư tôn thiền đức Tăng ni, quý vị thiện hữu tri thức, quý vị yêu quê hương và lịch sử Phật giáo xứ Quảng vui lòng góp ý, bổ khuyết để lần tái bản được hoàn chỉnh hơn.

Viên Giác mùa xuân năm Mậu Tý (2008)

Hậu học THÍCH NHƯ TỊNH

Cẩn bút

Phần I: Hành Trạng Chư Thiền Đức Hành Đạo Tại Quảng Nam

PHẦN I

HÀNH TRẠNG CHƯ THIỀN ĐỨC HÀNH ĐẠO

TẠI QUẢNG NAM

1. Hòa Thượng Minh Hải - Pháp Bảo

Hòa Thượng

MINH HẢI – PHÁP BẢO

( 1670 – 1746 )

Khai Sơn Chùa Chúc Thánh – Hội An

Khai Tổ Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh

Hòa thượng thế danh Lương Thế Ân, sinh vào giờ Tuất, ngày 28 tháng 6 năm Canh Tuất (1670) nhằm vào năm Khang Hy thứ 8 triều nhà Thanh tại làng Thiệu An, huyện Đồng An, phủ Tuyền Châu, tỉnh Phước Kiến, Trung Quốc. Thân phụ Ngài là cụ ông húy Lương thụy Đôn Hậu, thân mẫu tộc Trần thụy Thục Thận. Ngài là người con thứ 2 trong gia đình có 3 anh em, anh trai là Lương Thế Bảo, em trai là Lương Thế Định.

Được sinh ra trong một gia đình thuần phong Nho giáo, nên thuở thiếu thời, Ngài tỏ ra thông minh khác người. Năm Mậu Ngọ (1678), Ngài được song thân đưa đến xuất gia tại chùa Báo Tư thuộc tỉnh Phước Kiến, lúc bấy giờ Ngài vừa tròn 9 tuổi. Sau một thời gian dài tu học, khi tuổi vừa tròn 20 thì Ngài được đăng đàn thọ cụ túc giới với pháp danh Minh Hải, tự Đắc Trí, hiệu là Pháp Bảo, nối pháp đời 34 tông Lâm Tế truyền theo bài kệ của tổ Vạn Phong Thời Ủy.

Tại Việt Nam, vào niên hiệu Cảnh Trị năm thứ 3 đời vua Lê Huyền Tôn, Đinh Tỵ (1677) đời chúa Nguyễn Phúc Tần, Ngài Nguyên Thiều đi theo thuyền buôn sang An Nam, đến trú tại phủ Quy Ninh (Bình Định) lập chùa Thập Tháp - Di Đà. Sau đó, Ngài ra Thuận Hóa lập chùa Hà Trung và chùa Quốc Ân. Thể theo lời thỉnh cầu của chúa Nguyễn Phúc Trăn (1648-1681), ngài Nguyên Thiều trở về Trung Quốc thỉnh chư tăng và các pháp khí sang An Nam lập đàn truyền giới. Mãi cho đến năm Ất Hợi (1695) thì Ngài mới thỉnh được Hòa thượng Thạch Liêm cũng như các ngài Minh Hải-Pháp Bảo, Minh Vật-Nhất Tri, Minh Hoằng-Tử Dung, Minh Lượng-Thành Đẳng v.v… trong hội đồng thập sư sang truyền giới. Phái đoàn xuống thuyền tại bến Hoàng phố và cập bến Hội An vào ngày 28 tháng Giêng năm Ất Hợi (1695). Sau đó đoàn ra Thuận Hóa và được chúa Nguyễn Hiển Tông đón tiếp trọng thể và thỉnh về trụ tại chùa Thiền Lâm.

Ngày mồng 1 tháng 4 năm Ất Hợi (1695), giới đàn được khai mở do Ngài Thạch Liêm làm Đàn đầu Hòa thượng. Giới đàn truyền các giới Sa Di, Tỳ Kheo và Bồ tát với tất cả 1400 giới tử trong đó có cả các vương hầu khanh tướng. Đặc biệt, Quốc chúa Nguyễn Phúc Chu được truyền riêng 1 đàn giới và được Hòa

thượng đàn đầu ban cho pháp danh Hưng Long, hiệu là Thiên Túng Đạo Nhơn.

Sau khi giới đàn thành tựu, ngày 28 tháng 6 năm Ất Hợi (1695), phái đoàn trở vào lại Hội An để chờ thuyền về nước. Tại Hội An, đoàn trú tại chùa Di Đà (sau này đổi tên là Chiên Đàn) và thể theo lời thỉnh cầu của chư Tăng cũng như bổn đạo, Ngài Thạch Liêm lập đàn truyền giới cho 300 giới tử. Ngày 19, đoàn rời Hội An ra Cù Lao Chàm, lên thuyền chờ gió. Ngày 30 thuyền nhổ neo nhưng bị nghịch gió nên phải trở lại Hội An. Ngày 12 tháng 10, chúa Nguyễn mời ngài Thạch Liêm trở lại Phú Xuân lập đàn cúng Phật truyền giới một lần nữa tại chùa Linh Mụ. Sau đó đến ngày 24 tháng 6 năm Bính Tý (1696) ngài Thạch Liêm cùng với phái đoàn trở về Quảng Đông và không qua nữa.

Sau khi Ngài Thạch Liêm về nước, có một số vị trong phái đoàn ở lại An Nam, trác tích khai sơn hoằng hóa như ngài Minh Hoằng-Tử Dung khai sơn chùa Ấn Tông ở Thuận Hóa, ngài Minh Lượng-Thành Đẳng khai sơn chùa Vạn Đức tại Cẩm Hà, Hội An và ngài Minh Hải-Pháp Bảo khai sơn chùa Chúc Thánh tại Cẩm Phô-Hội An. Lúc bấy giờ Ngài độ khoảng 26 hoặc 27 tuổi.

Từ những ngày đầu tiên ở nơi mảnh đất đầy cát bụi này, Ngài chỉ lập một thảo am để tịnh tu phạm

hạnh. Dần dần hương giới đức của Ngài lan tỏa khắp mọi nơi, ảnh hưởng đạo đức đến người dân phố Hội và các vùng phụ cận nên đồ chúng ngày một quy ngưỡng tham học.

Thấy cơ duyên hóa độ đã đến, Ngài chính thức khai đường giảng pháp, tiếp tăng độ chúng. Để cho sự truyền thừa có quy cũ dài lâu, Ngài biệt xuất một bài kệ truyền pháp. Bài kệ truyền pháp của Ngài như sau:

Minh Thiệt Pháp Toàn Chương

Ấn Chơn Như Thị Đồng

Chúc Thánh Thọ Thiên Cửu

Kỳ Quốc Tộ Địa Trường

Đắc Chánh Luật Vi Tông

Tổ Đạo Giải Hạnh Thông

Giác Hoa Bồ Đề Thọ

Sung Mãn Nhơn Thiên Trung

Từ đây, trong dòng lịch sử truyền thừa của Phật giáo Việt Nam có một dòng thiền mới xuất hiện mà sử sách gọi là dòng thiền Chúc Thánh, hay còn gọi thiền phái Minh Hải Pháp Bảo.

Trong bài kệ này, 4 câu đầu dùng để đặt pháp danh và 4 câu sau dùng để cho pháp tự. Hiện nay, dòng thiền Chúc Thánh đã truyền xuống đến các chữ Thánh,

Thọ và sự ảnh hưởng của dòng thiền này không những ở các tỉnh miền Trung, miền Nam mà còn lan tận đến các quốc gia ở các châu lục trên thế giới.

Sau gần 50 năm sang An Nam trác tích hoằng hóa, đến ngày mồng 7 tháng 11 năm Bính Dần (1746), Ngài gọi đồ chúng đến dặn dò và đọc kệ phú chúc:

Nguyên phù pháp giới không

Chơn như vô tánh tướng

Nhược liễu ngộ như thử

Chúng sanh dữ Phật đồng

Tạm dịch:

Pháp giới như mây nổi

Chân như không tánh tướng

Nếu hiểu được như vậy

Chúng sanh với Phật đồng

Sau khi phú chúc cho hàng môn đệ xong thì Ngài thâu thần thị tịch, trụ thế 77 tuổi. Đồ chúng cung thỉnh nhục thân của Ngài nhập bảo tháp ở phía Tây Nam trong khuôn viên tổ đình Chúc Thánh.

Đệ tử của ngài gồm có những vị hữu danh như sau:

Thiệt Dinh Chánh Hiển Ân Triêm: Khai sơn chùa Phước Lâm – Quảng Nam.

Thiệt Diệu Chánh Hiền: Trụ trì chùa Chúc Thánh – Quảng Nam

Thiệt Uyên Chánh Thông Chí Bảo: Khai sơn chùa Bảo Lâm – Quảng Ngãi.

Thiệt Úy Chánh Thành Khánh Vân: Trụ trì chùa Thiên Ấn – Quảng Ngãi.

Thiệt Thuận Chánh Mạng Huệ Trương: Khai sơn chùa Linh Sơn – Bình Định.

Thiệt Đăng Chánh Trí Bửu Quang: Khai sơn chùa Sơn Long – Bình Định.

Thiệt Bảo Cảm Ứng: Khai sơn chùa Tập Phước – Gia Định.

Hằng năm, vào ngày mồng 7 tháng 11, Tăng Ni Phật tử trong toàn tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng vân tập về Chúc Thánh làm lễ tưởng niệm công đức của Ngài. Đặc biệt, cứ 3 năm một lần, vào các năm Dần, Tỵ, Thân, Hợi, Tăng Ni khắp nơi trong nước thuộc dòng Lâm Tế Chúc Thánh tổ chức về nguồn nhân lễ húy kỵ của tổ khai sơn. Hiện tại dòng Lâm Tế Chúc Thánh phát triển sâu rộng trong và ngoài nước, tất cả cũng đều nhờ vào hồng ân của Tổ.

Thật là, Một cõi sinh nhiều cành nơi nơi rợp bóng Pháp,

Bao đời nối dòng kệ chốn chốn kết rừng Thiền

2. Hòa Thượng Thiệt Dinh - Ân Triêm

Hòa Thượng

THIỆT DINH – ÂN TRIÊM

( 1712 – 1796 )

Khai Sơn Chùa Phước Lâm – Hội An

Hòa thượng thế danh Lê Hiển, sinh năm Nhâm Thìn (1712) tại xã Bến Đền, phủ Điện Bàn, dinh Quảng Nam. (nay là xã Điện Quang, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam).

Tương truyền rằng mẹ Ngài một đêm nằm mộng thấy con trâu chọc sừng chui vào bụng, bà bắt đầu thọ thai. Từ khi mang thai, bà cảm thấy nhàm chán những thức ăn thịt cá, chỉ dùng toàn chay tịnh và sau đó sanh ra Ngài.

Chủng tử Phật tánh của Ngài sâu dày đã hiện rõ ngay thuở thiếu thời, từ khi lọt lòng mẹ cho đến tuổi đồng ấu Ngài chỉ ăn chay. Mẹ có cho món ăn mặn thì Ngài đều từ chối. Có hôm, mẹ Ngài thương con gắp thịt để dưới chén rồi bới cơm lên trên và đưa cho Ngài ăn. Nhưng với linh tính nên Ngài không dùng chén cơm ấy. Biết con có duyên với cửa Thiền nên khi vừa tròn 10 tuổi, cha mẹ đã đưa Ngài đến chùa Chúc Thánh thọ giáo với thiền sư Minh Hải-Pháp Bảo. Thấy Ngài đỉnh ngộ

khác người, Tổ biết là người có đạo cốt, tương lai có thể làm rạng rỡ cho Phật pháp nên thâu nhận làm đồ đệ.

Ngài tính tình ôn hòa, trí căn nhạy bén cộng thêm sự tinh tấn tu học nên không bao lâu đã nhận được lẽ huyền vi của đạo. Đến năm 20 tuổi, Ngài được tổ Minh Hải cho thọ giới Cụ túc với pháp danh Thiệt Dinh, tự Chánh Hiển, hiệu Ân Triêm. Như vậy, Ngài nối pháp đời 35 dòng Lâm Tế và thế hệ thứ 2 của pháp phái Chúc Thánh.

Năm 25 tuổi, Ngài xin tổ Minh Hải ra lập thảo am Phước Lâm tại ấp Trảng Kèo, xã Thanh Hà, phủ Điện Bàn (Nay là phường Thanh Hà-Thị xã Hội An) để tiện việc tu niệm.

Năm Bính Dần (1746) vào ngày mồng 7 tháng 11, tổ sư Minh Hải viên tịch. Trước lúc viên tịch, Tổ đã ân cần phó chúc, truyền trao y bát ấn chứng cho Ngài làm tổ kế thừa đời thứ 2 dòng thiền Chúc Thánh.

Với sự ấn chứng của Bổn sư cũng như sự nổ lực tự thân, không bao lâu, hương thơm giới hạnh của Ngài lan khắp mười phương và đồ chúng theo về tu học ngày càng đông đảo, dần dần tịnh thất Phước Lâm trở thành một Tùng Lâm nguy nga tại Xứ Quảng.

Sau hơn 50 năm khai sáng và hành đạo tại Phước Lâm, Ngài thấy cơ duyên đến đây đã mãn nên tập họp

đồ chúng cũng như thân hào xã Bến Đền và thân tộc đến rồi hỏi:

- Sau khi tôi viên tịch, hài cốt của tôi giao cho ai?

Đại diện thân hào xã Bến Đền thưa:

- Ngài là người của bản xã, nhưng đã xuất gia theo đạo Phật, nay Ngài trở thành người của đạo thì nên giao linh cốt của Ngài cho môn đồ đệ tử là đúng.

Đại diện tộc Lê cũng đồng nhất quan điểm như vậy.

Sau khi thu xếp mọi việc và ấn chứng cho đệ tử Pháp Ấn kế thế trụ trì Phước Lâm, Ngài viên tịch vào ngày mồng 24 tháng 4 năm Bính Thìn (1796) thọ 85 tuổi. Đồ chúng xây bảo tháp tại phía Tây Nam chùa Phước Lâm để phụng thờ linh cốt của Ngài.

Nhìn lại cuộc đời của Ngài thì quả thật là hy hữu. Hơn 60 năm tu hành và hoằng dương Phật pháp, Ngài đã kế thừa nghiệp Tổ thắp sáng ngọn đèn chánh pháp và làm cho Phật giáo Quảng Nam ngày một hưng thịnh. Trong lịch sử phát triển và truyền thừa của dòng thiền Chúc Thánh thì tổ đình Phước Lâm dưới sự hướng dẫn hoằng hóa của Ngài đóng một vai trò hết sức quan trọng. Nếu tổ đình Chúc Thánh là cái nôi của môn phái thì Phước Lâm là trung tâm truyền giáo chính thức. Bởi lẽ nơi đây Ngài đã đào tạo một thế hệ kế thừa như các

ngài: Pháp Ấn Tường Quang Quảng Độ: trụ trì chùa Phước Lâm-Hội An và Viên Tôn tại Bình Sơn-Quảng Ngãi; Pháp Chuyên Luật Truyền Diệu Nghiêm: khai sơn chùa Từ Quang-Phú Yên; Pháp Kiêm Luật Oai Minh Giác còn gọi là tổ Bình Man Tảo Thị: trụ trì chùa Phước Lâm-Hội An; Pháp Tịnh Luật Phong Viên Quang: khai sơn chùa Thiên Hòa-Tuy Phước-Bình Định v.v…đã làm rạng danh Phật giáo xứ Quảng và thiền phái Chúc Thánh. Từ Phước Lâm, các Sứ giả Như Lai đã lên đường đem ánh sáng của chánh pháp đến với các tỉnh ở Đàng Trong như Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên… và những hạt giống ấy ngày càng lên xanh tốt đúng như ý nghĩa Phước Lâm mà Ngài đã chọn.

3. Hòa Thượng Pháp Kiêm - Minh Giác

Hòa Thượng

PHÁP KIÊM – MINH GIÁC

( 1747 – 1830 )

Trụ Trì Chùa Phước Lâm – Hội An

Hòa thượng thế danh Võ Đức Nghiêm, sinh vào giờ Tuất ngày 15 tháng 1 năm Đinh Mão (1747) nhằm vào năm Cảnh Hưng thứ 8 đời vua Lê Hiển Tông (theo sử Đàng Trong thì thuộc năm thứ 10 đời chúa Võ Vương - Nguyễn Phúc Khoát ) tại thôn Ngọc Trì, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi.(nay thuộc huyện Bình Sơn-Quảng Ngãi). Tuy tuổi đồng ấu nhưng Ngài đã biểu hiện sự thông tuệ khác người, tính thích sự yên tỉnh, trầm mặc, ít nói cười khác hẳn mọi đứa trẻ cùng trang lứa. Đặc biệt khi còn tuổi hài đề Ngài đã sớm biết niệm Nam Mô Phật, thể hiện chí nguyện thoát tục của mình.

Năm Kỷ Mão (1759), khi vừa tròn 12 tuổi, Ngài xin phép song thân lên đường tầm sư học đạo. Nghe nói có thiền sư Ân Triêm, trú trì chùa Phước Lâm-Hội An là bậc cao tăng đắc đạo nên Ngài tìm đến tham lễ và xin xuất gia học đạo. Thấy Ngài tuổi nhỏ nhưng khí độ khác người nên Tổ hoan hỷ nhận làm đồ đệ, ban cho pháp danh Pháp Kiêm, tự Luật Oai. Như vậy Ngài thuộc đời thứ 36 thiền phái Lâm Tế và cũng là thế hệ

thứ 3 pháp phái Chúc Thánh theo bài kệ truyền thừa của tổ sư Minh Hải Pháp Bảo.

Sau khi xuất gia, Ngài dốc chí theo thầy học đạo. Với một bình bát, một ca sa, Ngài sống đời giản dị, sớm tối tham thiền, nghiên tầm kinh điển. Tuy còn trẻ tuổi nhưng vốn tính thông tuệ khác người, cộng với sự tu hành thực chứng của bản thân nên Ngài thấu suốt được nghĩa lý Tam Thừa-Nhị Đế khiến cho khắp chốn Tòng Lâm đều mến mộ.

Năm Canh Dần (1770), sau hơn 10 năm tu tập tại Phước Lâm, Ngài xin về làng thăm viếng song thân. Lúc bấy giờ giặc mọi Đá Vách lại tập trung đồ đảng quấy nhiễu cướp phá khắp tỉnh Quảng Ngãi, Ngài tòng quân dưới quyền chỉ huy của Cai bạ Trần Phúc Thành [1] đánh dẹp loạn phỉ, đem lại sự bình yên cho quê hương. Trong quân ngũ, Ngài lập được nhiều chiến công nên dần dần được thăng lên chức chỉ huy. Lúc bấy giờ phong trào Tây Sơn đang phát khởi, khắp nơi loạn ly, bao nhiêu biến động của đất nước càng khiến cho Ngài thấy rõ hơn tuồng ảo hóa của cuộc sống, mùi công danh phú quý như gió thoảng mây trôi làm sao lay động được tâm hồn của bậc Đại Sĩ. Thế là Ngài âm thầm treo ấn từ quan, sau khi dặn dò mọi việc trong thân tộc Ngài trở lại Hội An tiếp tục chí nguyện lúc ban đầu của mình.

Về Hội An, Ngài phát nguyện quét chợ 20 năm để sám hối tội lỗi đã gây ra trong chiến tranh. Quét chợ để làm sạch cảnh trần ai và cũng là quét sạch mọi cấu bẩn trong tâm, dọn mình khiết tịnh để tiến lên bờ giác.

Trong nhật dụng, tám cấu đều không, chúng vui đón cơn gió mát

Trên đường đi, một trần không nhiễm, người mừng uống được nước trong.

Trong suốt 20 năm trời ròng rã, dù cho Đông-Hạ tiết trời khắc nghiệt nhưng Ngài vẫn không sờn lòng, miệt mài với hạnh nguyện của mình một cách rất đều đặn, miên mật không gián đoạn. Buổi sáng và chiều Ngài cầm chổi quét chợ, trưa ôm bình bát khất thực và tối nghỉ tại chợ, tham thiền niệm Phật cho đến nửa đêm mới đặt lưng xuống chiếu.

Hơn 20 năm Ngài sống lăn lộn trong cõi trần ô nhiễm nhưng tâm vẫn thanh tịnh, không mảy may dao động trước cảnh sắc không của cuộc đời. Với đạo hạnh thâm sâu như vậy, Ngài được Tăng tín đồ tại Phố Hội cũng như mọi nơi mến mộ và xem như bậc Bồ Tát hiện thân.

Năm Mậu Ngọ (1798), sau khi công hạnh đã viên mãn, Ngài được Chư Sơn cũng như tín đồ thỉnh về trụ trì chùa Chiên Đàn và tôn hiệu là Minh Giác Hoà

Thượng. Trong tờ biểu tôn xưng có nói: “ Phật là giác giả, Hòa thượng có tính thông tuệ, tự cho con đường tình duyên danh lợi đã 20 năm nay như đem dao cắt đứt hẳn, coi giống cát sông bọt nổi. Lại đem mình ở nơi thị tỉnh chịu đựng bụi trần nhọc lòng khổ chí để giữ vững tâm niệm nhập đạo mà thành tựu tấm thân chứng đạo. Đã hay tự mình khai giác hết thảy những người có tình như chiêm bao thức giấc vậy. Trong điển Phật có nói: Tự mình biết, bảo cho người khác biết, đó là có ý nghĩa đầy đủ tiếng khen về biết rõ cả”.

Chùa Phước Lâm là nơi Ngài xuất gia từ tấm bé đang rơi vào cảnh hoang tàn do chiến tranh gây ra. Sau khi trở lại hình thức tu sĩ, Ngài trở về chùa xưa cùng với thiền sư Pháp Ấn-Quảng Độ quyên mộ vàng bạc, tạo tượng, đúc chuông v.v… xây dựng Phước Lâm thành một ngôi Tùng Lâm nguy nga tráng lệ-một trong những danh lam nổi tiếng của đất Quảng.

Sau khi trùng tu lại chùa, Ngài kế thế trụ trì Phước Lâm [2]. Từ đó, Ngài gióng Pháp Cổ, khai đàn giảng kinh thuyết pháp, tiếp tục thắp sáng ngọn đèn chánh pháp làm cho Phật giáo ngày càng hưng thịnh.

Năm Mậu Dần (1818), thiền sư Toàn Đức-Hoằng Tông trùng tu chùa Vạn Đức và đúc đại hồng chung dưới sự chứng minh của Ngài.

Ngày 27 tháng 5 năm Tân Tỵ (1821), Minh Mạng năm thứ 2, Ngài được triều đình mời ra tham dự đại trai đàn tổ chức tại chùa Thiên Mụ-Huế.

Năm Nhâm Ngọ (1822) và Canh Dần (1830), Ngài đứng ra quyên mộ và chứng minh đúc hai quả đại hồng chung tôn trí tại chùa Phước Lâm và chùa Hải Tạng để sớm tối tiếng chuông ngân nga thức tỉnh nhân thế. Hiện nay, ba quả chuông này vẫn còn tại các chùa, điều này là một sự chứng minh cụ thể công đức hoằng hóa của Ngài thật vô cùng to lớn.

Hòa thượng là người tính tình chất trực thẳng thắn, điều này được thể hiện qua bản phú chúc cho đệ tử là Toàn Định Bảo Tạng như sau: “… Lời ta thẳng như thước dây, nặng như vàng đá, nếu có kẻ ương ngạnh vi phạm, hoặc trong chúng có kẻ bất tuân, cứ theo pháp mà trừng trị để về sau đại chúng được an hòa…”

Mùa Đông năm Canh Dần, Ngài biết thời tiết nhân duyên đã đến nên gọi đồ chúng lại dặn dò khuyến tấn, ấn chứng cho đệ tử Toàn Nhâm-Quán Thông kế thừa y bát trú trì chùa Phước Lâm và an nhiên thị tịch vào giờ Tý ngày mồng 10 tháng 11 năm Canh Dần (1830) hưởng thọ 84 tuổi. Thiền sư Toàn Nhâm-Quán

Thông cùng môn đồ cung thỉnh nhục thân Ngài nhập bảo tháp trong khuôn viên chùa Phước Lâm.

Một Hòa thượng tại Huế đã xưng tán, tóm lược cả cuộc đời hành đạo và công đức của Ngài qua hai câu đối thờ như sau:

- Bình Man, tảo thị, lưỡng độ gian lao, xuất gia kỳ, phát nguyện vưu kỳ, bát dật sanh thiên thành chánh giác.

- Tạo tự, chú chung, nhị thung công đức, cách cựu hảo, đảnh tân cố hảo, thiên thu giác thế vĩnh truyền đăng.

Tạm dịch:

- Dẹp giặc, quét chợ, mấy độ gian lao, xuất gia lạ, phát nguyện càng thêm lạ, tám mươi vãng sanh thành chánh giác.

- Làm chùa, đúc chuông, biết bao công đức, sữa cũ đẹp, làm mới lại càng đẹp, ngàn năm sáng mãi ngọn đèn thiền.

Nhìn lại cuộc đời của Ngài, sinh ra trong giai đoạn đất nước nhiễu nhương, lòng dân ly tán nhưng Ngài vẫn luôn giữ vững tâm đạo của mình. Hạnh nguyện của Ngài quả thật là vô tiền khoáng hậu trong dòng sử Phật Việt. Tiếng chổi quét chợ năm xưa ngừng

đã lâu nhưng pháp âm mãi vẫn còn vang vọng. Những lời pháp vô ngôn nhưng đi sâu vào trong lòng người một cách thiết thực. Nhập thế tích cực nhưng tâm không gợn một mảy bụi trần. Ngày nay người dân Phố Hội vẫn còn nhắc đến Ngài với cái tên dung dị: Tổ Bình Man Tảo Thị.

Bị chú:

[1]. Theo Đại Nam Thực Lục (NXB Giáo Dục-2002) trang 174 ghi rằng: Năm Canh Dần (1770) chúa Võ Vương-Nguyễn Phúc Khoát cử Trần Phúc Thành làm cai bạ, tuần hành 5 phủ (Thăng Bình, Điện Bàn, Quảng Ngãi, Quy Nhơn, Phú Yên) và sai Phúc Thành đem quân đi dẹp giặc Ác Man hay còn gọi là Mọi Đá Vách. Căn cứ vào sử liệu này và những mốc niên đại của cuộc đời Ngài Pháp Kiêm, ta có thể khẳng định giai đoạn Ngài tòng quân dẹp giặc Mọi Đá Vách vào khoảng năm 1770 dưới quyền chỉ huy của Cai bạ Trần Phúc Thành. Còn việc Ngài được phong chức chỉ huy thì chưa xác định được Ngài làm đến chức gì.

[2]. Năm 1796 tổ Ân Triêm viên tịch. Lúc bấy giờ ngài Pháp Kiêm-Luật Oai còn đang thực hành hạnh nguyện tại chợ Hội An. Vì thế ngài Pháp Ấn- Quảng Độ kế vị trú trì chùa Phước Lâm. Năm 1798 ngài Pháp Kiêm trở lại đời sống xuất gia và cùng với ngài Pháp

Ấn trùng tu lại chùa Phước Lâm. Sau đó có lẽ ngài Pháp Ấn trao lại sứ mệnh trụ trì Phước Lâm cho ngài Pháp Kiêm và về trụ trì chùa Viên Tông (sau cải đổi lại là Diệu Giác) tại Bình Sơn, Quảng Ngãi và viên tịch tại đây. Tháp mộ Ngài vẫn còn tại chùa Diệu Giác.

4. Hòa Thượng Toàn Đức - Hoằng Tông

Hòa Thượng

TOÀN ĐỨC – HOẰNG TÔNG

( 1779 – 1843 )

Trụ Trì Chùa Vạn Đức – Hội An

Hòa thượng thế danh Đoàn Văn Thu, sinh vào giờ Ngọ ngày 20 tháng 12 năm Kỷ Hợi (1779) tại phường Trung Tín, xã Nha Phiến, huyện Phù Ly, phủ Quy Nhơn, trấn Bình Định.(nay là làng Trung Tín, thị trấn Tuy Phước, tỉnh Bình Định).

Vốn nhân duyên nhiều đời trong ngôi nhà Phật pháp, Ngài từ quê nhà tìm đến chùa Phước Lâm-Quảng Nam xuất gia với tổ Pháp Kiêm Minh Giác. Sau khi thọ giới, Ngài được Bổn sư ban cho pháp danh Toàn Đức, hiệu Hoằng Tông [1] nối pháp đời 37 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 4 pháp phái Chúc Thánh.

Sau khi tổ Phổ Triêm viên tịch, Ngài được sơn môn cung thỉnh làm trụ trì tổ đình Vạn Đức, một trong những ngôi tổ đình lớn tại Quảng Nam do tổ Minh Lượng Thành Đẳng khai sơn. Từ đây, Ngài vận dụng hết khả năng của mình để trùng hưng ngôi Tam Bảo sau một thời điêu linh của cuộc chiến Tây Sơn.

Vào thời Tây Sơn, hầu như chuông của các chùa đều bị quân Tây Sơn đem nấu lấy đồng để đúc súng. Chuông chùa Vạn Đức cũng rơi vào tình trạng như vậy. Vì thế, sau khi kế vị trụ trì, ngài Toàn Đức bèn quyên mộ đúc một quả chuông nặng 200 kg, có đường kính 60cm, cao 1m20. Lễ đúc chuông được tiến hành vào tháng 7 năm Mậu Dần (1818), đặt dưới sự chứng minh của lão Hòa thượng Minh Giác-trú trì tổ đình Phước Lâm. Hiện tại, chuông vẫn còn ở chùa Vạn Đức với dòng chữ : “Vạn Đức Tự trụ trì Hoằng Tông đại sư, thiên vận Mậu Dần niên, thất nguyệt, kiết nhật, Minh Giác lão Hòa thượng chứng minh.”

Với đạo cao lạp trưởng, uyên thâm giáo điển nên ngày 12 tháng 8 năm Minh Mạng thứ 11, Canh Dần (1830), Ngài được triều đình ban khâm đao, độ điệp (độ điệp vẫn còn được lưu giữ tại tổ đình Vạn Đức)

Trong thời gian trụ trì Vạn Đức, Ngài đã tích cực xiển dương Chánh pháp và làm cho đạo tràng Vạn Đức một thời hưng thịnh. Sự hưng thịnh này đã được sử sách triều Nguyễn ghi lại như sau:

“Chùa Trường Lệ ở huyện Diên Phước tục gọi là chùa Long Thụ (Cây cau), quy chế tráng lệ, tăng đồ rất đông” [2]

Vào giờ Mùi ngày 28 tháng 10 năm Quý Mão (1843), Ngài đã an tịch với 65 mùa xuân nơi trần thế.

Hòa thượng Toàn Đức Hoằng Tông là một trong những danh Tăng của đất Quảng. Trải qua bao năm tháng với những cuộc chiến tranh đã làm mất đi rất nhiều tư liệu về Ngài. Tuy nhiên bản Độ Điệp của vua Minh Mạng ban cho Ngài vẫn còn lưu giữ tại tổ đình Vạn Đức đã nói lên được công hạnh và đạo nghiệp của Ngài sống mãi với Phật giáo đất Quảng.

Phụ Lục: ĐỘ ĐIỆP CỦA VUA MINH MẠNG BAN CHO NGÀI TOÀN ĐỨC

Phiên âm: Lễ bộ vi tuân.

Chỉ cấp dữ độ điệp sự chiếu đắc Phạm gia lập giáo yếu tại Từ Bi giác đạo khai nhân bổn hồ thanh tịnh đàm hoa bối diệp huyền vi chi diệu đế nan cùng bảo mậu từ hàng phương tiện chi phước duyên vô lượng phàm quảng đại hoằng thâm chi bí quyết giai khai thông bạt độ chi huyền giam ngưỡng chiêm tuệ nhật phát tường quang phổ chiếu thập phương chi thế giới kỳ dẫn mê đồ đăng bỉ ngạn cộng y Tam Bảo chi phước điền duy tế nhân độ thế hoạt hiện chơn cơ năng kiến tánh minh tâm tiện thành chánh quả cố phàm truyền đăng trác tích quy y Bát Nhã chi hương thọ bát trì y ấm tí Bồ Đề chi thọ các tu tịnh nhân trần ư đức thủy không vạn cảm ư tâm hương trì ngũ giơi nhi phụng tam quy liễu ngộ Kỳ Viên chi ấn chứng khế lục thông nhi khuy

tứ đại ẩn siêu pháp giới chi tân lương dụng sử trí thân sung quảng sắc tương chiêu dung liên đài chi bảo cảnh thường minh đồng viên phước quả dương thọ chi kim trưởng biến sái quân mộc thiện duyên kỳ khả dĩ mặc khế thiền lâm tịnh tịch chi chơn thuyên nhi kính đắc.

Thánh đại thăng chỉ chi cảnh thước giả dã ngưỡng kim ngã.

Hoàng thượng trung chánh thể nguyên đảng bình tập chỉ kính đức dĩ kỳ vĩnh mạng tích thiện dĩ nhạ trinh tường vưu dục sử tring ngoại thần dân quân mông dư khánh hải hội chi trang nghiêm khả đổ hà sa chi công đức vô biên thật duy liễm phước hoằng phu đãi nan danh trạng kinh phụng.

Minh chỉ thử thứ lai kinh chư tăng trứ bộ sát thật thùy hệ tinh trì giới luật sảo thông phạm lý giả các chiếu cấp độ điệp nhất thông tỷ đắc an tâm trì giáo dụng chứng thiền cơ kỳ binh dao thân dung tịnh hành khoan miễn khâm thử khâm tuân tra đắc Quảng Nam trấn Điện Bàn phủ Diên Phước huyện Thanh Hà xã Vạn Đức tự tăng Đoàn Văn Thu nghiệp kinh sát thật pha năng cẩn trì giới luật thông sướng kinh văn lý hợp dữ độ điệp nhất thông giới đao nhất bả nhưng thính vu bản tự trụ trì yếu nghi kiền bỉnh tông phong ích kiên tố hành sở hữu bản thân dung mân binh dao sai phái tạp

dịch tịnh hành khoan miễn thảng thọ điệp hậu nhi trần căn phất địch ý chương chuyển sanh nhất hữu liệt tích giả nghinh quan lại quân dân ngang hành nã giải giao địa phương quan án luật trừng biện lặc lệnh hồi tục nhưng tương thử độ điệp chuyển do bộ thâu tiêu ư hý hương xã bồ đoàn y tịnh cảnh tuệ định tham chúng giáo chi vi từ bi đàm hoa vũ áng sanh cơ viên mãn phổ long trì chi ấm vương chương.

Phật pháp cộng quán đồng điều tu chí điệp giả.

Hữu điệp cấp.

Quảng Nam trấn, Vạn Đức tự, tăng Đoàn Văn Thu pháp danh Toàn Đức, quán Bình Định trấn, Quy Nhơn phủ, Phù Ly huyện, Nha Phiến xã, Trung Tín phường chấp chiếu.

Minh Mạng thập nhất niên bát nguyệt thập nhị nhật.

Dịch nghĩa:

Bộ Lễ tuân theo lệnh (vua).

Chỉ dụ cấp cho độ điệp chấp chiếu, nhà Phật lấy sự yên lặng làm tôn chỉ lập giáo, cốt yếu ở đức Từ Bi, hiểu đạo lý gốc ở lòng trong sạch. Đàm hoa là lẽ mầu nhiệm sâu xa bốn đế khôn cùng; thuyền từ phép làm phương tiện vượt qua, đó là phước duyên không thể liệu lường. Phàm việc rộng lớn sâu xa đều ở kín nhẹm,

mở thông, cất nhắc e nữa phải ngăn lấp. Ngửa trông lên, lấy trí tuệ mà soi xét, mặt trời phát ra ánh sáng chiếu khắp mười phương thế giới, dẫn đường mê lên bờ giác. Trong ba báu phước điền (kính Phật, báo ân vua và cha mẹ, thương kẻ nghèo khổ) che chở người, cứu giúp đời, với sự sống thực hiện bởi máy nhiệm. Sáng thấp được tánh và lòng là phương pháp thành chánh. Ngày xưa, pháp truyền đăng triều đình ban thẳng cho làng quy y Bát Nhã, trao y bát cho nhà chùa, nép dưới bóng Bồ Đề che chở, các điều trong sáu trần (tai, mắt, mũi, lưỡi, thân, ý) ở đức, muôn cảm xúc nơi lòng ở hương, năm điều răn, ba phép tắc; lấy kinh kệ rõ thông, ấn chứng sự trong sạch với sáu điều thông (thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, thần túc và lậu tận) moa dòm ngó bốn điều lớn.

On định vượt qua đến bến bờ, khiến trí và thân đầy đặn rộng rãi, soi sáng đài sen moa gương báu thường phản chiếu kết quả tròn trặn điều phước. Dùng dòng nước ngọt nhành dương rải khắp cùng chia đều, tất cả được gội nhuần trong sự lặng lẽ, trong sạch rừng thiền. Sự yên lặng được giải thích rõ ràng phải tôn kính và phát huy.

Đời vua thánh, sáng suốt vượt lên cảnh giới tầm thường thế tục, ấy vậy hãy ngửa mặt trông về ta.

Đức vua ở chính giữa không thiên lệch, trong khoảng mênh mông yên lặng giữa bình dị.., trọng phúc, kính đức, chứa thiện, rước lấy tiết lành.. đặc biệt, muốn khiến trong ngoài bề tôi và nhân dân mở hội lễ mừng trang trọng nghiêm túc, để được thấy chư Tăng công đức như cát sông không bờ, duy chỉ là sự thật.

Chỉ nhà vua ban ra.

Lần ấy, các Tăng được cử đến trước Bộ xét thực ai đích xác tinh giữ giới luật, thông Phạm lý cấp độ điệp một bản, khiến được ân thâm giữ gìn giáo lý chứng máy nhiệm mầu nhà Phật. Còn như việc đi lính, làm việc công ích đều được rộng miễn. Hãy kính lấy, tuân lấy.

Xét được Quảng Nam trấn, Điện Bàn phủ, Diên Phước huyện, Thanh Hà xã, Vạn Đức tự tăng Đoàn Văn Thu nghiệp kinh sách rất lắm hay, giới luật gìn giữ cẩn thận chu đáo, thông suốt đầy đủ mọi thứ, cấp cho độ điệp một bản, giới đao một cây, theo nền nếp cũ về lại trụ trì bổn tự, điều cốt yếu là bền chặt theo phong tục tốt, tập quán tốt mà làm cứ y pháp độ chớ sai sót, còn như việc nộp tiền, đi lính tạp dịch các thứ đều được khoan miễn.

Ví bằng như người nhận độ điệp bụi trần chưa quét sạch, làm nhiều điều phi nghĩa ngăn lấp đạo đức, chứng tỏ dấu hiệu kém, ngang ngạnh với địa phương chiếu luật trừng trị, ban lệnh trở về thế tục, độ điệp chuyển giao bộ thâu tiêu hủy.

Than ôi! Mùi hương đạo từ bi quyện vòng lan rộng trong cảnh yên lặng, lấy trí tuệ tham cứu giáo lý chứng ngộ sự vi diệu mầu nhiệm nhà Phật, đàm hoa nhờ mưa pháp tưới khắp thấm ướt mà trở nên tốt tươi đẹp đẽ, với sự tròn đầy to lớn. Đây là chương văn nhà vua rợp bóng ao rồng.

Phép Phật, nói chung thấu suốt đồng đều, hãy cố gắng làm theo điệp cấp này.

Nay điệp cấp.

Quảng Nam trấn, Vạn Đức tự, tăng Đoàn Văn Thu, pháp danh Toàn Đức, nguyên quán Bình Định trấn, Quy Nhơn phủ, Phù Ly huyện, Nha Phiến xã, Trung Tín phường chấp chiếu.

Minh Mạng năm thứ mười một tháng tám ngày mười hai.

Bị chú:

[1]. Đạo hiệu của ngài là Hoằng Tông, về sau kỵ tên húy vua Thiệu Trị (Nguyễn Phúc Miên Tông) nên đổi lại là Hoằng Tuyên. Vì thế, trên quả chuông đúc năm Mậu Dần (1818) thì để là Hoằng Tông vì Thiệu Trị chưa lên ngôi. Nhưng khi Ngài viên tịch vào năm Quý Mão (1843), sau khi Thiệu Trị lên ngôi 2 năm thì long vị để lại là Hoằng Tuyên.

[2] Đại Nam Nhất Thống Chí, tập 2, trang 387, NXB Thuận Hóa 1997.

5. Hòa Thượng Tiên Thường - Viên Trừng

Hòa Thượng

TIÊN THƯỜNG – VIÊN TRỪNG

( 1777 – 1853 )

Trụ Trì Chùa Tam Thai – Ngũ Hành Sơn

Hòa thượng Viên Trừng thế danh Trần Văn Trừng, sinh năm Đinh Dậu (1777) [1] tại thôn Long Bình, tổng Xuân Đài, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên.(Nay là phường Long Bình, thị trấn Sông Cầu-Phú Yên). Ngài sinh ra trong giai đoạn cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn đang ở điểm cao, cảnh chiến tranh loạn ly đã khiến cho Ngài ngao ngán thế sự nên phát tâm đầu Phật, tìm cầu giải thoát.

Cho đến nay, chúng ta chưa có một tư liệu nào nói Ngài xuất gia ở đâu và bổn sư Ngài là ai? Tuy nhiên, với pháp danh chữ “Tiên” và trước khi vào trụ trì chùa Tam Thai thì Ngài đang hành đạo tại chùa Thiên Mụ-Huế, Ngài có thể là đệ tử của ngài Tổ Ấn Mật Hoằng, Tăng cang chùa Thiên Mụ. Như vậy, Ngài thuộc đời thứ 37 dòng Lâm Tế truyền theo bài kệ của ngài Đạo Mân ở chùa Thiên Đồng-Trung Quốc.

Năm Bính Tuất (1826), niên hiệu Minh Mạng thứ 7, nhà vua sắc chuẩn cho Ngài từ chùa Thiên Mụ vào

làm trụ trì chùa Tam Thai-núi Ngũ Hành. Năm nầy, Ngài vừa được 51 tuổi.

Tại đạo tràng chùa Tam Thai, Ngài đã tích cực xiển dương giáo pháp, khắp nơi đều ngưỡng mộ xưng tụng công đức của Ngài. Đạo hạnh của Ngài đã được Hòa thượng Từ Trí (1852-1921) thuật lại trong tác phẩm Ngũ Hành Sơn Lục như sau: “ Cần mẫn tham thiền nhập định, ngọ trung nhất thực, mỗi phạn kinh hành thủ niệm Bồ Đề tử xuyến niệm Nam Mô A Di Đà Phật lưỡng chỉ quân ma, tỉnh thùy thần tăng đồ thảng kiến hữu thần tượng tợ như Hộ pháp tượng thường trụ kỳ đảnh vệ hộ…”. Nghĩa là: Ngài tinh tấn tham nhiền nhập định, ngày ăn một bữa vào giờ ngọ, mỗi bữa thường kinh hành tay lần chuổi Bồ Đề, lần một hạt thì niệm Nam Mô A Di Đà Phật. Rạng sáng khi thức dậy, Tăng đồ còn thấy một vị thần giống như Hộ pháp thường đứng ở đầu giường bảo vệ cho Ngài.

Qua đoạn tả lại sự tích của ngài Viên Trừng, chúng ta được biết thêm về công phu tu tập của Ngài. Như vậy, Ngài chủ trương Thiền-Tịnh song tu như tổ Vĩnh Minh-Diên Thọ ở Trung Quốc. Có lẽ, đây là phương pháp tu tập được áp dụng nhiều nhất thời bấy

giờ. Các tổ thường tham thiền vừa niệm Phật để đạt tới sự thanh tịnh thuần khiết của tâm hồn.

Sự tinh chuyên giới luật, sự miên mật tham thiền niệm Phật của Ngài đã cảm đến Long Thiên Hộ Pháp nên Long Thần thường theo hộ vệ.

Vào ngày mồng 1 tháng 12 năm Quý Sửu (1853), niên hiệu Tự Đức thứ 6, Ngài nhóm họp môn đồ lại dặn “ Nếu như ta chứng quả thì về sau các con thấy tháp luôn luôn màu trắng”. Sau đó, Ngài sai Tăng chúng đốt đèn, đánh chuông trống tụng kinh cầu nguyện vãng sanh Lạc Bang rồi viên tịch, thọ 77 tuổi. Đồ chúng xây tháp ở phía Nam ngọn Thổ Sơn để an trí nhục thân Ngài và ngày nay tháp vẫn còn thấy như mới.

Với 77 năm ở cõi trần và 27 năm hoằng hóa tại núi Ngũ Hành, đạo hạnh của Ngài đã lan tỏa khắp vùng, ngày nay vẫn còn ảnh hưởng trong đời sống tâm linh tại đây. Cuộc đời tu tập của Ngài là một minh chứng cụ thể sự chứng ngộ của pháp môn Tịnh Độ. Bảo tháp kia trải qua bao nhiêu xuân thu tuế nguyệt, nắng táp mưa sa nhưng vẫn còn tinh trắng như xưa, điều đó đã làm cho các thế hệ hậu bối về sau kiên tâm hơn nữa trên con đường trở về bản tánh thanh tịnh của chính mình.

Bị chú:

[1].Theo Ngũ Hành Sơn Lục, ngài Từ Trí ghi là Ngài mất năm Quý Sửu (1853), niên hiệu Tự Đức thứ 6, thọ 77 tuổi. Từ năm mất và tuổi thọ, suy ra năm sinh của Ngài là năm Đinh Dậu (1777).

6. Hòa Thượng Chương Tư - Huệ Quang

Hòa Thượng

CHƯƠNG TƯ – HUỆ QUANG

( ….. – 1873 )

Trụ Trì Chùa Tam Thai – Ngũ Hành Sơn

Hòa thượng thế danh Đặng Văn Quang, người xã Đức An, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Sinh ra tại một vùng đất có nhiều vị cao tăng xuất gia nên Ngài cũng sớm có ý chí xuất tục, tìm thầy học đạo, cầu sự giải thoát.

Thuở thiếu thời, Ngài nghe nói có thiền sư Toàn Nhâm-Quán Thông là vị cao Tăng đương thời đang giáo hóa tại chùa Phước Lâm, xã Thanh hà, phủ Điện Bàn nên bèn tìm đến xin thầy xuất gia học đạo. Ngài được tổ thu nhận làm đệ tư, ban cho pháp danh Chương Tư, tự Tuyên Văn. Như vậy, Ngài nối pháp dòng Lâm Tế đời thứ 38, thuộc thế hệ thứ 5 pháp phái Chúc Thánh.

Sau một thời gian tu học tại Phước Lâm, khi giới pháp đã đầy đủ, Ngài xin Bổn sư cho vào chùa Từ Quang, tỉnh Phú Yên để học thêm kinh luật luận. Tại nơi đây, Ngài cầu pháp nhân duyên với tổ Toàn Đức Thiệu Long tại chùa Khánh Sơn với pháp hiệu Huệ Quang.

Năm Tân Dậu (1861), niên hiệu Tự Đức 14, Ngài được triều đình bổ nhiệm làm trụ trì chùa Linh Ứng

trên núi Ngũ Hành, kế nhiệm thay cho thiền sư Hải Nghiêm-Phước Nghi vừa viên tịch.

Năm Nhâm Tuất (1862), niên hiệu Tự Đức 15, thiền sư Chương Tín-Hoằng Ân viên tịch, Ngài lại được triều đình cải bổ làm trụ trì quốc tự Tam Thai.

Năm Kỷ Tỵ (1869), niên hiệu Tự Đức thứ 22, ngài cùng Bổn sư lập đàn truyền giới tại chùa Phước Lâm. Giới đàn này chư sơn đã cung thỉnh tổ Quán Thông chứng minh và Ngài được cung thỉnh làm Hòa thượng đàn đầu truyền giới.

Thiền sư Huệ Quang là một bậc mô phạm nơi chốn Tòng lâm. Ngài dõng mãnh tinh tấn trên bước đường tu đạo. Gần như cả cuộc đời, Ngài không hề đau ốm gì cả.

Năm Quý Dậu (1873), niên hiệu Tự Đức 26, vào ngày 22 tháng 6, Ngài nhóm họp môn đồ, ân cần phó chúc mọi việc một cách rõ ràng rồi an nhiên mà thoát hóa. Môn đồ đã kiến tạo bảo tháp của Ngài tại phía Nam ngọn Âm Hỏa Sơn trong núi Ngũ Hành.

Với 12 năm ngắn ngủi đặt chân lên núi Ngũ Hành hoằng dương Phật pháp, tuy chưa có sử sách nào ghi lại cụ thể đạo nghiệp của Ngài, nhưng Ngài đã đào tạo và cống hiến cho Phật giáo Quảng Nam hai vị cao tăng cận đại mà đạo nghiệp của các ngài như vầng trăng tỏa sáng trong đêm tăm tối: đó là các ngài Chí Thành và Vĩnh Gia.

7. Hòa Thượng Toàn Nhâm - Quán Thông

Hòa Thượng

TOÀN NHÂM – QUÁN THÔNG

( 1798 – 1883 )

Trụ Trì Chùa Phước Lâm – Hội An

Hòa thượng thế danh Nguyễn Văn Định, sanh vào năm Mậu Ngọ (1798) tại thôn Thanh Liêm tỉnh Bình Định (nay thuộc thị trấn An Nhơn, Bình Định). Ngài có chí xuất gia tìm cầu giải thoát nên đến bái ngài Pháp Kiêm-Minh Giác làm thầy và được ban pháp danh là Toàn Nhâm, tự Vi Ý, hiệu Quán Thông. Như vậy, Ngài nối pháp đời thứ 37 dòng Lâm Tế và cũng là thế hệ thứ 4 của dòng Chúc Thánh truyền thừa theo bài kệ của tổ sư Minh Hải Pháp Bảo.

Là người đệ tử ưu tú của tổ Pháp Kiêm nên Ngài được kế thừa trụ trì tổ đình Phước Lâm vào năm 1830, sau khi Tổ viên tịch. Tiếp đó, Ngài được Sơn môn cung thỉnh trụ trì tổ đình Chúc Thánh sau khi vị trụ trì tiền nhiệm viên tịch.

Năm Canh Dần (1830), Ngài được triều đình ban giới đao độ điệp.

Năm Ất Mùi (1835), Hòa thượng đứng ra quyên mộ trùng kiến tổ đình Chúc Thánh và đổi hướng chùa

từ hướng Tây sang hướng Tây Nam cho phù hợp với địa thế phong thổ.

Năm Đinh Mùi (1847), Ngài khai Đại giới đàn tại chùa Chúc Thánh và được chư sơn cung thỉnh làm Đàn đầu Hòa thượng.

Năm Mậu Thân (1848), Tự Đức nguyên niên, Hòa thượng chứng minh việc trùng tu chùa Hải Tạng ở Cù Lao Chàm để giữ gìn di tích của tiền nhân.

Năm Kỷ Dậu (1849), Ngài tiếp tục khởi công xây dựng thêm Tiền đường làm tăng gấp đôi diện tích trong chánh điện, đồng thời Ngài cho tạc các tượng Thập Bát La Hán, Thập Điện Diêm Vương và thỉnh hai pho tượng Thiện Ác trôi ngoài biển về tu bổ và tôn thờ tại chùa Phước Lâm cho đến ngày hôm nay.

Năm Quý Hợi (1863), Hòa thượng lại tiếp tục khai đàn giới tại chùa Phước Lâm-Hội An để truyền trao giới pháp cho Tăng đồ tu học. Trong hàng giới tử đắc pháp mà ta còn biết được có Hòa thượng Vĩnh Gia, một trong những bậc thiền Tăng lỗi lạc của Phật giáo Quảng Nam.

Hòa thượng là người đạo cao đức trọng, uyên thâm Phật pháp nên đồ chúng quy về tu học rất đông. Đệ tử của Ngài rất nhiều vị nổi tiếng, kế nghiệp Ngài

thắp sáng ngọn đèn chánh pháp tại Quảng Nam như thiền sư Chương Tư-Huệ Quang, Chương Quảng-Mật Hạnh hoằng hóa tại chùa Tam Thai-Linh Ứng trên núi Ngũ Hành, Chương Lý-Trí Quang, Chương Chất-Quảng Thành, Chương Đàn-Huyền Đạt giáo hóa tại chùa Cổ Lâm, Đại Lộc; Chương Đạo-Quảng Viên, Chương Khoáng-Chứng Đạo trụ trì chùa Chúc Thánh, Chương Nhẫn-Quảng Hóa kế vị trụ trì chùa Phước Lâm v.v…

Hòa thượng là người có công rất lớn trong việc trùng kiến tổ đình Chúc Thánh, Phước Lâm ngày càng nguy nga tráng lệ, xứng đáng là những danh lam của Xứ Quảng.

Năm Quý Mùi (1883), vào ngày mồng 2 tháng 3, Ngài an nhiên thị tịch sau khi có những lời di ngôn cho đệ tử, hưởng thọ 86 thế tuế. Môn đồ thỉnh nhục thân của Ngài nhập tháp tại khuôn viên tổ đình Phước Lâm. Theo phổ hệ chùa Phước Lâm ghi rằng đệ tử nối pháp của Ngài có trên trăm vị và được Ngài phú pháp bằng chữ Quảng và chữ Phổ đứng đầu. Ngày hôm nay phần lớn chư Tăng trong môn phái Chúc Thánh tại Quảng Nam đều được truyền thừa từ dòng sữa pháp của Ngài.

Hòa thượng Quán Thông là một trong những vị thiền tăng nổi tiếng của dòng Lâm Tế Chúc Thánh.

Ngài là bậc uyên thâm Phật pháp, sự uyên thâm này được thể hiện qua bài kệ phú pháp của Ngài cho pháp tử Quảng Khánh [1]. Bài kệ phú pháp như sau:

Pháp bổn nguyên lai thị pháp tâm

Pháp ngoại phi pháp mạc cánh tầm

Pháp lý ngộ thời chơn thị pháp

Vĩnh vi tông phong vạn cổ kim

Bị chú:

[1] Đây là bài kệ phú pháp của tổ Quán Thông ban cho ngài Chương An Tông Bổn Quảng Khánh, trụ trì chùa Thắng Quang-Bình Định vào ngày 15 tháng 4 năm Đinh Mùi (1847). Tính đến nay trên 160. Bảng Chánh pháp nhãn tạng này vẫn còn được lưu giữ tại tổ đình Thắng Quang.

8. Hòa Thượng Chương Quảng - Mật Hạnh

Hòa Thượng

CHƯƠNG QUẢNG - MẬT HẠNH

( 1822 – 1884 )

Trụ Trì Chùa Tam Thai – Ngũ Hành Sơn

Hòa thượng thế danh Hồ Văn Châu, sinh năm Nhâm Ngọ (1822), niên hiệu Minh Mạng thứ 3 tại châu Hà Mật, huyện Diên Phước, tỉnh Quảng Nam. (nay là thôn Hà An, xã Điện Phong, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam). Thân sinh là cụ ông Hồ Viết Hoan và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Bò.

Sớm có chí nguyện xuất gia nên vào tuổi thiếu niên Ngài được song thân đưa đến đảnh lễ tổ sư Quán Thông tại chùa Phước Lâm để cầu tu đạo. Ngài được Tổ ban cho pháp danh Chương Quảng, tự Tuyên Châu, nối pháp đời thứ 38 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 5 pháp phái Chúc Thánh.

Vào chốn thiền môn Ngài tinh cần tu học, nghiêm trì giới luật. Lại nữa, tánh tình Ngài kín đáo nghiêm cẩn nên sau khi thọ Đại giới, Ngài được tổ Quán Thông phú pháp hiệu là Mật Hạnh đại sư. Điều này đã được minh chứng cụ thể bằng suốt cuộc đời tu học hành đạo của Ngài. Đồng môn huynh đệ của Ngài còn có những vị nổi danh như: Chương Tư-Huệ Quang, Chương Lý-Trí Quang, Chương Chất-Quảng Thành,

Chương Nhẫn-Quảng Hóa, Chương Đạo-Quảng Viên, Chương Khoáng-Chứng Đạo v.v….

Sau một thời gian dài miệt mài theo thầy học đạo, với bổn tính thông minh nên Ngài đã làu thông kinh tạng. Năm Nhâm Tuất (1862), niên hiệu Tự Đức thứ 15, Ngài được triều đình bổ nhiệm làm trụ trì chùa Linh Ứng thay thế cho ngài Chương Tư-Huệ Quang sang trụ trì chùa Tam Thai. Năm này Ngài tròn 41 tuổi.

Năm Quý Dậu (1873), niên hiệu Tự Đức 26, Ngài được triều đình cải bổ làm trụ trì chùa Tam Thai, kế thế ngài Huệ Quang vừa viên tịch. Như vậy, Ngài trụ trì Linh Ứng cả thảy là 12 năm.

Đối với Phật pháp, Ngài hết lòng lo lắng, tạo tượng đúc chuông, chỉnh trang chốn thiền môn ngày càng thêm quy mô tráng lệ. Mỗi ngày Ngài chỉ ăn một bữa vào giờ ngọ, mọi công việc tại bổn tự Ngài đều đích thân lo chu toàn.

Vào giờ Dần ngày mồng 4 tháng 4 năm Giáp Thân (1884), niên hiệu Kiến Phước nguyên niên Ngài an nhiên thị tịch, hưởng thọ 63 tuổi, và trải qua 11 năm trụ trì tại Tam Thai.

Hàng đệ tử đắc pháp của với Ngài như các vị Ấn Lan-Từ Trí, Ấn Diệu-Từ Nhẫn, Ấn Bính-Phổ Bảo v.v… đều là những bậc lương đống gánh vác ngôi nhà Phật giáo Quảng Nam trong thời cận đại. Bảo tháp của Ngài hiện nằm giữa ngọn Thổ Sơn và Thủy Sơn.

9. Hòa Thượng Ấn Thanh - Chí Thành

Hòa Thượng

ẤN THANH – CHÍ THÀNH

( 1841 – 1895 )

Trụ Trì Chùa Tam Thai – Ngũ Hành Sơn

Hòa thượng thế danh Trần Văn Thành, sinh năm Tân Sửu (1841), niên hiệu Thiệu Trị nguyên niên tại thôn Long Bình, tổng Xuân Đài, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên (Nay là phường Long Bình, thị trấn Sông Cầu, Phú Yên).

Thuở thiếu thời, Ngài phát tâm xuất gia tìm thầy học đạo. Nhân duyên nhiều đời giờ hội ngộ nên ngài đến chùa Linh Ứng, núi Ngũ Hành, tỉnh Quảng Nam bái thiền sư Chương Tín-Hoằng Ân làm thầy. Ngài được bổn sư ban cho pháp danh Ấn Thanh, tự Tổ Đạo, nối pháp đời 39 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 6 pháp phái Chúc Thánh.

Vào năm Nhâm Tuất (1862), năm Tự Đức thứ 15, Bổn sư viên tịch. Lúc đó Ngài mới 22 tuổi, thấy mình đường đạo còn non trẻ, thực hiện đúng tinh thần giới luật nên Ngài y chỉ tu học với thiền sư Chương Tư-Huệ Quang. Sự tinh tấn tu học cũng như sở ngộ của Ngài đã được tổ Huệ Quang ấn chứng, phú pháp hiệu là Chí Thành.

Năm Quý Dậu (1873), niên hiệu Tự Đức 26, Ngài được triều đình bổ nhiệm làm trụ trì chùa Linh Ứng, thay thế cho thiền sư Chương Quảng-Mật Hạnh sang trụ trì chùa Tam Thai.

Trụ trì Linh Ứng được 12 năm, vào năm Giáp Thân (1884), niên hiệu Kiến Phước nguyên niên, Ngài được cải bổ làm trụ trì Tam Thai, kế nghiệp thiền sư Mật Hạnh vừa viên tịch.

Ngài là người tánh tình nghiêm cẩn, dõng mãnh tu hành, sáng tối hai thời kinh chú đều đặn không bao giờ trể nãi. Đặc biệt, suốt cả cuộc đời, gần như Ngài chưa bao giờ một lần nhuốm bệnh.

Tháng 4 năm Quý Tỵ (1893), niên hiệu Thành Thái thứ 5, Ngài cùng Hòa thượng Ấn Bổn-Vĩnh Gia khai mở đại giới đàn tại chùa Chúc Thánh-Hội An để truyền trao giới pháp cho Tăng chúng. Tại giới đàn này, Ngài được cung thỉnh làm đàn đầu Hòa thượng, ngài Vĩnh Gia được thỉnh làm Giáo Thọ A-xà-lê, ngài Pháp Tạng chùa Phước Sơn-Phú Yên làm Yết Ma A-xà-lê.

Năm sau, Giáp Ngọ (1894), Ngài chứng minh và chú nguyện đúc quả đại hồng chung tại tổ đình Chúc Thánh.

Năm Ất Mùi (1895), vào ngày 25 tháng 4, niên hiệu Thành Thái thứ 7, Ngài nhuốm bệnh, tập họp môn

đồ khai thị lần cuối và đã thâu thần thị tịch khi ở tuổi đời 55. Bảo tháp của Ngài được kiến tạo bên cạnh tháp ngài Huệ Quang, phía Nam ngọn Âm Hỏa Sơn.

Với thời gian hơn 40 năm tu học và hành đạo tại núi Ngũ Hành, Ngài đã để lại nhiều kỷ niệm khó quên trong cộng đồng Phật giáo tại đây. Đệ tử đắc pháp của Ngài rất nhiều, đặc biệt có 5 vị ưu tú nhất mà thời bấy giờ chư Tăng gọi là Tam Thai Ngũ Phước. Đó là các ngài: Chơn Pháp-Đạo Diệu-Phước Trí; Chơn Đỉnh-Đạo Đạt-Phước Thông; Chơn Nhẫn-Đạo Cúc-Phước Điền; Chơn Quý-Đạo Hạnh-Phước Long; Chơn Bổn-Đạo Nguyên-Phước Khánh.