Hành Trạng Chư Thiền Đức Xứ Quảng

16. Hòa Thượng Thích Pháp Lạc

Hòa Thượng

THÍCH PHÁP LẠC

( 1904 – 2001 )

Khai Sơn Chùa Pháp Bảo – Mỹ Tho

Hòa thượng thế danh Trần Công Khuê, sinh ngày 13 tháng Giêng năm Giáp Thìn (28/2/1904) tại làng Tha La, xã Bất Nhị, tổng Đa Hòa, phủ Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Nay là xã Điện Phước, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Thân sinh Ngài là cụ ông Trần Công Trác (tức Xã Xước) và thân mẫu là cụ bà Phạm Thị Cải. Ngài là người anh cả trong gia đình gồm 7 người con 5 trai, 2 gái.

Vốn sinh trưởng trong một gia đình trung lưu trong vùng nên thuở nhỏ Ngài được thân phụ cho học chữ Nho, sau đó học quốc Ngữ và Pháp văn tại trường tỉnh Quảng Nam. Năm Ngài tròn 17 tuổi thi đậu bằng Tiểu học tiếng Pháp. Năm 20 tuổi, Ngài được song thân tính chuyện trăm năm với bà Nguyễn Thị Toại tại xã Điện Phong.

Sinh ra trong giai đoạn đất nước bị đô hộ nên Ngài cảm nhận được thân phận của người dân nô lệ. Lúc bấy giờ các phong trào yêu nước nổi dậy khắp các

tỉnh miền Trung, đặc biệt tại Quảng Nam, chiếc nôi của các cuộc cách mạng và cũng là nơi sản sinh ra những nhà yêu nước lỗi lạc như Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp v.v… Phong trào Duy Tân đã khơi dậy tinh thần yêu nước trong người thanh niên trẻ Trần Công Khuê và Ngài bắt đầu tham gia các hoạt động cứu quốc.

Ngày 24 tháng 3 năm 1926, nhà chí sĩ Phan Chu Trinh qua đời, khắp nơi trong nước đều làm lễ truy điệu. Tại Quảng Nam, Ngài là một thành viên tích cực nên bị chính phủ Pháp truy bắt. Nhờ có người mật báo nên Ngài trốn thoát vào Nam một thời gian.

Năm Quý Dậu (1933), năm Ngài tròn 29 tuổi, cảm thấy nhàm chán đời sống thế tục và muốn tìm cầu con đường giải thoát, Ngài từ giã gia đình ngược xuôi từ Huế vào miền Nam để học đạo. Ban đầu Ngài thực tập tu hành theo đạo Cao Đài trong suốt 10 năm trường. Trong khoảng thời gian này, không biết bao nhiêu nghịch cảnh xảy đến nhưng Ngài một lòng tâm niệm: học đạo phải chịu gian nan, có gian nan thì mới thấy được tâm đạo mình như thế nào.

Sau hơn 10 năm ly hương, vào khoảng năm 1944, Ngài trở về lại quê nhà. Đến cách mạng mùa thu năm 1945, Việt Nam độc lập, Ngài tham gia phong trào

cách mạng và được kết nạp vào Đảng Cộng Sản Đông Dương. Trong suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp từ 1956 đến 1954, Ngài là Bí thư xã Tiên Châu, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam.

Sau khi hiệp định Giơ-ne-vơ ký kết, từ năm 1954 đến năm 1957 Ngài xuống tu tập tại Thánh thất Thanh Hà ở thị xã Hội An để tránh sự truy lùng khủng bố của tân chính phủ Ngô Đình Diệm. Trong năm 1957, Ngài bị bắt và suýt bị tử hình tại Tiên Châu. Nhờ có sự can thiệp của đức Hộ pháp Phạm Công Tắc nên Ngài được trả tự do.

Năm Mậu Tuất (1958), Ngài vào Sài Gòn tiếp tục con đường tìm thầy học đạo của mình. Nhân một buổi đi nghe pháp tại chùa Kỳ Viên do Hòa thượng Bửu Chơn giảng, Ngài cảm nhận được suối nguồn diệu pháp chính là đây và đã phát tâm quy y Tam Bảo với ngài Bửu Chơn.

Từ đó, Ngài tinh chuyên học đạo với chư tôn trưởng lão của hệ phái Nam Tông và tâm nguyện xuất gia ngày càng tăng trưởng. Sau nhiều lần khẩn cầu, Ngài được Hòa thượng Giác Quang chấp thuận cho xuất gia.

Vào ngày rằm tháng 4 năm Canh Tý (1960), Ngài được thế độ tại chùa Giác Quang, Bình Đông,

quận 8, Sài Gòn. Lễ xuất gia và truyền Sa Di giới được tổ chức dưới sự chứng minh của ngài Narada người Tích Lan, Hòa thượng Thiện Luật là thầy tế độ, Hòa thượng Bửu Chơn ban cho Ngài đạo hiệu Pháp Lạc. Cùng xuất gia với Ngài là người em ruột Trần Công Tình đạo hiệu Huệ Chơn. Về sau ngài Huệ Chơn là vị trụ trì đời thứ 3 chùa Phước Hải-Tân Hiệp.

Khi Ngài xuất gia cũng đã 55 tuổi đời nhưng Ngài tinh chuyên dõng mãnh tu tập hành trì giới luật. Bao nhiêu khát khao tu tập giải thoát thời tuổi trẻ nay lại bùng cháy trong con người đầy nhiệt huyết. Sự tinh cần tu tập ấy được Ngài thể hiện qua những vần thơ sau:

Bớt ăn, bớt ngủ, bớt nói năng,

Thêm học, thêm hành, thêm Minh sát.

Chẳng làm, chẳng lo, chẳng tính toán

Quyết tâm, quyết chí, quyết tu hành.

Tứ Diệu Đế luôn luôn suy xét,

Bát Chánh Đạo tín chắc thực hành.

Trước độ mình thoát khỏi sông mê

Sau giúp người vượt qua bể khổ.

Vì thế, sau 1 năm tập sự Sa Di, Ngài được Bổn sư cho đăng đàn thọ giới Cụ túc theo truyền thống Nam Tông vào ngày 30 tháng 4 năm Tân Sửu (1961). Trong

lễ này, Hòa thượng Thiện Luật làm thầy tế độ với hai vị Yết ma Hộ Giác và Dũng Chí. Sau khi thọ giới, Ngài tiếp tục theo thầy bổn sư tu tập Kinh luật tại chùa Giác Quang-Sài Gòn.

Đầu năm Quý Mão (1963), Ngài về dự lễ khánh thành chùa Tam Bảo-Đà Nẵng và ở lại đây để thỉnh thoảng ra vào giảng đạo cho bà con tại quê nhà. Mùa Phật Đản năm ấy, Phật giáo đồ bị chính phủ Ngô Đình Diệm đàn áp. Ngài được Bổn sư kêu vào Nam để cùng với chư tôn đức trong hệ phái Nam Tông tham gia vào Ủy Ban Liên Phái Bảo Vệ Phật Giáo tranh đấu cho sự tự do của Đạo pháp. Trong mùa pháp nạn này, Ngài cùng chư Tăng Nam Tông bị bắt giam tại Rạch Cát thuộc quận 8 Sài Gòn mãi cho đến ngày 1 tháng 11 mới được trả tự do.

Năm Giáp Thìn (1964), thể theo nhu cầu tu học của bà con tại quê nhà, Ngài được Hòa thượng Giác Quang cho về quê nhà để kiến lập đạo tràng. Tại quê làng Bất Nhị, Ngài lập một ngôi chùa và được Hòa thượng Giới Nghiêm đặt tên là Thái Bình Tự.

Đến cuối năm, Ngài vào Phan Thiết thăm một số người đồng hương quen biết trước đây. Tại đây, Ngài được đồng bào khẩn khoản mời lại dạy đạo nên Ngài về xin phép Hòa thượng Giác Quang lập chùa tại ấp Đức

Long, Phan Thiết. Ngôi chùa này đã được Hòa thượng Giới Nghiêm đặt tên là Bình Long nghĩa là ghép hai tên địa danh tỉnh Bình Thuận và ấp Đức Long. Cũng trong năm này, Ngài được Giáo Hội Tăng Già Nguyên Thủy Việt Nam (GHTGNTVN) mời làm kiểm soát viên Ban chưởng quản của Giáo Hội. Ngài giữ chức vụ này mãi cho đến năm 1975.

Năm Bính Ngọ (1966), có ông bà Phán Lễ tại Mỹ Tho cúng một mảnh đất tại xã Điều Hòa cho GHTGNTVN nên Ngài được Giáo Hội cử về Mỹ Tho để hành đạo. Đặt chân đến một vùng đất mới mà truyền thống Nam Tông không có nên việc hành đạo của Ngài ban đầu rất khó khăn. Tuy nhiên, với tất cả tinh thần phụng sự Tam Bảo, Ngài không quản khó khăn kiên trì giáo hóa. Lần lần ngôi chùa Pháp Bảo được hình thành và Ngài đã cung thỉnh chư tôn đức trong hệ phái đặt đá làm chùa vào năm Đinh Mùi (1967). Công trình xây dựng chùa Pháp Bảo kéo dài mãi cho đến năm Bính Thìn (1976) mới hoàn tất và lễ khánh thành được tổ chức trong năm này.

Năm Bính Thìn (1976), Ngài được chư tăng Nam Tông suy cử vào chức vụ Phó Tăng Thống GHTGNTVN trong đại hội khoáng đại của Giáo Hội vào ngày 1 tháng 1.

Năm Tân Dậu (1981), trong đại hội thành lập Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam, Ngài tham dự với chức danh Phó trưởng đoàn GHTGNTVN.

Năm Quý Hợi (1983), Ngài được Ban trị sự tỉnh hội Phật giáo tỉnh Tiền Giang cung thỉnh vào Ban chứng minh của tỉnh Giáo Hội.

Năm Bính Dần (1986), Ngài được cung thỉnh làm trưởng ban cố vấn cho Ban trợ lý của Hệ phái Nguyên Thủy Việt Nam.

Năm Tân Mùi (1991), Ngài được cung thỉnh làm Đệ tam chứng minh tại giới đàn chùa Kỳ Viên do hệ phái Nguyên Thủy tổ chức.

Năm Bính Tý (1996), Ngài cùng với chư tôn đức tại thành phố Hồ Chí Minh tham quan chiêm bái và trao đổi Phật sự với các chùa tại vương quốc Thái Lan.

Năm Đinh Sửu (1997), Ngài được GHPGVN cung thỉnh vào Hội đồng chứng minh của Trung ương Giáo hội.

Vào lúc 17 giờ 30 phút ngày 20 tháng 4 năm Tân Tỵ (12/5/2001), Hòa thượng viên tịch tại chùa Pháp Bảo thành phố Mỹ Tho hưởng thọ 98 tuổi với 40 mùa kiết hạ an cư.

Hòa thượng đã biên soạn một số bài giảng có giá trị như: Hương vị giải thoát; Đời và Đạo; Bảy Hạng Người; Nền Đạo Lý Việt Nam v.v…

Gần 1 thế kỷ xuất hiện trong cõi Ta Bà, cuộc đời của Hòa thượng được phân ra làm 2 giai đoạn rõ rệt. Giai đoạn đầu cho đến nửa đời người, Ngài sống trọn vẹn cho mưu cầu độc lập tự do của tổ quốc. Vì thế, Ngài không sợ hiểm nguy tham gia từ phong trào Duy Tân cho đến Việt Minh cứu quốc. Có khi bị án tử hình nhưng vẫn thản nhiên không chịu khuất phục trước họng súng kẻ thù. Ngài thật sự là người con trung kiên của mảnh đất Quảng Nam giàu truyền thống yêu nước. Đến khi trung niên, Ngài gặp được chánh pháp và tinh cần tu học. Tất cả những Phật sự của Ngài đã cống hiến rất lớn cho ngôi nhà Phật giáo Việt Nam. Cuộc đời Ngài là một tấm gương sáng tiêu biểu của một con người dấn thân phụng sự Đạo pháp và Dân tộc.

17. Hòa Thượng Thích Tâm Thanh

Hòa Thượng

THÍCH TÂM THANH

( 1932 – 2004 )

Khai Sơn Vĩnh Minh Tự Viện – Lâm Đồng

Hòa thượng pháp danh Tâm Thanh, tự Giải Tịnh, hiệu Chơn Nghiêm, thế danh Lê Thanh Hải, sinh năm Ất Mùi (1931) tại xứ Mã Châu, xã Duy An, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Thân phụ là cụ ông thọ Bồ Tát giới, húy Dương Cần, tự Lê Nghiêm, hiệu Viên Minh, pháp danh Thị Tịnh. Thân mẫu là cụ bà Trần Thị Qua.

Xuất thân trong một gia đình gia giáo, có thân phụ là Chánh tổng nên Hòa thượng đã sớm hấp thụ Nho học và Tây học từ thuở ấu niên. Vì thế, Ngài thông thạo cả Hán văn lẫn Pháp văn, kết hợp và dung hòa được cả hai truyền thống văn hóa Đông-Tây. Hòa thượng đã lớn lên với rất nhiều hoài bão cùng tài năng bẩm sinh. Chính Hòa thượng đã từng được cử thay mặt học sinh đồng ấu đọc một bài diễn văn bằng tiếng Pháp để đón vua Bảo Đại khi Ngài vào thăm Quảng Nam. Năm ấy, Hòa thượng vừa tròn 10 tuổi.

Ở tuổi vị thành niên, Hòa thượng đã trở thành một họa sĩ nổi tiếng, đặc biệt là tài viết chữ. Bằng trái

tim nhiệt huyết của tuổi trẻ, Ngài đã tham gia các phong trào đấu tranh giành độc lập tự do cho quê hương đất nước. Nhờ nghiên cứu Phật học từ rất sớm nên Hòa thượng đã chọn tổ chức Gia đình Phật tử để tham gia sinh hoạt và đấu tranh cho chính nghĩa chống chế độ độc tài kỳ thị tôn giáo Ngô Đình Diệm. Hòa thượng đã đến xin quy y thọ năm giới với Hòa thượng húy thượng Trừng hạ Kệ, tự Như Nhu, hiệu Tôn Thắng, trụ trì chùa Phổ Đà-Đà Nẵng và được Hòa thượng cho pháp danh là Tâm Thanh.

Là một thành viên nòng cốt của tổ chức Gia đình Phật tử Quảng Nam, Hòa thượng đã cống hiến hết mình cho tổ chức. Trong mùa pháp nạn 1963, Ngài bị chính quyền Ngô Đình Diệm đánh đập dã man và vào tù ra khám không biết bao nhiêu lần cũng chỉ vì bảo vệ Đạo Pháp và sự tự do bình đẳng của Dân Tộc.

Chính sự hăng say công tác và nhận thức đúng đắn đã thúc đẩy Hoà thượng xuất gia học đạo. Năm Quý Mão (1963), Ngài được Hòa thượng húy thượng Chơn hạ Ngọc, hiệu Long Trí, trụ trì chùa Viên Giác-Hội An thế phát trước sự chứng minh của chư tôn đức tại Quảng Nam và sự tham dự của toàn thể Ban Hướng Dẫn Gia đình Phật tử Quảng Nam. Sau đó, Hòa thượng Long Trí gởi Ngài ra học tại Phật Học viện Phổ Đà-Đà

Nẵng. Nhận thấy Ngài có tài năng xuất chúng, Hòa thượng Tôn Thắng cùng Hòa thượng Long Trí đưa Ngài vào Sài Gòn tu học.

Năm Giáp Thìn (1964), Ngài thọ Sa Di giới, được Hòa thượng Long Trí ban pháp tự là Giải Tịnh và cho theo học lớp Trung đẳng Phật học tại Phật học viện Huệ Nghiêm.

Năm Bính Ngọ (1966), với sự tinh cần tu học và sự ngưỡng cầu giới pháp, Hòa thượng đã thọ Tỳ kheo giới ở giới đàn Quảng Đức được tổ chức tại Phật học viện Huệ Nghiêm do Hòa thượng Thích Thanh Thạnh làm Đàn đầu. Ngài đỗ thủ khoa trong giới đàn này nên Hòa thượng Tôn Thắng đã phú pháp hiệu là Chơn Nghiêm. Trong thời gian này, Hòa thượng tiếp tục ghi danh học tại Đại học Vạn Hạnh do Hòa thượng Thích Minh Châu làm viện trưởng.

Sau khi tốt nghiệp lớp Cao đẳng Phật học Huệ Nghiêm khóa đầu tiên, Hòa thượng đã trở thành một vị giảng sư nổi tiếng của giảng sư đoàn Viện Hóa Đạo Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất. Ngài được Hòa thượng Viện trưởng Viện Hóa Đạo Thích Thiện Hoa mời về chùa Ấn Quang để đi giảng dạy khắp các tỉnh thành.

Đầu tiên, Ngài được Hòa thượng Thích Trí Hữu, người khai sơn tổ đình Ấn Quang mời về quê hương Quảng Nam Đà Nẵng thuyết pháp. Những Pháp âm đầy đạo vị bắt đầu vang vọng từ quê hương lan đến khắp các tỉnh thành từ Quảng Trị vào đến Cà Mau.

Năm Kỷ Dậu (1969), Hòa thượng về nhận chức Chánh Đại Diện GHPGVNTN khu Bảy Hiền-Gia Định, nơi các đồng bào Quảng Nam vào an cư lạc nghiệp. Nhờ đức độ, tài năng và sự làm việc không mỏi mệt, Hòa thượng đã trùng tu chùa Phổ Hiền, thành lập Gia đình Phật tử Đức Trung, vận động làm đường Hồ Tấn Đức (tức đường Võ Thành Trang ngày nay), xây dựng trường Bồ Đề Hạnh Đức (tức trường Võ Văn Tần ngày nay) và giữ chức giám đốc điều hành toàn bộ trường học này. Vừa làm Chánh đại diện khu Bảy Hiền, vừa làm giám đốc trường Bồ Đề, tuy công việc bận rộn nhưng Hòa thượng vẫn luôn luôn đi giảng dạy các Phật học viện Dược Sư, Từ Nghiêm v.v…tại Sài Gòn và thuyết giảng khắp các tỉnh.

Năm Nhâm Tý (1972), Ngài lên Đại Ninh thăm Hòa thượng thượng Thiền hạ Tâm, giáo thọ trưởng Phật học viện Huệ Nghiêm đang nhập thất tại trú xứ Hương Nghiêm. Được Hòa thượng giới thiệu, Phật tử Mười hiến cúng cho Ngài một mảnh đất để làm thất tu niệm.

Từ đó, Hòa thượng bắt tay vào việc kiến tạo một thạch thất nhỏ để về tịnh dưỡng sau những ngày đi thuyết pháp hay làm Phật sự khắp mọi nơi.

Năm Quý Sửu (1973), sau đại lễ Phật Đản Phật lịch 2517, Hòa thượng đã về Đại Ninh nhập thất tu tập thiền định và một mình lặng lẽ với công án tử sinh.

Đầu năm Ất Mão (1975), tình hình chính sự đất nước có nhiều biến đổi, Ngài đã quyết định rời thất một thời gian về lại Phổ Hiền cùng với đồng bào Quảng Nam đồng cam cộng khổ vượt qua cơn lửa binh ly loạn. Hòa thượng tổ chức chuẩn bị lương thực, y tế và đặc biệt cố vấn tinh thần cho đồng bào Phật tử ở khu Bảy Hiền trong giai đoạn dầu sôi lửa bỏng này. Chiến tranh chấm dứt, hòa bình lập lại, Hòa thượng trở lại núi rừng Đại Ninh vui với cỏ cây muông thú, gác ngoài tai mọi chuyện thế sự thị phi.

Tháng 10 năm Ất Mão (1975), Hòa thượng lại trở về vận động trùng tu chùa Phổ Hiền thành ngôi chùa khang trang tráng lệ, khánh thành vào tháng 7 năm Bính Thìn (1976). Một tháng sau, Hòa thượng về xây cất tạm ngôi chùa Ba Phong tại quê hương. Từ đó về sau, Ngài góp phần trùng tu rất nhiều ngôi chùa tại quê hương Duy Xuyên-Quảng Nam.

Năm Tân Dậu (1981), Hòa thượng bắt đầu giảng kinh Pháp Hoa tại chùa Linh Phong-thành phố Đà Lạt. Đây là thời kỳ mà Pháp âm của Ngài tuôn chảy như suối nguồn bất tuyệt.

Năm Nhâm Tuất (1982), cụ thân sinh của Hòa thượng an tịch sau 47 năm trường trai Bồ tát giới và hơn 10 năm được Hòa thượng phụng dưỡng sớm hôm. Từ đó, sáng nào cũng như sáng nào, sau thời công phu, Ngài lên thắp hương đảnh lễ Tam Bảo rồi ra thắp hương mộ phụ thân, rồi chấp tác cùng đại chúng. Nếp sống này được Ngài thực hiện từ đó đến nay chưa một ngày gián đoạn, mãi cho đến khi nhập thất mới thôi.

Năm Quý Hợi (1983), nhận thấy cơ duyên hóa độ có nhiều thuận lợi, Hòa thượng quyết định xây chùa ngay trên tịnh thất Chơn Nghiêm lấy tên là Vĩnh Minh Tự Viện với ý xiển dương giáo pháp Tịnh Độ của ngài Vĩnh Minh-Diên Thọ, tổ thứ 6 của Tịnh Độ tông. Một phần, Ngài lấy ý ghép tên tổ Vĩnh Gia-một vị tổ sư nổi tiếng tại Quảng Nam thời cận đại và tổ Minh Hải-tổ sư khai sơn dòng thiền Chúc Thánh. Ngôi chùa nhỏ nhắn nơi núi rừng Đại Ninh thơ mộng đã trở thành điểm tựa tinh thần cho dân chúng khắp các làng quê Đức Trọng-Lâm Đồng. Pháp âm Tịnh Độ được vang vọng mỗi chiều cho Tăng Ni và Phật tử tại trú xứ về nghe. Đạo

phong và lòng vị tha của Ngài theo hương thơm giới hạnh lan tỏa khắp các tỉnh thành và ra tận hải ngoại.

Năm Quý Dậu (1993), Hòa thượng lại vận động đại trùng tu Vĩnh Minh Tự Viện. Từ đó về sau, mỗi năm Hòa thượng lại kiến tạo một công trình và hoàn nguyện vào ngày húy nhật tổ Phổ Thiên. Giảng đường, khách đường, Tăng xá, Pháp bảo, bảo tháp, các tượng đài v.v..được xây dựng khiến Vĩnh Minh trở nên một tòng lâm nổi tiếng với cảnh trí hài hòa u nhã. Ngài còn xây dựng Ni viện Diệu Nhân để tiếp độ Ni chúng. Đồng thời, Hòa thượng cũng vận động tráng nhựa hương lộ Phú An, làm cầu treo qua sông Thiện Chí, đóng góp hạ lưới điện từ quốc lộ vào chùa cùng rất nhiều hoạt động từ thiện phúc lợi nhân sinh. Ngoài ra, Hòa thượng còn thỉnh Đại Tạng và Tục Tạng kinh về tôn trí tại Pháp Bảo của chùa, tổ chức cho Tăng chúng soạn thảo mục lục Đại Tạng.

Từ đó, Pháp âm từ núi rừng Đại Ninh vang vọng, nên chư Tăng Ni và Phật tử khắp mọi nơi về thọ giáo quy y. Hòa thượng cũng từng ra đảm nhiệm chức vụ Phó Ban Trị Sự kiêm trưởng Ban Hoằng Pháp Giáo hội tỉnh Lâm Đồng, hiệu phó kiêm giám luật trường Cơ Bản Phật Học Lâm Đồng khóa I và II. Đồng thời, Ngài

đi giảng dạy kinh luật cũng như truyền đạt kinh nghiệm diễn giảng cho Tăng Ni khắp mọi nơi.

Năm Ất Hợi (1995), Hòa thượng được cung thỉnh làm Giáo Thọ A-xà-lê tại đại giới đàn Nhơn Thứ do Ban trị sự tỉnh hội Phật giáo Lâm Đồng tổ chức.

Đầu năm Quý Mùi (2003), Hòa thượng muốn an thất để hạ thủ công phu tu niệm, quyết tâm giải quyêt sanh tử ngay trong hiện đời này. Nhân ngày kỵ tổ Phổ Thiên, Hòa thượng tổ chức khánh thành bảo tháp Xá lợi Minh-Tích-Ấn, công trình cuối cùng của đời Ngài. Trước sự chứng minh của Hòa thượng Thích Từ Mãn-thành viên Hội Đồng Chứng Minh TW GHPGVN-trưởng Ban trị sự tỉnh Lâm Đồng và chư tôn đức trong môn phái, Hòa thượng đã phó chúc cho Đại Đức Thích Nguyên Hiền kế nghiệp trụ trì Vĩnh Minh Tự Viện. Lễ nhập thất của Hòa thượng được long trọng tổ chức vào ngày 20 tháng 4 năm Quý Mùi (2003) dưới sự chứng minh của Hòa thượng Thích Pháp Chiếu-thành viên Hội Đồng Trị Sự TW-Phó Ban trị sự tỉnh hội Phật giáo Lâm Đồng.

Trong tịnh thất Chơn Nghiêm tọa lạc sau khu Pháp Bảo yên tĩnh, Hòa thượng bắt đầu hạ thủ công phu. Mỗi ngày, Ngài dành thời gian tụng lại toàn bộ các kinh điển Đại Thừa và Nikaya. Trong lúc trì tụng, Hòa

thượng thấy có quá nhiều chi tiết đặc biệt mà hàng hậu thế khó lòng am đọc hết, nếu không có thời gian yên tĩnh. Với tâm lượng vị tha, vì lợi lạc quần sanh nên Hòa thượng đã rút tỉa các ý chính trong kinh điển, ghi chú từng phẩm mục, từng trang tiết, soạn thành tác phẩm: Những Đề Mục Quan Yếu Trong Kinh Điển Đại Thừa (bao gồm kinh Đại Bảo Tích, Hoa Nghiêm, Đại Bát Nhã, Đại Bát Niết Bàn) và tác phẩm Những Phẩm Mục Thiết Cận Trong Các Kinh Điển Nikaya (bao gồm các kinh Trường, Trung, Tạp, Tăng Nhất A Hàm và Tương Ưng Bộ). Suốt gần 1 năm trời, Hòa thượng đã tụng xong hoàn tất 2 bộ kinh Đại Thừa và Nikaya. Hòa thượng lại gia công niệm Phật. Tiếng niệm Phật vang vọng trong tịnh thất suốt ngày đêm.

Sau lễ kỵ tổ Phổ Thiên vào rằm tháng 2 năm Giáp Thân (2004), Hòa thượng thường xuyên kể lại cho thị giả nghe về cảnh mộng thấy chư thiên thỉnh lên trời Đao Lợi thuyết pháp, hoặc gặp Bồ tát Phổ Hiền, Văn Thù giao phó Phật sự độ sanh.

Đêm 30 tháng 2 năm Giáp Thân, Hòa thượng mộng thấy chư thiên thỉnh lên tầng trời 33 giảng kinh Kiến Chánh. Biết cơ duyên hóa độ của mình đã mãn, ngày mồng 5 tháng 2 nhuận năm Giáp Thân (2004), Hòa thượng bấm đốt tay tính ngày ra đi. Các đệ tử thân tín được vào thất hầu thăm và Ngài dạy bảo mọi điều cặn kẽ.

Sáng mồng 10 tháng 2 (nhuận), Hòa thượng kể lại hình ảnh chư vị Bồ Tát và các cảnh trí trang nghiêm như hoa sen, ánh sáng phóng xuống bên đầu giường.

Chiều ngày 12, khi đại chúng đang hầu xung quanh thì Ngài đọc kinh Bát Đại Nhân Giác để sách tấn hàng môn đệ. Sau đó, Ngài bảo ra hết, chỉ giữ lại Trụ Trì và Tri Sự của hai chùa Tăng Ni để phó chúc. Phó chúc xong Ngài nói: “Thầy rất minh mẫn, Thầy rất sáng suốt, Thầy rất chu đáo, các con như thế mà làm.” Sau khi phó chúc xong mọi việc, Hòa thượng chắp tay niệm thật lớn câu Nam Mô A Di Đà Phật như một cách Yết ma. Câu cao thanh niệm Phật này là bài Pháp cuối cùng của cuộc đời Ngài.

Hòa thượng đã an nhiên xả báo an tuờng vào lúc 6 giờ 15 phút sáng ngày 13 tháng 2 nhuận năm Giáp Thân, nhằm ngày 02 tháng 4 năm 2004, thọ 74 thế tuế và trải qua 40 mùa an cư kiết hạ.

Với hơn 40 năm tu học và hoằng pháp, Hòa thượng đã cống hiến hết mình cho sự nghiệp hoằng dương Chánh pháp. Hòa thượng đã nhiều lần được cung thỉnh làm Yết Ma, Giáo Thọ trong các đàn giới để truyền trao giới pháp cho Tăng Ni Phật tử tu học. Các băng giảng Pháp Hoa, Duy Thức v.v… của Ngài là một kho báu cho những ai khao khát tìm cầu sự giải thoát. Hòa thượng không chủ trương viết sách nhưng với những kinh nghiệm tu học, hoằng pháp cũng như khảo cứu của mình, Ngài đã để lại những tác phẩm như:

Danh Từ Phật Học, Nghệ Thuật Diễn Giảng, Những Đề Mục Quan Yếu Trong Kinh Điển Đại Thừa, Những Phẩm Mục Thiết Cận Trong Các Kinh Nikaya v.v…và nhiều bài viết trong các tập san Phật giáo cũng như tài liệu giảng dạy khác.

Xuất thân từ tổ chức Gia đình Phật tử, nhận thấy đây là một tổ chức giáo dục thanh thiếu niên rất lợi lạc cho đạo đức, văn hóa Phật giáo và Dân tộc nên Ngài luôn quan tâm và gắn bó với Gia đình Phật tử. Như một tấm gương sáng về giới hạnh và đức độ, như bóng cây đại thọ ấp ủ, chở che, Hòa thượng được suy tôn làm Cố vấn giáo hạnh TW Gia đình Phật tử Việt Nam trong nhiều thập niên cho đến ngày viên tịch.

Chốn Huyễn Hóa Tám Vạn Khói Sương, Ly Hợp Sắc Danh, Chiếc Áo Nâu Sồng, Cửa Không Hương Điểm Hạnh

Cõi Mộng Trần Ba Ngàn Bóng Bọt, Tụ Tan Thân Thế, Một Đài Sen Trắng, Cõi Tịnh Nguyệt Cài Thơ.

Ngôn ngữ trầm phù cõi thế gian làm sao chuyển tải hết tâm nguyện và công đức độ sanh của Ngài. Sự tu hành và liễu ngộ của Ngài là một bài học sống động, minh chứng cho pháp môn Tịnh Độ nhiệm mầu. Tuy báo thân của Ngài không còn hiện hữu nữa, nhưng tinh thần tu tập và phụng sự chúng sanh vẫn mãi lồng lộng sáng rỡ trên nền trời Phật giáo Việt Nam.

Phần III: Hành Trạng Chư Thiền Đức Ni

PHẦN III

HÀNH TRẠNG CHƯ THIỀN ĐỨC NI

1. Sư Cô Thích Nữ Diệu Định

Sư Cô

THÍCH NỮ DIỆU ĐỊNH

( 1940 – 1966 )

Vị Pháp Thiêu Thân

Sư cô Thích Nữ Diệu Định thế danh Đỗ Thị Cửu, sinh ngày 20 tháng 9 năm Canh Thìn (1940) tại xã Sơn Phong, quận Hiếu Nhơn, ( nay là phường Sơn Phong, thị xã Hội An) tỉnh Quảng Nam. Thân sinh của Sư cô là cụ ông Đỗ Thêm và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Lý. Sư cô là người chị cả trong gia đình có cả thảy 5 chị em.

Sư cô sinh trưởng trong một gia đình trung lưu, ra đời và lớn lên trong thời tao loạn, lại thêm là chị cả trong gia đình nên Sư Cô vất vả phụ giúp cha mẹ trong việc chăm nom các em. Chính trong những cái lao lực vất vả ấy, Sư cô nhận chân ra những nỗi khổ đau của cuộc sống, chỉ có con đường tu đạo giải thoát mới là lẽ sống đích thực, là niềm hạnh phúc của đời người. Vì thế, Sư cô phát nguyện xuất gia khi vừa tròn 17 tuổi.

Năm Bính Thân (1956), được sự cho phép của hai đấng từ thân, Sư cô đến chùa Bảo Thắng xin xuất gia và được Sư bà Đàm Minh nhận làm đệ tử, thế độ ban cho pháp danh Nguyên Tuệ, truyền thừa đời thứ 44 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 10 pháp phái Liễu Quán.

Từ khi nhập chúng Bảo Thắng dưới sự hướng dẫn của Sư Bà trụ trì, Sư cô tinh tấn tu học, tỏ ra cần mẫn trong mọi công việc nên được trên Sư Bà thương mến, dưới đại chúng kính trọng. Hành điệu tại chùa Bảo Thắng được hai năm, Sư Bà nhận thấy Sư cô là người thông minh có căn khí nên vào năm 1958 cho theo học tại ni viện Hồng Ân tại Huế.

Năm Canh Tý (1960), Sư cô được Sư bà cho thọ Sa Di giới với pháp tự Diệu Định, từ đây Cô mang trên mình trọng trách đối với mọi công việc của Bổn tự.

Năm Giáp Thìn (1964), Sư cô theo chân Sư Bà Bổn sư ra tu học tại chùa Bảo Quang-Đà Nẵng và thọ giới Thức-xoa-ma-na tại đây.

Năm Bính Ngọ (1966), ngôi nhà Phật giáo Việt Nam lại một lần nữa lung lay trước chế độ Diệm Không Diệm. Chính phủ Thiệu-Kỳ đã xé bỏ hiến chương của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất. Khắp nơi trong cả nước Phật giáo đồ lại tiếp tục xuống đường tranh đấu cho sự sống còn cho Đạo pháp. Tại miền Trung tình hình rất là nóng bỏng, đặc biệt là Quảng Nam và Đà Nẵng.

Sau mùa pháp nạn năm 1963, Sư cô đã thấy rõ được sự hưng suy của Đạo pháp và quyết tâm bảo vệ thành quả của Giáo Hội vừa đạt được. Vì lẽ đó, Sư cô

tham gia tích cực vào lực lượng thanh niên Tăng Ni tại tỉnh nhà tranh đấu đòi lẽ phải và công lý. Sư cô hay nói: “Thà chết còn hơn để cho Đạo pháp bị chà đạp”.

Mặc dù quý vị lãnh đạo Phật giáo đã nhiều lần kiến nghị lên chính phủ nhưng những nguyện vọng của Phật giáo đồ không được đáp ứng thỏa đáng. Mặc khác, tướng Kỳ lại cho quân đội ra đàn áp lực lượng tranh đấu tại Quảng Ngãi và Quảng Nam. Tình hình ngày càng nóng bỏng, tất cả mọi người ai cũng muốn hy sinh cho Đạo pháp được trường tồn.

Trong một phiên họp khẩn của lực lượng thanh niên Tăng Ni, cô Diệu Lương đã phát nguyện tự thiêu nhưng Sư cô một mực khẩn khoản để mình tự thiêu. Sư cô noi theo hạnh nguyện của Bồ tát Quảng Đức cúng dường thân xác này cho Đạo pháp. Sư cô nói: “Sự tự thiêu của tôi không phải vì một hoài vọng riêng tư ích kỷ, mà sự tự thiêu của tôi là để khai tâm cho những ai đang âm mưu đàn áp và tiêu diệt Phật giáo”.

Sau khi được Sư Bà Bổn sư đồng ý, Sư cô đã chuẩn bị rất chu đáo cho sự hy sinh cao cả của mình. Vào sáng ngày 15 tháng 4 năm Bính Ngọ (3/6/1966), Sư cô quấn bông và tẩm xăng vào mình, lên chùa lễ Phật và đảnh lễ Sư bà Bổn sư lần cuối. Sau đó, Sư cô đi đến chùa Hải Lạc (nay nằm đường Triệu Nữ Vương-Đà Nẵng),

ngồi kiết già và ung dung bật quẹt châm lửa đốt mình cúng dường Tam Bảo, giải nguy pháp nạn. Sau nửa giờ, thi thể Sư cô từ từ ngã xuống trong tiếng niệm Phật và khóc than của Tăng Ni và Phật giáo đồ hiện diện.

Sự hy sinh cao cả của Sư cô Thích Nữ Diệu Định đã nói lên được tinh thần bất khuất của Tăng Ni Phật tử Quảng Nam Đà Nẵng trước sự kỳ thị tôn giáo của chính phủ Thiệu Kỳ. Với 27 tuổi đời và trải qua 10 năm tu học, Sư cô đã hiến trọn tuổi trẻ của mình cho sự trường tồn của đạo pháp. Ngọn lửa Thích Nữ Diệu Định đã kế thừa ngọn lửa thiêng của Bồ tát Quảng Đức và chư thánh tử đạo nói lên nguyện vọng tha thiết của Tăng Ni Phật tử Việt Nam cho sự hòa bình, độc lập và tự do tôn giáo của Dân tộc. Lịch sử Phật giáo Việt Nam ghi nhận sự hy sinh cao cả ấy và toàn thể Tăng Ni Phật tử đã trân trọng suy tôn Cô là bậc Thánh Tử Đạo vị pháp thiêu thân.

Ngày nay, nhục thân của Sư cô được tôn trí trong bảo tháp tại tổ đình Phước Lâm-Hội An. Tinh thần vị pháp của Sư cô đã được xưng tán như sau:

Vị pháp danh lưu quang Phật sử

Thiêu thân thế tại đối Nam thiên

2. Ni Trưởng Thích Nữ Đàm Minh

Ni Trưởng

THÍCH NỮ ĐÀM MINH

( 1912 - 1992 )

Khai Sơn Chùa Bảo Quang – Đà Nẵng

Ni Trưởng thế danh Hoàng Thị Bút, pháp danh Tâm Quang, tự Đàm Minh, hiệu Minh Đức, sinh ngày 20 tháng 4 năm Nhâm Tý (năm 1912) tại xã Hưng Yên, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An.

Thân sinh là cụ ông Hoàng Nguyên Hoa-pháp danh Tâm Chánh, thân mẫu là cụ bà Lý Thị Hợp. Gia đình có 5 người con gồm 1 trai 4 gái và Ni trưởng là chị cả.

Vốn xuất thân trong gia đình khoa bảng, thấm nhuần giáo lý đạo Phật, trong gia tộc có người cô ruột xuất gia tại chùa Điệt, thành phố Vinh là Sư bà Đàm Thanh. Nhờ có nhân duyên quá khứ cùng với thiện duyên hiên tại tạo nên cơ duyên thuận lợi cho Ni trưởng xuất gia, tầm sư học đạo .

Từ thuở ấu thơ, Ni trưởng thường gần gũi Sư bà Đàm Thanh nên cũng ảnh hưởng ít nhiều tinh thần Phật Giáo. Năm 17 tuổi Ni trưởng phát tâm xuất gia, mặt dù lúc bấy giờ hai cụ thân sinh luôn cần sự có mặt của các con bên cạnh, nhưng với chí nguyện xuất trần, Ni

trưởng quyết tâm thoát cảnh trần duyên, tìm đến Cố đô Huế xin Hòa thượng Đệ Nhất Tăng Thống thượng Tịnh hạ Khiết cầu xuất gia và được Hòa thượng cho thọ Sa-di-ni tại Giới đàn chùa Tường Vân, thuộc dòng Lâm Tế Chánh Tông đời thứ 43, thế hệ thứ 9 pháp phái Liễu Quán. Sau đó, Ni trưởng cùng quí Sư bà an trú tại chùa Từ Đàm, lúc bấy giờ là cơ sở đầu tiên của Ni bộ Trung phần Việt Nam .

Năm Canh Ngọ (1930), hưởng ứng phong trào chấn hưng Phật Giáo, Sư bà Diệu Không cùng quí Sư bà Trung Nam bộ được sự chỉ đạo của Giáo hội Tăng già Trung phần đứng ra xây dựng Ni trường Diệu Đức, làm cơ sở đào tạo Ni giới ngõ hầu xương minh Phật Pháp. Từ đó, Ni trưởng cùng quí Sư bà miền Nam chuyển về Diệu Đức Ni viện đảm nhận công viêc Ni trường từ lúc phôi thai đến lúc hoàn thành (hiện nay Ni trường Diệu Đức đã trở thành Trung tâm đào tạo Ni của Ni bộ Trung phần). Ni trưởng đảm nhận chức vụ lo kinh tế, tài chính của Ni trường.

Năm Giáp Thân (1944), Ni trưởng được phép của Bổn Sư đăng đàn thọ Đại giới tại Giới đàn chùa Thiền Tôn do cố Hòa Thượng Thích Giác Nhiên-Đệ nhị Tăng Thống làm Đàn đầu Hòa Thượng.

Ngoài việc chăm lo đời sống và dìu dắt Ni chúng, Ni trưởng còn được Giáo hội Thừa Thiên cử đi giảng dạy Giáo lý các khuôn hội vùng sâu vùng xa trong tỉnh, đoàn sứ giả của Như Lai đã mang ánh sáng chánh pháp đến những miền thôn dã. Phong trào chấn hưng Phật Giáo mỗi ngày càng lan rộng, nhu cầu tu học của Phật tử mỗi ngày một đông.Vì lẽ đó, Giáo hội Tăng già Quảng Nam -Đà Nẵng tiếp nhận của ba thí chủ cúng một ngôi nhà và đất để kiến thiết chùa Bảo Thắng làm cơ sở Ni bộ đầu tiên của Quảng Nam-Đa Nẵng. Khi ngôi Tam Bảo hoàn thành, được quý Tôn đức Tăng già giao quyền cho Ni bộ Trung phần và dưới sự chỉ đạo của Hòa thượng Thích Đôn Hậu (viện chủ chùa Linh Mụ) Ni bộ đề cử Ni trưởng đảm nhận chức vụ trụ trì chùa Bảo Thắng vào năm 1956 .

Về đây, Ni trưởng đã xây dựng nhà Đông, nhà Tây, Chánh điện trang nghiêm để quy tụ Ni chúng, hướng dẫn tín đồ, góp phần thăng hoa Phật sự tại Phố cổ Hội An.

Vào thời gian này, thị xã Đà Nẵng trên đà phát triển, đạo Phật được xiển dương, hầu hết tín nữ tại đây mong muốn có được một ngôi chùa Ni để có nơi sinh hoạt, tu học. Đáp ứng nguyện vọng tha thiết ấy, Giáo hội Tăng già Quảng Nam-Đà Nẵng cùng Hòa thượng

Thích Tôn Bảo và Hòa thượng Thích Trí Giác đứng ra mua đất, chịu trách nhiệm về mặt pháp lý và bàn giao cho Ni trưởng việc xây dựng Bảo Quang Ni tự. Còn ngôi Bảo Thắng giao lại cho quý Sư bà Như Hường và Diệu Hạnh đảm nhiệm.

Vào năm Nhâm Dần (1962), Ni Trưởng cùng hàng đệ tử ở Bảo Thắng chuyển ra Đà Nẵng và thâu nhận chúng điệu tu học. Từ đây ngôi chùa Bảo Quang trở thành trụ sở của Ni bộ Quảng Nam Đà Nẵng dưới sự lãnh đạo của Ni trưởng.

Vào những năm 1963 và 1966, phong trào đấu tranh đòi tự do tín ngưỡng, chống lại chế độ độc tài gia đình trị Ngô Đình Diệm và chế độ Ngụy quyền Sài Gòn đang dâng cao, Ni trưởng và Ni chúng Bảo Quang tích cực tham gia vào các cuộc biểu tình tuyệt thực. Sự nhiệt tâm của Ni trưởng và chư Ni Bảo Quang trong phong trào này được thể hiện qua sự hy sinh của Sư cô Diệu Định, một trong những đệ tử lớn của Ni trưởng. Sư cô Diệu Định đã phát nguyện tự thiêu làm ngọn đuốc đầu tiên của Phật Giáo Quảng Nam-Đà Nẵng, ngọn đuốc ấy bùng cháy vào ngày Rằm tháng 4 năm Bính Ngọ (1966)

Bảo Quang Ni Tự là “hậu phương” cho phong trào yêu nước của Tăng Ni và Phật tử miền Trung, Nam bộ.

Vào các năm 1967 và 1971, Ni trưởng thường mở các đàn truyền giới Sa Di và Thức-xoa cho chư Ni tu học.

Tháng 5 năm Ất Mão (1975), Ni trưởng được cung thỉnh làm Đệ nhị tôn chứng tại Đại giới đàn chùa Từ Nghiêm-Sài Gòn.

Sau năm 1975, với sự quan tâm của Ni trưởng về việc tu học của Ni chúng, Ni trưởng đã sử dụng ngôi Bảo Quang-trụ sở của Ni bộ Bắc tông Quảng Nam -Đà Nẵng làm nơi an cư tập trung cho Ni giới tỉnh nhà và mở các khóa Bát Quan Trai cho Phật tử tu tập. Ngoài ra, ngôi Bảo Quang còn là nơi giao lưu của quý Sư bà, Ni sư khắp ba miền đất nước.

Ni trưởng cẩn trọng trong từng lời nói khi giao tiếp, kỷ cương trong giới luật. Đối với Ni chúng rất nghiêm, xử phạt công minh, nhắc nhở từ oai nghi tế hạnh: đi, đứng, nằm, ngồi nhất nhất điều y giới luật. Về đời thường lúc nào Ni trưởng cũng thương yêu và lo lắng cho Ni chúng từ việc nhỏ đến việc lớn, từ người gần đến người xa.

Trên đường hành đạo, Ni chúng theo học ngày càng đông nhưng cơ sở vật chất ngôi Bảo Quang không thể thâu nhận hết môn hạ, để tạo điều kiện tu học cho Ni chúng, Ni trưởng đã giúp đỡ tài chánh trong việc

xây dựng ngôi Bảo Vân Ni tự tại quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh và Ni trưởng đã gởi một số Ni chúng vào Nam sống tu học tại đây .

Từ bước đầu chỉ với hai ngôi Bảo Thắng và Bảo Quang đến nay đã có trên 30 chùa Ni rải rác trên 11 huyện thị, quy tụ hơn 100 Ni chúng và hàng vạn tín đồ về thọ pháp với Ni trưởng.

Sau một thời gian đóng góp công sức cho ngôi nhà Phật giáo Việt Nam, sức khỏe của Ni trưởng dần suy yếu thường hay ốm bệnh. Chúng đệ tử đã thỉnh Ni trưởng ra trụ ở Diệu Đức-Huế để bác sĩ Bách điều trị nhưng bệnh tình ngày một xấu đi, lại đi vào Nam tiếp tục điều trị. Thấy bệnh không thuyên giảm, Ni trưởng quyết định trở về ngôi Bảo Quang là nơi Ni trưởng đã gắn bó suốt cuộc đời hành đạo.

Được tin Ni trưởng trở về, môn đồ đệ tử vân tập đông đủ thăm hỏi và chăm sóc; trong dịp này, Ni trưởng đã dặn dò: “Mấy con giới pháp đã tạm đầy đủ; cả đạo lẫn đời, chị em phải y theo lời Phật dạy, sách tấn cùng nhau tu học, thương yêu đoàn kết đùm bọc lẫn nhau. Trên lấy nhiệm vụ hoằng pháp lợi sanh làm sự nghiệp, dưới vâng lời dạy dỗ của quý Sư bà. Có được như thế, tôi mới an tâm về cõi Phật”.

Khi quý Ni trưởng, Ni sư các tỉnh về thăm vấn an sức khỏe, Ni trưởng mở nụ cười hoan hỷ và nói : “Nhân duyên chúng ta đến đây tạm mãn, cám ơn quý Sư bà xa

xôi đã đến thăm, tôi xin đa tạ. Để được an tâm giải thoát, nhờ Sư bà Từ Hạnh (Tọa chủ chùa Châu Phong ) hoan hỷ thay tôi làm trưởng ban Ni bộ Quảng Nam-Đà Nẵng chăm lo cho Ni chúng trong tỉnh nhà. Đệ tử xuất gia của tôi tuy đông nhưng Diệu Tâm và Diệu Cảnh là lớn, nay Diệu Tâm ở xa, tôi biết rất thương tôi, Diệu Cảnh thay thế chăm lo Bảo Quang cố gắng giữ gìn như lúc tôi còn tại thế. Sau khi tôi vãng, nhờ Giáo hội và Ni bộ đưa tôi về hầu Tổ (Tại nghĩa trang Tổ đình Tường Vân) nơi mà tôi y chỉ và đắc pháp tại đây”.

Những lời thống thiết đạo tình đầy trách nhiệm của Ni trưởng; một con người trước sau, sống chết đều chăm lo cho Ni chúng. Sau mùa Phật Đản-Phật lịch năm 2536 vào lúc 16 giờ 15 phút ngày 18 tháng 4 năm Nhâm Thân (1992), Ni trưởng đã xả báo thân, an nhiên viên tịch giữa sự luyến tiếc mến thương của môn đồ, giữa ba hồi chuông trống Bát-Nhã và giữa tiếng niệm Di Đà tiễn đưa Ni trưởng về cõi Phật.

Suốt cuộc hành trình 80 năm trong trần thế và 58 năm hành đạo, Ni trưởng Thích Nữ Đàm Minh là một trong những vị Ni trưởng đầy tài năng và đức độ tích cực hoằng dương Phật pháp. Ngày hôm nay Ni bộ Quảng Nam Đà Nẵng được vững mạnh là cũng nhờ phần lớn công lao giáo hóa của Ni trưởng. Công hạnh và đạo nghiệp của Ni trưởng vẫn mãi là tấm gương sáng cho đàn hậu học Ni chúng noi theo.

3. Ni Trưởng Thích Nữ Diệu Trí

Ni Trưởng

THÍCH NỮ DIỆU TRÍ

( 1927 - 1992 )

Trụ Trì Chùa Diệu Quang - Tam Kỳ

Ni Trưởng thế danh Võ Thị Lạc, pháp danh Đồng An, pháp tự Diệu Trí, sinh ngày 20 tháng 5 năm Đinh Mão (1927) tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên, là con thứ ba của cụ Võ Khắc Xương và cụ bà Hồ Thị Tùng. Vốn có nhiều thiện duyên nên Ni trưởng được sinh ra trong một gia đình nhiều đời có truyền thống kính tin Tam Bảo.

Xuất thân trong gia đình Phật tử thuần thành, Ni trưởng sớm hiểu lẽ thường của đời là hợp tan, biến thiên vô định mà bờ giác lại diệu vợi nghìn trùng, nếu không gia tâm tầm cầu đạo pháp thì không thoát khỏi ràng buộc của cuộc đời.

Nhận thấy con mình có chí xuất gia nên song thân đã động viên Ni trưởng dõng mãnh phát tâm xuất gia trong tuổi đồng chơn. Hữu duyên đã đến, Ni trưởng được Hòa thượng Ni khai sơn Ni viện Diệu Đức thâu nhận và độ cho xuất gia.

Vào thời điểm đó việc giới nữ xuất gia tại cố đô Huế là rất ít, một phần do định kiến và một phần do hoàn cảnh khách quan nên sự tu học của tu sĩ kém phần rộng rãi. Nhưng với lòng quyết chí cầu đạo, Ni trưởng vượt qua bao điều bất như ý đến với cửa Phật để hoàn thành tâm nguyện.

Năm Kỷ Sửu (1949), Ni trưởng thọ Đại giới tại đại giới đàn chùa Báo Quốc-Huế do Hòa thượng Thích Giác Nhiên làm Đàn đầu truyền giới. Ni trưởng đắc pháp với Hòa thượng thượng Thị hạ Bình, hiệu Diệu Khai trụ trì chùa Viên Thông-cố đô Huế thuộc đời thứ 43 dòng thiền Lâm Tế, thế hệ thứ 10 pháp phái Chúc Thánh. Từ khi sơ phát tâm xuất gia cho đến khi đắc pháp, Ni trưởng thường ngụ tại Ni viện Diệu Đức cùng chung tu học với quý ni ở miền Nam, Ni trưởng nhận được sự mến chuộng của các đồng môn. Trải qua nhiều năm trau giồi kinh điển, nhờ sự giảng dạy của quý Hòa thượng nên Ni trưởng đã tốt nghiệp lớp Cao đẳng Phật học. Từ đó, Ni trưởng đem sở học của mình để giảng dạy cho giới Ni trẻ và Ni trưởng cũng thường xuyên trau dồi ngoại ngữ nhằm tạo thêm kiến thức trong sự nghiệp hoằng hóa độ sanh.

Trong suốt thời gian vừa tu học; vừa giảng dạy cho Ni giới tại Ni viện Diệu Đức, Ni trưởng vẫn luôn

tâm niệm dù khó khăn đến đâu cũng không thể lay chuyển bổn nguyện và quyết tâm ở lại Ni viện để dìu dắt đàn em có trình độ như mình. Lúc này “củi quế gạo châu”, gia đình cố gắng san sẻ trợ duyên tứ sự để Ni trưởng an tâm lo Phật sự nhưng không vì thế mà Ni trưởng chủ quan, người vẫn sống với tương rau đạm bạc.

Với đồ chúng, Ni trưởng thường khuyên răn dạy bảo phải tinh tấn tu trì, Ni trưởng đã mở nhiều lớp Phật học để đào tạo giới Ni trẻ, đảm nhiệm chức vụ trong Ban Giám đốc cùng chung sức với quý Ni trưởng trong việc đào tạo mà không ngại gian lao khó nhọc. Tuy dáng vẻ mảnh khảnh nhưng vẫn nhiệt tâm trong công việc, thay thế cho quý Ni trưởng niên cao điều hành tất cả công việc trong Ni viện.

Ni trưởng thường nhắc nhở các Ni sinh luôn ghi nhớ lời Phật dạy, trọn đời kiên trì giới luật để cải hóa thân tâm và hoàn cảnh hầu báo đáp hồng ân Tam Bảo, phụng sự đạo pháp, phục vụ dân tộc trong giai đoạn đầy đau thương của xã hội bấy giờ.

Có những lúc tưởng chừng Ni viện không trụ nổi do thời cuộc, viễn cảnh chia ly thầy trò sẽ xa nhau xảy ra bất cứ lúc nào, nhưng nhờ sự lèo lái của quý Ni trưởng nên Ni viện sớm ổn định và Ni trưởng ở lại phục vụ cho Ni viện. Vì muốn du hóa khắp nơi, nên Ni trưởng đành từ giã Ni viện bắt đầu cho hành trình hóa đạo.

Năm Giáp Dần (1974), cố Hòa thượng Thích Từ Ý-viện chủ chùa Hòa An, Tam kỳ nhận thấy tỉnh Quảng Tín chưa có chùa dành cho Ni giới nên Hòa Thượng hợp tác với các Phật tử xây dựng một ngôi chùa đơn sơ, tuy điều kiện kinh tế khó khăn nhưng nhằm mục đích để hướng dẫn giới xuất gia và tại gia, cũng là môi trường sinh hoạt Phật sự, có cơ duyên thuận tiện giảng dạy giáo lý của Đức Phật cho quần chúng địa phương. Hữu duyên đã đến, Ni trưởng trong lúc đang phục vụ cho Ni viện thì được Ni bộ cử nhận chùa Sư nữ Diệu Quang để hướng dẫn Ni chúng và tín đồ.

Nhận thấy hoằng hóa lợi sanh là bổn phận người con của đấng Như Lai, xuất gia từ tuổi nhỏ đến năm trưởng thành trong giới pháp, đến lúc này Ni trưởng phải rời xa quê hương thân yêu và Ni viện Diệu Đức trìu mến, khi ra đi vì trọng trách Phật sự. Lòng Ni trưởng không khỏi băn khoăn, suy nghĩ không biết mình có đủ khả năng để gánh vác Phật sự nơi xứ lạ quê người không. Nhưng với tấm lòng phụng sự đạo pháp, phục vụ chúng sanh trải qua bao thăng trầm, Ni trưởng vẫn cố gắng dìu dắt Ni chúng, tín đồ để chỉnh đốn hàng ngũ Ni giới tỉnh nhà trên tinh thần không phân biệt vùng miền, không phân biệt thân sơ giàu nghèo một lòng đào tạo lớp kế thừa để không hổ danh là hàng Thích tử.

Suốt cuộc đời, Ni trưởng dùng tấm thân mọn làm phương tiện để hoằng dương Chánh pháp và phục vụ xã hội. Ni trưởng cũng theo định luật vô thường thâu thần viên tịch vào ngày 22 tháng Chạp năm Tân Mùi (1992) hưởng thọ 66 tuổi, hạ lạp 44 năm.

Giác linh Ni trưởng đã tự tại nơi cõi Niết bàn vô tung bất diệt, nhưng công đức và đạo hạnh vẫn lưu lại nơi trần thế một tấm gương để Ni chúng học tập noi theo trên bước đường phụng sự đạo pháp. Quả thật:

“Đạo nghiệp một đời ghi đá trắng

Pháp thân muôn kiếp ngự sen vàng”.

4. Ni Sư Thích Nữ Minh Bổn

Ni Sư

THÍCH NỮ MINH BỔN

( 1935 - 1999 )

Trụ Trì Chùa Hương Sơn – Thừa Thiên Huế

Ni sư Thích Nữ Minh Bổn, thế danh Trương Thị Mai Hương, sinh ngày 19 tháng 2 năm Ất Hợi (1935) tại làng Ái Nghĩa, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Thân phụ là cụ ông Trương Đình Tùng, thân mẫu là cụ bà Ngô Thị Gia. Ni sư sinh trưởng trong gia đình trung lưu, khi lên bảy phải sống trong cảnh mồ côi cha mẹ, được nuôi dưỡng và đùm bọc trong tình yêu thương của bà Nội và người anh trai.

Năm 10 tuổi, Ni sư rời bà Nội để theo anh trai vào Phú Yên sinh sống (anh trai được bổ làm thư ký tại tòa Khâm Sứ Pháp). Cuộc sống ổn định chưa bao lâu thì đất nước rơi vào cảnh chiến tranh, Ni sư phải theo anh tản cư trôi giạt nơi đất khách quê người, đành bỏ dở việc học hành và mãi đến năm 1953 mới về lại quê nhà.

Tuổi thiếu thời, Ni sư chứng kiến bao cảnh đau thương của gia đình, quê hương làm cho Ni sư nhận biết về nỗi khổ của cuộc đời, do đó khi biết đạo lại còn hướng tâm sâu hơn.

Ni sư từng là một huynh trưởng gương mẫu của gia đình phật tử Nghĩa An tại chùa Giác Nguyên huyện Đại Lộc. Trên cương vị ấy, Ni sư hăng hái cố gắng học tập Phật pháp, theo học nhiều khóa giáo lý do thầy Đức Trạm tổ chức. Được thấm nhuần ý đạo và ươm mầm trong tinh thần áo lam Gia đình Phật tử, Ni sư đã hướng tâm đến chân trời cao rộng hơn.

Với tâm niệm tìm cầu sự an lạc, duyên lành đã đến Ni sư rời quê hương đến Cố đô Huế nơi có Ni Viện Diệu Đức để xin cầu xuất gia với Ni trưởng thượng Tâm hạ Nguyệt, đạo hiệu Thích Nữ Thể Yến. Với bản chất cần mẫn hiền hòa cùng với tâm tha thiết học đạo nên chỉ một năm tập sự xuất gia, Ni sư đã được Bổn sư cho thế phát Quy y và được ban pháp danh Nguyên Chánh. Nối pháp đời thứ 44 thuộc dòng thiền Lâm Tế, thế hệ thứ 10 pháp phái Liễu Quán.

Năm Bính Thân (1956), Ni sư thọ Sa-di-ni giới, được Bổn sư ban cho pháp tự Minh Bổn.

Năm Kỷ Hợi (1959), Ni sư thọ Thức-xoa-ma-na.

Năm Ất Tỵ (1965), Ni sư thọ Tỳ-kheo-ni bồ-tát giới tại Đại giới đàn Vạn Hạnh được tổ chức Tổ đình Từ Hiếu do Đại lão Hòa thượng Thích Giác Nhiên làm Đường Đầu Hòa thượng.

Là một Ni sinh sáng dạ, tinh cần nên Sư được Ni viện gửi đi học các lớp Liễu Quán tại chùa Linh Quang-Huế và tại Ni viện Diệu Quang-Nha Trang.

Năm Kỷ Dậu (1969) vâng lời dạy của Bổn sư, Ni sư trở về Huế đảm nhiệm việc giảng huấn tại Ni viện Diệu Đức.

Năm Ất Mão (1975), Ni sư được giao nhiệm vụ đảm trách cơ sở Hương Sơn trong giai đoạn khó khăn nhưng với bản tính linh hoạt, Ni sư đã dần xây dựng Hương Sơn thành một tịnh thất rồi dần dần tạo nơi đây thành ngôi chùa như hiện nay. Tiến trình này luôn được nhịp nhàng với từng bước đào tạo nhân sự kế thừa.

Tấm lòng thương lo dìu dắt đệ tử quả là một điểm sáng trong cuộc đời của Ni sư. Với đệ tử, bao giờ Ni sư cũng dùng ái ngữ nhưng không thiếu phần cương quyết nghiêm nghị, luôn sống hòa đồng, không đặt nặng về đời sống vật chất. Ni sư luôn dang rộng cánh tay đùm bọc thương yêu các đệ tử bằng tâm bình đẳng nên thầy trò đồng cảm và cùng nhau chia ngọt sẻ bùi. Bởi thế, Ni sư đã tiếp độ nhiều đệ tử và nuôi dạy nhiều vị thành đạt trong sở học sở tu.

Đối với gia đình Phật tử, chùa Hương Sơn là một điểm sinh hoạt cho nhiều đoàn sinh như : Tu-xà-đề, Lộc Uyển, Ni Liên Thuyền, Từ Bi-Hỷ Xả. Hình ảnh Ni sư

đối với họ là người thầy, người mẹ, người chị rất thân thương và khả kính.

Đối với Giáo hội, Ni sư luôn hiếu kính các bậc Tôn trưởng, tinh tấn trong mọi Phật sự mà Giáo hội giao phó.

Năm Tân Dậu (1981), Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Bình Trị Thiên được hình thành, Ni sư là Ủy viên Thủ quỹ và vẫn tiếp tục nhiệm vụ ấy qua các nhiệm kỳ của Ban Trị sự cho đến ngày cuối đời.

Tại các Giới đàn của những năm 1970, 1975, 1981, Ni sư đều đảm trách chức vụ Dẫn thỉnh và những Giới đàn sau này Ni sư đều được thỉnh vào hàng Tôn chứng.

Trong sự nghiệp hoằng truyền đạo pháp, Ni sư là một trong những vị giảng sư xuất sắc góp phần vào sự nghiệp hoằng pháp của Tỉnh hội, không một nơi nào có Phật tử cần nhu cầu giảng pháp hay Giáo hội điều cử mà Ni sư từ nan. Từ những đạo tràng ở chùa Từ Đàm, các niệm Phật đường trong thành phố cho đến các khuôn hội xa xôi của vùng duyên hải hay nông thôn, đâu đâu cũng còn vang vọng lời chỉ dạy từ hòa của Ni sư.

Về việc tổ chức Gia đình Phật tử, Ni sư có nhiều nhân duyên hơn, bởi vậy trong các trại huấn luyện huynh trưởng của các ngày Hạnh của ngành nữ Gia đình Phật

tử, Ni sư thường có mặt. Sự có mặt của Ni sư và các Huynh trưởng là niềm động viên, dìu dắt đàn em.

Ni sư luôn thể hiện hài hòa giữa đạo và đời, đã tiếp bước của Ni trưởng thượng Diệu hạ Không tham gia vào ban chấp hành hội Phụ nữ Việt Nam, hội Phụ nữ tỉnh Thừa Thiên Huế.

Bước vân du hành đạo từ tuổi vị thành niên còn đi học cho đến tuổi trưởng thành ra làm Phật sự, dù công việc bận đến đâu và dù hoàn cảnh nào đi chăng nữa nhưng đối với hai pháp môn “ Giới luật và Tịnh độ” mà Ni sư đã phát nguyện hành trì thì lúc nào cũng miên mật không chút lãng xao.

Về giới luật thì tư tưởng, hành vi, ngôn ngữ, giao tiếp, Ni sư luôn tế nhị, cẩn trọng, nghiêm trang trong ứng xử.

Về Tịnh độ thì lúc nào Ni Sư cũng không rời hồng danh của Đức Phật A-di-đà. Nhất là trong thời gian thân bệnh, Ni sư lại càng tận dụng hết thời gian cho việc niệm Phật, hạn chế sự tiếp xúc. Lúc có Phật tử đến thăm, Ni sư thường khuyên “Phải tinh tấn nhất tâm niệm Phật, đó chính là quý vị đã thương tôi và thương quý vị, đừng buồn rầu làm gì”

Ni sư là hình ảnh của sự tận tụy, trong khi thân đã nhuốm bệnh, song Ni sư cố gắng tuân hành sự chỉ đạo của Giáo hội, tham dự đại hội nhiệm kỳ IV của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức tại Hà Nội. Trong lần tham dự ấy, cơn bệnh của Ni sư đột nhiên bộc phát, mặc dù đã được các y bác sĩ của Bệnh viện Trung ương Huế, các vị lương y của Tuệ Tĩnh đường Diệu Đế tận tình chữa trị, hàng môn đồ đệ tử hết lòng chăm sóc hầu hạ. Nhưng vô thường đã đến, Ni sư an nhiên ra đi vào lúc 21 giờ ngày 30 tháng 4 năm Kỷ Mão (1999) trước sự hộ niệm của Ni chúng và Phật tử, trụ thế 65 năm, 34 hạ lạp.

Sự ra đi của Ni sư để lại bao nỗi thương tiếc, Giáo hội vắng một thành viên trung kiên nhiệt thành, môn đồ pháp quyến mất đi một vị thầy khả kính.

5. Ni Trưởng Thích Nữ Như Hường

Ni Trưởng

THÍCH NỮ NHƯ HƯỜNG

( 1920 – 2000 )

Trụ Trì Chùa Bảo Thắng – Hội An

Ni trưởng thế danh Lê Thị Trang, sinh ngày 24 tháng 3 năm Canh Thân (1920) trong một gia đình lễ giáo nghiêm cẩn sùng kính ngôi Tam Bảo tại thôn Xuân An, xã Nghĩa Hà, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Lê Văn Trò và thân mẫu là cụ bà Trương Thị Bài. Song thân của Ni trưởng có cả thảy 6 người con và Sư là người kế út trong gia đình.

Vốn sinh ra trong một gia đình có niềm tin sâu sắc vào Phật pháp nên từ thuở nhỏ Ni trưởng đã theo cha mẹ lên chùa lễ Phật nghe kinh. Ni trưởng quy y với Hòa thượng Khánh Tín ở chùa Thọ Sơn-Quảng Ngãi và được Bổn sư cho pháp danh là Như Hường. Như vậy, Ni trưởng thuộc đời 41 dòng thiền Lâm Tế và thế hệ thứ 8 của pháp phái Chúc Thánh.

Năm tháng dần trôi, hạt giống Bồ Đề trong Sư ngày càng tăng trưởng. Vì thế, vào năm Giáp Tuất (1934), khi vừa tròn 15 tuổi, được sự đồng ý của song thân, Ni trưởng đến xuất gia với Hòa thượng Khánh Tín

tại chùa Thọ Sơn. Kể từ đó, Sư sớm hôm kinh kệ, tịnh tâm tu hành nên có nhiều tiến bộ vượt bực. Hòa thượng Bổn sư nhận thấy Ni trưởng học hạnh khiêm ưu nên đã gởi Sư theo học tại ni trường Diệu Đức, tỉnh Thừa Thiên-Huế do Ni trưởng Thích Nữ Diệu Hương làm giám viện.

Tại ni trường Diệu Đức, sự tu học chăm chỉ của Ni trưởng đã đem lại niềm tin yêu của chư tôn đức cũng như những bạn đồng học. Vì thế, năm Đinh Sửu (1937), Sư được Sư trưởng Ni viện Diệu Đức cho thọ giới Sa Di Ni với pháp tự là Giải Liên.

Năm Canh Thìn (1940), Ni trưởng cùng một số huynh đệ khác được Sư trưởng Diệu Đức đưa vào Nam theo học lớp Phật pháp tại chùa Kim Huê-Sa Đéc. Được một thời gian ngắn, Sư về lại tu học tại Diệu Đức và thọ Thức-xoa-ma-na giới.

Với chí nguyện tầm cầu học đạo, Ni trưởng đã nổ lực tinh tấn không ngừng. Thấy sự tiến bộ vượt bực ấy, nên vào năm Kỷ Sửu (1949) khi vừa tròn 30 tuổi, Ni trưởng được Hòa thượng Bổn sư cho thọ Tỳ Kheo Ni và Bồ Tát giới tại giới đàn chùa Báo Quốc do Hòa thượng Thích Tịnh Khiết-Pháp chủ Giáo Hội Tăng Già Việt Nam làm đàn đầu. Đồng thời Ni trưởng được Bổn sư Khánh Tín phú pháp với pháp hiệu Thọ Minh.

Năm Giáp Ngọ (1954), Ni trưởng được Ni bộ Thừa Thiên-Huế bổ nhiệm vào làm phó trụ trì chùa sư nữ Bảo Thắng-Hội An, cùng với Ni trưởng trụ trì Thích Nữ Đàm Minh phát triển Ni bộ tại Quảng Nam.

Năm Nhâm Dần (1962), Ni trưởng Đàm Minh ra Đà Nẵng thành lập chùa sư nữ Bảo Quang, Ni trưởng lại được Giáo Hội Tăng Già Quảng Nam Đà Nẵng bổ nhiệm làm trụ trì chùa Bảo Thắng.

Trong pháp nạn 1963, Ni trưởng được Ủy ban tranh đấu tín nhiệm bầu làm Thủ quỷ và Sư đã đồng cam cộng khổ cùng với chư tôn đức trong giai đoạn bi hùng này của Phật giáo Quảng Nam. Và từ đó, Ni trưởng đảm nhận chức vụ Thủ Quỷ cho Giáo hội trải qua nhiều niên khóa.

Kể từ khi đảm nhận chức vụ trụ trì chùa Bảo Thắng, Ni trưởng tích cực hoằng dương Phật pháp. Vì thế, chùa Bảo Thắng ngày càng phát triển và đồ chúng lần lần nương về theo học.

Vào những năm thập kỷ 60, cuộc chiến tranh Việt Nam ngày càng khốc liệt gây bao đau thương cho người dân vô tội. Những mái ấm gia đình tan tác sau một đêm mưa bom hay một trận càn. Nhiều trẻ em đang nằm trong vòng tay ấm áp của mẹ hiền bỗng chốc trở thành những đứa trẻ mồ côi không nơi nương tựa.

Trước những hoàn cảnh đau thương ấy, vào năm Nhâm Dần (1962), Ni trưởng đứng ra vận động thành lập trường tiểu học Bồ Đề Diệu Nghiêm để các trẻ mồ côi có nơi theo học. Lòng từ của Ni trưởng không ngừng nơi đó, đến năm Bính Ngọ (1966), Ni trưởng lại thành lập Cô nhi viện Diệu Nhân bên cạnh chùa Bảo Thắng để làm mái ấm che chở và sớm hôm gần gũi trang trải tình thương đến những tâm hồn nhỏ bé cô đơn này.

Hương thơm đạo hạnh của Ni trưởng theo thời gian lan tỏa khắp mọi nơi. Vì thế, nhiều người đã cắt ái từ thân, phát tâm đến xin Sư xuất gia học đạo. Ngôi Phật điện đơn sơ năm xưa không đáp ứng được nhu cầu tu học của chư Ni và Phật tử. Sư lòng thầm khấn nguyện Tam Bảo gia hộ Sư trùng tu Chánh điện. Lòng thành đã cảm ứng đến Long Thiên Hộ Pháp nên vào năm Canh Tuất (1970), chánh điện chùa Bảo Thắng đã hoàn thành mỹ mãn bởi sự quan tâm giúp đỡ của chư tôn đức Tăng Ni và sự phát tâm hiến cúng của đàn việt khắp mọi nơi.

Trong việc tiếp Ni độ chúng, Ni trưởng là người mẹ hiền luôn luôn lo lắng cho sự tu học của hàng môn đệ. Các đệ tử của Sư được theo học các Ni trường trong nước như: Ni trường Diệu Đức-Huế, Ni viện Từ Nghiêm, Dược Sư, Đại học Vạn Hạnh tại Sài Gòn cũng

như các thiền viện tại Đồng Nai. Những sư cô nào không có duyên đi học xa thì Ni trưởng mời quý thầy Giáo thọ về tại trú xứ dạy kinh, luật, luận.

Với giới hạnh trang nghiêm, Ni trưởng được Ni bộ nhiều lần cung thỉnh làm Tôn chứng, Yết Ma, Giáo Thọ cho các giới đàn như: Giáo thọ giới đàn Thức xoa tại chùa Bảo Quang năm 1968; Đệ nhất tôn chứng trong Hội đồng thập sư Ni của giới đàn Vĩnh Gia năm 1970; Yết Ma-A-xà-lê tại giới đàn Phước Huệ-Đà Nẵng năm 1996 v.v… để truyền trao giới pháp cho chư Ni tu học.

Với những công đức sâu dày ấy, Sư được Đức Pháp Chủ Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam tấn phong lên hàng Ni Trưởng trong lần đại hội kỳ IV vào năm Đinh Sửu (1997).

Để tạo điều kiện cho đạo hữu Phật tử tu tập, Ni trưởng tổ chức đạo tràng Bát Quan Trai vào ngày mồng 8 hằng tháng. Đạo tràng tại chùa Bảo Thắng dưới sự hướng dẫn của Sư chưa bao giờ gián đoạn.

Đệ tử xuất gia của Ni trưởng có đến hàng trăm vị hiện đang hành đạo tại khắp các tỉnh thành trong nước. Có vị là giáo thọ tại các thiền viện ở Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu, có vị lập thất ẩn tu ở Lâm Đồng, có vị hoằng pháp tại Quảng Ngãi, Pleiku cũng như đảm đang nhiều Phật sự tại các huyện thị trong tỉnh Quảng Nam. Tất cả

đều đem hết tâm nguyện phụng sự chúng sanh ngõ hầu báo đáp phần nào thâm ân giáo dưỡng của Ni trưởng.

Cuộc hành trình cũng có hồi đến đích, thân tứ đại của Ni trưởng như trái cây chín mùi và Sư đã theo tiếng niệm Phật của Tăng Ni Phật tử trở về với cảnh giới Tây phương Tịnh độ vào lúc 8 giờ 05 phút vào ngày 23 tháng 2 năm Canh Thìn (2000), hưởng thọ 81 tuổi đời và 50 tuổi đạo.

Pháp hữu vi có sanh thì có diệt. Tuy Ni trưởng không còn hiện diện trên cõi đời này nữa, nhưng công đức và sự nghiệp của người vẫn còn đó. Những lời giáo huấn thiết tha đầy lòng bi mẫn còn vang vọng mãi đâu đây, trong mỗi người đệ tử. Ni trưởng xứng đáng cho đàn hậu học ngưỡng mộ và noi theo.