Hành Trạng Chư Thiền Đức Xứ Quảng

Phần II : Hành Trạng Chư Thiền Đức Hành Đạo Tại Các Tỉnh Thành

PHẦN II

HÀNH TRẠNG CHƯ THIỀN ĐỨC HÀNH ĐẠO

TẠI CÁC TỈNH THÀNH

1. Hòa Thượng Minh Lượng - Thành Đẳng

Hòa Thượng

MINH LƯỢNG – THÀNH ĐẲNG

( 1626 – 1709 )

Khai Sơn Chùa Vạn Đức – Hội An

Hòa thượng Minh Lượng thế danh Lý Nhuận, sinh vào giờ Ngọ, ngày 26 tháng 4 năm Bính Dần (1626) tại huyện Triều Dương, phủ Triều Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Thân phụ là cụ ông húy Lý Ân, thân mẫu là cụ bà Phan Thị Tề.

Ngài xuất gia, đắc pháp với tổ Nguyên Thiều Siêu Bạch [1] nên có pháp danh Minh Lượng, tự Nguyệt Ân, hiệu Thành Đẳng, nối dòng pháp Lâm Tế đời thứ 34. Nếu xét về dòng của ngài Đạo Mân tại chùa Thiên Khai thì Ngài thuộc hàng chữ “Thành”. Xét về dòng của ngài Vạn Phong-Thời Ủy chùa Thiên Đồng thì Ngài thuộc chữ “Minh”.

Vào khoảng hậu bán thế kỷ XVII, Ngài sang Việt Nam và tham dự giới đàn tại chùa Thiền Lâm-Thuận Hóa. Sau khi giới đàn hoàn mãn, Ngài và thiền sư Minh Hải vào ngụ tại Hội An. Thiền sư Minh Hải khai sơn chùa Chúc Thánh, còn Ngài đến làng Thanh Hà khai sơn chùa Lang Thọ (tức chùa Vạn Đức ngày nay).

Những ngày đầu tiên tại vùng đất mới này, Ngài được sự trợ duyên của người quả phụ và 2 đứa con thơ của nhà Nho quá cố hiến cúng một khu đất để làm am thất tu hành. Nơi am thất này, ngày đêm miên mật 6 thời, Ngài chuyên tâm thiền định, ít giao thiệp với đời. Tuy nhiên, hương giới hạnh đã theo gió bay xa, đồ chúng lần lần quy tụ, theo Ngài học hạnh viễn ly.

Thiền sư Minh Lượng-Thành Đẳng truyền pháp theo bài kệ của tổ Đạo Mân:

Đạo Bổn Nguyên Thành Phật Tổ Tiên

Minh Như Hồng Nhật Lệ Trung Thiên

Linh Nguyên Quảng Nhuận Từ Phong Phổ

Chiếu Thế Gian Đăng Vạn Cổ Truyền.

Tại chùa Lang Thọ, Ngài đã đào tạo một thế hệ đệ tử kế thừa với các ngài pháp danh bằng chữ Phật như:

- Phật Tuyết-Tường Quang: kế nghiệp trụ trì chùa Vạn Đức, khai sơn chùa Kim Liên, tại ấp Trường Lệ, xứ Tầm Vong, xã Cẩm Phô, tỉnh Quảng Nam.[2]

- Phật Thiền-Hoa Nghiêm: khai sơn chùa Kim Sa, tại xứ Trãng Sõi, xã Cẩm Sa, Thanh Chiêm, Quảng Nam.[3]

- Phật Tường-Đức Liên: khai sơn chùa Quang Hòa tỉnh Bình Định.

- Phật Bảo-Pháp Hóa: khai sơn chùa Thiên Ấn, tỉnh Quảng Ngãi

- Trường Viễn đại sư, khai sơn chùa Vĩnh Long [4]

Sau một thời gian giáo hóa tại Quảng Nam, thấy các đệ tử đã trưởng thành có khả năng thay mình giáo hóa, Ngài bèn giao chùa cho đệ tử là Phật Tuyết-Tường Quang trụ trì, còn mình tiếp tục vào Nam vân du hóa đạo.[5]

Tại đất Gia Định, Ngài khai sơn chùa Đại Giác ở dinh trấn Biên Hòa để làm nơi truyền giáo. Kế vị Ngài nơi đây có đệ tử là Phật Ý-Linh Nhạc [6], một trong những cao tăng của Phật giáo miền Nam. Ngài Phật Ý khai sơn chùa Từ Ân và Khải Tường tại đất Gia Định.

Sau một thời gian dài giáo hóa tại An Nam, tổ sư Minh Lượng-Thành Đẳng đã viên tịch vào giờ Tỵ ngày 15 tháng 7 năm Kỷ Sửu (1709), thọ thế 83 tuổi.[7].

Nhìn lại sự nghiệp giáo hóa của tổ Minh Lượng quả thật là vĩ đại. Từ Trung Hoa, Ngài đã đến truyền giáo suốt cả một lãnh thổ Đàng Trong. Hai đạo tràng chính mà Ngài hoằng hóa là chùa Vạn Đức tại Quảng Nam và chùa Đại Giác tại Biên Hòa. Tuy nhiên, tại Quảng Nam thì chỉ truyền xuống một đời với các Ngài thuộc hàng chữ “Phật” mà thôi. Còn tại Gia Định, Ngài

Phật Ý-Linh Nhạc có các đệ tử đắc pháp thuộc hàng chữ “Tổ” như: Tổ Nhân-Thiên Trường: trụ trì chùa Tập Phước; Tổ Tông-Viên Quang: trụ trì chùa Giác Lâm; Tổ Ấn-Mật Hoằng: trụ trì chùa Đại Giác, Tăng cang chùa Linh Mụ-Huế, Tổ Đạt-Trí Tâm v.v…đều là những bậc cao Tăng thâm sâu giáo lý. Các pháp tôn của Ngài Minh Lượng đã tích cực xiển dương Phật pháp khiến cho đạo Phật tại miền Nam ngày càng hưng thịnh. Đạo đức của các Ngài đã ảnh hưởng đến triều đình nên được vua mời ra kinh giảng đạo và tấn phong Tăng cang như ngài Tổ Ấn-Mật Hoằng, Tăng cang đầu tiên của triều Nguyễn.

Ngày nay, các chùa Đại Giác ở Biên Hòa, Giác Lâm, Giác Viên, Từ Ân v.v..tại thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn truyền thừa theo bài kệ của ngài Đạo Mân và đã xuống tới thế hệ chữ Lệ, Trung, Thiên.

Bị chú:

[1]. Khảo sát tại các chùa: Quốc Ân ở Huế; Thập Tháp ở Bình Định; Giác Lâm ở Sài Gòn, chúng tôi đều thấy có thờ long vị tổ Minh Lượng dưới ngài Nguyên Thiều Siêu Bạch. Vậy ta có thể khẳng định Ngài là đệ tử tổ Nguyên Thiều.

[2], [3], [4] Các chùa này đã bị tàn phá bởi thời chiến tranh Tây Sơn. Riêng chùa Vĩnh Long vẫn chưa xác định tại nơi nào. Có lẽ cũng nằm trong địa phận

Quảng Nam, vì tháp Ngài Trường Viễn được môn đồ kiến lập bên tháp ngài Phật Thiền.

[5]. Cho đến nay, vẫn chưa có sử liệu nào xác định niên đại ngài Minh Lượng vào Nam hoằng hóa.

[6]. Ngài Phật Ý-Linh Nhạc là người ở đâu vẫn chưa rõ. Có thể Ngài từ Quảng Nam theo hầu bổn sư vào Nam, hoặc là người Gia Định xuất gia với tổ tại chùa Đại Giác.

[7]. Nói về năm sinh và năm mất của tổ Minh Lượng thì có 2 thuyết sau:

- Theo như tài liệu của Hòa thượng Thích Chơn Phát trong Lịch sử Phật giáo Việt Nam (tài liệu lưu hành nội bộ-1998) nói rằng tổ Minh Lượng-Thành Đẳng sinh vào giờ Ngọ ngày 26 tháng 4 năm Bính Dần (1626) và viên tịch vào giờ Tỵ ngày 15 tháng 7 năm Kỷ Sửu (1709), thọ 83 tuổi.

- Theo Nguyễn Hiền Đức trong Lịch sử Phật giáo Đàng Trong thi tổ Minh Lượng sinh năm Bính Dần (1686) và mất năm Kỷ Sửu (1769).

Trong 2 thuyết trên thì thuyết của Hòa thượng Chơn Phát là hợp lý hơn cả. Còn như Nguyễn Hiền Đức cho rằng năm Bính Dần là năm 1686 và năm Kỷ Sửu là năm 1769 thì không đúng. Vì theo nhiều tài liệu thì tổ

Minh Lượng cùng tổ Minh hải đến Quảng Nam vào những thập niên cuối thế kỷ 17. Niên đại tổ lập chùa Vạn Đức là những năm 1690 đến 1696.

Tuy nhiên, cả hai thuyết đều không đưa ra được tổ sư Minh Lượng viên tịch tại đâu và bảo tháp hiện ở chỗ nào. Hiện nay, tại chùa Vạn Đức chỉ còn có mộ song thân của Tổ mà thôi.

Ở đây, thuyết của Hòa thượng Chơn Phát là hợp lý hơn cả nên người viết lấy làm niên đại chính cho bài viết này. Hy vọng về sau, chúng ta tìm ra những sử liệu mới về tổ Minh Lượng để làm sáng tỏ hơn nữa về hành trạng, đạo nghiệp và sự cống hiến của Ngài đối với Phật giáo Việt Nam.

2. Hòa Thượng Minh Châu - Hương Hải

Hòa Thượng

MINH CHÂU – HƯƠNG HẢI

( 1628 – 1715 )

Trụ Trì Chùa Nguyệt Đường - Hải Dương

Hòa thượng Minh Châu-Hương Hải là một vị cao Tăng, một danh nhân của Việt Nam trong thế kỷ XVII. Cho đến nay vẫn chưa có sử liệu chính thức nào xác định cụ thể danh tánh của Ngài. Theo “Kiến Văn Tiểu Lục” của Lê Quý Đôn cho biết tổ tiên Ngài vốn người Áng Độ, Nghi Lộc, Nghệ An theo phò chúa Nguyễn Hoàng vào sinh sống tại Quảng Nam. Ngài sinh vào năm Mậu Thìn (1628), niên hiệu Vĩnh Tộ năm thứ 10 đời vua Thần Tông nhà Lê tại làng Bình An thượng, phủ Thăng Hoa, tỉnh Quảng Nam.

Sinh trưởng trong một gia đình trâm anh thế phiệt, từ nhỏ Ngài đã hấp thụ tư tưởng Nho giáo, miệt mài kinh sử, chí hướng đến cửa Khổng sân Trình lập công danh với đời. Năm vừa tròn 18 tuổi thì Ngài thi đỗ Hương cốngvà được bổ làm tri phủ Triệu Phong dưới thời chúa Nguyễn Phúc Lan (1635-1648) ở Đàng Trong.

Sau 7 năm làm quan, chứng kiến biết bao cảnh trái ngang của chốn quan trường nên Ngài phát tâm tìm

cầu học đạo. Năm Nhâm Thìn (1652), Ngài đến học Phật với thiền sư Lục Hồ-Viên Cảnh, được ban pháp danh là Minh Châu-Hương Hải, hiệu là Huyền Cơ-Thiện Giác, tiếp đến lại tới học đạo với thiền sư Viên Khoan-Đại Thâm, năm này Ngài vừa tròn 25 tuổi. Ba năm sau, Ngài chính thức từ quan đi xuất gia.

Sau một thời gian tu học, Ngài dóng thuyền đến đảo Cù Lao Chàm ở ngoài cửa biển Hội An, dựng ba gian am nhỏ để ở và tu trì. Thời gian Ngài ở đây khoảng được 10 năm.

Sự tu hành thiền định của Ngài đã dần dần được mọi giới ở Đàng Trong biết đến, trong đó có Hoa Lễ Hầu là Tổng thái giám. Hoa Lễ Hầu tâu với Dũng Quốc Công Nguyễn Phúc Tần (1648-1687) về sự tu hành của Hòa thượng và Ngài được quốc công mời về trụ trì viện Thiền Tịnh ở núi Quy Kỉnh. Mẹ của Nguyễn Phúc Tần và 3 con là Phúc Mỹ, Hiệp Đức, Phúc Tộ đều đến quy y cùng với đông đảo quan lại, binh dân.

Lúc bấy giờ, sự xung đột giữa hai nhà Trịnh-Nguyễn đã lên cao độ. Sau trận đánh năm Mậu Tý (1648), quân Nguyễn bắt được rất nhiều tù binh trong đó có Gia Quận Công. Trong thời gian bị giam lỏng ở Đàng Trong, Gia Quận Công thường lui tới viện Thiền Tịnh để theo học Phật pháp với Ngài. Có người dèm

pha với chúa Nguyễn rằng Ngài và Gia Quận Công đang tính chuyện vượt biên về đất Bắc. Chúa Nguyễn Phúc Tần bèn cho người điều tra nhưng không có chứng cứ, bèn đưa Ngài trở về Quảng Nam. Cũng chính vì lẽ đó, Ngài mới nảy ý định vượt biển ra đất Bắc hoằng hóa.

Tháng 3 năm Nhâm Tuất (1682), Ngài cùng với 50 đồ đệ vượt biển từ Quảng Nam ra Đàng Ngoài, năm ấy Ngài vừa tròn 55 tuổi. Thuyền đến Vinh, Ngài vào yết kiến Yến Quận Công Trịnh Điềm (1629-1682) và ở tại đây một tháng. Chúa Trịnh biết tin Ngài đã ra Đàng Ngoài nên cho Đường Quận Công đón Ngài về Kinh.

Chúa Trịnh Tạc qua đời, chúa Trịnh Căn lên nối ngôi, ban cho Ngài áo mão, lương thực, tiền bạc rồi cho về trấn Sơn Nam, giao cho Tước Quận Công Lê Đình Kiên (1623-1704) giúp đỡ và thành lập viện Thiền Tịnh, sau đó là chùa Nguyệt Đường ở tại Phố Hiến.

Từ đó, đạo phong của Ngài ngày càng tỏa rạng, được mọi giới tại Đàng Ngoài ngưỡng mộ. Một lần, vua Lê Dụ Tông triệu Ngài vào điện và hỏi:

- Tiên đế (Hi Tông) từng khâm phục đạo hạnh của Sư Ông, Trẫm vẫn một lòng ngưỡng mộ ấy, ngưỡng mong Sư ông pháp thí.

- Ngài bèn đọc 4 câu kệ:

Phản văn tự kỷ mỗi thường quan

Thẩm sát tư duy tử tế khan

Mạc giáo mộng trung tầm tri thức

Đương lai điện thượng đồ sư nhan

Nghĩa là:

Nghe lại điều mình thấy những ngày

Suy đi nghĩ lại kỹ càng hay

Chớ tìm tri thức trong cơn mộng

Có thế mới hay nhận được thầy

( Mật Thể dịch.)

Vua lại hỏi:

- Thế nào là ý của Phật?

Ngài đáp:

Nhạn quá trường không

Ảnh trầm hàn thủy

Nhạn vô di tích chi ý

Thủy vô lưu ảnh chi tâm.

Nghĩa là:

Nhạn liệng trên không

Bóng chìm dưới nước

Nhạn không để dấu ở lại

Nước chẳng lưu bóng làm chi.

Vào ngày 12 tháng 5 năm Ất Mùi (1715), sau khi tắm rửa, Ngài khoác y, đội mão, triệu tập môn đồ đọc kệ phó chúc:

Thời đương bát thập bát

Hốt nhiên đăng tọa thoát

Hữu lai diệc hữu khứ

Vô tử diệc vô hoạt

Pháp tính đẳng hư không

Sắc thân như bào mạt

Đông độ ly Ta bà

Tây phương liên ngạc pháp.

Nghĩa là:

Tuổi đương tám mươi tám

Tọa thoát tự nhiên bỗng

Có đến cũng có đi

Không chết cũng không sống

Pháp tính giống hư không

Sắc thân như bọt mọn

Đông độ rời Ta bà

Tây phương đài sen đón.

Sư hưởng thọ 88 tuổi với hơn 50 năm hành đạo tại hai miền đất nước. Nhục thân Sư được an trí trong bảo tháp tại chùa Nguyệt Đường.[1].

Với 88 năm xuất hiện ở cõi đời, thiền sư Minh Châu-Hương Hải đã cống hiến hết sức mình cho Đạo Pháp và Dân Tộc.

Đứng về mặt Dân Tộc, thuở thanh niên Ngài cũng đã từng ra làm quan để đóng góp sức mình vào việc an bang tế thế. Khi xuất gia tu đạo, với đạo hạnh của mình, Ngài đã được các Chúa Nguyễn, Chúa Trịnh và vua Lê thường mời đàm đạo và các quan hay đến thăm hỏi. Sự quan hệ này có tác động rất lớn đối với chính sách trị nước an dân của vua chúa đương thời. Điều này đã khẳng định cho chúng ta một điều: Giai đoạn này, Phật giáo Việt Nam phát triển mạnh chứ không suy đồi như mọi người lầm tưởng.

Mối quan hệ này, chúng ta có thể thấy rõ qua bài thơ Nôm mà Trịnh Cương làm tặng Ngài:

Danh lam từng trải đã hay danh

Trình độ này âu hợp chốn trình

Pháp giới chăm chăm tuyên diệu pháp

Kinh luân rỡ rỡ diễn chân kinh

Công nhiều nhờ có công vô lượng

Thế thuận vầy nên thế hữu tình

Ngăn tục mựa hề mùi tục lụy

Lòng thiền tua kín chốn thiền khuynh.

Đứng về mặt Đạo Pháp, sự tu hành chứng ngộ của Sư là một minh chứng sống động cho sự vi diệu của Phật Pháp. Đệ tử đắc pháp của Ngài có đến trên 100 vị. Trong đó, xuất chúng là các vị Chân Nguyên-Tuệ Đăng, Chân An-Tuệ Tĩnh, Chân Lý-Hiển Mật v.v..đều là những bậc danh nhân của Phật giáo nói riêng và Dân Tộc nói chung.

Căn cứ vào pháp danh chữ “Chân” mà Ngài cho đệ tử, ta biết Ngài thọ giáo và truyền pháp theo bài kệ của thiền phái Lâm Tế dòng Trí Bảng-Đột Không:

Trí tuệ thanh tịnh

Đạo đức viên minh

Chân như tính hải

Tịch chiếu phổ thông.

Như vậy, Ngài thuộc đời thứ 8 của dòng Lâm Tế Trí Bảng. Các đệ tử hàng chữ Chân và các pháp tôn hàng chữ Như, Tính v.v.. đều là những bậc đống lương trong Phật pháp, tích cực hoằng hóa làm cho Chánh pháp tại Đàng Ngoài ngày càng hưng thịnh.

Ngoài những thơ văn đối đáp với các vua quan, Ngài trước tác rất nhiều kinh sách để dạy dỗ đồ chúng. Những tác phẩm của Ngài phần lớn được viết bằng chữ Nôm như sau:

- Giải Pháp Hoa kinh 1 bộ

- Giải Kim Cương kinh lý nghĩa 2 đạo

- Giải Sa Di giới luật 1 quyển

- Giải Phật tổ tam kinh 3 quyển

- Giải Di Đà kinh 1 quyển

- Giải Vô Lượng Thọ kinh 1 quyển

- Giải Địa Tạng kinh 3 quyển

- Giải Tâm Kinh đại điên 1 quyển

- Giải Tâm Kinh ngũ chỉ 1 quyển

- Giải Tâm Châu nhất quán 1 quyển

- Giải Chân Tâm trực thuyết 1 quyển

- Giải Pháp Bảo Đàn kinh 6 quyển

- Giải Phổ Khuyến tu hành 1 quyển

- Giải Bảng điều 1 thiên

- Soạn Cơ Duyên vấn đáp tinh giải 1 quyển

- Soạn Sự Lý dung thông 1 quyển

- Soạn Quán Vô Lượng Thọ kinh quốc ngữ 1 quyển

- Soạn Cúng Phật tam khoa (cát hung tiểu) 1 quyển

- Soạn cúng Dược Sư 1 khoa

- Soạn cúng Cửu phẩm 1 khoa.

- Hương Hải thiền sư ngữ lục 1 quyển

Ngoài ra, Ngài có ghi 1 cuốn về địa lý tỉnh Quảng Nam theo lời đề nghị của chúa Trịnh Tạc. Đó là cuốn “Quảng Nam Thuận Hóa sơn thủy lộ trình”. Tuy nhiên, toàn bộ những tác phẩm của Ngài đều bị thất lạc. Ngày nay, chúng ta chỉ còn tìm được một số tác phẩm như:

- Giải Kim Cang kinh lý nghĩa

- Giải Di Đà kinh

- Giải Tâm Kinh ngũ chỉ

- Soạn sự lý dung thông

- Hương Hải thiền sư ngữ lục

Với một sự nghiệp trước tác đồ sộ như vậy, thiền sư Minh Châu-Hương Hải xứng đáng là một nhà văn hóa lớn của dân tộc. Cuộc đời và sự nghiệp của Ngài mãi mãi là tỏa rạng trong lịch sử truyền giáo của Phật giáo trong lòng nước mẹ Việt Nam thân yêu.

Bị chú:

[1]. Hiện nay, chùa Nguyệt Đường không còn nữa. Bảo tháp của Ngài Minh Châu-Hương Hải và cao đệ là Chân Lý-Hiển Mật hiện nằm trong khuôn viên của một nhà dân thuộc tỉnh Hải Dương.

3. Hòa Thượng Pháp Chuyên - Diệu Nghiêm

Hòa Thượng

PHÁP CHUYÊN –DIỆU NGHIÊM

( 1726 - 1798 )

Khai Sơn Chùa Từ Quang – Phú Yên

Hòa thượng họ Trần, người làng Cổ Tháp, xã Hoa Châu, phủ Thăng Hoa, tỉnh Quảng Nam ( Nay là xã Duy Châu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam ). Tổ tiên Ngài vốn người Thanh Hóa ứng nghĩa theo Tiên chúa Nguyễn Hoàng vào Nam. Thân phụ là cụ ông Trần Văn Hiếu và thân mẫu là cụ bà người tộc Nguyễn.

Tương truyền rằng vào đêm 16 tháng 7 năm Ất Tỵ (1725), thân mẫu của Ngài nằm mộng thấy một nhà sư đến lấy y trùm lên mình bà và nhân đó mà thọ thai. Từ đó, bà không ăn đồ mặn nhưng thân thể vẫn tráng kiện lạ thường. Đến giờ Mậu Thìn ngày mồng 2 tháng 4 năm Bính Ngọ (1726) thì bà chuyển dạ sanh một hài nhi khỏe mạnh.

Ngay từ nhỏ, Ngài đã không ăn được những thức ăn có huyết tanh. Người chú của Ngài xuất gia có hiệu là Lâm Hoằng đại sư nhìn Ngài và nói với cha mẹ Ngài rằng: “ Đứa bé này có cái tướng của bậc xuất trần thượng sĩ.”

Lên 9 tuổi, Ngài được phụ thân cho đi học và đã tỏ ra tinh cần khác chúng. Đến năm 15 tuổi, Ngài đã thông thuộc tất cả những kinh điển của Nho gia và cùng với người anh ra kinh đô Phú Xuân dự thi. Ngài đã đỗ trong kỳ thi năm Quý Hợi (1743), lúc bấy giờ vừa tròn 18 tuổi và ra làm quan dưới thời chúa Võ Vương -Nguyễn Phúc Khoát.

Lúc bấy giờ, chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong đang đi vào sự suy yếu, quyền thần Trương Phúc Loan chuyên quyền, vơ vét của cải của dân, trong triều ngoài nội quan lại đua nhau bòn mót tham nhũng. Trong khi đó, ngoài xã hội nhiễu nhương, dân chúng lầm than cơ cực. Chứng kiến một triều đình thối nát như vậy, Ngài rất là chán ngán. Nhân một hôm xem tuồng “Tam Trinh Cố Sự” và “Long Hổ Sự Duyên”, Ngài hốt nhiên nhận chân ra lẽ sống cuộc đời và học theo gương người xưa treo ấn từ quan, trở về làng xin cha mẹ cho được xuất gia học đạo. Ban đầu cha mẹ sư lưu luyến không nỡ, nhưng sau nhớ lại lời của Lâm Hoằng đại sư nên đồng ý cho Ngài xuất gia.

Nghe nói tại xã Thanh Hà, huyện Diên Phước có thiền sư Ân Triêm là bậc cao tăng uyên thâm Phật pháp nên Ngài tìm đến xin được xuất gia học đạo. Ngài được tổ Ân Triêm thu nhận làm môn hạ, nhập chúng tu học

tại chùa Phước Lâm. Từ đó, Ngài chuyên cần tu học, không bao lâu đã thông thuộc Tỳ Ni, Thập Giới, Oai Nghi, Cảnh Sách v.v…nên tổ sư rất là hoan hỷ. Đến ngày 19 tháng 2 năm Ất Sửu (1745), nhân ngày khánh đản Quan Thế Âm Bồ Tát, Ngài thỉnh cầu Tổ Thiệt Dinh thế phát và Tổ cho pháp danh là Pháp Chuyên, tự Luật Truyền. Như vậy, Ngài thuộc đời thứ 36 dòng Lâm Tế và cũng là thế hệ thứ 3 của pháp phái Chúc Thánh truyền theo bài kệ của tổ Minh Hải-Pháp Bảo.

Đến tháng 3, được sự cho phép của Tổ, Ngài đến chùa Bảo Lâm thọ Cụ Túc giới với Hòa thượng Hải Điện. Sau khi giới đàn hoàn mãn, Ngài trở lại Phước Lâm an cư bố tát, hầu thầy 5 năm đúng theo tinh thần giới luật. Ngài thường tưởng niệm vô thường, sanh diệt qua mau nên quyết lòng tu tập hầu mong thành tựu đạo nghiệp. Từ đó, Ngài ngày chỉ ăn một bữa, dứt hết tất cả ngoại duyên chuyên tâm tu trì, ngày tụng đọc kinh văn, lễ Phật Hồng Danh, tối đến tham thiền niệm Phật. Trong suốt 5 năm, Ngài tinh cần tu tập không một chút khiếm khuyết nên Bổn sư rất là hài lòng.

Sau 5 năm, Ngài xin phép bổn sư vân du đây đó khắp các chốn Tòng Lâm để tham vấn các bậc kỳ túc để mở mang trí tuệ. Nghe nói thiền sư Liễu Triệt ở chùa

Thập Tháp-Bình Định là một bậc cao tăng kiến văn quảng bác thuyết pháp độ người rất nhiều. Tại chùa này có bộ Đại tạng kinh do Tổng binh Mạc Cửu ở trấn Hà Tiên phụng cúng nên Ngài muốn đến tham học và để được xem kinh thư.

Nhân Hòa thượng Chí Bảo ở chùa Bảo Lâm thỉnh thiền sư Liễu Triệt đến phủ Thăng Hoa giảng kinh Hoa Nghiêm, Ngài cảm thấy trong lòng vui mừng và cũng muốn du phương phỏng đạo bèn về đảnh lễ Bổn sư và thưa rằng:

- Bậc tiên giác có câu rằng: Kẻ học đạo mà không thông lý thì kiếp sau phải trả nợ tín thí, thế nào là thông lý, xin Thầy chỉ cho con được rõ?

Tổ đáp:

- Tùy theo pháp mà tu hành, cùng sự đến lý, nóng lạnh tự biết, tuyệt đường ngôn ngữ.

Ngài lại hỏi:

- Trong luật có dạy: Người xưa tâm địa chưa thông, không quản ngàn dặm cầu thầy học đạo, việc ấy như thế nào?

Tổ đáp:

Người xưa xuất gia không vì danh lợi chỉ cầu đến chỗ rốt ráo của đạo, đốn ngộ sanh tử, tâm địa tự như, thấy được tự tánh, bổn lai thành Phật.

Bổn sư biết Ngài có căn khí đại thừa, đạo niệm siêu quần bèn ấn chứng và ban cho pháp hiệu là Diệu Nghiêm.

Sau khi thiền sư Liễu Triệt giảng Hoa Nghiêm xong, Ngài xin Bổn sư tiếp tục theo thiền sư Liễu Triệt vào Thập Tháp để tham học. Trong vòng hai năm cùng chúng tu học, vào giờ Thìn của một đêm tháng 5, Ngài cảm thấy thân tâm vắng lặng tịch tỉnh biết rằng do mình chuyên đọc kinh luật mà được như vậy. Từ đó Ngài thường theo Pháp sư đi giảng khắp nơi.

Năm Quý Mùi (1763), thiền sư Liễu Triệt được chúa Nguyễn thỉnh ra kinh đô Phú Xuân trụ trì chùa Thiên Mụ. Đến ngày 14 tháng tháng 11 năm Giáp Thân (1764) thiền sư Liễu Triệt viên tịch và cho đến tháng 2 năm Ất Dậu (1765) đồ chúng mới cung nghinh linh quan về nhập tháp tại chùa Thập Tháp. Tang lễ xong, Ngài từ biệt chúng trở về Phước Lâm đảnh lễ Bổn sư nhập hạ tại đây 2 năm và hằng ngày Ngài thường đọc tụng kinh Hoa Nghiêm. Một hôm, vào lúc giữa đêm Ngài thấy rõ một việc bèn phát đại nguyện rằng: “ Phàm hễ gặp người, không luận nam nữ già trẻ sang hèn đều giáo hoá quy kính ba ngôi Tam bảo”.

Sau đó, Ngài đến chùa Bảo Lâm theo Chí Bảo Hòa thượng an cư một năm. Tiếp đó có tăng thỉnh đến

Túy La Lâm Tự giảng kinh Địa Tạng và Quy Nguyên hơn 3 tuần, khuyên người niệm Phật quy kính Tam Bảo số đông vô luợng.

Thời bấy giờ nền chính trị của chúa Nguyễn ở Đàng Trong đang bị khủng hoảng trầm trọng bởi nạn tham quan chuyên quyền. Khắp nơi giặc giã nổi lên khiến cho Phật pháp và nhân dân đều lâm vào kiếp nạn, Ngài bèn vào ở ẩn trong núi sâu và chuyên trì tụng kinh Pháp Hoa và Hoa Nghiêm.

Vào tháng giêng năm Mậu Thân (1788), Ngài vào Nam đến tỉnh Phú Yên và ngụ tại chùa Trùng Quang. Tại nơi đây, Ngài cùng với thiền sư Khánh Thông khai đạo thuyết pháp khiến cho người người quy kính Tam Bảo. Đến tháng 8, thiền sư Khánh Thông viên tịch. Thể theo lời thỉnh cầu của thiền sư Chánh Tín, Ngài đến chùa Bảo Sơn thuyết giảng Long Thơ Tịnh độ kinh văn một tuần, dạy người niệm Phật. Sau đó, Ngài trùng kiến lại chùa Trùng Quang và trụ lại đây hai năm. Bấy giờ, có cư sĩ tên Bảo Cơ lập một thảo am trong núi sâu thỉnh Ngài đến ở. Được 1 năm thì có người họ Bùi đổi nhà thành chùa Pháp Quang và thỉnh Ngài giảng Sa Di Oai Nghi Tăng Chú.

Vào ngày rằm tháng Giêng năm Tân Hợi (1791), thiền sư Bình An thỉnh giảng Địa Tạng và Vu Lan Bồn

kinh trong 5 ngày. Sau đó, Ngài tiếp tục vào Nam và ngụ tại am Khánh Sơn. Trí Đăng đại sư và Bác Nhiên đại sư thỉnh Ngài đến Bảo Toàn Cổ Tự giảng kinh Kim Cang Bát Nhã trong thời gian 17 ngày. Đến tháng 7, Tuyệt Nhất đại sư thỉnh đến Tân Thơ thuyết kinh Phổ Môn, Vu Lan. Sau đó, sư Thiên Tường lại thỉnh đến xứ Ma Linh giảng kinh Địa Tạng. Đến tháng 8, đệ tử ở am Khánh Sơn thỉnh Ngài giảng Pháp Hoa.

Tháng 10 năm Nhâm Tý (1792), Ngài về ngụ tại chùa Thiên Hải và cho đến tháng Giêng năm Quý Sửu (1793), sư Thiên Chơn thỉnh Ngài giảng Địa Tạng kinh. Sau đó, đến xã Xuân Đài núi Bạch Ngọc thấy núi sông hòa nguyện bèn dựng gậy lập thảo am trụ lại nơi đây.

Tháng 2 năm Ất Mão (1795), Ngài giảng kinh Địa Tạng cho đại chúng và làm lễ trai đàn trong vòng 7 ngày, sau đó tiếp tục giảng Tỳ Ni Sa Di Oai Nghi Cảnh Sách v.v…

Ngày 21 tháng 7 năm Bính Thìn (1796), đệ tử ở Khánh Sơn am thỉnh Ngài khai đàn thuyết giới, truyền giới và giảng kinh Địa Tạng. Đàn giới này có sự tham dự của các thiền sư Hoa Nghiêm, Quang Huy, Đức Lâm ở Quy Nhơn và thiền sư Thiên Mãn ở Phú Yên. Đàn giới quy tụ trên 200 tăng ni tham dự và quan tổng trấn cũng như các quan viên đều phát nguyện hộ trì.

Vào tháng 10 trong năm này, thiên tai bệnh dịch khiến người chết vô số, Ngài tập hợp đại chúng lập đàn cầu nguyện trong 7 ngày khiến cho mọi việc đều bình an.

Tháng 10 năm Đinh Tỵ (1797), chúng thỉnh Ngài giảng Tứ Thập Nhị Chương kinh, Di Giáo kinh, Long Thơ Tịnh Độ Tập, Địa Tạng kinh… và cũng trong năm này Ngài xây dựng thảo am thành một Phạm Vũ trang nghiêm lấy tên là Từ Quang tự.

Tháng Giêng năm Mậu Ngọ (1798), Hoàng thái hậu thỉnh Ngài về kinh chứng minh lễ đúc đại hồng chung, pháp sự viên thành Ngài được ban ca sa sắc tía. Bổn đạo thỉnh Ngài đến thôn Điểu Phi thuyết kinh Địa Tạng.

Ngày 15 tháng 5, Ngài trở về Phú Yên tổ chức lễ trai đàn bạt độ và truyền giới cho hơn 100 người.

Sau khi pháp sự viên thành, Ngài biết cơ duyên của mình đến đây đã hết nên nhóm họp đồ chúng và đọc kệ phú chúc:

Lai nhi vị tằng lai

Khứ nhi vị tằng khứ

Khứ lai bổn như như

Như như hoàn lai khứ.

Tạm dịch:

Đến mà chưa từng đến

Đi cũng chẳng từng đi

Đến đi vốn như như

Như như lại đến đi

Ngài an nhiên thị tịch vào ngày 17 tháng 6 năm Mậu Ngọ (1798), trụ thế 73 thế tuế, trải qua 53 năm tu học và hoằng hóa.

Ngoài ra, Ngài còn biệt phái xuống một bài kệ truyền thừa như sau:

Pháp Toàn Chương Bổn Tánh

Phật Hiện Ấn Tâm Quang

Vũ Hóa Hiệp Linh Chủng

Đồng Sanh Thượng Thanh Hương

Căn Châu Thạnh Thế Giới

Hoa Quả Mãn Thập Phương

Chiên Đàn Lâm Tú Lệ

Sư tử Trú Bảo Đàn

Nhơn Thiên Thường An Lạc

Tịnh Diệu Chiếu Huy Lương

Cửu Cơ Giai Liễu Ngộ

Nhất Đạt Tối Kiết Tường

Hồi Hướng Trung Chí Thiện

Phước Huệ Vĩnh Thọ Xương

Giai Chỉ Bồ Đề Tọa

Cao Xưng Đại Pháp Vương.

Kể từ khi xuất gia đầu Phật cho đến khi Vãng Sanh Tịnh Độ, Ngài luôn chuyên tâm tu trì và giáo hóa đồ chúng số đông vô lượng. Trong hàng đệ tử của Ngài có đến 28 vị đắc pháp và nối tiếp ngọn đèn Chánh Pháp như các ngài: Toàn Thể Vi Lương Linh Nguyên: Kế thừa trụ trì chùa Từ Quang; Toàn Nhật Vi Bảo Quang Đài: Trụ trì chùa Viên Quang; Toàn Đức Vi Cần Thiệu Long: khai sơn chùa Khánh Long; Toàn Nghĩa Vi Hội Chơn Thường: Khai sơn chùa Thượng Tiên Quan; Toàn Đạo Mật Hạnh: Trụ trì chùa Châu Lâm; Liễu Năng Đức Chất: Khai sơn chùa Phước Sơn; Liễu Diệu Chánh Quang: Khai sơn chùa Triều Tôn tại tỉnh Phú Yên. Trong đó, tiêu biểu nhất là thiền sư Toàn Nhật Quang Đài là một trong những vị thiền tăng đa văn quảng bác của Phật giáo Việt Nam của thể kỷ XIX.

Ngài đã trước tác hơn 20 tác phẩm có giá trị để lại cho hậu thế. Những tác phẩm của Ngài được phân

chia thành 5 thể loại chính là: thơ, văn, chú giải, tự điển và nghi lễ.

Thơ: có tác phẩm Diệu Nghiêm lão tổ thi tập gồm 25 bài.

Văn : bao gồm 4 tác phẩm sau:

- Tam Bảo Biện Hoặc Luận.

- Chiết Nghi Luận Tái Trị.

- Thiện Ác Quy Cảnh Lục.

- Tam Bảo Cố Sự.

c.Chú giải: bao gồm các tác phẩm sau:

- Báo Ân Kinh Chú Giải.

- Địa Tạng Kinh Yếu Giải.

- Quy Nguyên Trực Chỉ Âm Nghĩa.

-Tỳ Ni Sa Di Oai Nghi Cảnh Sách Âm Chú Yếu Lược.

- Tỳ Ni Nhật Dụng Thiết Yếu Phát Ấn Âm Chú.

- Sa Di Luật Nghi Yếu Lược Tăng Chú Phát Ấn (q. thượng).

- Sa Di Luật Nghi Yếu Lược Tăng Chú Phát Ấn (q. hạ).

- Quy Sơn Cảnh Sách Chú Thích Ký Lược Âm Phát Ấn Thiên.

- Nhân Sở Đáo Âm Thích Tùy Tạp Lục Thiên.

- A Di Đà Kinh Sớ Sao Sự Nghĩa.

d. Tự điển: gồm 2 tập tự điển triết học xưa nhất nước ta:

- Tam Giáo Pháp Số.

- Tam Giáo Danh Nghĩa.

e. Nghi Lễ: gồm 3 tác phẩm sau:

- Chư Kinh Sám Nghi.

- Hoằng Giới Đại Học Chi Thư.

- Phật Tổ Nhất Truyền Đích Thống.

Với một số lượng tác phẩm đồ sộ như vậy, Ngài quả thật là một trong những tác gia lớn của Việt Nam ở thế kỷ 18. Qua những công trình của Ngài, giáo sư Lê Mạnh Thát đã khẳng định vị trí Ngài ngang tầm với nhà bác học Lê Quý Đôn trong nền văn học Việt Nam. Giáo sư khẳng định: “Thiền sư Pháp Chuyên-Diệu Nghiêm (1726-1798) là một tác gia lớn của nền văn học thế kỷ XVIII. Những gì do ông sáng tác và biên tập, cho đến nay đã phát hiện tới những 20 công trình, trong đó quan trọng và lôi cuốn nhất là Tam Bảo Biện Hoặc

Luận. Đây là một tác phẩm ghi lại cuộc đấu tranh gay gắt về mặt tư tưởng giữa ý thức Tống Nho suy tàn và hệ tư tưởng Phật giáo đang lên”

Thiền sư Pháp Chuyên Luật Truyền Diệu Nghiêm là một trong những bậc danh Tăng chói sáng nhất trên nền trời Phật giáo Việt Nam trong thế kỷ XVIII. Ngoài việc thế độ những vị đệ tử hữu danh trên, Ngài còn là bậc giáo thọ sư đã đào tạo nên một thế hệ danh Tăng của Phật giáo Đàng Trong nói chung và thiền phái Chúc Thánh nói riêng. Phần lớn, các bậc danh Tăng đương thời đều quy tụ về chùa Từ Quang để tu học với Ngài như các vị: Toàn Chiếu Bảo Ấn: Trụ trì chùa Thiên Ấn-Quảng Ngãi; Toàn Thái Phước Long: Chùa Linh Sơn-Bình Định; Toàn Ý Phổ Huệ: Khai sơn chùa Phổ Bảo-Bình Định; Toàn Tín Đức Thành: Khai sơn chùa Khánh Lâm-Bình Định v.v…Kể từ khi Ngài khai sơn, chùa Từ Quang trở thành trung tâm tu học của chư Tăng miền Trung từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX. Đạo nghiệp của Ngài vẫn sống mãi với bao thế hệ Tăng Ni chúng ta.

4. Hòa Thượng Đạo Minh - Phổ Tịnh

Hòa Thượng

ĐẠO MINH – PHỔ TỊNH

( .… - 1816 )

Trụ Trì Chùa Báo Quốc - Huế

Hòa thượng Đạo Minh họ Nguyễn, người thôn Tây An, xã Long Phước, huyện Duy Xuyên, phủ Thăng Hoa, tỉnh Quảng Nam. Ông nội Ngài vì tòng quân nên ra đóng tại và trú tại làng Trung Kiên, tổng Bích La, huyện Đăng Xương, tỉnh Quảng Trị. Vì thế, làng Trung Kiên cũng là quê hương thứ 2 của Ngài.

Vốn có nhân duyên nhiều đời với Phật pháp nên vào tuổi đồng niên Ngài đã phát tâm dõng mãnh nhập chúng xuất gia tại chùa Thiền Tôn với tổ sư Đại Huệ-Chiếu Nhiên. Nhờ sự tinh tấn tu học của Ngài được Bổn sư cho thọ giới với pháp danh Đạo Minh, tự Phổ Tịnh, hiệu là Viên Nhất, nối pháp dòng Lâm Tế đời thứ 38, thế hệ thứ 4 pháp phái Liễu Quán.

Ngài là một thiền sư giới luật tinh nghiêm, là vị Hòa thượng nổi bật nhất trong chốn Thiền lâm Thuận Hóa vào đời Gia Long.

Năm Nhâm Tuất (1802), Gia Long nguyên niên, Ngài trở về làng Trung Kiên, lập chùa Trung Kiên, chú

hồng chung, thỉnh tượng Phật và các pháp khí về sửa sang chùa rất trang nghiêm.

Năm Mậu Thìn (1808), niên hiệu Gia Long thứ 7, Ngài được Hiếu Khương Hoàng Thái Hậu, mẫu hậu của vua Gia Long triệu về làm trụ trì chùa Hàm Long Thiên Thọ, tức tên mới của chùa Báo Quốc, do vua Gia Long đặt.

Từ đó đạo phong của Ngài ngày càng tỏa rạng trên đất thần kinh, đồ chúng quy về tu học ngày càng nhiều.

Năm Ất Hợi (1815), niên hiệu Gia Long thứ 14, vào ngày 14 tháng 9, Ngài khai đại giới đàn tại chùa Hàm Long Thiên Thọ và được cung thỉnh làm Hòa thượng Đàn đầu truyền trao giới pháp cho chúng Tăng. Số giới tử thọ giới tại giới đàn này rất đông. Đồ chúng đắc pháp của Ngài có đến 28 vị mà hiện nay chúng ta còn biết được một số vị như sau:

- Tánh Thiên-Nhất Định :Trụ trì Linh Hựu Quán, Tăng cang chùa Giác Hoàng, khai sơn chùa Từ Hiếu.

- Tánh Hoạt-Huệ Cảnh: Sơ tổ, khai sơn chùa Tường Vân.

- Tánh Huệ-Nhất Nguyên: Khai sơn và trụ trì chùa Huệ Lâm.

- Tánh Chiêu-Nhất Niệm: Kế thế trụ trì chùa Báo Quốc.

- Tánh Khai-Nhất Đắc: Trụ trì chùa Thiên Hưng.

- Tánh Huệ-Nhất Chơn: Trụ trì chùa Từ Quang (sau là chùa Tường Vân)

- Tánh Thông-Nhất Trí: Trụ trì chùa Kim Tiên.

- Tánh Toàn-Nhất Thể: Trụ trì chùa Bảo Lâm.

-Tánh Tịnh-Nhất Xương: Trụ trì chùa Thiên Hòa.

Các ngài khác như: Tánh Tâm-Nhất Trì; Tánh Hòa-Nhất Thuận; Tánh Nhậm-Nhất Điểm; Tánh Nghĩa-Nhất Ngộ; Tánh Thành-Nhất Tín; Tánh Thông-Nhất Hiểu; Tánh Chánh-Nhất Chuyên v.v…đều là những bậc cao tăng thạc đức tại kinh đô Thuận Hóa.

Năm Bính Tý (1816), niên hiệu Gia Long thứ 15, sau khi mở giới đàn một năm thì Ngài an nhiên thị tịch. Bảo tháp của Ngài được kiến tạo tại chùa Huệ Lâm [1], nơi mà trưởng tử của Ngài là thiền sư Tánh Huệ-Nhất Nguyên trụ trì.

Tuy rằng những biến thiên của các cuộc chiến giữa nhà Nguyễn Tây Sơn và Nguyễn Gia Long đã ảnh hưởng nhiều đến sự truyền bá của Phật giáo, Tăng chúng đầu đời Nguyễn có sự suy đồi, nhưng vẫn còn có

những vị cao tăng thắp ngọn pháp đăng tỏa rạng trên rừng thiền Thuận Hóa. Thiền sư Đạo Minh-Phổ Tịnh là một trong các cao tăng đó.

Hòa thượng Đạo Minh Phổ Tịnh là người kiến văn quảng bác, hiện nay chúng ta không còn những tác phẩm của Ngài, tuy nhiên chúng ta thấy được sở ngộ, sở tu của Ngài qua các bài kệ phú pháp cho đệ tử. Điều này đã nói lên được sự tu trì và truyền pháp của Ngài đúng theo tông chỉ của thiền tông.

Phụ lục:

Những bài kệ phú pháp cho đệ tử của ngài Đạo Minh Phổ Tịnh:

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Huệ Nhất Nguyên:

Nhất Nguyên thọ pháp tiên

Tâm địa phát hoa viên

Đạo Minh truyền tâm pháp

Huệ đăng chiếu mãn thiên.

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Tâm Nhất Trì:

Nhất Trì tịnh thanh thiên

Nội ngoại quảng vô biên

Tâm pháp viên chánh niệm

Kế tổ thị an nhiên.

- Phú pháp cho đệ tử Tánh Chiếu Nhất Nguyệt:

Nhất Nguyệt diệu vô biên

Quang minh chiếu mãn thiên

Thiệu Long chơn Phật tử

Chiêu chương vạn cổ truyền.

- Phú pháp cho đệ tử Tánh Thiên Nhất Định:

Nhất Định chiếu quang minh

Hư không nguyệt mãn viên

Tổ tổ truyền phú chúc

Đạo Minh kế Tánh Thiên.

- Phú pháp cho đệ tử Tánh Toàn Nhất Thể:

Nhất thể chiếu viên minh

Nhật nguyệt chánh trung thiên

Tục diệm truyền đăng phú

Tổ đạo vĩnh lưu truyền.

- Phú pháp cho đệ tử Tánh Chiêu Nhất Niệm:

Nhất Niệm tâm thường viên

Tâm pháp bổn thanh thiên

Tổ đạo truyền pháp ấn

Quang huy vĩnh lưu truyền.

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Hòa Nhất Thuận:

Nhất Thuận đạo pháp thông

Tâm pháp bổn hư không

Liễu ngộ minh tâm pháp

Kế truyền thiệu tổ tông

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Khai Nhất Đắc:

Nhất Đắc tâm pháp không

Tâm pháp bổn hư không

Nguyên không giai thị Phật

Kế thế phụng tổ tông

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Nhậm Nhất Điểm:

Nhất điểm quảng vô biên

Diệu dụng chiếu mãn thiên

Viên minh hồi quang chiếu

Kế tổ vĩnh lưu truyền

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Nghĩa Nhất Ngộ:

Nhất Ngộ tâm pháp không

Hư không thái cực đồng

Phật tổ tương truyền phú

Trùng quang vạn cổ long

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Thành Nhất Tín:

Nhất Tín hạnh nguyện viên

Tâm pháp thị quang minh

Tổ đức truyền tâm pháp

Vạn cổ vĩnh lưu truyền

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Thông Nhất Hiểu:

Nhất Hiểu thể viên minh

Tâm pháp bổn như nhiên

Hư không thâu nhất điểm

Kế tổ vĩnh lưu truyền

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Chánh Nhất Chuyên:

Nhất Chuyên thọ pháp truyền

Tâm tịch ứng vạn duyên

Tổ đạo truyền phú chúc

Kế tổ tại tâm nguyên.

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Tín Nhất Luận:

Nhất Luận đại nhân duyên

Vạn pháp quy nhất viên

Phật tổ truyền phú chúc

Như nguyệt ấn giang thiên

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Tường Nhất Thụy:

Nhất Thụy khí tượng tân

Tâm nguyệt chiếu bạch vân

Tục diệm truyền phú chúc

Minh đăng phụng tổ tong

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Giác Nhất Uẩn:

Nhất Uẩn hồng trần phá

Quang minh khí tượng tân

Tục diệm truyền phú chúc

Chơn thị báo Phật ân.

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Truyền Nhất Bảo:

Nhất Bảo tại tâm trung

Am thất đắc đăng lung

Chiếu thể kiến vạn pháp

Tục diệm phụng tổ tông

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Lạc Nhất Như:

Nhất Như lai tâm pháp

Vạn pháp duy tâm sanh

Phật tổ truyền phú pháp

Tục diệm vĩnh phương danh

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Đức Nhất Tông:

Nhất Tông vạn cổ truyền

Chư pháp huyền hựu huyền

Phật tổ truyền thọ pháp

Tục diệm chiếu trung thiên

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Thái Nhất Sách:

Nhất Sách giới pháp tiên

Thọ giới pháp trang nghiêm

Phật tổ truyền phú chúc

Tâm nguyệt chiếu cô viên

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Huệ Nhất Chất:

Nhất Chất sắc hư không

U ám tất giai thông

Phật tâm pháp vô dị

Ngộ liễu kế tổ tông

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Thứ Nhất Trung

Nhất Trung cần giới pháp

Tảo tận trần lao tâm

Quang minh kiến Phật tánh

Vạn cổ phụng tổ tông

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Tâm Nhất Cẩn:

Nhất Cẩn mật ý thông

Chư pháp đức giai không

Phật tổ truyền phú chúc

Tục diệm phụng tổ tông

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Trung Nhất Ngôn:

Nhất Ngôn vạn pháp thong

Tâm pháp như hư không

Quang minh Phật phú chúc

Truyền đăng phụng tổ tông

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Tịnh Nhất Xương:

Nhất Xương pháp quang minh

Trần tảo cảnh trùng viên

Kế tục truyền phú chúc

Như nguyệt ấn giang thiên

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Nghị Nhất Thành:

Nhất Thành thông lý toàn

Trùng ma khí tượng viên

Hà đam chư Phật tổ

Tâm nguyệt chiếu cô thiên

-Phú pháp cho đệ tử Tánh Huệ Nhất Chơn:

Nhất Chơn thọ pháp truyền

Nội ngoại bổn như nhiên

Phù trì chư Phật tổ

Kế thế vĩnh miên miên

Bị chú:

[1]. Chùa này đã bị tàn phá không còn dấu tích. Đất cũ của chùa hiện nằm trong vùng đất chùa Vạn Phước. Bảo tháp của Ngài vẫn còn ở trong khu vực này.

5. Hòa Thượng Toàn Định - Bảo Tạng

Hòa Thượng

TOÀN ĐỊNH – BẢO TẠNG

( 1789 – 1842 )

Trùng Kiến Chùa Thắng Quang – Bình Định

Hòa thượng thế danh Ngô Văn Thụy, sinh giờ Mùi ngày mồng 6 tháng 10 năm Kỷ Dậu (1789) tại ấp Hội An, xã Ô Liêm, huyện Bồng Sơn, phủ Quy Nhơn, trấn Bình Định (nay là thôn Hội An, xã Hoài Nhơn, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định).

Năm lên 14 tuổi, Ngài phát tâm xuất gia với tổ Pháp Kiêm Minh Giác tại chùa Phước Lâm-Hội An. Sau một thời gian dài miệt mài theo thầy tổ học kinh luật, Ngài được thọ Cụ Túc giới với pháp danh Toàn Định, tự Vi Quang, hiệu Bảo Tạng, nối pháp đời 37 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 4 pháp phái Chúc Thánh.

Tháng 12 năm Tân Tỵ (1821), sau 18 năm tu học tại Phước Lâm, chạnh nhớ đến quê hương cố thổ và thân quyến, Ngài xin Bổn sư được về thăm song thân tại Bình Định. Ngày 17 tháng 2 năm Nhâm Ngọ (1822), Minh Mạng năm thứ 3, nhân dịp đi ngang cổ tích Thắng Quang tại quê nhà, thấy tượng Phật hảo tướng uy nghiêm nhưng chùa lại tiêu điều bởi chinh chiến.

Gặp các hương lão hỏi thăm thì biết chùa này do tổ Minh Giác Kỳ Phương ở chùa Thập Tháp khai sơn. Gặp thời binh lửa Tây Sơn nên tăng chúng ly tán, không người thờ tự. Đồng thời các hương lão khẩn khoản thỉnh Ngài trụ trì để trùng hưng thắng tích, hướng dẫn tín đồ tu tập.

Năm sau, Minh Mạng năm thứ 4, Quý Mùi (1823) ngày 15 tháng 3, Ngài trở về lại Phước Lâm trình với Hòa thượng Bổn sư về tâm nguyện của mình. Tổ Minh Giác lấy làm hoan hỷ hứa khả, ban cho Pháp quyển, ấn chứng hiệu Bảo Tạng đại sư. Ngài bèn đảnh lễ Bổn sư, trở về trụ trì chùa Thắng Quang và gắn bó với ngôi cổ tự này suốt cả cuộc đời.

Vào ngày 24 tháng 4 năm Canh Dần (1830), nhân ngày kỵ tổ Ân Triêm, tổ Minh Giác nhóm họp đệ tử và phú chúc Ngài làm Đô Tự thay thế Tổ trông coi Tăng chúng nội tự. Tháng 8 cùng năm, Ngài được triều đình sắc ban Giới đao độ điệp cử làm trụ trì chùa Phước Lâm. Tuy nhiên đối với trách nhiệm của mình tại chùa Thắng Quang không thể bỏ được nên Ngài khẩn khoản từ chối. Ngài đã cử pháp đệ của mình là Hòa thượng Toàn Nhâm Quán Thông kế thế trụ trì tổ đình Phước Lâm.

Tháng Giêng năm Bính Thân (1836), Minh Mạng thứ 17, Ngài cùng với hương chức trong làng và bổn

đạo trùng tu lại chánh điện chùa Thắng Quang. Công việc trùng tu kéo dài đến tháng 8 cùng năm thì hoàn tất. Năm sau (1837), Ngài lại kiến thiết Đông đường để có nơi cho chư Tăng tu học.

Năm Đinh Dậu (1837), Ngài được cung thỉnh làm Giáo Thọ A-xà-lê tại giới đàn chùa Linh Phong-Phù Cát do Hòa thượng Chánh Tôn làm đàn đầu.

Ngày 24 tháng 4 năm Mậu Tuất (1838), Ngài thiết lập đàn tràng lễ bái Tam Thiên hồng danh chư Phật, chẩn tế cô hồn để cầu quốc thái dân an. Đến tháng 5, Ngài được cung thỉnh làm Yết Ma A-xà-lê tại giới đàn chùa Thiên Ấn-Quảng Ngãi do Hòa thượng Bảo Ấn làm Đàn đầu.

Năm Canh Tý (1840), cảm niệm hồng ân chư tổ, Ngài trùng tu lại tháp vọng của tổ sư khai sơn. Năm sau Tân Sửu (1841), Ngài kiến lập Tây đường, lập long vị Tổ sư để thờ phụng.

Đầu năm Nhâm Dần (1842), Ngài dự định tổ chức trường Kỳ, mở đàn thí giới cho chư Tăng nhưng ngặt nỗi thân lại mang trọng bệnh nên không thực hiện được. Cuối năm, bệnh lại trở nặng nên ngày 17 tháng 11, Ngài lập bảng phó chúc, trạch cử đệ tử Chương An Quảng Khánh kế thừa trụ trì cổ tích Thắng Quang.

Vào giờ Tuất ngày 22 tháng Chạp năm Nhâm Dần (1842), Ngài viên tịch, hưởng thọ 54 tuổi, tháp lập tại chùa Thắng Quang.

Hòa thượng Bảo Tạng là một trong những vị danh Tăng của thế kỷ XIX. Cuộc đời của Ngài gắn liền với lịch sử Phật giáo Quảng Nam và Bình Định. Kể từ khi Ngài trụ trì chùa Thắng Quang trở thành một trong những tòng lâm lớn tại miền Trung. Tuy trải qua nhiều cuộc chiến tranh nhưng mạng mạch truyền trì tại đây chưa bị gián đoạn và ngày hôm nay Thắng Quang là một trong những tổ đình của dòng Lâm Tế Chúc Thánh tại tỉnh Bình Định.

6. Hòa Thượng Hải Toàn - Linh Cơ

Hòa Thượng

HẢI TOÀN – LINH CƠ

( 1823 – 1896 )

Trụ Trì Chùa Tường Vân - Huế

Hòa thượng vốn người họ Nguyễn, sinh năm Quý Mùi (1823), niên hiệu Minh Mạng thứ 4 tại làng Phó Trạch-tỉnh Quảng Nam.

Túc duyên nhiều đời trong Phật pháp, nên khi vừa tròn 14 tuổi, Ngài phát tâm xuất gia tại chùa Long Quang tại Thuận Hóa-Huế.

Năm Tân Sửu (1841), Thiệu Trị nguyên niên, khi vừa tròn 19 tuổi, Ngài được Hòa thượng Tánh Thiên Nhất Định thế độ và cho pháp danh là Hải Toàn, nối pháp dòng Lâm Tế đời thứ 40, thế hệ thứ 6 pháp phái Liễu Quán. Sau đó, Ngài nhập chúng tu học tại chùa Giác Hoàng, rồi thọ giới Cụ Túc tại giới đàn chùa Châu Long tỉnh Bình Định, và được cử làm Giám viện chùa Giác Hoàng.

Sau khi Hòa thượng Nhất Định viên tịch, vào năm Ất Mão (1855), niên hiệu Tự Đức thứ 4, Ngài đến chùa Tường Vân cầu pháp với Hòa thượng Tánh Hoạt Huệ Cảnh (1798-1866), được Hòa thượng phú pháp hiệu Linh Cơ và trao kệ phó pháp:

Linh cơ diệu giác tại tâm vương

Thủy hải toàn thanh kiến nguyệt chương

Nhất thiết chúng sanh giai Phật tánh

Nhân do bất ngộ lạc biên phương

Nghĩa là:

Thiêng liêng then chốt tại vua tâm

Biển lớn mà trong rõ nguyệt rằm

Hết thảy chúng sanh đều thành Phật

Chỉ vì chẳng ngộ một bên lầm.

Năm Ất Sửu (1865), niên hiệu Tự Đức 18, Ngài được cử chức vụ trụ trì chùa Diệu Đế.

Năm Bính Dần (1866), niên hiệu Tự Đức 19, Hòa thượng Huệ Cảnh viên tịch, Ngài được di chúc giữ chức am chủ chùa Tường Vân. Sau đó, Hòa thượng Nhất Chơn cũng viên tịch, di chúc môn đồ cúng chùa Từ Quang cho Ngài. Do đó, Ngài hợp nhất hai chùa làm một. Cho đến năm Tân Tỵ (1881), niên hiệu Tự Đức 34, Ngài chỉnh trang tu bổ lợp ngói lại chùa và đặt tên là Tường Vân.

Năm Giáp Thân (1884), Kiến Phước nguyên niên, Ngài được triều đình phong làm Tăng cang chùa Giác Hoàng.

Năm Ất Dậu (1885), Hàm Nghi nguyên niên, Ngài được mông ân dưỡng già. Đến năm Tân Mão (1891), niên hiệu Thành Thái thứ 3, Ngài trùng tu chùa và cho xây thêm hậu điện.

Tháng 4 năm Giáp Ngọ (1894), niên hiệu Thành Thái thứ 6, chùa Báo Quốc mở đại giới đàn, Ngài được cung thỉnh làm Giáo Thọ A-xà-lê.

Ngày mồng 1 tháng 4 năm Bính Thân (1896), niên hiệu Thành Thái thứ 8 Ngài nhuốm bệnh bèn ban các bài kệ phó chúc cho các đệ tử Thanh Kim-Quang Diễm, Thanh Tín-Ứng Nghiệm v.v… và di chúc trụ trì chùa Tường Vân cho trưởng tử Thanh Thái-Phước Chỉ.

Vào giờ thìn ngày 25 tháng 4 cùng năm, Ngài xả báo an tường, thọ 74 tuổi. Đến ngày mồng 3 tháng 7, môn đồ tứ chúng phụng tống kim quan Ngài nhập bảo tháp ở phía bên hữu chùa Tường Vân.

Phụ lục:

Những bài kệ phú pháp cho đệ tử của ngài Hải Toàn Linh Cơ:

-Phú pháp cho đệ tử Thanh Thái Phước Chỉ:

Định tâm Phước Chỉ tịnh an nhiên

Xử thế tùy cơ liễu mục tiền

Đạo niệm tinh tu tình niệm đoạn

Như kim phú pháp vĩnh lưu truyền.

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Kim Quang Diễm:

Quang diễm tịnh thanh thiên

Nội ngoại quảng vô biên

Tâm pháp viên chánh niệm

Kế tổ thị an nhiên

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Quang Thường Doanh:

Thường doanh khí tượng tân

Tâm nguyệt chiếu bạch vân

Tục diệm truyền phú chúc

Minh đăng phụng tổ tông

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Phong Sung Dật:

Sung Dật thọ pháp tiên

Tâm địa phát hoa viên

Đạo minh truyền tâm pháp

Huệ đăng chiếu mãn thiên

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Tín Ứng Nghiệm:

Ứng nghiệm tại tâm trung

Ám thất đắc đăng lung

Chiếu thể kiến vạn pháp

Tục diệm phụng tổ tông.

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Nhàn Quảng Lãm

Quảng lãm vạn pháp thông

Tâm pháp như hư không

Quang minh Phật phú chúc

Truyền đăng phụng tổ tông

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Lương Tổng Quy:

Tổng quy nguyệt mãn lưỡng đồng viên

Yên tán vân phi nhất sắc thiên

Phật pháp bất ly ư thế pháp

Hòa quang vô nhiễm tánh như nhiên

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Tâm Diệu Ứng

Diệu ứng đồng vi xứ xứ hoan

Vô tâm vật lụy cánh khinh an

Trực tu nhật dạ thường tinh tấn

Bảo sở cao đăng dã bất nan

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Phước Như Lâm:

Như lâm chánh phát sắc phương hưng

Dụng lực tài bồi nhật nhật tân

Tăng tiến Bồ Đề vô thối chuyển

Xuân lai kiết quả khí phương phân.

- Phú pháp cho đệ tử Hải Trân Thoại Uyển:

Thoại uyển đạo pháp thông

Tâm pháp bổn hư không

Liễu ngộ minh tâm pháp

Kế truyền thiệu tổ tông.

- Phú pháp cho đệ tử Hải An Bảo Thuận:

Bảo thuận cần giới pháp

Tảo tận trần lao tâm

Quang minh kiến Phật tánh

Vạn cổ phụng tổ tông

- Phú pháp cho đệ tử Thanh Nguyên Tiên Giảng:

Tiên giảng hội ngộ giới châm đầu

Đạo hiệp tâm truyền xưng sở cầu

Phước huệ song tu vô gián đoạn

Quang dương tổ ấn vĩnh trường lưu

- Phú pháp cho đệ tử Hải Từ Tâm Chánh:

Tâm chánh tổ đạo chấn gia phong

Bộ bộ cao đăng hướng thượng tông

Liễu ngộ ấn tâm tâm thị Phật

Tổ thừa tục diệm vĩnh xương long

Bị Chú:

Tất cả những chữ trong mộc bản ghi là Tôn thì ở đây chúng tôi phiên âm là Tông mới phù hợp với nội dung truyền pháp. Bởi lẽ kỵ tên húy của vua Thiệu Trị nên thời phong kiến tất cả chữ Tông đều đổi lại là Tôn.

7. Hòa Thượng Thích Chí Thành

Hòa Thượng

THÍCH CHÍ THÀNH

( 1861-1933 )

Trụ Trì Chùa Phi Lai – Châu Đốc

Hòa thượng Thích Chí Thiền còn gọi là tổ Phi Lai, thế danh Nguyễn Văn Hiển sanh tháng 02 năm Tân Dậu (1861) tại xã Diêm Sơn, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam trong một gia đình nhiều đời làm quan triều đình và có lòng kính tin Phật pháp. Ông nội Ngài là Hộ Quốc Công Nguyễn Công Thành, dưới triều Tự Đức, thân phụ Ngài làm quan Tổng Trấn Quảng Nam, rất được lòng dân.

Ngài lớn lên trong sự giáo dục nghiêm ngặt theo đúng truyền thống gia phong, văn võ song toàn, trí đức sáng ngời. Tuy ở dinh Tổng Trấn với nếp sống quyền quý, nhưng Ngài vốn bản tính hiền hậu hay giúp đỡ mọi người. Giữa lúc Ngài đang ở tuổi thiếu niên cần sự dạy bảo thì phụ thân qua đời, Ngài phải nương dựa vào mẹ và tiếp tục phấn đấu học hành tiến thủ.

Năm Mậu Dần (1878), khi Ngài 18 tuổi, vua sắc chỉ trọng dụng con công thần làm quan, Ngài được bổ nhậm làm quan Hậu Bố tại hạt Khánh Hòa. Tuy làm

quan, có tài kinh lược, nhưng Ngài vẫn không cảm thấy thích thú với quan lộ như truyền thống gia đình. Ngài bí mật tham gia phong trào khởi nghĩa Văn Thân. Khi phong trào tan rã, Ngài lánh nạn vào miền Nam ở đất Gia Định để tránh sự theo đuổi của quan quân triều đình và mật thám Pháp.

Năm Tân Tỵ (1881), tại nơi lánh nạn này, Ngài cảm nhận được sự vô thường, danh lợi như chiếc bóng thoáng qua, chiêm nghiệm thực cảnh biển dâu, thống khổ chỉ là giấc mộng. Chí xuất trần bộc phát, Ngài đến chùa Giác Viên Chợ Lớn xin xuất gia học đạo với tổ Hoằng Ân-Minh Khiêm, được Tổ ban pháp hiệu Chí Thiền, pháp danh Như Hiền. Như vậy, Ngài nối pháp dòng Lâm Tế đời thứ 39 truyền theo phổ hệ của ngài Đạo Mân Mộc Trần.

Từ đó, Ngài theo thầy tổ học đạo, noi gương Lục Tổ Huệ Năng phát nguyện bửa củi, gánh nước, giã gạo v. v… không nề gian lao khổ cực suốt một thời gian dài. Sau đó, Ngài phát nguyện đóng chuông ngày sáu thời ròng rã suốt ba tháng. Mãn đóng chuông ba tháng, Ngài phát tâm công quả đắp nền chùa Giác Viên hằng ngày bằng 100 xe đất cho đến lúc thành tựu. Ngài xin Bổn Sư cho nhập thất ba năm, được thầy ban pháp ấn. Ba năm nhập thất đạt sở nguyện viên mãn, Ngài lại

cùng Bổn Sư lo xây dựng ngôi Tam bảo Giác Sơn. Ngôi chùa được khánh thành, Bổn sư cử Ngài làm Thủ tọa coi sóc trong ngoài chùa Giác Sơn. Cho đến khi Bổn sư viên tịch vào năm Kỷ Hợi (1899), Ngài lại kiêm nhiệm trụ trì chùa Giác Viên.

Năm Giáp Thìn (1904), trận bão lụt lớn nhất miền Nam thời ấy, gây tai họa thảm khốc cho nhân dân Gò Công. Ngài đích thân quy nạp ghe thuyền với sự trợ sức của Tăng tín đồ tỉnh Gò Công, cứu giúp gần một vạn người đang bị nước cuốn trôi. Giữa trận mưa bão tơi bời, hình ảnh Tăng sĩ vật lộn với thiên tai đã đem lại lòng tin nơi những người cộng sự và để lại trong lòng người dân tỉnh Gò Công một hình ảnh hết sức tốt đẹp và cao quý. Nhất là nơi vàm Ốc Len ngay chính ghe cứu nạn của Ngài bị lật úp, nhưng với tinh thần từ bi cao cả và bình tĩnh sáng suốt, Ngài đã nhanh chóng biến nguy nan thành sức mạnh tự tại, nhờ đó mà vượt qua được nạn tai.

Sau trận bão lụt, ngoài việc tiếp tục lo tìm xác thu lượm chôn cất và làm lễ cầu siêu cho những người xấu số, Ngài còn vận động xây cất nhà cửa, dọn dẹp những căn nhà đổ nát và cấp phát thuốc men ngừa bệnh. Ngày rằm tháng chạp năm đó, Ngài trở về quê củ thăm mẫu thân thì mẹ đã qua đời. Ngài lo an táng và cầu siêu cho mẹ đến chung thất mới trở lại chùa.

Sau khi sắp đặt cắt cử mọi việc trong chùa xong, Ngài cùng một thị giả đến chùa Giác Sơn, từ giã huynh đệ thẳng đường đến núi Sam-Châu Đốc, ẩn dật tu hành. Khi đi ngang kênh Vĩnh Tế, Ngài được ông Năm Thanh đưa sang bờ và hướng dẫn đến chùa Phi Lai cổ tự lễ Phật. Đây là ngôi chùa vách đất, vắng vẻ hoang vu, do đó khi lễ Phật xong Ngài cùng thị giả đi thẳng qua hướng Thạch động núi Cấm, yên chí tu hành nhưng không quên ngôi chùa vắng vẻ đìu hiu ấy. Ông Năm Thanh, sau khi tiễn Ngài lên núi, trở về bàn cùng hương chức và Phật tử địa phương cung thỉnh Ngài trụ trì chùa Phi Lai và được Ngài hứa khả. Chùa Phi Lai sau đó được Ngài về trụ trì, nhờ uy đức và hạnh nguyện, Ngài đã biến nơi đây thành chốn Già lam trang nghiêm, Tăng tín đồ đến thọ pháp, cuộc sống người dân quanh vùng có biến đổi mới mẻ và chan hòa ý sống tình đạo.

Năm Đinh Mùi (1907), một thảm họa khác lại đưa đến, do nước lũ ngập úng, cây cối hoa màu không sinh sôi nẩy nở, mùa màng tổn thất. Ngài cho cứu tế khắp nơi, đem cả lương thực của chùa ra phân phát, kêu gọi dân chúng lên núi vào ở ngay trong chùa, đợi cho đến khi nước rút mới thôi. Do đó mà người dân đã thoát qua được những trận thiên tai địa ách bằng lòng tin và cách sống vị tha của Ngài. Họ đã đứng sau lưng Ngài trong suốt 49 ngày lập đàn Dược Sư cầu nguyện. Sau những biến động thiên tai dồn dập ấy, Ngài phát

nguyện tịch cốc, chỉ ăn rau trái, với tâm nguyện chịu nỗi khổ thay dân trong suốt 12 năm liền.

Do những hoạt động và tinh thần xả thân vì chúng sanh, Ngài được quần chúng ngưỡng mộ và hết lòng quy thuận, nên mật thám Pháp nghi ngờ Ngài làm quốc sự và bắt giam Ngài trong 10 tháng.

Giới hạnh và đạo đức của Ngài đã được Lục Cả chùa Tà Lạp ở Campuchia hiến cúng pho tượng Phật cổ hàng trăm năm bằng vàng, để tôn trí tại chùa Phi Lai. Điều đó đủ nói lên tinh thần và oai đức của Ngài đã vượt ra khỏi biên giới bản địa, kết chặt thêm tình đạo cao sâu, giữa thời buổi chiến tranh loạn lạc.

Thời điểm mở đầu của phong trào chấn hưng Phật giáo, tổ Khánh Hòa cùng chư Hòa thượng đồng tâm nguyện họp bàn công việc Phật sự tại chùa Linh Sơn-Sài Gòn, Ngài không đến được, đã gởi cúng vào quỹ chấn hưng 300 đồng tiền Đông Dương.

Năm Đinh Mẹo (1927), Ngài chứng minh lễ khai giảng lớp học Tăng ở chùa Giác Hoa tỉnh Sóc Trăng.

Năm Kỷ Tỵ (1929), Ngài chứng minh đại giới đàn Trùng Khánh ở Phan Rang.

Năm Nhâm Thân (1932), sau khi Hội Nam Kỳ Nghiên Cứu Phật Học được thành lập, Ngài tham gia vận động trực tiếp cổ súy cho hội, khuyến khích Phật tử tích cực ủng hộ hầu làm cho ngôi nhà chánh pháp thêm vững mạnh, huy hoàng.

Năm Quý Dậu (1933), Ngài thọ bệnh và an dưỡng tại thiền sàng, Ngài ứng hẹn vào vía Phật nhập Niết bàn sẽ viên tịch. Quả đúng như thế, đến ngày rằm tháng 2, sau khi dặn dò các đệ tử, Ngài chấp tay nói bài kệ:

Nhất niệm viên quang tội tánh không

Đẳng đồng pháp giới hàm thanh tịnh.

Rồi an nhiên thâu thần thị tịch. Ngài trụ thế được 73 năm, hành đạo 52 năm. Bảo tháp của Ngài được xây dựng tại chùa Phi Lai-Châu Đốc.

Cuộc đời của tổ Phi Lai còn rất nhiều hành trạng bí mật trong việc giúp đỡ các phong trào yêu nước chống Pháp và những pháp thuật cứu đời. Học thức uyên thâm và đức độ của Ngài đã cảm hóa không biết bao nhiêu người trở thành đệ tử Ngài, quy y theo Phật, xuất gia học đạo và thế hệ kế thừa Ngài là những vị Tăng tài xuất chúng đóng góp cho sự nghiệp phát triển Phật giáo Việt Nam rạng rỡ huy hoàng.

Tổ Phi Lai là tiêu biểu cho thế hệ danh Tăng ở miền Tây Nam Bộ, đóng góp công sức rất lớn cho phong trào chấn hưng, mà lịch sử mãi còn kính ghi khắc lại tưởng niệm đời đời.

Bị chú: [1] Theo văn bia tại bảo tháp hòa thượng để pháp hiệu Ngài là Chí Thành. Do vì tên Thành trùng với tên ông nội Ngài là Nguyễn Văn Thành. Vì thế tránh tên húy của ông Ngài nên gọi Ngài là Chí Thiềng.