Tam Tổ Thực Lục

Lời Giới Thiệu

THÍCH PHƯỚC SƠN

Dịch và chú giải

TAM TỔ THỰC LỤC

VIỆN NGHIÊN CỨU PHẬT HỌC VIỆT NAM

ấn hành 1995

LỜI GIỚI THIỆU

Nhắc đến giai đoạn lịch sử oanh liệt đời Trần, chúng ta không thể quên được thời kỳ vàng son của Phật giáo Việt Nam, mà tiêu biểu là những hoạt động tích cực của phái Thiền Trúc Lâm Yên Tử, một Thiền phái có tính chất độc lập, thống nhất, mang rõ bản sắc Việt Nam, do vị anh hùng dân tộc là Hoàng đế Trần Nhân Tông sáng lập. Có hiểu được lịch sử của tiền nhân, chúng ta mới cảm thấy hãnh diện , và do đó trân trọng giữ gìn những di sản quý báu còn lưu lại. Quyển Tam tổ Thực Lục trình bày tương đối đầy đủ và chính xác tiểu sử của ba vị Tổ sư phái Thiền Trúc Lâm Yên Tử: Sơ tổ Trúc Lâm, Nhị tổ Pháp Loa và Tam tổ Huyền Quang. Tác phẩm này được thầy Phước Sơn, Phó Ban Phật Giáo Việt Nam, thuộc Viện Nghiên cứu Phật Học Việt Nam dịch và chú thích tương đối công phu. Thiết tưởng đây là một trong những tư liệu tham khảo hữu ích cho những ai

quan tâm đến lịch sử Phật giáo Việt Nam nói chung và lịch sử phái Thiền Trúc Lâm Yên Tử nói riêng. Hơn nữa, sự kế thừa và phát huy những tinh hoa của truyền thống Phật giáo cũng là trách nhiệm của tất cả những người Phật tử đối với công tác hoằng pháp.

Tùy hỷ với việc làm của dịch giả, tôi viết đôi dòng giới thiệu tập sách này cùng Tăng, Ni, Phật tử Việt Nam. Ước mong những di sản của các bậc tiền bối được bảo tồn và phổ biến rộng rãi.

Từ Đàm, ngày Phật đản, PL.2539

HT. THÍCH THIỆN SIÊU

Lời Nói Đầu

LỜI NÓI ĐẦU

Tam Tổ Thực Lục là tập sách trình bày hành trạng của ba vị Tổ sư thuộc dòng Thiền Trúc Lâm Yên Tử. Dòng Thiền này đã thực hiện được kỳ công thống nhất Phật giáo trong giai đoạn cực thịnh của Phật giáo đời Trần. Ban Phật giáo Việt Nam thuộc Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, có bổn phận giới thiệu những di sản của các bậc Tôn túc tiền bối cho Tăng, Ni, Phật tử nhất là những người thiết tha quan tâm đến lịch sử Phật giáo Việt Nam. Vì càng hiểu rõ sự nghiệp cao quý của Thầy Tổ, chúng ta càng trân trọng và nỗ lực noi gương học hỏi.
Tư liệu này ở trong tập 6 của bộ Việt Nam Phật Điển Tùng San, do Tổng hội Phật giáo Bắc kỳ ấn hành năm 1943. Tập 6 này gồm hai tác phẩm: Tác phẩm thứ nhất: Tuệ Trung Thượng Sĩ Ngữ Lục; tác phẩm thứ hai: Tam Tổ Thực Lục.
Tam Tổ Thực Lục gồm có bốn phần:

1. Bài tựa của Tỳ-kheo Diệu Trạm nói về việc in lại Tam Tổ Thực Lục vào năm Thành Thái thứ 9 (1897), cho số trang riêng từ 1 đến 5.

2. Tiểu sử của Sơ Tổ Trúc Lâm, bắt đầu trang 1 đến trang 15.

3. Tiểu sử của đệ Nhị tổ Pháp Loa, từ trang 16 đến trang 48.

4. Tiểu sử của đệ Tam tổ Huyền Quang, từ trang 49 đến trang 64 (từ trang 61 trở đi chỉ là những phụ chú, xét thấy không cần lắm nên chúng tôi không dịch).

Trước khi đọc bản dịch, có mấy điểm cần lưu ý:

1. Để độc giả tiện đối chiếu với nguyên bản khi cần, chúng tôi có ghi kèm số trang của nguyên bản chữ Hán. Ví dụ (1a) nghĩa là trang 1 mặt a; (5b) nghĩa là trang 5 mặt b, vì mỗi trang chữ Hán gồm có hai mặt.

2. Nhằm giúp độc giả dễ dàng theo dõi những sự kiện diễn tiến qua thời gian, chúng tôi cho thêm năm dương lịch vào sau mỗi năm của niên hiệu. Ví dụ niên hiệu Thiệu Bảo thứ 6 (1284).

3. Khi gặp những vấn đề nào cần được làm

sáng tỏ thêm, chúng tôi ghi dấu hoa thị (*) và cước chú ngay dưới mỗi trang

4. Những điển cố và thuật ngữ v.v… đều được ghi số thứ tự và chú thích ở cuối sách.

Trong lúc dịch, chúng tôi đã tra cứu, tham khảo những sử sách liên quan đến Tam Tổ Thực Lục mà chúng tôi hiện có. May mắn hơn nữa là được Hòa thượng Thích Thiện Siêu, Phó Viện trưởng Viện Nghiên Cứu Phật học Việt Nam tận tình đọc qua bản thảo và chỉ bảo những chỗ sai sót. Thực là một cử chỉ đầy ưu ái và rất vinh hạnh đối với chúng tôi. Thế nhưng bản dịch chắc chắn khó tránh khỏi những khiếm khuyết còn lại. Chúng tôi hy vọng sẽ nhận được những chỉ giáo cần thiết của các bậc tôn túc thức giả, nếu dịch phẩm này may mắn đến tay quý vị.

Khi dịch tập sách này, hình bóng và âm hưởng của chư vị Tổ sư đã khích lệ và nâng đỡ tôi rất nhiều. Ước mong sự nghiệp và hạnh nguyện cao cả của các bậc tiền bối sẽ khắc ghi sâu đậm vào tâm khảm của mỗi chúng ta và được sống mãi mãi với thời gian.

THÍCH PHƯỚC SƠN

Lý Do Hiệu Chính Tam Tổ Ngữ (Thực) Lục Để Khắc Bản Lại

LÝ DO HIỆU CHÍNH TAM TỔ NGỮ (THỰC) LỤC ĐỂ KHẮC BẢN LẠI

Tập sách này vốn gồm ba quyển, ghi chép ba vị Tổ đồng thời tu chứng đời Trần. Đó là: một Phật, hai Bồ tát vì tâm nguyện đại bi, thõng tay vào đời, phương tiện độ sanh. Một vị là bậc Pháp vương trị vì xã tắc, bỏ ngôi báu vào cửa Thiền, quên mình vì Đạo, mong đem Thiền cơ thù ứng, hiển nhiên gương sáng không mờ. Một người được truyền y đó là “Kê Túc Ẩm Quang đang tái thế, y vàng Điều Ngự được thừa truyền”. (Đồng) Kiên Cương từng theo Phật giáo từ bé rồi quy tụ đồ chúng thuyết pháp tiếp độ hàng ngũ Tăng, Ni kể hơn 15.000 người, so với 28 Tổ (Ấn độ) và 6 tổ (Trung hoa) thực chẳng phải là hạng căn khí nhỏ, mà là bậc tác gia có tầm cỡ lớn. Một người nối dòng pháp, văn chương gấm vóc, bút pháp độc đáo, có tài trí của bậc Á Thánh siêu quần, giới luật tinh nghiêm, ba học cần mẫn, có đức độ của bậc Thần Tăng trác việt. Thực đáng tin thay, tên gọi Tải Đạo, thực xác đáng thay, văn chương xuất chúng.

Tôi thiển nghĩ sự hưng long Tam bảo trên thế gian này thì triều Lý nước nước ta là cực thịnh. Đến như việc tự tu và dạy người thì khắp các đạo tràng đều mô phỏng theo đó mà làm điều thiện. Tâm hướng về đạo thì hơn nửa số người trong thiên hạ xuất gia. Nay đây, xin gác lại hai ngôi báu Phật và Pháp không bàn đến, mà chỉ nói về ngôi Tăng bảo.

Tăng bảo còn được nhiều người kính tin, ít dám khinh khi, đều là nhờ nguồn sóng ân huệ của ba vị Tổ sư rơi rớt lại. Người học không thể không trân trọng. Ngày nay, hình ảnh dấu vết vẫn còn, tăm tiếng anh linh chưa mất. Chúng ta lại cùng sinh tại nước này nếu không hiểu phép tắc tu hành của Tổ sư, không biết công lao sâu dày của tiền bối, thì có khác gì một nhà kia ngày xưa có ông cụ 100 tuổi, ông múa để dạy con cháu, nhưng con cháu chỉ xem qua mà chẳng để ý, như vậy há không có lỗi khi tự xưng mình là con cháu hiếu thảo hay sao?
Tuy có suy nghĩ như thế, nhưng không biết làm cách nào. Sau đó, nhân qua chùa Vĩnh Nghiêm, yết kiến thầy Viện chủ Thanh Tuyên, tôi bèn bộc bạch nỗi lòng của mình. Ngài bảo: “Tôi có quyển sách hay, xin đưa ông xem thử ”. Tôi đón lấy sách hồi hộp, xem qua một lượt, thực không cầm được nỗi hân hoan phấn khởi, liền bái thỉnh đem về xem kỹ. Thấy những điều kỳ thú trong sách phù

hợp với căn bản đường lối căn bản của Đại thừa, văn gọn mà nghĩa rộng, lời cạn mà ý sâu, ví như giàu có nghìn vàng, châu báu muôn hộc, há nên vứt bỏ giữa đường. Sách này dùng Thiền, Giáo, Luật dạy người rất tinh vi, không trái với những lời chân thật trong ba Tạng, đáng được công bố. Do đó, tôi định đem khắc bản để giới thiệu với mọi người. Nhưng tự thấy mình bất lực như con mọt gặm gỗ, biết không làm nổi mới kêu gọi một vài bạn đồng chí cùng nhau bàn bạc hiệu đính, rồi giao cho thợ khắc bản để in. Bỗng gặp một vị Tăng nói: “ Đã dùng pháp hữu vi, sao không khắc bản Lương Hoàng, Thủy Sám, mà lại cất công làm việc này?”. Một vị Tăng khác lại bảo: “ Sách ấy là loại Ngữ lục, tôi không hài lòng chút nào”. Ngu tôi xét những lời ấy: Một người nói không căn cứ nên không cần bàn. Một người dụng tâm phân biệt, có ý cho rằng ba Tạng từ phương Bắc truyền sang nước ta, kinh sách khá nhiều cần phải hoàn chỉnh, những kinh trọng yếu chưa hoàn chỉnh, học tập những luận giá trị chưa học tập, rảnh đâu mà quan tâm đến loại sách nhỏ bằng tiếng nước ta !

(Chúng ta) há không biết rằng, ngày nay kiếp loạn, thời ngoa, căn hèn chí kém, một hạnh khó thành, trăm sai thường vướng; huống nữa muốn tiến tới mà gặp phải chướng ngại thì làm sao hanh

thông được ! Bởi lẽ, nếu mê thì lớn nhỏ đều vùi lấp, mà tỉnh thì Nam Bắc thảy dung thông. Hơn nữa, sách này do người trong nước gần đây đề xướng, chứ đâu phải lời bàn xuông của người nước khác. Lẽ ra, việc nhà mình, mình phải am tường…chứa việc thiện nhỏ sẽ thành công to, gây cái nhân bé tạo nên quả lớn, muôn hạnh do tâm, việc không lớn nhỏ. Nhưng sách này trải qua nhiều đời, từ triều Trần cho tới Hậu Lê, mà nay còn sót lại, dạng chữ phần nhiều sai lầm, tôi không ngại vụng về kém cỏi, đem ra hiệu chính, rồi thuê người viết lại bản mới, miễn cưỡng chấm câu, để tiện khi đọc. Những chỗ thất thoát cần bổ chính thì cho thêm chữ bên cạnh. Tuy thế vẫn lo trong ấy vẫn chưa hết những sai sót, ngưỡng mong các bậc cao minh cải chính giúp cho, hầu thành một bảo vật hoàn hảo, một tấm gương sáng của nhà Thiền, thì thực vô cùng hân hạnh.

Kẻ hậu học ở chùa Pháp Vũ là danh tự Tỳ-kheo Diệu Trạm viết lời dẫn.
Sa-môn Thanh Cừ, Thanh Vân giúp việc khắc bản.

Nhằm tiết Quý thu năm Đinh dậu,

Niên hiệu Thành Thái thứ 9 (1897).

Phần Một: Những Ghi Chép Trung Thực Về Trúc Lâm Đại Sĩ, Tổ Thứ Nhất Núi Yên Tử

PHẦN MỘT

[1a] NHỮNG GHI CHÉP TRUNG THỰC VỀ TRÚC LÂM ĐẠI SĨ,

TỔ THỨ NHẤT NÚI YÊN TỬ

(Theo Thánh Đăng Thực Lục thì Đại sĩ được yếu chỉ của Trúc Lâm Tuệ Trung Thượng Sĩ).
Trúc Lâm Đại Sĩ là vua thứ tư nhà Trần, con của Thánh Tông, lên ngôi ngày 12 tháng 2[1] năm Mậu dần (1278). Khi lên ngôi, vua đổi niên hiệu là Thiệu Bảo.
Trước đó, Nguyên Thánh Hoàng Thái hậu nằm mộng thấy Thần nhân đưa cho hai lưỡi kiếm, bảo: “Có lệnh của Thượng đế, cho phép ngươi được chọn lấy”. Vì ngẫu nhiên được cây kiếm ngắn, Thái hậu bất giác mất vui, do đó có thai, những tháng dưỡng thai chẳng cần kiêng cử, nhà bếp dâng thức ăn gì Thái hậu cứ dùng như thường mà thai cũng chẳng sao, nên Thái hậu biết có nơi (1b) che chở.

———

[1] Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, vua lên ngôi ngày 22 tháng 10 năm Mậu dần, niên hiệu Bảo Phù thứ 6 (1278)

Đến khi vua sinh ra, màu da như vàng ròng, Thánh Tông đặt tên là Kim Phật. Vai phải vua có nốt ruồi đen như hạt đậu lớn, người biết xem tướng nói: “ Đứa bé này này ngày sau có thể gánh vác việc lớn”.

Năm 16 tuổi được lập làm Hoàng Thái Tử, Điều Ngự từ chối đến ba phen xin để em mình thay thế, nhưng đều không được chấp thuận. Vua kết duyên với trưởng nữ của Nguyên Từ Quốc Mẫu Là Khâm Từ Thái Hậu, tình cầm sắt tuy cùng hòa hợp, nhưng lòng đạm bạc đối với nhà vàng.
Vào giờ Tý một đêm kia, vua vượt thành ra đi, định vào núi Yên Tử, nhưng khi vào đến chùa Tháp, núi Đông Cứu thì trời vừa sáng, lại vì quá mệt (2a) nên phải vào nghỉ trong tháp. Vị Tăng chùa ấy thấy vua tướng mạo khác thường, liền đem thức ăn lên mời. Ngày hôm đó, Thái Hậu đem mọi chuyện thuật lại đầy đủ với Thánh Tông. Thánh Tông sai quần thần đi tìm khắp bốn phương, bất đắc dĩ vua phải trở về.
Khi lên ngôi, tuy ở chốn cửu trùng cao sang mà vua vẫn sống thanh tịnh. Vua thường ngủ trưa ở chùa Tư Phúc trong đại nội, một hôm mộng thấy trên rún trổ một hoa sen vàng lớn như bánh xe, trên hoa có Phật vàng, có người đứng bên cạnh

chỉ Điều Ngự hỏi: “Biết vị Phật này không? Đức Biến Chiếu Tôn đấy”. Giật mình thức dậy, vua đem điều ấy thuật lại với Thánh Tông, Thánh Tông lấy làm lạ. Do đó, (2b) vua thường dùng chay lạt, chẳng ăn thức mặn, nên long nhan trở nên gầy yếu. Thánh Tông thấy lạ hỏi, thì Điều Ngự nói rõ nguyên nhân. Thánh Tông khóc nói: “Ta nay già rồi, trông cậy một mình con, nếu con như vậy thì thịnh nghiệp Tổ tông biết làm thế nào ?” Điều Ngự cũng rơi nước mắt.

Điều Ngự Thánh tánh sáng suốt, đa tài, hiếu học, đọc khắp sách vở, thông hiểu cả nội và ngoại điển. Lúc rảnh việc nước, vua mời các khách Thiền đến giảng dạy tâm tông, lại tham vấn Tuệ Trung Thượng sĩ (2), nhờ thế đạt được cốt tủy của Thiền, nên thờ Tuệ Trung theo lễ của một bậc Thầy.
Sau khi truyền ngôi lại cho Anh Tông không bao lâu, khoảng tháng 10 năm Kỷ hợi, niên hiệu Hưng Long thứ 7 (1299), (3a) Điều Ngự vào thẳng núi Yên Tử, tinh cần tu 12 hạnh đầu đà (3), lấy hiệu là Hương Vân Đại Đầu Đà. Điều Ngự lập ra Chi điều Tinh xá, giảng pháp độ Tăng. Người học quy tụ về đây khá đông. Sau đó, Điều Ngự mời các danh Tăng về chùa Phổ Minh, phủ Thiên Trường, lập ra trường giảng. Trải qua mấy năm, Điều Ngự

lại vân du đây đó, đến trại Bố Chính lập am Tri Kiến để cư trú.

Năm Giáp thìn, niên hiệu Hưng Long thứ 12 (1304), Điều Ngự đi khắp xóm làng, dạy dân chúng từ bỏ các dâm từ và thực hành Thập Thiện. Mùa đông năm ấy, Anh Tông dâng biểu mời Điều Ngự vào đại nội để thọ Tâm giới tại gia Bồ-tát. Ngày vào thành, vương công, bá (3b) quan sắm lễ nghi đầy đủ đón rước xa giá của Điều Ngự, rồi cùng thọ giới pháp.
Sau đó, Điều Ngự trác tích tại chùa Sùng Nghiêm núi Chí Linh, xiển dương Thiền chỉ.
Trước lúc khai đường, Điều Ngự niệm hương báo ân, lễ xong bước lên pháp tòa, đánh chuông nói: “ Đức Điều Ngự Thích Ca Văn Phật vì một việc lớn mà xuất hiện trong đời, 49 năm mấp máy đôi môi mà chưa nói một lời. Nay ta vì các ông lên ngồi tòa này, sẽ nói cái gì đây ?” Rồi Ngài sang ngồi trên giường Thiền, đánh một tiếng chuông, tiếp:

“Chim quyên kêu rả bao ngày tháng,

Đâu được ngày xuân để luống qua !”

(4a) Lại đánh một tiếng chuông nữa, Ngài tiếp: “Chẳng có cái đó sao? Đưa ra đi! Đưa ra đi!”

Vị Tăng bước ra hỏi:

_ Thế nào là Phật?

Điều Ngự đáp:
_ Chấp nhận như xưa là không đúng.
_ Thế nào là Pháp?
_ Chấp nhận như xưa là không đúng.
_ Rốt cuộc như thế nào?
_ Tám chữ thảo tung giao phó hết, Còn điều chi nữa nói cùng ông ?
_ Thế nào là Tăng?
_ Chấp nhận như xưa là không đúng.
_ Rốt cuộc như thế nào?
_ Tám chữ thảo tung giao phó hết, Còn điều chi nữa nói cùng ông ?
_ Thế nào là một việc hướng thiện?
_ Khèo nhật nguyệt trên đầu tích trượng.
_ (4b) Dùng công án (5) cũ mà làm gì?
_ Mỗi lần dùng đến lại thành mới tinh.
_ Thế là truyền riêng ngoài giáo điển?
_ Thế nào là truyền riêng ngoài giáo điển?
_ Con ểnh ương nhảy không khỏi cái đấu.
_ Sau khi nhảy khỏi thì sao?
_ Theo chân giống ếch vùi thân nơi cát bùn.
_ Thì cũng như nhảy không khỏi.

Điều Ngự lớn tiếng quát:

_ Gã mù kia, thấy được cái gì đấy?

_ Tôn đức gạt người ta làm gì?

Điều Ngự hừ hừ. Vị Tăng suy đoán luận bàn. Điều Ngự liền đánh. Vị Tăng định mở miệng hỏi, Điều Ngự liền hét. Vị Tăng cũng hét. Điều Ngự nói:

_ Lão Tăng cũng bị ông hét một tiếng, thế là hai tiếng hét, vậy rốt cuộc (5a) thế nào? Nói mau! Nói mau!

Vị Tăng đắn đo toan nói. Điều Ngự lại hét một tiếng, nói:

_ Con chồn hoang kia, vừa rồi rất hoạt bát, bây giờ ở đâu?

Vị Tăng đảnh lễ rút lui.

Một vị Tăng khác hỏi:

_ Đại đức cần khổ tu hành trải nhiều năm tháng, đối với lục thông (6) của Phật nay được mấy thông rồi?

_ Cũng được lục thông.

_ Ngũ thông tạm gác lại, còn tha tâm thông như thế nào?

_ Trong bấy nhiêu quốc độ (nhiều như cát sông Hằng) ấy có bao nhiêu thứ tâm, Như Lai thấy hết, Như Lai biết hết.
Vị Tăng đưa nắm tay lên hỏi:
_ Nếu đã thấy hết, biết hết, thế thì biết trong cái ấy có những vật gì?
_ Dường như có, dường như (5b) không, chẳng phải không, chẳng phải sắc.
_ Xưa kia có vị Tăng hỏi Hòa thượng Lang Gia (7) câu “ Cái bản thể thanh tịnh vì sao bỗng sinh ra đất đai sông núi?”, ý chỉ ấy thế nào?
_ Tựa hồ thuyền chài ra bể.
_ Ý nghĩa này thế nào?
_ Ai biết được nơi khói sóng xa xôi lại có việc đáng bàn luận.
_ Gia phong của Phật quá khứ thế nào?
_ Vườn rừng vắng bóng người chăm sóc, lý trắng đào hồng vẫn nở hoa.
_ Gia Phong của Phật hiện tại thế nào?
_ Én sớm lạc trên hồ nước bạc,

Gió xuân say giữa khóm đào hồng.

_ (6a) Gia phong của Phật vị lai thế nào?

_ Bãi biển đợi triều, trời hé nguyệt,

Thôn chài nghe sáo khách trông nhà.
_ Còn gia phong của Hòa thượng thì sao?

_ Áo rách đùm mây ăn cháo sớm,

Bình xưa rót nguyệt nấu trà khuya.
_ Khi Linh Vân (8) thấy hoa đào nở mà tỏ ngộ, ý nghĩa ấy thế nào?

_ Hoa nở hoa tàn tùy khí hậu,

Chúa xuân đâu biết, hỏi hoài công?
_ Giết người mà không nhíu mắt là sao?
_ Gan dạ cùng mình chứ sao.
_ Bậc đại tu hành còn rơi vào nhân quả nữa không?
_ Miệng tợ huyết hồng phun Phật tổ

Răng như gươm bén (6 b) đốn Thiền lâm.
Mai kia chết xuống A-tỳ ngục (9)

Cười ngất Nam mô Quan Thế Âm.
_ Cò trắng xuống đồng ngàn điểm tuyết,

Cây cao oanh đậu một cành hoa.
Là thế nào?
_ Sai.

_ Đại Tôn đức bảo sao?

_ Cò trắng xuống đồng ngàn điểm tuyết,

Cây cao oanh đậu một cành hoa.
_ Đó là câu thơ của con.
_ Nên biết lò tiên nhiều kỹ thuật

Linh đơn vốn cũng tử chu sa.
_ Pháp thân thanh tịnh là thế nào?
_ Đục vàng rơi giữa phân sư tử,

Chim chích bay về từ Thiết Côn.
_ Kẻ học trò này không hiểu.

_ (7a) Không rõ Lão Hồ đòi giá đắt,

Nực cười thương khách dối lừa nhau.
_ Viên mãn báo thân là gì?

_ Cao lượn cánh bằng, cơn gió lặng,

Lệ châu linh hoạt, sóng triều dâng.
Vị Tăng đảnh lễ, Điều Ngự nói tiếp:
_ Diệu dụng xưa nay đầy đủ cả,

Vì ngươi thiên lệch mới không thành.
_ Thiên bách ức hóa thân là thế nào?

_ Dồn mây tụ tuyết bên trời thẳm,

Thước nước như xưa trước cửa thềm.

_ Đúng như vậy.

Điều Ngự nói:

Cười ngất dồn mây bên hóc núi
Nuốt hòn sắt nóng việc quanh mình.

Vị Tăng lễ bái rồi lui.
*
* *
Vị Tăng khác hỏi:
_ Đàm huyền, thuyết diệu, (7b) bàn cổ, luận kim, đều là lời nói suông, thế thì một câu nói không mắc kẹt vào ngôn ngữ, làm sao nói được?
_ Gió xuân thoảng thoảng nghìn hoa nở,

Lách cách xe đưa tiếng rộn ràng.
Vị Tăng toan mở miệng, Điều Ngự lại tiếp:
_ Chim hót máu rơi vô dụng cả

Non chiều mây phủ vẫn như xưa.
_ Nghìn dặm mây tan là thế nào?

_ Mưa dầm dề.
_ Nghìn dặm mây phủ là sao?
_ Trăng vằng vặc.
_ Rốt cuộc như thế nào?

_ Chớ có bám vào đó, bám vào đó sẽ ăn ba mươi gậy.

_ Bản lai diện mục là gì?
Giây lâu Điều Ngự hỏi lại:
(8a) _ Hiểu không?
_ Thưa không hiểu.
Điều Ngự liền đánh.

*
* *

Một vị Tăng khác hỏi:

_ Thế nào là 32 tướng tốt (10), 80 vẻ đẹp (11)?
_ Nếu lấy sắc thấy ta

Lấy âm thanh cầu ta,
Là người hành đạo tà,

Không thể thấy Như Lai.
_ Phật là gì?

_ Trấu cám dưới cối giã.
_ Tổ sư từ Ấn độ sang với dụng ý gì?
_ Bánh vẽ.
_ Đại ý Phật pháp là gì?
_ Cùng một hầm, đất không khác.
Thưở xưa có một vị Tăng hỏi Triệu Châu (12)

“Con chó có Phật tánh không?” Triệu Châu đáp “không”, ý chỉ ấy thế nào?

_ Nước biển hòa muối mặn

Màu lá rặt sơn xanh.
_ Câu có (8b) câu không như dây leo là gì?

_Câu có câu không

Dây khô cây ngã

Thầy tu mấy gã
Đau não nhức đầu

Câu có câu không

Thể lộ gió thu

Hằng hà sa số (13)
Dao bổ kiếm đâm.

Câu có câu không

Lập chỉ lập tông

Đập ngói, xoi rùa (14)
Trèo núi lội sông.

Câu có câu không

Chẳng có chẳng không

Khắc thuyền mò kiếm (15)
Tìm ngựa theo tranh (16)

Câu có câu không

Giúp cùng chẳng giúp

Nón tuyết hài hoa (17)
Ôm cây đợi thỏ (18)

Câu có câu không

Từ xưa tới nay

Quên nguyệt nhìn tay (19)
Đất bằng chìm lấp.

Câu có (9a) câu không

Như thế, như thế

Tám chữ tháo tung
Toàn không manh mối.

Câu có câu không

Nhìn trái, nhìn phải

Nói cuội, nói hươu
Ồn ào lải nhải

Câu có câu không

Rầu rầu rĩ rĩ

Cắt đứt sắn bìm
Đó đây thích chí.

Giảng xong, Điều Ngự xuống tòa. Những lời trên đây chép đầy đủ trong Ngữ Lục.
*

Ngày mồng một thánh giêng năm Mậu thân (1308), Điều Ngự sai Pháp Loa nhận chức trụ trì để nối dòng pháp tại chùa Báo Ân, huyện Siêu Loại.

Tháng 4, Điều Ngự đến kiết hạ tại chùa Vĩnh Nghiêm ở Lạng Giang, giảng Truyền Đăng Lục, lại sai Pháp Loa giữ chức trụ trì,bảo Quốc sư Đạo Nhất (9b) giảng kinh Pháp Hoa cho đại chúng. Xong hạ, Điều Ngự vào núi Yên Tử, cho các Tịnh nhân (20) và những kẻ theo hầu trở về, chỉ giữ lại 10 thị giả thân cận để giúp đỡ. Điều Ngự lên ở trên am Tử Tiêu, giảng Truyền Đăng Lục cho Pháp Loa, thị giả dần dần xuống núi gần hết, chỉ còn một đệ tử thượng túc là Bảo Sát ở lại mà thôi. Từ đó Điều Ngự đi khắp núi non, khi về nghỉ nơi thạch thất. Bảo sát bạch: “Tôn đức xuân thu đã cao mà xông pha sương tuyết như vậy, thì mạng mạch Phật pháp rồi sẽ ra sao?” Điều Ngự nói: “Thời tiết đã đến, ta muốn tính kế lâu dài vậy.”
Ngày mồng năm tháng 10 (10a) gia đồng của Thiên Thụy công chúa lên núi thưa: “Thiên Thụy bệnh nặng, mong gặp Tôn đức rồi mất”. Điều Ngự bùi ngùi bảo: “Thời tiết đó thôi”, liền cầm gậy xuống núi, đi theo chỉ có một thị giả. Mồng 10 đến kinh đô, dặn dò xong các việc, ngày 15 Điều Ngự trở về núi. Trên đường về, Điều Ngự nghỉ đêm tại chùa Siêu Loại, sáng sớm hôm sau lại tiếp tục

đi, đến một ngôi chùa làng ở Cổ Châu, Điều Ngự viết lên vách chùa bài kệ sau đây:

“ Số đời thực ảm đạm

Tình người đôi mắt trong

Cung ma lộn xộn lắm
Cõi Phật xuân mênh mông”

(10b) Ngày 17, Điều Ngự đang ở chùa Sùng Nghiêm, núi Linh Sơn được Tuyên Từ Hoàng Thái hậu mời về am Bình Dương thọ trai. Điều Ngự vui vẻ nói: “ Đây là lần cúng dường cuối cùng” rồi đến thọ trai.

Ngày 18, Điều Ngự đi bộ đến chùa Tú Lâm, núi Kỳ Đặc ở Yên Sinh, cảm thấy đau đầu bèn nói với hai Tỳ-kheo Tử Doanh và Hoàn Trung rằng: “Ta muốn lên đỉnh Ngọa Vân mà sức chân không thể đi được nữa, biết làm sao đây?” Hai Tỳ-kheo thưa: “Hai chúng con có thể giúp Thầy tới đó”. Khi đến Ngọa Vân, Điều Ngự cảm ơn hai Tỳ-kheo và dạy: “Xuống núi gắng lo tu hành, đừng xem việc sinh tử là nhàn hạ”.
(11a) Ngày 19, Điều Ngự sai thị giả Pháp Không lên am Tử Tiêu, núi Yên Tử gọi Bảo Sát hãy về gấp.
Ngày 20, Bảo Sát đang trên đường đi đến Doanh Tuyền, thấy một đám mây đen từ Ngọa Vân

kéo đến Lỗi Sơn, khi tới Doanh Tuyền, nước suối dâng cao đến mấy trượng, trong giây lát mặt nước trở lại bình thường. Bảo Sát thấy hai con rồng đầu lớn như đầu ngựa, ngẩng cao hơn một trượng, hai mắt như sao trong phút chốc lại biến mất. Đêm ấy, Bảo Sát ngủ trọ trong Sơn Điếm, thấy một điềm mộng chẳng lành.

Ngày 21, Bảo Sát đến Ngọa Vân. Điều Ngự thấy ông về, mỉm cười bảo: “Ta sắp đi rồi, ông (11b) về sao trễ vậy, đối với Phật pháp có điều gì chưa rõ hãy hỏi gấp đi”. Bảo Sát liền thưa: “ Khi Mã Đại Sư bất an, Viện chủ hỏi: “Gần đây Tôn đức thế nào?”. Mã Tổ (21) đáp: “Nhật diện Phật, Nguyệt Diện Phật”, ý chỉ ấy thế nào?”. Điều Ngự lớn tiếng nói: “Tam Hoàng (22) Ngũ Đế (23) là vật gì?”. Bảo Sát lại hỏi tiếp:
Chỉ như: “ Hoa tốt tươi chừ, gấm tốt tươi,

Tre đất Nam chừ, cây đất Bắc”
Phải hiểu thế nào?
Điều Ngự nói: “Mắt ông mù rồi”. Bảo Sát liền thôi.
Từ đó trở đi, bốn ngày liền trời đất u ám, gió trốt thổi mạnh, mưa tuyết phủ đầy cây, vượn khỉ (12a) vây am gào khóc, chim rừng kêu bi thảm.

Ngày mồng một tháng 11, lúc nửa đêm, sao trời tỏ rạng, Điều Ngự hỏi: Bây giờ là giờ gì?” Bảo Sát đáp: “Giờ Tý”. Điều Ngự đưa tay mở cửa sổ, ngắm trời nói: “Đây là lúc ta đi”. Bảo Sát hỏi: “ Tôn Đức đi đâu?” Điều Ngự đáp:

“Tất cả pháp không sinh

Tất cả pháp không diệt
Nếu hiểu được như vậy
Chư Phật thường hiện tiền.”

có chi là đi lại.

Bảo Sát hỏi: “ Nếu như không sanh không diệt thì sao?”. (12b) Điều Ngự đưa tay bụm miệng Bảo Sát, nói: “ Chớ nói mê”. Nói xong liền nằm theo thế sư tử, an nhiên viên tịch. Đến đêm thứ hai, Bảo Sát phụng di chúc hỏa thiêu Điều Ngự ngay nơi am ấy. Khi thiêu, hương lạ bay xa, nhạc trời vang hư không, mây năm sắc phủ trên giàn hỏa. Bốn hôm sau, Tôn giả Phổ Tuệ từ Yên Tử vội vã trở về, dùng nước thơm rưới lên hỏa đàn. Khi làm lễ xong, Phổ Tuệ thu ngọc cốt, lượm được Xá lợi năm màu, cỡ lớn hơn 500 viên, cỡ nhỏ như hạt lúa, hạt cải không kể đến.
Bấy giờ vua Anh Tông cùng quốc phụ Thượng tể thống suất triều đình đi (13a) thuyền đến chân núi, lễ bái gào khóc vang trời, rồi rước

ngọc cốt và Xá lợi xuống thuyền vua, đưa về kinh thành. Hôm ấy triều đình và thôn dã tiếc thương, gào khóc vang động đất trời.

Vua Anh Tông liền tôn hiệu là “Đại Thánh Trần Triều Trúc Lâm Đầu Đà Tịnh Tuệ Giác Hoàng Điều Ngự Tổ Phật”.
Khi Thượng Hoàng (Nhân Tông) xuất gia ở núi Tử Tiêu, núi Yên Tử , tự xưng hiệu là Trúc Lâm Đại Sĩ, người chị là Thiên Thụy bị bệnh nguy kịch, ngài bèn xuống núi (13b) viếng thăm, nói với Thiên Thụy: “Nếu thời tiết đến, chị cứ đi, lúc âm phủ có hỏi thì chị hãy bảo: _ Xin đợi một lát, em tôi là Trúc Lâm Đại Sĩ sẽ đến”. Nói xong liền trở về núi, dặn dò Pháp Loa những việc ngày sau rồi an nhiên ngồi viên tịch. Thiên Thụy cũng chết trong ngày ấy. Pháp Loa đem thiêu Điều Ngự nhặt được hơn 3000 viên Xá-lợi, đưa về chùa Tư Phúc tại kinh đô, vua nghi ngờ, quần thần nhiều người hỏi tội Pháp Loa. Bấy giờ, hoàng Thái tử mới chín tuổi đang đứng hầu một bên, bỗng nhiên trong mình có một số hạt Xá-lợi, liền đưa ra xem. Kiểm soát lại trong hộp thì thấy mất đúng số đó. Vua cảm động khóc, tâm ý mới được giải tỏa. (Đoạn trên đây, từ chữ khi Thượng hoàng…rút ra từ quốc sử )[1]*.

———

[1]. Đoạn này do sử gia viết theo quan điểm Nho giáo, không đáng tin là có thực.

(14a) Vua đem ngọc cốt để vào bảo khám, chia Xá-lợi làm hai phần, đựng trong bình vàng bảy báu, việc ma chay xong, liền rước ngọc cốt tôn trí vào Đức Lăng, tôn miếu hiệu là Nhân Tông; lại lấy một phần Xá-lợi cất vào Bảo tháp tại khu đất Đức Lăng ở Hưng Long và một phần cất vào Kim Tháp ở chùa Vân Yên, núi Yên Tử, đặt tên là Huệ Quang Kim tháp. Trước hết, Anh Tông đúc hai tượng (Điều Ngự) bằng vàng, một thờ ở chùa Báo Ân tại Siêu Loại, và một thờ ở chùa Vân Yên núi Yên Tử, dùng lễ cúng dường Phật mà cúng dường Điều Ngự.

Tác Phẩm của Điều Ngự để lại gồm có:

1. Thiền Lâm Thiết Chủy (14b) Ngữ Lục.

2. Hậu Lục.

3. Đại Hương Hải Ấn Thi Tập.

4. Tăng Già Toái Sự.

đều truyền ở đời.

Còn Thạch Thất Mị Ngữ thì Anh Tông chép vào Đại Tạng kinh để lưu truyền.
Điều Ngự đã mở ba giới đàn:

1. Tại chùa Chân Giáo trong đại nội.

2. Tại chùa Báo Ân ở Siêu Loại.

3. Tại chùa Phổ Minh ở Thiên Trường.

Các đệ tử nối dòng pháp đã liệt kê đầy đủ nơi bản đồ trong Tuệ Trung Thượng Sĩ Ngữ Lục, còn những người được Điều Ngự dẫn dắt, (15a) âm thầm khế hợp với tông chỉ thì không kể đến. Kết thúc những ghi chép trung thực về Trúc Lâm Đại Sĩ, Tổ thứ nhất núi Yên Tử.

PHỤ LỤC

Lúc Nhân Tông mới xuất gia, có vị Tăng ở chùa Siêu Loại là Trí Thông, tự đốt tay mình cháy từ bàn tay đến khủy tay mà sắc mặt vẫn tự nhiên không thay đổi. Nhân Tông đến xem, Trí Thông đặt tòa mời ngồi, làm lễ thưa: “Tăng tôi đang đốt đèn đây”. Đốt đèn xong, Trí Thông trở về liêu phòng ngủ say, khi thức giấc, vết thương liền khỏi. Đến khi Nhân Tông viên tịch, Trí Thông liền lên Yên Tử phụng thờ bảo tháp Xá-lợi, tới thời Minh Tông, ông lại tự thiêu mà hóa.

(Đoạn văn trên đây rút ra từ Quốc sử: Đại Việt Sử Ký Toàn Thư)

Phần Hai: Vị Tổ Sư Đời Thứ Hai Của Phái Trúc Lâm Được Đặc Phong Phổ Tuệ Minh Giác Tịnh Trí Đại Tôn Giả

PHẦN HAI

(16a) VỊ TỔ SƯ THỨ HAI CỦA PHÁI TRÚC LÂM

(ĐƯỢC ĐẶC PHONG PHỔ TUỆ MINH GIÁC

TỊNH TRÍ ĐẠI TÔN GIẢ)

(Bản niên phổ này căn cứ vào Đoạn Sách Lục, do thị giả Trung Minh sao chép lại, và đệ tử chân truyền là Huyền Quang khảo đính).

Sư sinh giờ Mão, ngày 17 tháng 5, năm Giáp thân, niên hiệu Thiệu Bảo thứ 6 (1284), tại thôn Đồng Hòa, hương Cửu La, bên sông Nam Sách. Trước đó, vào tháng 8 năm Quý mùi, (1283), mẹ Sư là Vũ Thị, đêm nằm mộng thấy dị nhân trao cho kiếm thần, bà vui mừng ôm vào lòng, đến khi thức giấc, bà biết có thai. Khi Sư ra đời có mùi hương lạ bay khắp nhà, hồi lâu (16b) mới hết. Cha Sư họ Đồng, pháp danh Thuần Mậu, vốn con nhà tịnh hạnh. Mẹ Sư họ Vũ, hiệu Từ Cứu. Tục danh của Sư là Kiên Cương. Lúc còn bé Sư đã có thiên tư đỉnh ngộ, không nói lời ác, không ăn chất cay nồng và thịt cá. Trước đó, mẹ Sư đã sanh liên tiếp tám

người con gái. Vì sanh quá nhiều con gái, bà đâm ra chán ngán, nên khi có thai Sư, bà âm thầm tìm thuốc công hiệu uống để phá thai, nhưng uống đến bốn lần, thai vẫn còn nguyên. Do đó khi sanh ra Sư, bà vô cùng mừng rỡ đặt tên là Kiên cương.

Năm Giáp Thìn, niên hiệu Hưng Long thứ 12 (1304), Sư 21 tuổi. Chính năm này, Nhân Tông Điều Ngự đi khắp các miền, trừ bỏ dâm từ, bố thí pháp dược để chữa trị những (17a) người nghèo và bệnh, cùng với mục đích cấp thiết là tìm người nối dòng pháp. Khi xa giá Điều Ngự đến sông Nam Sách, thì Sư đang đi chơi xa, bỗng cảm thấy tâm thần phiền muộn nên quay về,, vừa lúc ấy gặp Điều Ngự đến thôn mình, Sư bèn đảnh lễ xin xuất gia. Điều Ngự vừa trông thấy Sư, lấy làm lạ bảo: “ Đứa bé này có đạo nhãn, sau này hẳn là bậc pháp khí”. Lại thấy Sư tự đến (xin xuất gia), nên vui mừng đặt tên là Thiện Lai. Lúc trở về liêu Kỳ Lân núi Linh Sơn, Điều Ngự thế phát, trao mạn y cho Sư, rồi bảo đến Quỳnh Quán học với Hòa Thượng Tính Giác. Sư thưa hỏi trăm điều mà Tính Giác rốt cuộc vẫn chưa thể khai thị cho Sư, nên Sư tìm đọc kinh Hải Nhãn (kinh Lăng Nghiêm), đến đoạn “Bảy lần gạn hỏi tâm cuối cùng đến ví dụ khách trần”, Sư suy nghĩ giây lâu, bỗng được (17b) thể nhập.

Một ngày kia, từ bên Hòa Thượng Tính Giác trở về để tham vấn Điều Ngự, vừa gặp lúc Điều Ngự thượng đường đọc bài tụng “Thái dương ô kê”, Sư liền tỉnh ngộ. Điều Ngự biết Sư đã tỏ ngộ, bèn dạy theo hầu bên mình. Một đêm nọ, nhân trình ba bài tụng cốt yếu đều bị Điều Ngự sổ toẹt, Sư thưa hỏi đến bốn lần mà Điều Ngự vẫn bảo phải tự tham cứu lấy. Trở về phòng tâm thần rất xao xuyến, đế nửa đêm thấy hoa đèn rơi, Sư bỗng nhiên đại ngộ, bèn đem những gì đã tỏ ngộ trình lên Điều Ngự, Điều Ngự rất bằng lòng. Từ đó, Sư thệ nguyện tu theo mười hai hạnh đầu đà.

Năm Ất Tỵ, niên hiệu Hưng Long thứ 13 (1305), Điều Ngự đích thân truyền giới Thanh Văn và Bồ-tát cho Sư tại liêu Kỳ Lân. Đến đây, Sư đã tham học thành tài nên được ban hiệu là Pháp Loa. Cùng năm này, Huyền Quang ban đầu xuất gia ở chùa Lễ Vĩnh, sau đến thọ giới với Bảo Phác. Năm Bính Ngọ, niên hiệu Hưng Long thứ 14 (1306), Điều Ngự đang trụ trì chùa Báo Ân tại Siêu Loại, cử Sư làm chủ giảng. Nhân thấy Huyền Quang đi với Bảo Phác đến chùa này nghe giảng, Điều Ngự bèn bảo Huyền Quang theo làm thị giả cho mình.

Năm Đinh Mùi, niên hiệu Hưng Long thứ 15 (1307), Sư 24 tuổi, tháng tư, Điều Ngự đang trú tại am Thiên Bảo xem xét bảy, tám thị giả ở đây, thì Sư là người đứng đầu, nên giảng Đại Tuệ Ngữ (18b) Lục cho Sư. Tháng 5, Điều Ngự lên ở trong một am núi Ngọa Vân. Ngày rằm, khi bố-tát xong, Điều Ngự cho tả hữu lui hết, rồi lấy y bát và viết tâm kệ giao cho Sư ,bảo phải giữ gìn.

Ngày mồng một tháng giêng năm Mậu Thân, niên hiệu Hưng Long thứ 16 (1308), Sư phụng mệnh nối dòng pháp, trụ trì Cam Lộ Đường chùa Siêu Loại. Mở đầu buổi lễ truyền thừa Tổ vị, Điều Ngự cho tấu đại nhạc, đốt danh hương, dẫn Sư lễ Tổ đường rồi ra điểm tâm. Sau khi điểm tâm, Điều Ngự lại sai tấu nhạc, đánh trống pháp, tập họp đại chúng tại pháp đường. Lúc bấy giờ vua Anh Tông ngự giá đến chùa, vì vua là đại thí chủ của Phật pháp, nên khi phân ngôi chủ khách, vua đứng (19a) vào vị trí khách tại pháp đường, còn Thượng tể thì hướng dẫn các quan đứng dưới sân. Điều Ngự lên tòa thuyết pháp, giảng xong, bước xuống đỡ Sư lên tòa, Điều Ngự đứng đối diện chấp tay thăm hỏi. Sư đáp lễ xong, liền nhận Pháp y mặc vào. Điều Ngự bèn bước sang một bên, ngồi trên giường khúc lục, nghe Sư thuyết pháp. Rồi đem chùa Siêu Loại của sơn môn Yên Tử giao cho Sư,

bảo phải kế thế trụ trì, làm Tổ thứ hai Thiền phái Trúc Lâm. Lại đem một trăm hộp kinh sử ngoại điển và hai mươi hộp Đại Tạng cỡ nhỏ viết bằng máu trao cho Sư để mở mang sự học nội và ngoại điển.

Trước đó, Đại Sư Thống Chính đã cúng một vườn cau (19b) để làm của Thường trụ chùa Siêu Loại, Điều Ngự sợ bất tiện nên bảo Anh Tông truất ra 100 mẫu ruộng làng Đội Gia và các canh phu đổi lấy vườn cau để làm phương tiện nuôi Tăng chúng. Lại lấy 25 mẫu ruộng làng Đại Từ của người cung phi của vua là Tỳ-kheo-ni Từ Chiêu cùng ngôi chùa của cô thêm vào đó.
Năm ấy, Sư phụng chiếu truyền giới xuất gia Bồ-tát cho Tuyên Từ Hoàng Thái hậu và cung phi của vua là Thiên Trinh Trưởng công chúa tại chùa Siêu Loại. Anh Tông lại sai Trung thư Thị lang Vương Công Trứ cấp độ điệp cho Sư để thường theo Tăng chúng mà không phải ràng buột bởi luật thường, đại khái nói: “Trường tuyển Phật cần phải tinh tuyển, (20a) chỗ cầu Phật chẳng cầu bên ngoài”. Bởi vì, Sư là bậc nối dòng pháp chính thống, chứ đâu phải như những Tăng chúng khác mà còn phải câu nệ vào những quy định thông thường.
Tháng 11 (1308), Điều Ngự nhập diệt tại am

Ngọa Vân, Sư rước Xá-lợi về tôn trí tại đại nội, tuyên pháp ngữ rồi viết niêm tụng cho quyển Thạch Thất Mị Ngữ. Thạch Thất Mị Ngữ là tác phẩm Điều Ngự viết lúc rời viện (Kỳ Lân) về ở núi.

Ngày 14 tháng 7 năm Kỷ dậu, niên hiệu Hưng Long thứ 17 (1309), nhân ngày cúng chay cho Nhân Tông (Điều Ngự) trong dịp đại lễ Vu-lan, Sư phụng sắc chỉ đến dự, và lên tòa thuyết pháp. Cùng tháng ấy, Sư tiếp Huyền Quang và bảo: “ Ngươi quên những lời di chúc của Điều Ngự (20b) rồi sao?”. Từ ấy, Huyền Quang theo Sư tham học không rời nửa bước.
Tháng 9, Sư phụng chiếu theo thuyền vua rước Xá-lợi, Điều Ngự từ đại nội xuống phủ Long Hưng, tôn trí vào lăng. Lúc mở bảo vật đưa xuống hầm hay bọc Xá-lợi, Sư đều có pháp ngữ.
Tháng 3 năm Canh tuất, niên hiệu Hưng Long, thứ 18 (1310), vua Anh Tông ban chiếu, cứ 3 năm độ Tăng một lần, lại ban cho 80 mẫu ruộng tốt tại làng An Đinh, khiến nông phu canh tác để cung cấp lương thực cho chúng Tăng, và sau bốn, năm năm thì trả lại.
Sư thường ngày đêm lễ Phật, trì chú không lúc nào thiếu sót, lại viết bài phát nguyện trong “Lục Thời Nghi”, đại ý nói: “ Chư Phật, Bồ-tát

(21a) có những hạnh nguyện gì đều xin học cả. Hết thảy chúng sanh hoặc tán dương hay hủy báng, hoặc kính trọng hay xem thường, hoặc bố thí hay cướp đoạt, mà khi gặp mặt hay nghe tên, đều nguyện độ cho họ được giác ngộ”.

Tháng 7, Sư phụng chiếu đến cúng chay Nhân Trong dịp lễ Vu-lan, rồi lên tòa giảng yếu chỉ kinh Hoa Nghiêm. Lại đến chùa Tư Phúc trong đại nội, mở Xá-lợi của Điều Ngự cùng Thánh Tăng rước đến phủ Long Hưng, tôn trí tại chùa Phổ Từ. Cũng năm này, Sư độ Cảnh Huy, cho xuất gia thọ giới.
Năm Tân hợi, niên hiệu Hưng Long thứ 19 (1311), phụng chiếu khắc bản Đại Tạng kinh trở lại, Sư nhờ Bảo Sát chủ trì việc này. Tháng tư, Sư về trụ trì chùa Siêu Loại, (21b) giảng Truyền Đăng Lục. Lúc thượng đường, khi vào thất, Huyền Quang trình kiến giải gì, Sư đều chấp nhận.
Tháng 11 năm Nhâm tý, niên hiệu Hưng Long thứ 20 (1312), vua Anh Tông ban chiếu mời Sư vào chùa Tư Phúc trong đại nội giảng Đại Tuệ Ngữ Lục. Nhân đó, vua xuất vàng bạc của kho riêng, tính ra tiền là 50.000 quan, giao cho Sư bố thí những người nghèo, lại ban cho thuyền quan và phu chèo để Sư thường lui tới. Sư từ chối, không

nhận. Vua Anh Tông lại khiến (người thân) cúng 500 mẫu ruộng tại nông trại Niệm Như để Sư làm của thường trụ Tam Bảo.

Ngày mồng một tháng 2 năm Quý sửu, niên hiệu Hưng Long thứ 21 (1313), Viện chủ Na-Già là Tổ Long Đàm, mời sư về (22a) chùa đó, giảng Thiền Lâm Thiết Chủy Ngữ Lục, Tuệ Trung Thượng Sĩ Ngữ Lục và kinh Duy Ma. Sư khai đường thuyết giảng. Vua Anh Tông đến nghe pháp, nhân đó, phụng di chiếu của Điều Ngự, lấy những vật liệu của Tam Bảo tại cung Thánh Từ để trùng tu chùa Báo Ân tại huyện Siêu Loại; nhân công, thợ mộc, cây gỗ đều do quan cấp. Vua ba, bốn lần đến chùa ấy, nhân đó, sai cấm quân chở thêm gỗ, đổ thêm nền.
Tháng 9, Sư phụng chiếu đến chùa Vĩnh Nghiêm ở Lạng Giang, quy định các chức vụ của Tăng sĩ trong nước và bổ nhiệm đến hơn 100 ngôi già lam. Chư Tăng trong nước từ đó mới có sổ bộ, và đều do Sư trông coi. Bấy giờ, Sư độ hơn 10 người. Về sau, cứ ba năm (22b) độ Tăng một lần, mỗi lần khoảng dưới nghìn người. Bảo Từ Hoàng Thái hậu cúng 300 mẫu ruộng riêng của gia đình để làm của thường trụ Tam bảo chùa Siêu Loại. Vì trước đó Thái hậu thọ giới ở chùa này, nên cúng ruộng để làm tài sản cho chùa.

Năm Giáp dần, niên hiệu Đại Khánh (1314), Thái Thượng Hoàng lên ngôi [1]. Tại chùa Siêu Loại đúc ba pho tượng Phật đều cao 17 thước và xây điện Phật, gác kinh, nhà Tăng, gồm 33 sở, Sư đều đặt tên, Thái Thượng hoàng tự tay viết tấm biển “ Nhị hương điện” ban cho chùa. Anh Tông còn ban 500 hộp Đại Tạng kinh để làm của thường trụ chùa ấy.

Năm Ất mão, niên hiệu Đại Khánh thứ hai (1315), (23a) Anh Tông đem 30 mẫu ruộng của người cung nữ quá cố là Phạm Thị cúng cho Sư để làm của thường trụ.
Năm Bính thìn, niên hiệu Đại Khánh thứ ba (1316), Anh Tông ban chiếu thỉnh Sư truyền Bồ-tát giới tại gia cho Thái Thượng hoàng.
Tháng 2 năm Đinh tỵ niên hiệu Đại Khánh thứ tư (1317), Sư bị bệnh nặng, bèn đem y và tâm kệ do Điều Ngự truyền lại trao cho Huyền Quang, đem pháp khí tích trượng trao cho Cảnh Ngung, Phất tử trao cho Cảnh Huy, trúc bề trao cho Tuệ Quán, kinh sách và dụng cụ hành pháp trao cho Tuệ Nhiên, linh vàng trao cho Hải Ấn, chày vàng

———

[1] Ngày 18.3.1314, Anh Tông nhường ngôi vua cho Minh Tông và lên ngôi Thái Thượng Hoàng.

trao cho Tuệ Chúc. Khi Sư lành bệnh, Huyền Quang từ khước việc phú chúc ấy.

Năm này, Sư khai sơn chùa Bảo Sơn Vương tại Cổ Thành (23b). Họa sĩ Hứa Tắc Thành ở Triều Xuyên phụng chiếu vẽ chân dung đứng của Sư.
Tháng 12, Sư sáng lập viện Quỳnh Lâm, Tư đồ Văn Huệ vương là thí chủ, cúng 4.000 quan tiền. Nguyễn Trường ở Vân Động đến lễ Sư, cúng 75 mẫu ruộng để làm của thường trụ Tam Bảo cho viện Quỳnh Lâm.
Tháng 8 năm Mậu Ngọ, niên hiệu Đại Khánh thứ 5 (1318), Anh Tông xuống chiếu khiến Sư trụ trì am Thường Lạc tại Thiên Trường, và giảng Truyền Đăng Lục. Hoa Lưu cư sĩ Võ Công cúng 20 mẫu ruộng tại trang trại Hoa Lưu để làm của thường trụ cho viện Quỳnh Lâm.
Tháng 12, Sư phụng chiếu giảng Tuyết Đậu Ngữ Lục. (Thượng Hoàng) đặt bút ngự phong Sư hiệu Phổ Tuệ Tôn Giả. Từ đó (24a), Anh Tông có thư từ gởi đến Sư đều xưng là đệ tử, hoặc có gởi kệ tụng trình kiến giải, Sư đều ấn khả. Sư lại phụng chiếu đòi vị Phạm Tăng Ban-để-ba-ô-sá-thất-lợi đưa trình kinh Bạch Tán Cái Thần Chú.
Cũng năm này, Vô Phương trưởng lão hiệu Trí Tuệ từ Hồ Nam đến, Sư vâng chiếu đón tiếp.

Tháng 10 năm Kỷ mùi, niên hiệu Đại Khánh thứ sáu (1319), dân các lộ bị mất mùa, vua xuất của kho riêng 100 lượng vàng và 500 lượng bạc, giao cho Sư bố thí những kẻ nghèo đói.

Tháng 12, Sư kêu gọi Tăng chúng và cư sĩ chích máu in Đại Tạng kinh hơn 5.000 cuốn, để tại viện Quỳnh Lâm. Anh Tông tự chích máu mình, viết được Đại Tạng kinh cỡ nhỏ (24b) gồm 20 hộp, “ban cho Sư.

Năm này trời hạn, có chiếu sai Sư cầu mưa, Sư khiến Sa-môn Thu Tử cầu, được ứng nghiệm Quốc phụ Thượng tể mời Sư đến ở chùa Thiên Linh, phủ An Hoa, giảng Đại Tuệ Ngữ Lục. Nhân lúc nghỉ tại chùa Báo Thiên, Hoa Dương công chúa thỉnh Sư thuyết pháp và truyền giới tại gia cho công chúa và các người khác. Hoa Dương là công chúa thứ sáu của Thái Tông, đã gả cho Bối Trí vương.

Ngày 16 tháng 3 năm Canh Thân, niên hiệu Đại Khánh thứ bảy (1320), lúc đưa thi thể của Anh Tông vào kim quang và khi hạ huyệt, Sư đều có pháp ngữ.

Tuệ Nhân Đại vương thỉnh Sư về chùa Vũ Đinh truyền giới Bồ-đề tâm cho ông.

Năm Tân Dậu, niên hiệu Đại Khánh thứ tám

(1321), Thượng (25a) phẩm Hoài Ninh hầu đúc một pho tượng Thiên thủ đại bi và xin thọ giới Bồ-đề tâm. Sư phụng chiếu đặt pháp hiệu cho Chiêu Từ Hoàng Thái phi, và viết lời bạt sau Đại Tạng kinh. Đại Tạng kinh này trước đây Anh Tông cùng Thái Hậu và các cung tần chích máu viết hơn 5000 quyển. Đến khi xong, Thái Thượng hoàng mới xuống chiếu khiến Sư viết lời bạt ấy (*)

Quốc phụ Thượng tể mời Sư về chùa Sùng Nghiêm tại Linh Sơn để thọ giới tại gia Bồ- tát. Thầy trụ trì chùa Diên Quang tại Hiển Linh là Thu Tử mời Sư về chùa đó giảng phẩm Thập Địa trong kinh Hoa Nghiêm.
Năm Nhâm tuất, niên hiệu Đại Khánh thứ chín (1322), Thượng phẩm Hoài Ninh hầu Trịnh Trọng (25b) Tử và Thầy chủ sự Huyền Quang gởi thư mời Sư về chùa Báo Ân ở Siêu Loại, giảng hội thứ nhì trong kinh Hoa Nghiêm. Trước đó TrịnhTrọng Tử đã muốn mời Sư giảng hết chín hội Kinh Hoa Nghiêm (nay mới thực hiện). Từ đó trở đi, suốt chín hội, thính giả nhiều hơn cả ngàn người, khi ít cũng hơn năm sáu, trăm người.

———

(*) Lời bạt này có lẽ Sư viết năm 1319 khi Thượng Hoàng Anh Tông còn sống

Tháng 3, Huệ Nhân Đại vương mời Sư về chùa Xí Thịnh Quang giảng hội thứ nhì kinh Hoa Nghiêm.

Ngày 13 tháng 6 Thái Thượng Hoàng(*) xuống chiếu sai Sư soạn Tham Thiền chỉ Yếu, nhân thể ban thêm cho Sư hiệu Minh Giác. Sư tạo lập các am Hồ Thiên, Chân Lạc, trong năm này Sư muốn đúc 1.000 pho tượng Phật, Bảo Từ Hoàng Thái hậu, Bảo Huệ Quốc (26a) mẫu, Bảo Vân công chúa, Tư đồ Văn Huệ Vương, Uy Huệ Vương, Đới Vương quan, Thượng Vị Hưng Uy hầu, Thượng phẩm Hoài Ninh hầu Trịnh Trọng Tử, Hữu bật Đoàn Nhữ Hài, Thượng phẩm đại liêu ban Trịnh Thành v.v…, tất cả đều tùy hỷ tán thành công đức này. Thầy Trừng Chiếu ở chùa Phổ Quang chủ trì việc ấy. Kiểm hiệu Tư đồ Văn Huệ Vương mời Sư về dinh thự An Long giảng kinh Thủ Lăng Nghiêm, nhân tiện, Sư xem lại bản Tứ Phần Luật San Bổ Sao, in để ấn tống hơn 5.000 quyển.Sư nhờ Quốc sư Tông kính ở Du Tiên (Tiên Du), Quốc sư Bảo Phác ở núi Vũ Ninh đến chùa Siêu Loại giảng bộ luật này. Tư đồ Văn Huệ Vương khi mới xuất gia (26b) thờ Sư hết lòng theo lễ làm đệ tử.

———

(*)Đây chỉ Minh Tông nhưng thật sự Minh Tông đến năm 1329 mới lên Thái Thượng Hoàng Đây chỉ Minh Tông nhưng thật sự Minh Tông đến năm 1329 mới lên Thái Thượng Hoàng

Năm Quý Hợi, niên hiệu Đại Khánh thứ mười (1323), Sư 40 tuổi. Tháng 9, Tư đồ Văn Huệ Vương, Uy Huệ Vương mời Sư về chùa Báo Ân tại Siêu Loại để truyền giới Bồ-đề và thọ pháp quán đỉnh (24). Bảo Vân công chúa mời Sư về chùa Siêu Loại giảng hai hội thứ ba và thứ bốn kinh Hoa Nghiêm.

Bảo Từ Hoàng Thái hậu và Tư đồ Văn Huệ Vương mời Sư về viện Quỳnh Lâm giảng hội thứ năm kinh Hoa Nghiêm, đồng thời soạn kinh Kim Cương Trường Đà-la-ni kinh Khoa Chú, xem bản ấn hành, sửa chữa Niết-bàn Đại kinh Khoa Sớ, Pháp Hoa kinh Khoa Sớ, san định Lăng-già Tứ Quyển Khoa Sớ và soạn diễn nghĩa, sửa chữa (27a) Bát-nhã Tâm kinh Khoa sớ, soạn pháp Sự Khoa Văn và Độ Môn Trợ Thành Tập.
Tháng 2 năm Giáp tý, niên hiệu Khai Thái thứ nhất (1324), Sư phụng nội chỉ của Chiêu Từ Hoàng Thái phi đến phủ Kiến Xương giảng hội thứ năm Kinh Hoa Nghiêm.
Ngày rằm tháng 3, Sư phụng chiếu truyền giới xuất gia Bồ-tát cho Chiêu Từ Hoàng Thái phi. Lại đến chùa Phổ Quang ở Nghĩa Trụ, dự lễ hội Khánh tán điểm nhãn 1.000 pho tượng Phật đã đúc từ trước.

Tháng 6, Sư tạo hai bộ tượng A-di-đà công đức bằng sơn mài, mỗi bộ có ba tượng.

Tháng 12, bảo Huệ Quốc mẫu mời Sư về cung Dưỡng Phúc giảng hội thứ bảy kinh Hoa Nghiêm, đồng thời khởi tạo (27b) mô hình pho tượng Phật Di-lặc cao một trượng sáu. Trước đó, Tư Đồ Văn Huệ Vương và cung phi của vua, cùng Thượng Trân công chúa chung nhau cúng 900 lượng vàng để Sư đúc tượng này. Người con của Nhật Trinh công chúa là Di Loan cư sĩ cúng 30 mẫu ruộng tại phủ Thanh Hoa và một sở ruộng còn lại. Bảo Từ Hoàng thái hậu cúng 22 mẫu đất tại phủ An Hoa để giúp cho công việc chóng hoàn thành, Tư Đồ lại cúng 300 mẫu ruộng tại Gia Lâm và hai trang trại Đông Gia và An Lưu. Tổng cộng ruộng đất hơn 1.000 mẫu, cùng hơn 1000 người canh tác để làm của thường trụ cho viện Quỳnh Lâm.
Ngày mồng một tháng giêng năm Ất sửu, niên hiệu Khai Thái thứ hai (1325), Bảo Huệ Quốc mẫu mời Sư (28a) về cung Dưỡng Phúc giảng Kim Cương kinh Niêm Tụng. Sư lại phụng chiếu vào chùa Tư Phúc trong đại nội, giảng Tuyết Đậu Ngữ Lục.
Tháng ba Tá Thánh Đại Sư và Hoa Dương công chúa mời Sư về chùa Thiên Quang giảng hội thứ tám kinh Hoa Nghiêm. Sư lại phụng chỉ của Bảo Từ Hoàng Thái hậu đến viện Quỳnh Lâm

giảng tiếp hội thứ chín rồi thiết lễ Thiên Phật hội bảy ngày đêm, lại xây hai ngôi tháp bằng gạch và đá tại viện Quỳnh Lâm.

Ngày mồng một tháng chín, Sư phụng chiếu vào chùa Tư Phúc trong đại nội giảng kinh Viên Giác. Tháng này trời hạn có chiếu thỉnh Sư cầu mưa, Sư sai một vị Tăng cầu được ứng nghiệm.
(28b) Ngày 22 tháng 2 năm Bính dần, niên hiệu Khai Thái thứ ba (1326), Sư phụng chiếu đến chùa Hoa Vân núi Yên Tử tôn trí Xá-lợi của Điều Ngự vào kim tháp Tuệ Quang. Bảo Từ Hoàng Thái hậu cúng 30 mẫu ruộng tốt để làm của thường trụ viện Quỳnh Lâm.
Ngày 18, Thượng vị Chương Văn hầu mời Sư về chùa Kinh Hào thuyết pháp. Ngày 30, Sư phụng chiếu vào điện Động Thiên truyền giới Bồ-tát cho Chiêu Từ Hoàng Thái Phi và giới Bồ-đề tâm cho các cung nhân.
Tháng tư đại hạn, Sư phụng chiếu cầu mưa, bèn sai Thu Tử cầu được ứng nghiệm lập tức.
Ngày mồng một tháng 5, Thái Thượng hoàng và cung phi của vua mời Sư vào chùa Tư Phúc trong đại nội truyền phép Quán đỉnh.
Ngày 7 tháng 3 năm Đinh mão, niên hiệu

Khai Thái (29a) thứ tư (1327), Sư đúc đại tượng Di-lặc và Thánh Tăng tại viện Quỳnh Lâm.

Tháng 10, Sư sáng lập các am An Mã, Thị Khê và Hạc Lai.
Tháng 3 năm Mậu thìn, niên hiệu Khai Thái thứ 5 (1328), Bảo Từ Hoàng Thái hậu và Bảo Huệ Quốc mẫu mời sư về Quỳnh Lâm, tập họp chư Tăng mười phương, thiết lễ Đại trai đàn chuyển Tạng mười ngày đêm, cung tiến Thượng hoàng Anh Tông và Quốc Kháo Hưng Nhượng đại vương. Nhân lúc Thái Thượng hoàng đến chùa, Sư tâu xin cấm quân rước đại tượng Di-lặc lên nền điện, rồi đưa lên bảo tòa thiếp vàng.
Tháng 9, Thái Thượng hoàng xuống chiếu sai Sư soạn sách Nhân Vương Hộ Quốc Nghi Quỹ (29b) để tiện việc tu thân.
Tháng 7 năm Kỷ tỵ, niên hiệu Khai Hựu thứ nhất (1329), Sư mở thắng cảnh Côn Sơn và Thanh Mai Sơn.
Tháng 8, Sư truyền giới xuất gia cho Tuyên Chân công chúa, ái nữ của Quốc phụ Thượng tể.
Tháng 9, Sư truyền giới xuất gia cho Lệ Bảo công chúa, ái nữ của Chiêu Huân Vương.
Tháng 11, Sư lập đàn tràng tại viện Quỳnh

Lâm, làm lễ điểm nhãn tượng Phật Di-lặc, và lấy một phần của Xá-lợi của Điều Ngự tại tháp Thắng Tư Thiên đem cất vào tháp đá tại viện Quỳnh Lâm.

Sư đã tạo hơn 1.300 tượng Phật lớn nhỏ, hai bộ tượng sơn mài, hơn trăm tượng bằng đất, dựng hai cảnh chùa lớn và năm ngôi tháp, lập hơn 200 Tăng xá, độ (30a) hơn 15.000 Tăng, Ni, in một bộ Đại Tạng kinh. Những đệ tử đắc pháp hơn 3000 người đã liệt kê ở lược đồ. Pháp sư có sáu người như Tuệ Nhiên, Tuệ Chúc, Hải Ấn v.v… điều hành pháp đắc lực. Còn Hoằng Tế và Huyền Giác hiện đang chăm sóc tháp của Sư.
Năm Canh ngọ, niên hiệu Khai Hựu thứ hai (1330), Sư 47 tuổi, Rằm tháng giêng, Đại Sư Kiên Đức ở An Lạc và Thí chủ Lệ Bảo công chúa mời sư về An Lạc tàng viện, giảng lại hai hội thứ nhất và thứ nhì (kinh Hoa Nghiêm). Ngày 26, Sư lên kinh đô chúc mừng Thái Thượng hoàng vừa dẹp xong bọn mọi ở Nê giang mới trở về. ngày mồng ba tháng hai,Sư trở lại viện An Lạc (30b), nhờ trưởng lão Bích Phong thay mình giảng diễn. Đến ngày mồng năm, Sư lâm bệnh, trải qua bảy tám ngày, bệnh trở nặng. Đến ngày mười một vào lúc ban đêm Huyền Quang vào thăm bệnh, trong lúc ngủ, Sư kêu “hồng hồng” một tiếng, Huyền Quang hỏi: “Ngủ với thức đã là một chưa?”

Sư đáp: “Ngủ với thức là một, là khi y không bệnh”.

Huyền Quang hỏi: “Bệnh với không bệnh đã là một chưa?”
Sư đáp: “Bệnh cũng chẳng can gì đến y, chẳng bệnh cũng chẳng can gì đến y”.
Huyền Quang hỏi: “Thế thì tại sao có tiếng nói thốt ra?”
Sư đáp: “ Tiếng gió thổi qua cây mà quan tâm làm gì”.
Huyền Quang nói: “Tiếng gió thổi qua cây thì người ta không lầm, nhưng khi ngủ nói mớ thì có thể làm người ta lầm”.
Sư nói: “(31a) Kẻ si mê cũng có thể bị tiếng gió thổi qua cây làm mê lầm lắm”.
Huyền Quang nói: “ Chỉ có một bệnh đó mà đến chết cũng chưa khỏi”.
Sư bèn đạp Huyền Quang, Huyền Quang bỏ ra. Từ đó, bệnh thuyên giảm dần. Đến ngày 13, Sư về lại viện Quỳnh Lâm, nghỉ tại phương trượng cũ. Ngày 19, vào lúc ban đêm, bệnh trở nặng, Sư đem Ca-sa và tâm kệ của Điều Ngự truyền lại giao cho Huyền Quang, bảo phải gìn giữ. Lại viết kệ giao cho Cảnh Ngung, Cảnh Huy, Vô Tế v.v…., các đệ tử

lớn, môn đồ, kẻ trước người sau, ngày ngày vào xin kệ, Sư đều viết trao cho tất cả. Lại trả lời những câu hỏi của họ không biết mỏi mệt. Bấy giờ, Sư đã thọ ký những đệ tử đắc pháp hơn 3000 (31b) người. Đến ngày mồng một tháng ba, Thượng Hoàng thân hành đến thăm bệnh; lúc ra Ngài nói: “Là Tổ sư tự tại, cần đi thì đi, cần ở thì ở, không thể biết được, như xét đến giọng nói thì chưa thấy có triệu chứng gì sắp chết”. Nhân đó xuống chiếu sai thái y đến chữa trị. Thái y cũng bảo không chết. Sư cũng uống thuốc, không từ khước. Ngày mồng hai, Sư sai Sa-môn được ban áo tía là Thu Tử đến thuyền rồng trình lên vua pháp kệ và lời di chúc. Giờ ngọ, ngày mùng ba, Thượng phẩm phụng ngự Đàm Cối vào xem mạch cũng bảo chưa thấy có triệu chứng gì sắp chết. Đến giờ Hợi trong đêm, bệnh nguy kịch, Huyền Quang vào thăm hỏi: “Xưa nay những người sắp lâm chung thì buông đi (32a) tốt hay giữ lại tốt?”

Sư đáp: “Đi hay ở đều chẳng liên can gì cả”.
Huyền Quang hỏi: “ Chẳng liên can gì cả là thế nào?’
Sư đáp: “Tùy xứ Tát-bà-ha (25)”.
Các môn đồ vào thưa: Người xưa khi lâm chung đều có kệ dạy, vì sao Thầy không có?”

Sư quở trách họ; giây lâu bèn ngồi dậy, bảo đem bút đến, viết lớn bài kệ:

“Muôn duyên cắt đứt, tấm thân nhàn,

Hơn bốn mươi năm cõi mộng tàn

Giã biệt! Xin đừng theo hỏi nữa,
Bên kia trăng gió mặc thênh thang”.

rồi quăng bút an nhiên viên tịch, đúng vào giờ Tý, thọ 47 tuổi. Môn nhân đệ tử khâm liệm vào quan tài, giờ Sửu rước lên núi Thanh Mai tôn trí vào chỗ đất mà trước đó Sư đã bảo họ làm sẵn. (32b) Thượng hoàng sai trung sứ thân hành đến đó, bấy giờ môn nhân liền đem bài kệ thị tịch và các nhân duyên vấn đáp trao cho sứ giả trình lên Thượng hoàng. Bốn chúng lễ tạ bốn lạy rồi ra về.

Ngày 11 tháng 3, Thái Thượng hoàng ngự bút phong thêm Sư hiệu Tịnh Trí Tôn giả, đặt tên tháp là Viên Thông, và ban cho 10 lượng vàng để xây tháp, đồng thời làm thơ viếng Sư:

“Tay rũ trần hoàn đã hết duyên,

Giác Hoàng y pháp được người truyền,

Phần mộ núi xanh trùm cỏ dại,
Xác ve cây biếc phủ sương huyền.

Giảng đường rọi bóng trăng kim cổ,
Thiền thất mờ mây khói nhị biên

Xót duyên kim cải ôi thương tiếc.
Chuốt một bài thơ khóc khách Thiền (33a)

Các đệ tử của Sư có: Quang ở Côn Sơn, Ngung ở Quế Đường, Huy ở Ngân Sơn, Ngân ở Diễn Châu, Thuần ở Nhân Kiệt, Nhãn ở Quỳnh Lâm, Nguyên ở Siêu Loại, Quản ở Trúc Đường, Na ở Hồ Thiên, Sang Khoáng ở Quỳnh Lâm, Quang ở Tuyết Am, Tánh ở (…) Am, Chỉ ở Phổ Minh, Trang ở Cổ Châu, Hạnh ở Ái Châu, gồm tất cả hơn 3.000 người, đã liệt kê trong lược đồ.

Ngoài ra các đệ tử theo học mới đắc pháp có Tiểu Huệ bà, Tuyên Từ Hoàng Thái hậu, Từ Huệ Tỳ-kheo-ni, Thiên Trinh Trưởng công chúa, Vua Anh Tông, Thái Thượng hoàng, Động Nhiên Tấn, Tư Đồ Văn Huệ Công, Hồ Thiên Đức, Uy Huệ Vương, Tùng Liêu Tế, Chương Văn Thượng Vị hầu, (33b) Luân ở Đẩu Am, Khôi ở Tố Am, Quách Sơn, Nhãn ở Tích Sơn, Quan ở Ái Châu, Cư ở Không Sơn, Di ở Thẩm Am, Nhu ở Tiên Giá, Minh ở Hải Triều, Tiệt ở Hư Đường, Huệ Đại Tôn Giả ở Tế Giang.
Sau khi Sư viên tịch, vua xét ban nhà cửa, vàng bạc cho 50 người, cho 10 người cháu làm quan hộ, lại cho 20 người làm đại hình; sau đó, lại cúng một sở ruộng 8 mẫu. Các thứ đều chép đầy đủ trong tập văn.
Bản niên phổ này khắc in năm Nhâm dần, niên hiệu Đại Trị thứ năm (1362).