Giải Trình Ý Nghĩa Vu Lan

Lời Thưa

THÍCH PHƯỚC SƠN

GIẢI TRÌNH

Ý NGHĨA VU LAN

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA SÀI GÒN

Lời thưa

Mùa báo hiếu trở về trong dịp đầu Thu lá vàng rơi rụng như một tiếng chuông đánh thức những trái tim thanh khiết, nhân ái tưởng nhớ đến công ơn sinh dưỡng cao quý của hai đấng sinh thành. Nhân dịp này, soạn giả tập hợp những bài viết về chủ đề Vu lan báo hiếu mà lâu nay đã đăng tải trên các tạp chí Phật giáo thành một tập sách nhỏ mang tên “Giải trình ý nghĩa Vu Lan”, gồm những bài viết về ý nghĩa Vu lan báo hiếu, về công ơn cha mẹ, về những tấm gương hiếu thảo của người xuất gia cũng như tại gia, và về những con tim nhân hậu sống đầy nghĩa tình đối với đồng bào cốt nhục. Đồng thời đây cũng là cơ sở để soạn giả có dịp trao đổi với những vị thường quan tâm đến truyền thống đạo đức của dân tộc.

Nội dung của các bài viết được dẫn xuất từ kinh điển Phật giáo, từ những tác phẩm văn chương nổi tiếng, từ những truyện cổ tích, truyền kỳ và từ kho tàng ca dao tục ngữ, những ca khúc vượt thời gian, in đậm dấu son trong tâm khảm của mọi người.

Tập sách nhỏ này hân hạnh được ra mắt chư vị độc giả như một món quà bé mọn dâng lên báo đáp 4 ân thâm trọng, đồng thời tự nhắc nhở mình và bảo ban những người thân yêu cố gắng chu toàn bổn phận hiếu đạo, khẳng định phẩm chất của người Phật tử chân chính luôn luôn khắc ghi những lời Phật dạy. Mặt khác, cũng nhằm cổ vũ những lương dân đức hạnh hãy bảo tồn nếp sống đạo đức của gia đình, duy trì truyền thống văn hóa nghìn đời của dân tộc mà tổ tiên ta đã dày công vun đắp.

Tp. Hồ Chí Minh, Đầu hạ an cư 2004

Thiền viện Vạn Hạnh PL. 2548

Tỷ-kheo Phước Sơn

1. Giải Trình Ý Nghĩa Vu Lan

GIẢI TRÌNH Ý NGHĨA VU LAN

Hằng năm vào dịp Rằm tháng Bẩy, các Phật tử cử hành Lễ Vu Lan báo hiếu một cách trang trọng, đầy cảm động, theo truyền thống Phật giáo Bắc phương, đó là một sinh hoạt tôn giáo bao hàm rất nhiều ý nghĩa.

Sự tích báo hiếu này phát xuất từ kinh Vu Lan Bồn, qua tấm gương cứu mẹ của tôn giả Mục Kiền Liên, vào thời đức Phật còn ở đời tại nước Ấn Độ. Đến khi Phật giáo truyền vào nước ta, kết hợp với truyền thống uống nước nhớ nguồn, tôn sư trọng đạo của dân tộc Việt Nam, Vu Lan đã trở thành một ngày lễ mang đầy tính chất thiêng liêng. Do thế, ngày nay Đại lễ Vu Lan không còn là ngày lễ riêng của người Phật tử, mà đã trở thành ngày truyền thống chung cho các dân tộc. Bởi vì, tất cả mọi người có mặt trên cõi đời này, từ một em bé thơ ngây đến những cụ già đầu bạc, từ một người dân bình thường cho đến các bậc cao sang quyền quí, không một ai là không do cha mẹ sinh thành, không một ai là khôn do cha mẹ dưỡng nuôi chăm sóc từ thuở âu thơ cho đến

lúc trưởng thành - ngoại trừ một số ít người bất hạnh. Chính nhờ cha mẹ mà ta mới có hình hài này và nhờ có hình hài này ta mới chu toàn được nghĩa vu của một người công dân lương thiện, hầu đóng góp sức lực nhỏ bé của mình vào công cuộc xây dựng một xã hội công bằng, văn minh và thịnh vượng.

Như vậy, Hiếu đạo hiển nhiên là một đạo lý nghìn đời của những dân tộc văn minh, mà dân tộc ta tự hào là một dân tộc có bốn nghìn năm văn hiến. Do thế, trong quá khứ, các nhà đạo đức của nước ta đã có công sưu tập những mẩu chuyện hiếu thảo của tiền nhân gom thành 20 sự tích, viết thành một quyển sách lấy tên là Hai Mươi Gương Hiếu. Nội dung tập sách này dùng để giáo dục mọi người giữ gìn hiếu đạo. Mà trong đó các tấm gương hiếu thảo của vua Trần Anh Tông đối với Phụ hoàng, vua Tự Đức đối với Mẫu hậu là tiêu biểu hơn hết. Những tấm gương này lâu nay đã được lưu truyền trong dân chúng và cũng từng được nhiều người ngưỡng mộ noi theo, dù chưa được phổ cập rộng rãi. Dân tộc ta từng chung sống và chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa suốt hàng nghìn năm; thế nên, từ bao đời, chúng ta đã hiểu thế nào là Tam cương, Ngũ thường, thế nào là Tam tùng, Tứ đức, thế nào là Nhân nghĩa lễ trí tín, thế nào là Phụ từ tử hiếu, Phu xướng phụ

tùy v.v... Khi nói về Đạo hiếu, chúng ta nhớ một câu nói trong Kinh Thi: Phụ hề sinh ngã, ai ai phụ mẫu sinh ngã cù lao, dục báo thâm ân, hiệu thiên võng cực (Cha sinh ra ta mẹ bồng bế ta, thương thay cha mẹ, sinh ta khó nhọc, muốn báo ân sâu, khác nào như trời cao khôn cùng) như một lời tuyên ngôn về Hiếu đạo. Còn khi đề cập đến công ơn từ mẫu thì đã có công thức chín chữ Cù lao: Sinh (đẻ ra), cúc (nâng đỡ), phủ (vuốt ve), súc (nuôi cho bú mớm), trưởng (nuôi cho khôn lớn), dục (dạy dỗ), cố (trông nom), phục (xem tính tình mà bảo ban), phúc (bảo vệ). Đồng thời các nhà luân lý Trung Hoa cũng sưu tập các gương hiếu thảo cổ kim viết thành một quyển sách gọi là Nhị thập tứ hiếu (24 tấm gương hiếu thảo), mà trong đó có những tấm gương tiêu biểu như vua Hán Linh Đế đích thân sắc thuốc dâng cho mẹ, mỗi khi Mẫu hậu ốm đau. Đinh Lăng khắc tượng cha mẹ để thờ, và hằng bữa dâng cơm nước lên hai dâng sinh thành như lúc song thân còn sống. Còn Mạnh Tông thì khóc măng, Quách Cự chôn con, Vương Tường nằm giá v.v…toàn là những tấm gương hiếu thảo rất ấn tượng, rất xúc động lòng người. Nhưng đặc biệt nhất là đức Khổng Tử đã đề xuất cách báo hiếu rất minh bạch và sâu sắc. Ngài bảo rằng bổn phận làm con không những cung phụng cho cha mẹ những tiện

nghi vật chất mà điều cần thiết là phải thể hiện tình cảm chân thành, thương yêu cha mẹ hết lòng.

Ngài nói: “Hiếu tử chỉ sự thân, cư tắc trí kỳ kính, dưỡng tắc trí kỳ lạc, bệnh tắc trí kỳ ưu, tang tắc trí kỳ ai, tế tắc trí kỳ nghiêm”. (Người con hiếu phụng dưỡng cha mẹ, ăn ở cư xử phải cực kỳ cung kính, nuôi dưỡng cha mẹ phải hết sức vui vẻ, khi cha mẹ đau yếu phải lo lắng hết lòng, khi lo việc ma chay phải cực kỳ thương xót, khi cúng tế cha mẹ phải rất mực trang nghiêm).

Đó là những nguyên tắc báo hiếu rất thấu đáo và thiết thực. Có thể nói, từ ngàn xưa dân tộc ta đã thấm nhuần những chuẩn mực đạo đức rất nhân bản và thấm đượm tình người. Nhờ đó, tạo tiền đề cho một nếp sống lấy nhân nghĩa làm gốc, theo tinh thần ơn đền nghĩa trả, ăn quả nhớ người trồng cây, xem tiền tài như tro bụi, trọng nhân nghĩa tựa nghìn vàng. Chính nhờ tuân thủ những đạo lý này mà nhân dân ta có một nếp sống thuần lương đức hạnh, duy trì được tôn ti trong gia đình, ổn định được trật tự ngoài xã hội, giữ gìn kỷ cương của đất nước, tạo nên một nét nhân văn rất đặc sắc.

Về mặt thế thường và thực tiễn thì những cách báo hiếu như vừa trình bày trên đây thật sự tỏ ra có hiệu quả và tốt đẹp, không một ai có thể

phủ nhận. Tuy nhiên, nếu hiểu báo hiếu theo nghĩa rốt ráo, vừa vật chất, vừa tinh thần, xuyên suốt quá khứ, hiện tại và vị lai, thì có lẽ chỉ có Phật giáo mới giới thiệu một mô hình báo hiếu tương đối hoàn thiện, như tấm gương báo hiếu của tôn giả Mục Kiền Liên mà kinh Vu Lan Bồn đã đề cập.

Kinh này trình bày sự kiện tôn giả Mục Liên vâng lời Phật dạy thỉnh cầu chư Tăng mười phương chú nguyện cầu siêu độ cho mẹ mình vào dịp Rằm tháng Bảy, ngày chúng Tăng Tự tứ. Và nhờ sức chú nguyện của Tăng chúng mà bà Thanh Đề đã thoát khỏi cảnh ngạ quỉ sinh về thiên giới. Qua sự tích này, chúng ta có thể nảy sinh một vài thắc mắc và xin được mạo muội giải trình:

Thứ nhất, kinh Vu Lan Bồn được biết là do chính Phật tuyên thuyết tại Ấn Độ, rồi truyền sang Trung Hoa, sau đó đến nước ta, trải qua thời gian khá lâu. Trong đó, có thể có một vài chi tiết bị thay đổi ít nhiều, nhưng đại thể vẫn là bắt nguồn từ một câu chuyện có thật, mang tính khái quát về phương pháp báo hiếu cha mẹ theo tinh thần Phật dạy. Mà đức Phật vốn là bậc: “Chân ngữ giả, thật ngữ giả, như ngữ giả, bất cống ngữ giả, bất dị ngữ giả” (Người nói đúng đắn, nói

chắc chắn, nói như thật, nói không hư dối, nói không mâu thuẫn), [kinh Kim Cương]. Hoặc như lời phát biểu của tôn giả A-nậu-lâu-đà trong kinh Di Giáo: "Bạch Thế Tôn, mặt trăng có thể làm cho nóng lên, mặt trời có thể làm cho lạnh đi, nhưng chân lý mà Thế Tôn dạy thì không thể nào làm cho khác được". Đức Phật lại là bậc Vô Thượng Chánh Giác có Ngũ nhãn, Lục thông. Ngũ nhãn là: Nhục nhãn, Thiên nhãn, Tuệ nhãn, Pháp nhãn và Phật nhãn. Nhục nhãn là cái thấy của những người thường như chúng ta, Thiên nhãn là cái thấy của chư Thiên, Tuệ nhãn là cái thấy của hàng Nhị thừa, Pháp nhãn là cái thấy của các vị Bồ-tát, và Phật nhãn là cái thấy của chư Phật. Mà Phật có đủ Ngũ nhãn nên Ngài thấy được quy luật nhân quả tường tận. Không những thấy được những sự việc hiện tại mà còn thấy cả những sự kiện thuộc quá khứ và vị lai. Không những thấy được những sự vật hữu hình mà còn thấy cả những sự vật vô hình, về không gian thì Ngài thấy khắp tam thiên đại thiên thế giới, về thời gian thì Ngài thấy suốt từ vô thỉ cho đến vô chung. Còn cái thấy của chúng ta thì dựa trên cơ sở nhục nhãn của một tâm trí còn đầy ắp vô minh cát bụi. Cho nên tầm nhìn của chúng ta còn rất nhiều hạn chế là lẽ đương nhiên. Vì vậy, chúng ta không nên đem cái thấy biết hạn hẹp của mình ra làm chuẩn mực để đo

đạc tri kiến của Phật, rồi sinh tâm hoài nghi những điều Phật dạy. Huống nữa, đức Phật đã từng tuyên bố : “Như Lai vì lòng thương đời, vì hạnh phúc của chư Thiên và nhân loại nên thị hiện trong cõi đời này”. Qua đó có lẽ chúng ta đã lãnh hội được phần nào hoài bão của Phật qua nhừng lời kinh còn truyền lại.

Một điểm thắc mắc nữa là có chắc chư Tăng đủ đạo lực hóa giải được tội báo của bà Thanh Đề hay không? - Thiển nghĩ, việc này thật khó trả lời, vì nó quá huyền nhiệm. Nhưng có lẽ ai có tu thì mới biết được giá trị của sự tu hành như thế nào, giống như người uống nước lạnh hay nóng chỉ có mình mới rõ. Tuy thế, chúng ta thường nghe trong nhân gian người ta từng nói: "Chúng đức như hải”; nghĩa là đức độ của chúng tăng bao la như biển cả. Hay, "Đạo cao long hổ phục, đức trọng quỉ thần kinh” (Những bậc đạo hạnh cao siêu thì cọp rồng đều nép phục, và những vị có đức độ sâu dày thì quỉ thần đều kiêng nể). Và trong kinh Pháp Cú cũng minh họa hình ảnh của một bậc A-la-hán đã hoàn toàn giải thoát:

Thành thị hay xóm làng,

Thung lũng hay đồi cao,

La-hán trú chỗ nào,

Nơi ấy được an lạc.

Ngoài ra, cổ đức cũng từng mô tả về chân dung của một bậc thiện nhân cao khiết: “Dữ thiện nhân cư như nhập chi lan chi thất” (Cùng sống chung với bậc hiền thiện như vào trong ngôi nhà được chất đầy những đóa hoa chi hoa lan).

Đó là đôi nét về hành trạng của những bậc Thánh thiện, giải thoát. Chúng ta vẫn biết rằng trong số chư Tăng mà Mục Liên thỉnh cầu chú nguyện cho thân mẫu của mình không phải ai cũng đã đắc đạo, nhưng có điều chắc chắn là trong đó có nhiều người đã thành tựu đạo nghiệp đến một mức độ nhất định, cũng như không ít người suốt đời tâm nghĩ điều lành, miệng nói lời lành, thân làm việc lành. Với những người có đức độ như vậy hướng tâm lực nguyện cầu cho bà Thanh Đề, ắt hẳn tâm bà sẽ chuyển biến từ ác niệm sang thiện niệm, Mà niệm ác thì chuốc lấy quả khổ, còn niệm thiện thì hưởng được phước lành, vì tam giới do tâm tạo. Tâm giống như một họa sĩ, có thể vẽ nên địa ngục mà cũng có thể tạo ra thiên đường. Cho nên: “Tiền tâm tác ác như vân phú nhật, hậu tâm khởi thiện như cự tiêu ám” (Tâm trước làm ác như đám mây che khuất mặt trời, tâm sau khởi thiện như ngọn đuốc xua tan bóng tối) [Kinh Luật Dị Tướng]. Khi tâm bà Thanh Đề đã chuyển hướng, kết hợp với mãnh lực

chú nguyện của các bậc Thánh Tăng giàu lòng từ mẫn. thiết nghĩ, bà được giải thoát khỏi cảnh u đồ, sinh lên thiên giới là điều có thể hiểu được. Trái lại, giả sử tâm bà vẫn giữ ác niệm trước sau như một, thì dù cho với đạo lực từ bi cao cả như chư Phật, chung cục cũng không thể nào cứu vớt được bà.

Qua sự kiện này, nhắc nhở cho chúng ta biết rằng chết chưa phải là hết mà vẫn còn diễn tiến liên tục qua nhiều đời sống khác. Mọi người sống trên thế gian này, nếu như chưa chứng được Thánh quả, giải thoát khỏi khổ đau, đạt đến Niết- bàn vĩnh cửu, thì còn bị định luật sinh tử luân hồi chi phôi, trôi lăn trong ba cõi, sáu đường, sinh tử, tử sinh bất tận; hễ làm phước thì hưởng quả vui, gây ác thì chuốc khổ báo. Tất cả loài hữu tình đều phải chịu trách nhiệm về ba nghiệp do mình tạo ra. Thế nên, trong hiện tại phải nỗ lực vun bồi công đức, gây tạo phước lành, tránh xa việc ác, để mai sau được mãi mãi thăng tiến trên con đường Thánh thiện.

Như vậy là chúng ta đã có thể tin tưởng được luật nhân quả, gieo nhân nào gặt quả nấy. Thế nhưng, dựa vào niềm tin này có người sẽ nêu lên câu hỏi: “Cha mẹ tôi lúc sinh tiền làm nhiều việc phước thiện nên sau khi chết, nếu như không

thành bậc Thánh thì cũng được sinh lên cõi trời hưởng mọi phước lạc, chứ đâu có đọa vào ngạ quỉ khổ sở như bà Thanh Đề mà phải gây tạo công đức, cầu thỉnh chư Tăng cứu độ?”

Qua thắc mắc này, người viết xin được trao đổi như sau: Chúng ta từng nghe Phật dạy: “Hà nhân vô quá, hà giả vô khiên" (Ai mà không có lỗi, ai mà không có tội); cho nên, ngoại trừ các bậc Thánh đã đoạn trừ hết ba độc, còn tuyệt đại đa số chúng ta đang sống trong cõi đời này thì mấy ai dám cho là mình không gây ra ít nhiều lầm lỗi. Mà đã cố lỗi thì sau khi qua đời thường bị đọa lạc, mà đã đọa lạc thì rất cần đến thân nhân làm phước hồi hướng để cứu vớt cho mình, đó là lẽ tự nhiên. Tuy nhiên, nếu như cha mẹ ta đều được giải thoát, không còn đọa lạc, thì những công đức mà mình đã tạo ra để hồi hướng cho họ vẫn còn nguyên vẹn chứ không hề suy suyển chút nào. Những công đức ấy giống như một thứ ngân khoản mà mình ký gởi vào ngân hàng - một loại ngân hàng bất hoại, vĩnh cửu, không có bất cứ một thứ gì có thể phá hủy được- hễ khi nào cần đến thì mình lấy ra sử dụng. Hơn nữa, hành vi báo hiếu của mình không những có kết quả ở tương lai mà còn cố kết quả ngay trong hiện tại. Vì lẽ, khi ta thực hiện một nghĩa cử cao đẹp, làm một việc hợp với đạo lý thì tâm hồn của ta cảm thấy nhẹ nhàng

thanh thản, mà những người xung quanh cũng nhìn ta với đôi mắt ái mộ và đầy thiện cảm. Nhờ đó, khi cần tham gia một việc công ích nào thì nhân cách của mình được mọi người tín nhiệm, lời nói của mình được mọi người tin tưởng. Thiết nghĩ, sống trên cuộc đời này mà được tha nhân mến mộ, tin cậy, thì quả thật là một phần thưởng cực kỳ cao quí.

Một điểm đặc biệt khác là trong thế gian này, có thể có những người không hiếu thảo với cha mẹ, nhưng không một ai là không mong muốn con cháu hiếu thảo với mình. Mà muốn cho con cháu có lòng hiếu thảo thì không có cách nào hữu hiệu hơn là chính bản thân mình phải làm gương tốt. Tấm gương hiếu thảo của mình đối với cha mẹ là một bài học sống, một hình thức thân giáo đầy thuyết phục, có tác dụng rất sâu sắc đối với con cháu của chính mình; do thế, ta có quyền hy vọng chúng sẽ noi theo gương mình mà chu toàn hiếu đạo. Điều này các bậc tiền bối đã từng lý giải:

“Hiếu thuận hoàn sinh hiếu thuận tử,

Ngỗ nghịch hoàn sinh ngỗ nghịch nhi.

Bất tín đãn khán thiềm đầu thủy,

Điểm điểm trích trích bất sai di”

(Nếu mình hiếu với mẹ cha,

Mai sau con hiếu với ta khác gì.

Nếu mình ăn ở vô nghì,

Đừng mong con thảo làm gì uổng công.

Kìa xem giọt nước xuôi dòng,

Giọt sau, giọt trước cũng đồng một nơi.)

Hiện nay các phương tiện truyền thanh, truyền hình giới thiệu những loại hình nghệ thuật, phim ảnh rất đa dạng. Tuy nhằm mục đích giải trí và làm phong phú kiến thức của công chúng về những chân trời mới, nhưng trong đó tiềm tàng không ít những cạm bẫy và chứa đựng khá nhiều độc tố. Đối với người lớn vì phần đông đã được trang bị bằng những vốn liếng văn hóa truyền thống, đã từng trái nghiệm cuộc đời, nên khi thưởng thức các loại hình ấy biết cách gạn đục khơi trong, tiếp thu những phương diện tích cực, loại bỏ những khía cạnh tiêu cực; do đó, tương đối ít nguy hiểm. Thế nhưng, đối với giới trẻ là những người đang dồi dào sinh lực, thường có khuynh hướng phiêu lưu mạo hiểm, bản thân lại chưa thấm nhuần đạo đức truyền thống, chưa trải qua kinh nghiệm trường đời, cho nên khi thưởng thức những loại hình nghệ thuật ngoại lai, không những họ tiếp thu nét tinh hoa của chúng mà cùng lúc hấp thụ luôn cả những độc tố. Những độc tố ấy đến khi phát tác sẽ làm cho thể xác tàn tạ, tầm hồn băng hoại, đưa đến gia đình tan rã, xã hội rối loạn và đất nước bất ổn. Vì vậy, thiết

nghĩ các bậc phụ huynh, các nhà giáo dục cần phải hết sức cảnh giác đề phòng, và giới chức có thẩm quyền cần phải quan tâm nhiều hơn nữa, gạn lọc những độc tố tiềm tàng trong các loại phim ảnh ngoại lai, chọn lựa cẩn thận những loại hình nghệ thuật đứng đắn, trước khi cho trình chiếu. Có như vậy, may ra mới tránh bớt những hậu quả đáng tiếc mà lâu nay báo chí đã phản ảnh khá nhiều.

Thế còn các loại hình nghệ thuật và những mô thức giáo dục truyền thống thì sao? Thiển nghĩ, các loại hình này đã trải qua nhiều đời, các bậc hiền nhân thánh triết của ta đà tốn nhiều công sức gạn lọc, loại bỏ những nhược điểm và tô bồi những ưu điểm. Do thế, những mô hình tương đối bảo đảm tính an toàn; nếu như không làm thăng hoa phẩm hạnh của con người đến đích chân thiện mỹ, thì cũng không đến nỗi gây ra những tác hại nghiêm trọng.

Thiết nghĩ, dịp lễ Vu Lan báo hiếu cũng là một cơ hội tốt đẹp để cho những người con Phật chu toàn hiếu đạo đối với tứ thân phụ mẫu, với cửu huyền thất tổ và những thân nhân quá cố. Mà làm tròn đạo nghĩa cao đẹp của một con người cũng là phương thức khẳng định nhân cách của một công dân lương thiện, trong một đất nước có truyền thống văn hóa lâu đời. Xin thành tâm kính

chúc quí vị, ai nấy đều là những dân hiền, con thảo, bản thân được nhiều an lạc, gia đình tràn đầy hạnh phúc trong mùa báo hiếu Vu Lan.

2. Thế Tôn Báo Hiếu Phụ Vương

THẾ TÔN BÁO HIẾU PHỤ VƯƠNG

Đức vua nước Xá-di là Tịnh Phạn, từng dùng chánh pháp làm phương châm cai trị, lấy nhân nghĩa đạo đức để cảm hóa nhân dân, mở lồng từ bi đối với muôn loài. Bấy giờ Ngài đang lầm trọng bệnh, các quan Ngự y hết lòng điều trị, nhưng bệnh mỗi ngày một nặng, đức vua cảm thấy ưu phiền. Thấy thế, các vua Bạch Phạn, Hộc Phạn và Đại Xưng (các em vua Tịnh Phạn) đồng tâu “Đại vương bình sinh không thích làm điều ác thường vun bồi đức hạnh trong từng giây phút, chăm sóc thần dân tận tụy, khiến mọi người đều dược an lạc, thanh danh vang khắp bốn phương thế thì ngày nay có gì phải ưu sầu?”

Vua Tịnh Phạn bảo các vương đệ. “Dù ta có mệnh chung cũng chẳng phải là điều đáng khổ tâm, ta chỉ ân hận là không thấy mặt các con ta là Tất đạt và Nan-đà, hiện đã đoạn trừ xong những tham dục ở cõi đời này. Ta cũng ân hận là không gập được con của Hộc Phạn vương là A- nan-đà, người giữ gìn tạng pháp của Phật, không mất một lời. Tại ta ân hận vì không thấy mặt

cháu ta là La-vân, tuổi tuy còn trẻ mà thần túc hoàn bị, giới hạnh đầy đủ. Ví mà ta gặp được các con cháu ta, thì dù bệnh có nguy kịch cũng chẳng có chi là đau khổ”.

Bấy giờ Thế Tôn đang ngự tại núi Linh Thứu, bằng thiên nhãn thanh tịnh, thấy phụ vương đang lâm trọng bệnh, bèn báo tin cho Nan-đà, La-vân và A-nan. Hay tin ấy, các vị này đều xin phép Thế Tôn về triều để thăm viếng đức vua. Nan-đà nói : “Đức vua Tịnh Phạn vốn là phụ vương của chúng ta, từng sinh con Thánh, lợi ích thế gian, nay chúng ta phải về thăm để báo ân sinh thành dưỡng dục”. A-nan thưa: “Đức vua Tịnh Phạn là bá phụ của tôi, đã cho phép tôi xuất gia theo Phật, thế nên tôi cũng xin phép về thăm”. La-vân bùi ngùi bạch Phật: “ Thế Tôn tuy là cha của con, nhưng bỏ nước nhà ra đi tìm đạo, con nhờ Tổ phụ nuôi dưỡng mà trưởng thành, mới được xuất gia; thế nên con cũng muốn trở về hầu thăm Tổ phụ”.

Thế Tôn bèn hoan hỷ chấp nhận những lời cầu xin ấy, rồi hướng dẫn mọi người trở lại hoàng cung. Trên đường đi, Thế Tôn thấy dân chúng đang buồn thảm than khóc, vì họ được tin vị lãnh dạo đầy nhân từ của dân tộc đang lầm trọng bệnh sắp từ trần. Phật thấy tình cảnh ấy, an ủi họ: “Vô thường ly biệt là lẽ tất nhiên xưa nay, các người

hãy suy nghĩ về những nỗi khổ sinh tử mà cấu đạo để tìm con đường thoát khổ”.

Đức vua hay tin Thế Tôn đưa Nan-đà, La-vân về thăm, tinh thần bỗng nhiên phấn chấn khác thường, thân thể trở nên nhẹ nhõm, ngài đã gượng ngồi dậy trong chốc lát. Khi ấy Thế Tôn từ từ tiến vào hoàng cung, đức vua trông thấy chấp tay vái chào và nói: “Xin Như Lai hãy đặt tay lên mình tôi cho đỡ bớt cơn đau. Tôi đang đau đớn dữ dội, không thể chịu nổi, có lẽ sắp lìa bỏ cõi đời. Lần này chắc chắn là lần cuối cùng mà tôi gặp lại Thế Tôn, tôi không còn ân hận gì nữa”.

Phật thấy phụ vương lâm bệnh nặng, thân thể gầy yếu, sắc mặt biến đổi, tinh thần uể oái, bèn nói với Nan-đà: “ Nghĩ lại Phụ vương xưa kia thân thể tráng kiện, dung mạo đoan trang, danh tiếng lẫy lừng mà nay lâm trọng bệnh đến nỗi tinh thần không còn tỉnh táo. Thế thì các nét đoan trang, tráng kiện xưa kia ngày nay đâu rồi?!”. Đoạn, Thế Tôn thưa phụ vương: “Kính thưa Phụ vương chớ có ưu sầu. Vì đạo đức của Phụ vương trong sáng, hoàn hảo, chẳng khiếm khuyết điều gì”. Rồi Phật đưa bàn tay vàng ánh như đóa sen nở đặt trên trán vua và tiếp: “Phụ vương là người giữ giới thanh tịnh, tâm cấu nhiễm đã xa lìa, nay không nên sầu não mà hãy nghĩ suy về nghĩa lý

của kinh giáo, vì mọi vật không có gì bền chắc hết. Vậy Phụ vương hãy hoan hỷ, dù mạng sống có kết thúc vẫn giữ tâm hồn bình thản ”.

Bấy giờ vua Đại Xưng cung kính thưa với đức vua: “Phật là con của Đại vương, thần lực siêu việt, không một ai bằng. Nan-đà cũng là con thứ cứa Đại vương, đã qua khỏi biển ái dục sinh tử, được đạo quả vô ngại. Còn A-nan-đà, con của Hộc Phạn vương, cũng đã uống được pháp vị cam lồ; pháp của Phật thuyết giảng mênh mông như biển cả mà A-nan ghi nhớ trọn vẹn, không quên một câu. Cháu của Đại vương là La-vân, đạo đức tinh thuần, chỉ chờ công phu Thiền định nữa là thành tựu bốn đạo quả. Tất cả bốn người ấy ngày nay đều đã chọc thủng lưới ma”.

Tịnh Phạn vương nghe những lời an ủi ấy, vui mừng khôn xiết, không còn kiềm chế được, liền đưa tay ra cầm tay Thế Tôn đặt lên trái tim mình, chấp tay tỏ ý cảm tạ Thế Tôn. Ngay khi ấy, vô thường vụt đến, khí tan mệnh tuyệt, thần thức chuyển sang đời khác.

Thế rồi, con cháu trong hoàng tộc chuẩn bị làm lễ nhập quan, rồi tôn trí kim quan trên tòa sư tử, rắc hoa, đốt hương cúng dường. Phật cùng Nan-đà cung kính đứng hầu phía trước kim quan; A-nan và La-Vân đứng hầu dưới chân kim quan.

Thế rồi, giờ phút di quan trà tỳ đã đến,Thế Tôn uy quang rực sáng, tướng hảo đoan nghiêm, tự mình bưng lư hương đi trước, đến nơi hỏa táng Bấy giờ, hàng nghìn vị A-la-hán ở núi Linh Thứu cũng tề tựu về đây để tham dự lễ tang. Lúc quan tài được đặt lên giàn hỏa, Phật và dại chúng bắt đầu châm lửa. Khi ngọn lửa cháy mạnh, nhiều người hướng về phía Phật khóc than bí thầm. Những người đắc đạo thì xem đó như một việc tốt lành. Còn những người chưa đắc đạo thì bàng hoàng xúc động, lông tóc dựng ngược. Phật nói với bốn chúng: “Thế gian vô thường, khổ, không, vô ngã, tất cả đều như huyễn hóa, chẳng có gì kiên cố hết. Thân giả tạm này như làn hơi bấc lên khi trời nắng, như mặt trăng dưới nước, mạng sống không thể tồn tại mãi mãi. Các người chỉ biết sức nóng của ngọn lửa hỏa thiêu này mà khổng biết rằng ngọn lửa tham dục còn nóng hơn gấp bội. Thế nên các người cần phải nỗ lực, mong cầu thoát ly sinh tử, đạt đến an lạc vĩnh viễn”.

Khi ấy các vua dùng sữa rưới cho lửa tắt, rồi nhặt láy hài cốt của đức Tịnh Phạn dựng vào những chiếc hộp vàng, chuẩn bị xây tháp để cúng dường. Đại chúng khi ấy đồng thanh thưa hỏi Phật: “ Bạch Thế Tôn, đức vua Tịnh Phạn giờ đã mệnh chung, chẳng hay thần thức sinh vào nơi

nào? Kính xin Thế Tôn chỉ bảo cho mọi người được rõ”. Đức Phật nói với đại chúng: “Phụ vương Ta là người giới hạnh thanh tịnh, đạo đức trong sáng, nên được sinh về cảnh giới Tịnh cư thiên.”

Kỳ thay! Sự chuyển biến của định luật vô thường là thế đó! Những gì có hình tướng đều không thoát khỏi tình trạng hủy hoại. Thế nên, dù có bậc Thiên Tôn (Phật) bảo hộ mà tính mệnh cũng không thể kéo dài, đặt tay mình lên chỗ quả tim mà không thể cứu sống. Hễ báo thân hết thì vô thường vụt đến, mạng sống sẽ kết thúc. Vì vậy các bậc Thánh hiền xưa nay, chỉ chú trọng việc tu tập để được đạo quả giải thoát mà ít quan tâm đến cái thân phù du bèo bọt này.

(Lược dịch theo Thích-ca Phổ, Đ.50, tr.53a - 54b)

3. Kinh Ma Ha Ma Da

KINH MA HA MA DA

PHẬT THĂNG ĐAO LỢl THIÊN VỊ MẪU THUYẾT PHÁP

[Đ.12,N: 383 Tr. 1005]

Sa-môn THÍCH ĐÀM CẢNH

dịch sang chữ Hán vào đời Tiêu Tề

Tỳ-kheo THÍCH PHƯỚC SƠN

dịch sang tiếng Việt

Quyển Thượng

Quyển thượng

Tôi nghe như vầy: Một thủa nọ, đức Phật cùng với 1250 vị Tỳ-kheo an cư tại gốc cây Ba- lợi-chất-đa-la trong vườn hoan hỉ, nơi cung trời Đao Lợi.

Bấy giờ, Phật bảo đồng tử Văn-thù-sư-lợi: “Ông hãy đến chỗ Mẫu hậu Ta báo tin rằng Ta đang ở tại đây, xin Mẫu hậu tạm thời dời gót đến nơi này đánh lễ Tam bảo. Ông nhớ đọc thuộc bài kệ này, rồi đến đó đọc lại cho Mẫu thân ta nghe:

Thích-ca đại Tiên sư

Thành tựu nhất thiết trí

Ở tại Diêm-phù-đề

Như vị trời ngàn mắt

Ân cần tình khát ngưỡng

Muốn gặp mặt Mẫu thân

Xưa kia tại Vương cung

Sinh con được 7 ngày

Liền siêu thăng Thiên giới

Di mẫu dưỡng nuôi con

Đến khi thành Chánh giác

Giáo hóa độ chúng sinh

Nay đến tại nơi này

Thuyết pháp báo mẫu ân

Mong mẹ cùng quyến thuộc

Quang lâm đến nơi ấy

Kính lễ Phật Pháp Tăng

Cùng thọ pháp thanh tịnh.

Khi ấy, Văn- thù lãnh giáo chỉ của Phật liền đến chỗ Ma-ha-ma-da trình bày đầy đủ lời Phật dạy và đọc lên bài kệ đó. Khi nghe xong lời kệ đôi vú của Ma-ha-ma-da liền vọt sữa ra, bà bén nói: “ Nếu chắc chắn vị ấy là Tất-đạt-đa, con Ta sinh ra, thì hãy khiến cho những giọt sữa này rơi vào miệng người ấy.”. Khi bà nói dứt lời thì vú bà vọt ra sữa trắng như hoa sen và rơi vào miệng của Như Lai “ Thấy được điều ấy, bà mừng rỡ khôn cùng, liền nói với Văn-thù-sư-lợi: ‘‘Từ khi Ta với Phật làm mẹ con cho đến nay, chưa có lúc nào được hoan hỉ an lac như giây phút này. Chẳng khác gì một người đang đói khát cùng cực mà được thưởng thức một bữa ăn thịnh soạn. Niềm vui của Ta giờ đây cũng tựa hồ như thế.”.

Thế rồi, bà cùng Văn-thù đi đến chỗ Phật. Từ xa Phật nhìn thấy Mẫu hậu, lòng rung động cảm kích tột cùng. Đến khi tới gần, Phật liền nói với mẹ “Thưa Mẫu từ, cái thân này đã trải qua vui khổ quá nhiều, giờ đây cần phải tu tập pháp Niết Bàn để vĩnh viễn xa lìa những điều vui khổ ấy.”.

Nghe lời Phật nói, bà cúi đầu trầm ngâm suy nghĩ, rồi cảm thán đọc lên bài kệ:

“Ông từ vô sô kiếp,

Thường uống sữa của Ta

Nay lìa sinh già chết

Thành tựu Vô thượng đạo

Hãy báo ân sinh dưỡng

Giúp ta đoạn ba độc

Quy mạng Đại trượng phu

Vô tham, ban ân huệ

Quy mạng bậc Điều ngự

Tối thuợng không gì hơn

Quy mạng Thầy trời người

Biết lìa si ái kết

Ngày đêm cả ba thời

Nhớ nghĩ không đoạn tuyệt

Cúi đầu thành kính lễ

Bậc Vô thượng Pháp vương.

Bấy giờ, Thế Tôn thưa với Mẫu thân: “Xin từ mẫu hãy lắng nghe, khéo suy nghĩ những điều sau đây:

Giáo pháp này đoạn đầu,

Đoạn giữa và đoạn cuôi

Đều thuần thiện, thanh tịnh

Nghĩa lý rất sâu xa,

Ngôn từ thật kỳ diệu,

Thuần nhất không pha tạp,

Thể hiện tướng phạm hạnh,

Trong sáng và vẹn toàn.”

Sau khi nghe Phật tuyên thuyết, Ma-ha-ma-da nương nhờ uy thần của Phật nên nhớ lại các kiếp quá khứ đồng thời cũng đã đến lúc thiện căn của bà thuần thục, nên đoạn trừ sạch kiết sử sâu dày trong 80 ức kiếp, chứng được quả vị Tu-đà-hoàn. Bà liền đứng dậy, chấp tay bạch với Phật: “Ngục từ sinh tử từ nghìn đời giờ đây đã dứt sạch, Ta chứng được đạo quả giải thoát tự tại.”.

Rồi bà kể lại muôn triệu kiếp quá khứ mà mình đã trải qua: Khi thì ta làm Chuyển Luân Thánh Vương, cai trị 4 phương thiên hạ, đầy đủ mọi thứ châu báu. Nhưng chẳng bao lâu sau đó ta lại làm ếch nhái; rồi chẳng bao lâu lại làm kẻ bần tiện, chạy đông chạy tây tìm kế sinh sống, tất bật với những thứ cơm áo gạo tiền; chẳng bao lâu lại làm đại phú trưởng giả, tích trữ của cải hàng vạn ức, danh tiếng đồn vang; chẳng bao lâu ta lại lên cung trời, ăn uống những vị cam lồ, hưởng thọ khoái lạc thoải mái; chẳng bao lầu, ta lại rơi xuống địa ngục, uống nước đồng sôi nuốt hòn sắt nóng. Trong quá khứ, ta đã từng làm thân trâu ngựa, xương thịt tích tụ cao như núi Tu-di, còn bị

sinh tử xoay chuyến chưa được giải thoát. Đã bao nhiêu lần được những tên gọi như là: gia chủ, hoặc là tôi tớ, hoặc Chuyển Luân Thánh Vương, hoặc là Đế Vương, hoặc Thiên Long, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la, Ma- hầu-la-già, nhân hoặc là phi nhân, hoặc súc sinh, ngạ quỉ, địa ngục v.v..., từng chịu vô lượng khổ đau. Giờ đây, ta quyết tâm tu tập chánh pháp để chấm dứt mọi nỗi thống khổ, đạt được Niết-bàn an lạc. Từ muôn triệu kiếp ta đã chịu trầm luân sinh tử oan uổng, chẳng khác gì:

“Đồ tể chiên-đà-la

Xua trâu vào lò mổ

Từng bước đến cõi chết

Sống chết nhanh xiết bao!”

Đọc kệ xong, bà chắp tay hỏi Phật: “Kính thưa Thế Tôn, vì sao tất cả chúng sinh bị trầm luân sinh tử chịu bao nỗi thống khổ mà không thể tìm đường giải thoát?”.

Khi ấy, Thế Tôn nói với Ma-da: “Chúng sinh không giải thoát được là vì tham dục, giận dữ và ngu si chi phôi họ, làm cho họ chìm đắm mãi trong sinh tử; cho nên dù muốn sinh lên cõi trời cũng khó được, huống gì xuất ly sinh tử. Còn ở cõi thế thì cũng chẳng được danh tiếng tốt lành, bạn bè

thân quyến đều xa lìa, nhìn nhau như thấy cỏ rác, không có lòng thương yêu. Đến khi lâm chung lại càng khốn khổ cực độ, thần thức hoảng hốt, chừng ấy mới biết hối hận tự trách lấy mình. Tất cả đều do ba độc thao túng mà đến nỗi thế. Nếu ai muốn mưu cầu thành quả giải thoát thì phải cắt đứt gốc rễ của mọi khổ đau. Những kẻ phàm phu ngu si bị kiết sử trói buộc cũng giống như con ngựa bị dây thừng cột chặt không thể cử động được. Đó là vì họ không thấu hiểu được sự ràng buộc của sắc pháp, sự diệt trừ sắc phápvề phương pháp diệt trừ sắc pháp. Cũng như thế, đối với bốn yếu tố còn lại của ngũ uẩn là Thọ, Tưởng, Hành và Thức họ cũng không hiểu biết một cách đúng đắn.

Như Lai từ vô số kiếp quá khứ đến nay vì tất cả chúng sinh mà tu tập khổ hạnh. Giờ đây đã thành tựu vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, có lòng thương xót tất chúng sinh, xem chúng như những đứa con còn thơ bé. Những ai có duyên lành thì Ta đã hóa độ hoàn tất. Các pháp của chư Phật ba đời đều đã trải qua, Ta sẻ không còn xuất hiện ở thế gian này một lần nào nữa. Từ giờ trở đi, mọi Dấu vết của Ta đều xóa sạch, không thể nào tìm kiếm được nữa. Ta sẽ không còn làm bất cứ một chức vị nào ở thế gian này nữa mà chỉ giữ địa vị của đấng Pháp vương tự tại. Ta không còn dùng

đao binh gông cùm xiềng xích để kềm chế tội nhân,mà chỉ dùng chánh pháp giáo hóa chúng sinh, khiến cho tất cả đều đạt được giải thoát, tất cả đều xa lìa năng lực khống chế của các hành. Dù kiếp tận, núi Tu-di kia bị hủy diệt, nước của bốn biển lớn cô khô cạn thì sứ mệnh ra đời hóa dộ chúng sinh của Như Lai cũng không dừng nghỉ.”

Bấy giờ đức Thế Tôn ở cung trời Đao-lợi thuyết pháp cho 8 bộ chúng và 4 chúng đệ tử đã tròn 3 tháng, Ngài muốn trở lại cõi Diêm-phù-đề, bèn bảo một người con của quan Đại thần ở thành Vương Xá, vốn bản tính thông minh trí tuệ hơn người là Cưu-ma-la rằng: “Giờ đây, ngươi hãy trở lại cõi Diêm-phù-đề thông báo cho mọi người biết rằng chẳng bao lâu nữa Như Lai sẽ nhập Niết- bàn.” Rồi Phật trao cho Cưu-ma-la bài kệ tóm tắt nội dung muốn truyền đạt cho dân chúng.

Khi Cưu-ma-la đi rồi, Phật thưa với Ma-ha- ma-da: “Trong dòng sinh tử, hễ có tụ hội thì có chia lìa, nay con phải trở xuống cõi Diêm-phù-đề, và không lâu nữa sẽ nhập Niết-bàn.”

Ma-ha-ma-da nghe Phật nói thế, liền rơi lệ, đọc lên bài kệ:

“Thế Tôn đã nhiều kiếp

Vì thương xót chúng sinh

Bỏ đầu mắt tủy não

Nay thành Chánh Đẳng Giác

Chúng sinh trong ba cõi

Bị si ái nhận chìm

Dùng thuyền pháp cứu vớt

Vì sao vội giã từ !”

Thế Tôn liền đọc kệ đáp lại:

“Chư Phật hiện ra đờ

i Đều có nhân duyên cả

Duyên hết phải rời nhau

Pháp chư Phật là thế.”

Đức Thế Tôn đọc kệ xong, từ biệt Mẫu hậu rồi đi xuống hạ giới. Khi ấy, Đại Phạm Thiên Vương cầm lọng theo hầu. Đế Thích và bốn vị thiên Vương đi theo hai bên, cùng vô lượng Thiên long, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu- la, khẩn-na-la, Ma-hầu-la già, người và loài không phải người, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu- bà- di. cùng các loài quỉ thần khác đoanh vây trước sau đức Như Lai chật cả hư không.

Khi đức Thế Tôn xuống đến cõi Diêm- phù -đề thì được vua Ba-tư-nặc cùng các vị quốc vương khác cũng như dân chúng và bốn chúng đệ tử nghinh đón vô cùng trọng thể. Nhân cơ hội ấy, đức Thế Tôn thuyết pháp giáo hóa mọi người.

Quyển Hạ

Quyển hạ

Sau khi đức Thế Tôn thuyết pháp cho vua Ba- tư-nặc và Đại chúng nghe, rồi thầy trò đức Phật phát xuất từ thành Xá-vệ du hành trong nhân gian đến các thôn ấp xóm làng tiếp tục hóa độ những người đáng được hóa độ. Lúc Thế Tôn đến sông Ni-liên-thiền, Ngài bèn mặc áo tắm xuống tắm dưới dòng sông thì vô lượng thiên nhân bát bộ cầm đủ mọi thứ hương đến cúng dường Ngài. Các chúng sinh ở trên không, mật đất và dưới nước trông thấy thân thể trong suốt như thủy tinh của đức Như Lai đều sinh tâm hoan hỉ, khởi niệm từ bi, ba độc tiêu tan, không còn muốn tàn hại lẫn nhau, và đều phát tâm cầu đạo quả vô thượng chánh giác. Bấy giờ, A-nan thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn, giờ đây các loài chim muông, thủy tộc nhìn thấy kim thân của Thế Tôn đều sinh tâm hoan hỉ, còn Đề-bà-đạt-đa vốn là dòng họ Thích, thân tộc của Thế Tôn, lại là Sa-môn, miệng thường tụng đọc kinh điển vi diệu, thế mà làm những việc trái đạo, rắp tâm hãm hại Phật, làm cho thân Phật xuất huyết.”.

Phật nói vói A-nan. “Đúng như ông nói, Đề- bà-đạt-đa từng gây tội phản nghịch phải đọa vào

địa ngục, dù cho tất chư chư Phật muốn cứu ông ta cũng không thể nào cứu được khiến lòng ta rất thương xót.

Khi ấy, Đề-bà-đạt-đa đang ở gần đó nghe thế sinh tâm phẩn nộ, dẫn các đệ tử ra đi, Trên đường đi có vô số chim chóc bay lượn qua lại trên đầu, tỏ vẻ phẫn nộ kêu la rối rít. Lại có những con trâu dữ muốn xông đến húc ngã ông ta. Các đệ tử thấy thế rất kinh hãi. Thầy trò Đề- bà đi lần đến thành Vương Xá báo tín cho vua A- xà-thế ra tiếp đón, nhưng vua cự tuyệt, khiến Đề-bà càng thêm giận dữ, dùng tay tự tát vào đầu nghiến răng tru tréo mạ lị, Vừa lúc ấy. Tỳ- kheo - ni Ưu-bát-la từ trong Vương cung đi ra, trông thấy Đề-bà, liền nói: “Chính ông đã làm cho dòng họ Thích suy vi và gây ra tai họa cho Phật pháp.”

Đề-bà nghe lời chê trách ấy rất bực tức, liền dùng cú đấm đấm vào đầu cô, làm cho Ưu-bát- la vong mạng lập tức. Vì Đề-bà sát hại một Tỳ kheo-ni đã đắc quả A-la-hán. do đó mật đất liền nứt ra; rồi một ngọn lửa mãnh liệt cuốn lấy thân thể Đề-bà lôi thẳng xuống dịu ngục.

Trên đường du hành giáo hóa lần hồi đến thành Tì- da-li, Phật thuyết pháp cho dân chúng Li- xa và các cô gái thợ giặt. Lúc bấy giờ, đức Thế

Tôn cảm thấy toàn thân đau nhức, bèn nói với A nan: “ Này A-nan, giờ đây khắp thân Ta đều đau đớn, Ta chỉ muốn bỏ cái thân già nua cằn cỗi này A-nan có biết không, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nào đạt được bốn Thần túc thì có thể duy trì thọ mạng ở thế gian này trong một kiếp hoặc hơn một kiếp huống gì Như Lai đã đạt dược vô ngại tự tại.”.

Lúc ấy, A-nan bị thiên ma mê hoặc nên im lặng không nói lời nào. Thậm chí, Thế Tôn lặp lại đến ba lần mà A-nan vẫn giữ im lặng. Thế rồi, đức Như Lai bảo A-nan hãy tìm một gốc cây chuyên tâm tư duy quán tưởng về các pháp.

Bấy giờ Ma Đa-tuần liền đến chỗ Thế Tôn, cúi đầu đảnh lễ dưới chân, rồi bạch với Phật: “Bạch Thế Tôn, ngày trước tôi đi thỉnh cầu Thế Tôn nhập Niết-bàn, nhưng lúc ấy Thế Tôn nói với tôi rằng: ‘ Các đệ tử Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà- tắc, ưu-bà-di của Ta chưa đầy đủ, cho nên Ta chưa có thể nhập Niết-bàn”.Bạch Thế Tôn, giờ đầy bốn bộ chúng đã đầy đủ, sự hóa độ cũng đã hoàn tất, kính mong Thế Tôn hãy nhanh chóng nhập Niết-bàn.’.

Khi ấy, đức Thế Tôn liền trả lời Thiên ma: “ Lành thay này Ba-tuần, ngươi nên nhớ cho, ba tháng nũa Như Lai sẽ nhập Niết-hàn.”.

Ma Ba-tuần thấy Phật hứa khả, vui mừng khốn xiết nhảy nhót không thể kiềm chế được, bèn đảnh lễ chân Phật rồi trở lại Thiên cung.

Sau khỉ đức Như Lai hứa với Thiên ma ba tháng nữa sẽ nhập Niết-bàn thì đại địa chấn động đến 6 lần. Mặt trời âm u, mưa gió nổi lên, Thiên long bát bộ đều kinh hãi, kéo đến chỗ Phật đầy cả hư không. A-nan thấy những hiện tượng kỳ lạ như vậy bèn đến chỗ Phật hỏi duyên cớ vì sao, thì Phật thuật lại câu chuyện Ngài vừa trao đổi với Thiên ma. Bấy giờ A-nan hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn, Thế Tôn từng nói rằng những ai đạt được bốn thần túc thì có thể duy trì sinh mạng đến một kiếp hoặc hơn một kiếp, đều tùy ý tự tại, vậy tại sao đức Như Lai không an trú ở thế gian lâu hơn nữa mà vội nhập Niết-bàn?”.

Khi ấy, Phật trả lời A-nan: “Này A-nan, trước đây ta đã từng nói với ông như thế nhưng vì ma mê hoặc nên ông không thỉnh cầu Ta trụ lại, giờ đây ta đã hứa với Thiên ma thì làm sao còn ở lại. Ông nên biết rằng tất cả các hành đều vô thường, không thể tồn tại mãi.”.

A-nan nghe Phật nói như vậy, đau buồn, sầu não không thể kiềm chế được, kêu gào khóc lóc hối hận tự trách mình.

Trông thấy tình cảnh ấy, Phật vận dụng tâm đại bi nói với A-nan bằng Phạn âm: “Nay ông không nên làm như trẻ con mà kêu gào khóc lóc. Tại sao vậy? Vì trong cuộc sinh tử này tất cả đều như vậy hết. Cho nên cần phải chuyên tâm tư duy về các pháp. Từ thuở xa xưa ông từng làm thị giả cho Ta mãi đến hôm nay, ba nghiệp thân khẩu ý đều cực kỳ thuần thiện. Ta chưa từng thấy ông phạm phải một mảy may lỗi lầm nào. Giờ đây hãy chuyên tinh mong cầu giải thoát. Hãy kiềm chế sự đau thương, đừng có sầu não.”.

Khi ấy, A nan bạch với Phật: “Bạch Thế Tôn, sau khi đức Như Lai nhập Niết-bàn, về cách thức trà tỳ phải làm như thế nào?”.

Phật nói với A-nan: “Về cách thức trà tỳ phải làm như Chuyển Luân Thánh Vương. Dùng 1.000 tấm lụa quấn quanh thân Phật, rồi dùng dầu thơm rảy trong kim quan, lại dùng hòm vàng dựng vào trong hòm bạc, lại dùng hòm bạc dựng vào trong hòm đồng, lại dùng hỏm đồng đựng vào trong hòm sắt, đoạn chất củi thơm lên mà hỏa thiêu. Thế rồi, thâu thập xá-lợì, dựng tháp miếu, treo cờ phướn, trương tán lọng để cứng dường.

Tiếp đến, Phật bảo A-nan vào thành báo cho các lực sĩ biết rằng đêm nay Phật sẽ phập Niết-

Bàn. Hay tin ấy, Thiên long bát bộ đều âu sầu khóc lóc, đồng thanh nói: “ Thế gian đã mất đấng từ phụ. Bọn chúng ta từ nay bị trôi chìm trong biển sinh tử, còn ai cứu vớt nữa đây?”.

Lúc ấy, trong thành có một phạm chí tên là Tu-bạt-đà-la đã 120 tuổi, nghe tin Phật nhập Niết- bàn tại Tu-la song thọ vào lúc nửa đêm, liền đến chỗ A-nan xin cho ông được yết kiến Phật. Nhưng A-nan sợ làm phiền Phật nên im lặng không trả lời, dù ông xin đến ba lần.

Khi ấy, Thế Tôn dùng Thiên nhĩ thông nghe được bèn bảo A-nan cho phép Tu-bạt-đà-la vào hầu, khiến ông vui mừng khôn tả. Đoạn Thế Tôn thuyết về Bát chánh đạo cho ông. Nghe pháp xong, ông chứng quả A-la-hán ngay tại chỗ ngồi. Thế là ông xin phép Phật được nhập diệt trước chứ không nỡ chứng kiến Phật Niết-bàn, rồi ông nhập Niết-bàn trước Phật.

Bấy giờ, Phật thuyết pháp cho 8 bộ chúng và các đệ tử xong, rồi đến nửa đêm tới thời điểm Niết-bàn, Phật đọc kệ:

“Những chúng sinh có duyên

Ta đều đã hóa độ

Đêm vắng khí trời mát”

Bấy giờ Phật bắt đầu nhập Sơ thiền; xuất Sơ thiền, nhập Nhị thiền; xuất Nhị thiền, nhập Tam thiền; xuất Tam thiền, nhập Tứ thiền; xuất Tứ thiền, nhập Không xứ; xuất Không xứ, nhập Thức xứ; xuất Thức xứ, nhập Vô Sở hữu xứ; xuất Vô Sở hữu xứ, nhập Phi phi tuởng xứ; xuất Phi phi tưởng xứ, nhập Diệt tận định. Thế rồi, Như Lai xuất Diệt tân định, nhập trở lại Phi phi tưởng xứ; xuất Phi phi tưởng xứ, nhập Vô Sở hữu xứ; xuất Vô Sở hữu xứ, nhập Thức xứ; xuất Thức xứ, nhập Không xứ; xuất Không xứ, nhịp trở lại Tứ thiền; xuất Tứ thiền, nhập trở lại Tam thiền; xuất Tam thiền, nhập trở lại Nhị thiền; xuất Nhị thiền, nhập trở lại Sơ thiền. Đoạn từ Sơ thiền nhập vào Nhị thiền; xuất Nhị thiền, nhập Tam thiền; xuất Tam thiền, nhập Tứ thiền; xuất Tứ thiền, nhập Không xứ; xuất Không xứ, nhập Thức xứ; xuất Thức xứ, nhập Vô sở hữu xứ; xuất Vô sở hữu xứ, nhập Phi tưởng phi phi tưởng xứ; xuất phi tưởng phi phi tưởng xứ, nhập Diệt tận định. Ngay nơi định này, Thế Tôn an trụ Niết-bàn. Lúc ấy, quả đất rung động, Thiên Long bát bộ đau thương khóc lóc ầm ĩ. Trời Đế Thích và Phạm Thiên vương liền đọc kệ:

“Sinh tử không chân thật

Lừa dối mọi chúng sinh

Giờ đây đức Mâu ni

Vứt bỏ như đàm dãi. ”

Khi ấy, Ma-da đang ở trên cung trời trông thấy 5 tướng suy vi:

1. Hoa trên đầu tàn úa;

2. Dưới nách đổ mồ hôi;

3. Ánh sáng trên đầu tắt lịm;

4. Đôi mắt co giật từng hồi;

5. Không ưa thích chiếc ghế ngồi.

Đồng thời trong đêm ấy bà thấy 5 ác mộng:

1. Thấy núi Tu-di sụp đổ, nước bôn biển khô cạn;

2. Có nhiều quỉ La-sát tay cầm dao bén, tranh nhau khoét mắt của chúng sinh. Khi ấy có một ngọn gió đen thổi mạnh, các La-sát đều tháo chạy vào trong núi tuyết;

3. Chư Thiên các cõi Dục giới, sắc giới bỗng nhiên mất chiếc mũ châu báu, bứt bỏ các chuỗi ngọc anh lạc, không ngồi yên trên chỗ ngồi, thân thể không có ánh sáng, giống như một đống mực;

4. Mộng thấy viên ngọc Như ý ở trên ngọn cờ cao thường rơi xuống những châu báu để chu cấp cho tất cả, bị bốn con rồng độc miệng khạc ra lửa

thổi ngã cây cờ ấy, rồi nuốt mất viên ngọc Như ý, đoạn có ngọn gió lốc cuốn phăng nó dìm xuống vực sâu;

5. Mộng thấy có 5 con sư tử từ trên không trung đi xuống cắn đôi nhũ hoa của Ma-ha-ma-da, rồi chui vào bên hông trái, khiến thân tâm bà đau đớn như bị kiếm đâm.

Sau khi thấy 5 cơn ác mộng, Ma-da kinh hoảng, thức giấc, thầm nhủ: “Ta vừa thấy ác mộng khiến cho thân tâm sầu khổ. Ngày xưa, tại cung vua Tịnh Phạn, trong giác ngủ ngày, ta mộng thấy một điềm hi hữu: thấy một thiên tử thân ánh sắc vàng cỡi con voi trắng có các thiên tử tùy tùng, trỗi nhạc vi diệu làm lu ánh sáng mặt trời, đi vào hông phải của ta, khiến cho thân tâm an lạc, hết mọi thống khổ. Do thế mà ta hoài thai Thái tử Tất-đạt-đa, làm vinh hiển dòng họ, tỏa sáng trong cõi đời. Trái lại, 5 ác mộng giờ đây thật là kinh khủng. Có lẽ đó là điềm triệu cho biết con ta Thích-ca Như Lai đang nhập Niết-bàn.”. Thế là bà thuật lại giấc mộng vừa rồi với các Thiên nữ.

Bấy giờ, tôn giả A-na-luật thấy nhục thân của Như Lai đã nhập vào kim quan, bèn bay lên cung trời Đao-lợi báo tin cùng Ma-ha-ma-da. Ma-da nghe tin dữ, cực kỳ đau đớn, ngã quỵ xuống đất hôn mê bất tỉnh. Hồi lâu mới tỉnh lại, bà đập đầu,

bứt tóc, tháo bỏ các vật trang sức, khóc lóc thảm thiết, nói rằng: “Đêm qua nằm thấy 5 ác mộng ta đoán chắc là Phật đang nhập Niết-bàn. Giờ đây quả nhiên A-na-luật đến bảo rằng Phật đã diệt độ tại Ta-la song thọ, chẳng bao lâu nữa sẽ được trà tỳ. Đau đớn biết dường nào! Con mắt của thế gian đã diệt mất. Sao mà nhanh thế! Phước điền của trời người đã vĩnh biệt. Ngày xưa tại cung Vua Tịnh Phạn vừa sinh Thái tử được 7 ngày thì ta liền mạng chung. Rốt cuộc chưa được bồng bế để biểu lộ tình mẫu tử, đành phải ủy thác Thái tử cho Ma- ha-ba-xà-ba-đề vốn là dì ruột lo phần cho bú mớm duỡng nuôi. Đến khi khôn lớn vừa được 19 tuổi, thì vào lúc nửa đêm Thái tử vượt thành ra đi, khiến cho khắp cả trong ngoài cung cấm không ai là không xót thương sầu não. Tới khi thành đạo, đã mở con mắt trí tuệ cho người đời, che chở mọi loài giống như từ phụ. Vì sao bỗng chốc lại nhập Niết-bàn! Quỉ vô thường cực kỳ hung bạo nỡ nhẫn tâm làm hại đứa con Chánh giác của ta.”.

Thế rồi, bà đọc bài kệ ở giữa mọi người:

“Đã từ vô lượng kiếp

Thường cùng làm mẹ con

Khi Người thành Chánh giác

Duyên này mới kết thúc

Thế rồi đến hôm nay

Lại thị hiện Niết bàn

Ví như cây cao lớn.

Bầy chim quây quần dậu

Sáng sớm lại bay đi

Chiều tối quy tụ về

Ta, Người là mẹ con

Cùng nương cây sinh tử

Đến khi thành đạo quả

Vĩnh tuyệt cội cây này

Thị hiện sự diệt độ

Không bao giờ gặp nữa.”.

Khi Ma-ha-ma-da đọc kệ xong, nước mắt ràn rụa, đau buồn ảo não không thể kiềm chế, cùng với vô lượng thiên nữ quyến thuộc vây quanh, trỗi thiên nhạc, đốt diệu hương, rắc kỳ hoa, ca tụng tán thán, từ hư không xuống ta-la song thọ. Từ xa thấy kim quan của Phật, bà đau buồn cực độ, ngất xỉu ngã quị. Các thiên nữ phải dìu bà đến bên kim quan. Bà đảnh lễ, nói lời bi thiết: “Từ vô lượng kiếp quá khứ đếp nay đều làm mẹ con, chưa từng lìa xa. Giờ đây bỗng chốc vĩnh viễn biệt ly, không bao giờ gặp lại. Than ôi! Khổ thay! Chúng sinh đã hết phước, còn đang mê muội, ai sẽ dìu dắt họ đây?”,

Thế rồi, bà lấy hoa thiên mạn-đà-la, Ma-ha- mạn-đà-la, Mạn-thù-sa, Ma-ha-mạn-thù-sa, rắc trên kim quan, đọc kệ:

Giờ tại song thọ này

Thiên long tám bộ chúng

Chỉ nghe tiếng khóc than

Không thể biết tiếng ai

Như anh vũ ríu rít

Không biết tiếng con nào

Đầy khắp cả mặt đất

Như đàn chim gãy cánh

Không thể cất cánh bay

Nay Như Lai Niết-bàn

Bao kiếp vui ân ái

Như chim Già-ca-la

Giờ đây gió vô thường

Thổi mỗi con một ngả

Chúng sinh đang đau khổ

Hy vọng pháp cam lồ

Khác nào chim Lan-đề

Trông đợi trời đổ mưa

Vì lẽ giờ đây

Vội vã nhập Niết-bàn

Thân nằm trong kim quan

Biết ta đến đây chăng ?

Đọc kệ xong, bà đoái nhìn y Tăng-già-lê, bình bát và tích trượng của Như Lai, rồi dùng tay phải cầm lấy, tay trái vỗ vào đầu, ngã lăn kềnh xuống đất, như Thái sơn sụp đổ, kêu gào và ngất xỉu. Đoạn thốt lên lời này: “Ngày xưa con ta cầm những thứ này, tạo phước đức cho thế gian, làm lợi ích cả trời người. Giờ đây các vật này trở thành vật vô chủ. Hỡi ôi! Khổ thay! Đau đớn không thể thốt nên lời!”.

Khi ấy, thiên long bát bộ và bốn chúng đệ tử thấy Ma-da đau buồn như thế càng tăng thêm bi thương, tuôn lệ như mưa. Rồi do thần lực của Đế Thích đã biến những giọt nước mắt ấy chảy thành dòng sông.

Lúc bây giờ, đức Thế Tôn dùng đại thần lực làm cho nắp hòm tự động mở ra. Rồi từ trong kim quan chấp tay ngồi dậy, dùng tiếng Phạn vi diệu chào hỏi mẹ: “Từ xa mẹ đã xuống cõi Diêm-phù- đề này. Các pháp hữu vi là như thế, xin mẹ đừng buồn rầu khóc lóc.”. Rồi đọc kệ:

“Trong các loại phước điền

Phật, phước điền tối thượng

Trong tất cả nữ giới

Ngọc nữ báu tối thượng

Ngày nay mẫu thân ta

Không một ai sánh bằng

Đã sinh ra ba đời

Phật Pháp và Tăng bảo

Ta từ kim quan dậy

Chắp tay hoan hỉ khen

Nhằm báo ân sinh thành

Biểu hiện lòng hiếu thảo

Chư Phật dù diệt độ

Pháp. Tăng bảo vẫn còn

Xin mẹ đừng ưu sầu

Mà quán lý vô thường.”

Khi Phật đọc kệ xong. Ma- ha- ma- da đượckhuây khỏa ít nhiều, dung sắc dần được tươi tắn như hoa sen bừng nở. Đồng thời. A- nan thấy Phật ngồi dậy, lại nghe Phật đọc kệ, nước mất tuôn trào nhưng cố gắng kiềm chế, chắp tay bạch Phật “Bạch Thế Tôn, nếu đời sau chúng sinh hỏi con lrằng lúc Thế Tôn Niết-bàn có nói điều chi không thì phải trả lời thế nào?”.

Phật nới với A-nan: “ Ông nên đáp rằng: Sau khi Thế Tốn Niết bàn, Ma- ha-ma- da từ cung trời đi xuống nơi kim quan. Lúc ấy, đức Như Lai vì các chúng sinh bất hiếu trong đời sau mà từ kim quan xuất hiện dũng mãnh như sư tử, có ngàn ánh sáng phóng ra từ các lỗ chân lông. Mỗi luồng hào quang có hàng ngàn hóa Phật đều

chắp tay hướng về Ma-ha-ma-da đọc lên bài kệ như trên.”

A-nan lại hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn, vậy bản kinh này nên đặt tên là gì? Phải gìn giữ bằng cách nào?”

Phật trả lời A-nan: “ Này A-nan, ngày xưa Ta thuyết pháp cho Từ mẫu tại cung Trời Đao-lợi, và bản thân Ma-ha-ma-da phu nhân cũng có tuyên thuyết. Giờ đây, tại nơi này, mẹ con lại gặp nhau. Vậy, ông có thể vì chúng sinh đời sau mà gọi kinh này là “Kinh Ma-ha-ma-da ” ; cũng có thể gọi là “Kinh Phật thăng Đao-lợi thiên vị mẫu thuyết pháp”; hoặc gọi là “Kinh Phật Lâm Niết-bàn mẫu tử tương kiến ”, cứ như thế mà cung kính thọ trì. ”

Thế Tôn trình bày xong, liền đọc kệ từ biệt thân mẫu:

“Đời sống con đã hết

Phạm hạnh thành từ lâu

Sứ mệnh đã hoàn tất

Không còn thân đời sau

Xin mẹ tự an ủi

Không nên ưu sầu nữa

Các hành đều vô thường

Vốn là pháp sinh diệt

Sinh diệt đã diệt xong

Tịch diệt vui tột cùng.”

Khi đức Thế Tôn đọc kệ xong, nắp kim quan liền khép lại. Ba ngàn đại thiên thế giới đều chấn động. Ma-da và bát bộ chúng khóc thương ảo não không kiềm chế được. Đoạn bà hỏi A-nan:

Tất-đạt con ta lúc sắp diệt độ có dạy bảo điều chi không?

A-nan đáp:

- Vào lúc nửa đêm, đức Thế Tôn dạy bảo các Tỳ-kheo một cách đại khái. Rồi đem 12 bộ kinh mà Ngài đã tuyên thuyết ký thác cho tôn giả Ma- ha-ca-diếp; đồng thời bảo tôi giúp sức công bố.

Ma-da nghe thế càng thêm cảm kích hỏi tiếp A-nan:

- Từ ngày theo hầu Phật đến nay, từng nghe Phật dạy, vậy tôn giả có nghe Thế Tôn nói chánh pháp của Như Lai bao giờ diệt tận không?

A-nan rơi lệ đáp:

- Trước đây tôi từng nghe Phật nói về tình trạng chánh dháp diệt tận trong tương lai như sau: Sau khi Phật Niết-bàn, Ma-ha-ca-diếp cùng A-nan kiết tập pháp tạng. Khi kiết tập xong, Ma-ha-ca-

diếp vào trong núi Lang Tích nhập Diệt tận định. Còn tôi thì cũng chứng đắc đạo quả, rồi kế tiếp nhập Niết-bàn, bèn đem chánh pháp phó thác cho ưu-ba-cúc-đa. Ông này khéo léo thuyết pháp hóa độ mọi người giống như Phúc-lâu-na. Ông còn đem chánh pháp cảm hóa vua A-dục, khiến vua sinh lòng tin kiên cố đốì với Phật pháp. Do thế, vua đem xá-lợi của Phật chia ra, xây 84.000 ngôi bảo tháp cúng dường. Rồi sau Phật diệt độ khoảng 200 năm, Có Tỳ-kheo Thi-la-nan-đà có tài thuyết pháp hóa độ 20 ức người tại châu Diêm-phù-đề.

Rồi đến 300 năm sau Phật Niết-bàn, có Tỳ- kheo Thanh Hoa Nhãn thuyết pháp khéo léo hóa độ nửa ức người.

Khoảng 400 năm sau Phật Niết-bàn, có Tỳ- kheo Ngưu Khẩu khéo thuyết pháp hóa độ một vạn người.

Khoảng 500 năm sau Phật diệt độ, có Tỳ-kheo Bảo Thiên khéo thuyết pháp, hóa độ 2 vạn người. Tám bộ chúng sinh phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác. Chánh pháp đến đây thì dần dần suy diệt.

Sau 600 năm, có 96 phái ngoại đạo tà kiến tranh nhau phá hủy Phật pháp. Bấy giờ có một

Tỳ-kheo tên Mã Minh, khéo thuyết pháp hàng phục các phái ngoại đạo.

Đến 700 năm sau, có một Tỳ-kheo tên Long Thọ khéo thuyết pháp, bẻ gãy cây cờ tà kiến, đốt lên ngọn đuốc chánh pháp.

Đến 800 năm sau, các Tỳ-kheo ưa thích y phục, phóng túng ham vui. Trong hàng trăm nghìn người họa may được một hai người đắc đạo.

Đến 900 năm sau, có những nô bộc làm Tỳ- kheo, những tì nữ thì làm Tỳ-kheo-ni.

Đến 1000 năm sau, các Tỳ-kheo nghe đến pháp quán tưởng bất tịnh, pháp quán sổ tức thì giận dữ chán ghét. Trong vô lượng Tỳ-kheo họa hoằn lắm mới được một hai người tư duy thiền định.

Đến 1.100 năm sau, các Tỳ-kheo sống như người thế tục, làm mai cưới vợ, ở trước đại chúng hủy báng giới luật.

Đến 1.200 năm sau, các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni làm trái phạm hạnh. Nếu sinh con cái, thì con trai làm Tỳ-kheo, con gái làm Tỳ-kheo-ni.

Đến 1.300 năm sau, ca-sa trở thành màu trắng, không còn nhuộm cho hoại sắc.

Đến 1.400 năm sau, bấy giờ bốn chúng giống như những kẻ thợ săn, thích thú sát sinh, đem bán đồ đạc của Tam bảo.

Đến 1.500 năm sau, tại nước Câu-diệm-di, có Tỳ-kheo tinh thông tam tạng, thuyết pháp tài giỏi, được 500 đồ chúng. Đồng thời có một Tỳ-kheo (đắc quả) La-hán, khéo giữ gìn giới hạnh, cũng được 500 đồ chúng.

Vào dịp Bố-tát ngày 15, Tỳ-kheo La-hán lên tòa tụng giới: “Những điều này nên làm, những điều này không nên làm.” Khi ấy, một đệ tử của Tỳ-kheo Tam tạng phản vấn vị La-hán: “Hiện nay, thân khẩu thầy không thanh tịnh, vì sao lại nói những lời thô lỗ như thế?”.

Vị La-hán nói: “ Lâu nay tôi sống thanh tịnh, ba nghiệp thân khẩu ý không có lỗi lầm gì.”

Người đệ tử của vị Tam tạng nghe thế lại càng thêm giận dữ, liền sát hại vị La-hán ngay tại chỗ ngồi. Khi ấy các đệ tử của Tỳ-kheo La-hán chất vấn: “Những điều thầy ta nói đúng với giáo pháp, vì sao ngươi lại sát hại Hoà thượng của ta?”, liền dùng dao bén đâm chết vị Tam tạng. Thiên long bát bộ không ai là không ưu sầu. Còn ác ma Ba-tuần và các phái ngoại đạo thì vui mừng hớn hở, tranh nhau phá hoại chùa tháp, tàn sát các Tỳ-

kheo. Tất cả kinh tạng đều di chuyển đến nước Cưu-thi-na-đề. Long vương A-nậu-đạt bèn gom về thủy cung. Bây giờ Phật pháp bị tận diệt.

Ma-ha-ma-da nghe nói như thế, kêu khóc ảo não, liền hướng về A-nan đọc kệ:

“Tất cả đều hoại diệt

Không thứ gì lâu bền

Tu-di và biển lớn

Kiếp tận cũng tiêu tan

Kẻ hào quí trên đời

Chung cục cũng suy vong

Con ta bấy lâu nay

Gian khổ tu muôn hạnh

Do đó thành Chánh giác

Vì người thuyết kinh tạng

Giờ đây vì lẽ gì,

Tất cả đều tiêu vong?

Than ôi! Cõi sinh tử

Đáng sợ biết dường nào!”

Khi đọc kệ xong, Ma-da nói với A-nan: “Như Lai đã di huấn, đem chánh pháp ký thác cho tôn giả và Ma-ha-ca-diếp, vậy mong thầy siêng năng hộ trì, chuyên tâm đọc tụng. Giờ đây, tôi không đành lòng chứng kiến phút trà tỳ của Như Lai.”

Thế rồi, bà đảnh lễ kim quan của Phật, đi nhiễu bên phải 7 vòng, nước mắt ràn rụa than khóc, rồi trở về cõi trời.

Lúc ấy, tại Ta-la song thọ, Thiên long bát bộ, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, ưu-bà-di chứng kiến cảnh tượng mẹ con đức Như Lai gặp nhau, và nghe những lời bà nói, có người thì phát tâm cầu đạo vô thượng, có người đắc quả Tu-đà- hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, hoặc có kẻ phát tâm cầu quả Bích-chi Phật. Tất cả đại chúng đều hoan hỉ thọ trì lời Phật dạy, kính cẩn phụng hành.