Thanh tịnh đạo luận toản yếu

Lời nói đầu

THANH TỊNH ĐẠO LUẬN

TOẢN YẾU

Tủ Sách Đạo Phật Ngày Nay

HT. THÍCH PHƯỚC SƠN

THANH TỊNH ĐẠO LUẬN

TOẢN YẾU

NHÀ XUẤT BẢN PHƯƠNG ĐÔNG – 2010

MỤC LỤC

Lời nói đầu............................................................................ 7

Tiểu sử soạn và dịch giả........................................................ 9

Dẫn nhập................................................................................ 11

Phần I – Giới

Chương 1: Giảng nghĩa về giới............................................. 23

Chương 2: Hạnh đầu đà – khổ hạnh...................................... 31

Phần II – ĐỊNH

Chương 1: Mô tả định – chọn đề mục thiền quán................ 43

Chương 2: Định – phân tích đề mục đất............................... 53

Chương 3: Định – những đề mục khác................................. 69

Chương 4: Định – quán bất tịnh............................................ 73

Chương 5: Định – sáu tùy niệm............................................ 79

Chương 6: Định – những tùy niệm khác............................... 93

Chương 7: Định – các phạm trú............................................ 113

Chương 8: Định – các vô sắc xứ........................................... 125

Chương 9: Định – mô tả........................................................ 131

Chương 10: Định – các thần thông....................................... 141

Chương 11: Định – các thần nông (tiếp theo)...................... 149

Phần III – TUỆ

Chương 1: Mô tả về các uẩn................................................. 165

Chương 2: Mô tả về xứ và giới............................................. 191

Chương 3: Căn đế.................................................................. 195

Chương 4: Đạo lý duyên khởi............................................... 207

Chương 5: Kiến thanh tịnh.................................................... 221

Chương 6: Đoạn nghi thanh tịnh........................................... 225

Chương 7: Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh........................... 229

Chương 8: Đạo tri kiến thanh tịnh........................................ 239

Chương 9: Tri kiến thanh tịnh.............................................. 247

Chương 10: Những lợi ích của sự tu tuệ............................... 259

Tổng luận............................................................................... 265

Sách tham khảo ..........................................................270

LỜI NÓI ĐẦU

Thanh Tịnh Đạo Luận là tác phẩm do luận sư Buddhaghosa trước tác. Sư là người Ấn Độ, sinh vào giữa thế kỷ thứ V Tây lịch, vốn là một nhà Phật học uyên thâm, vừa là một học giả lỗi lạc. Ngài đã chọn lọc những tinh hoa của giáo điển Nam truyền soạn thành bộ luận này, gồm 58 chương. Về sau, tác phẩm này được đại đức Nànamoli, người Anh tu tại Tích Lan, dịch sang Anh văn, gom lại còn 23 chương và xuất bản tại Colombo (Ceylon), năm 1956. Ni sư Thích Nữ Trí Hải, một dịch giả tài hoa, đã đem bản Anh văn này dịch ra Việt văn và cho xuất bản tại Hoa Kỳ, năm 1991. Chúng tôi dùng bản dịch này làm cơ sở rút ngắn lại – nhưng vẫn giữ được trọn vẹn những nội dung trọng yếu – thành lập giáo trình để hưởng dẫn tăng ni sinh lớp Cao Cấp* Phật học. Trong khi biên soạn, chỗ nào thấy cần xem lại, chúng tôi dò lại nguyên bản; chỗ nào chưa rõ, chúng tôi tham khảo kinh luận Nikàya mà bản luận đã trích dẫn

———

*Nay là Học Viện PGVN tại tp. Hồ Chí Minh.

để tìm hiểu vấn đề một cách thấu đáo. Đồng thời chúng tôi so sánh những điểm dị biệt giữa bản luận với luận điển Bắc truyền, nhằm giúp độc giả thấy được tính chất phong phú và tinh vi trong giáo lý của đức Phật.

Tập sách này không những là tài liệu học tập thiết yếu đối với Tăng Ni trường Cao cấp, mà còn là kim chỉ nam cho những ai có hoài bảo thám hiểm đại dương chánh pháp và khát khao thưởng thức hương vị tinh truyền của giáo lý nguyên thủy do đức Thế Tôn truyền lại.

Cuối cùng, tôi chân thành cảm ơn tập thể Ni sinh năm thứ 4, khóa III của trường đã tận tụy lo việc in ấn để soạn phẩm hoàn thành viên mãn và đến tay Tăng Ni sinh đúng thời hạn.

T.V. Vạn Hạnh, ngày 17 – 09 – 1996

THÍCH PHƯỚC SƠN

Tiểu sử soạn và dịch giả

TIỂU SỬ SOẠN VÀ DỊCH GIẢ

PHẬT ÂM (BUDDHAGHOSA)

Còn gọi là Phật Minh, Giác Âm, Phật Đà Cù Sa, Người ở Phật-đà-già da, nước Ma Kiệt Đà ( Magadaha), thuộc Trung Ấn Độ, vào thế kỷ thứ V. Sư xuất thân trong gia đình Bà-la-môn, ban đầu học Phệ-đà, tinh thông Du-già, Số luận v.v…, về sau, Sư quy y Phật giáo¹, tinh thông các kinh điển. Vì mục đích hoằng truyền Phật pháp, rống tiếng của sư tử mà Sư xoạn các chú thích bộ luận Phát Trí ( Nànadaya), luận Thù Thắng Nghĩa

( Atthasàlini ) và luận Pháp Tập.

Vào năm 409 – 432 Tây lịch kỷ nguyên, Sư vượt biển sang Tích Lan, trú tại Đại tự (Mahà vihàra), theo Trưởng lão Tăng-già-ba-la( Sanghapàla thera) nghiên cứu thánh điển tang trữ tại chùa ấy, rồi đem dịch sang tiếng pàli, và soạn Thanh Tịnh Đạo luận ( Visddhimagga), Thiện

———

¹ Xuất gia tại một ngôi Tự viện gần Bồ Đề Đạo Tràng, do người Tích Lan tạo lập, thọ giáo Trưởng lã Ly Bà Đa ( Revata), học tập Tam tạng Pàli.

Kiến Luật chú tự ( Samantapàsàdikà) chú giải Luật tạng² v.v…Đồng thời, Sư đem giáo nghĩa của Thượng Tọa bộ ra soạn thuật thành một hệ thống hoàn chỉnh. Trong đó, có thể nói Thanh Tịnh Đạo Luận là một tác phẩm toát yếu toàn bộ Tam tạng kinh điển và Luận sớ. Về sau, Sư đem bốn bộ kinh Nikàya dịch sang tiếng Ba-lợi (Pàli), và soạn chú sớ tại chùa Kiền Đà La (Granthakara parivena), xứ A-nỗ-lạp-đạt-phổ-lạp (Anuràdhapura). Giải thích Trường Bộ kinh thì có Cát Tường Duyệt Ý Luận (Sumangalavilàsinì); giải thích Trung Bộ kinh thì có Phá Trừ Nghi Chướng Luận (Papancasùdanì); giải thích Tương Ưng Bộ kinh thì có Hiển Dương Tâm Nghĩa Luận (Sàrtthappakàsinì); giải thích Tăng Chi Bộ kinh thì có Mãn Túc Hi Cầu Luận (Manorathapùranì). Đến khi ấy Tam Tạng Ba Lợi mới cực kỳ hoàn bị.

Những chú thích của Sư không chỉ hạn cuộc chữ nào nghĩa nấy của bản văn, mà bao quát cả các loại giải thích về lịch sử, địa lý, thiên văn, âm nhạc, thực vật, động vật v.v…, đặc biệt, đối với phong tục tập quán của người Ấn Độ cổ đại, Sư còn làm thêm ký thuật liên quan đến những văn hiến trọng yếu dùng để nghiên cứu về Ấn Độ. Người Tích Lan ca ngợi học vấn uyên bác của Sư và cung kính Sư như là Bồ tát Di Lặc tái thế. Lúc cuối đời, Sư trở về cố quốc an hưởng tuổi già. Nhưng trong lịch sử Phật giáo Miến Điện bảo Sư là người Miến Điện,

———

²Sách này còn có tên là Thiện Kiến luật Tỳ Bà Sa; Thiện Kiến luận

khoảng năm 400, từ nước Kim Địa³ vào Tích Lan du học, rồi 3 năm sau, đem kinh điển trở về phục hưng Phật giáo Miến Điện⁴ .

NÀNAMOLI THERA (Na-na-ma-lợi trưởng lão) [1905-1960]

Tôn giả Nànamoli sinh ngày 25-6-1905 tại Anh quốc, thế danh là Osbert Moore (Áo-tư –bá-đặc-ma-nhĩ). Thiếu thời, Tôn giả từng học và tốt nghiệp tại Ngưu Tân Ái Tăc Đặc Học Viện. Trong lúc thế chiến thứ 2 xảy ra, Tôn giả phục vụ trong hàng ngũ Lục quân Anh, và đóng quân tại Ý Đại Lợi. Do nhân duyên dun rủi, Tôn giả cùng người bạn là Harold Musson (Cáp-la-đức Mặc Tốn), đọc được một cuốn sách viết về Phật giáo của người Ý là J.Evolav(Nghệ-a-na); vì thế, hai người phát tâm quy hướng Phật giáo.

Sau khi đệ nhị thế chiến kết thúc, Sư trở về nước, đến năm 1949 Sư cùng Mặc Tốn quyết tâm sang Tích Lan nghiên cứu Phật học, và may mắn được một trưởng lão người Đức là Nại-na-đề-lộ-biện hướng dẫn gia nhập Tăng đoàn, dưới quyền điều khiển của Đại đức Đại-na-nhã-biện-tì-trí-la-na-na. Sang năm sau (1950), hai người thọ Cụ túc với Đại-na-nhã-biện nên tôn vị này làm thầy, và được pháp hiệu là Nànamoli.

Đến năm 49 tuổi (1954), Na-na-ma-lợi chuyên tâm

———

³Kim Địa: ngày nay nằm về hạ lưu Miến Điện cho đến bán đảo Mã-lai-á.

⁴Căn bản Phật Điển nghiên cứu; The Life and Word of Buddhaghosa. (PQĐTĐ, tr 2643 a-c).

nghiên cứu ngôn ngữ Pàli, Tân-cáp-lợi và Miến Điện. Không bao lâu sau đó, Sư rất tinh thông các ngôn ngữ nầy, nhờ vậy có điều kiện nghiên cứu sâu về Phật pháp, về trở thành một học giả uyên thâm. Từ đó, Sư cộng tác với Hiệp hội Thánh điển Pàli để phiên dịch các kinh luận Pàli sau đây sang Anh văn:

1. Thanh Tịnh Đạo luận (Visuddhimagga);

2. Vô Ngại Giải Đạo (Patisambhidà-magga)

3. Chỉ Đạo luận (Nettipakarana);

4. Tạng luận Thích (Pitakopadesa).

Ngoài ra, Sư còn viết về Lịch sử đức Phật và dịch kinh Trung bộ. Chừng ấy công trình phiên dich cũng đủ chứng minh trình độ Phật học uyên thâm của Sư.

Sư sống rất giản dị, tuân thủ giới luật một cách tinh nghiêm⁵. Tính tình hòa nhã, trầm lặng, ít nói, và mỗi lời nói của Sư là lời vàng ngọc, đầy tính chất trí tuệ và truyền cảm. Sư xem việc sinh tử nhẹ như long hồng. Thế nên, trong lúc chiến tranh , đã bao lần đối diện với cái chết, nhưng Sư đều thoát khỏi.

Sư viên tịch năm 1960. Từ lúc xuất gia cho đến lúc xả báo thân, ròng rã 11 năm trời, Sư cống hiến trọn vẹn cho sự nghiệp phiên dịch kinh điển, và truyền bá chánh pháp. Sư mất sớm, thật là một sự tổn thất lớn đối với Phật giáo⁶.

———

⁵Trong suốt 11 năm trường, Sư chỉ mặc ròng y vàng, tượng trưng cho sự thanh khiết, vá cũng hiếm khi xỏ chân vào dép.

⁶ Tây Dương Phật giáo học giả truyện, William Periris soạn bằng Anh văn, Mai Nãi Văn dịch ra Hán văn, xb 1986, tr.73.

LIỄU THAM HAY DIỆP QUÂN (1916-1985)

Sư sinh năm 1916, tại tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, xuất gia lúc còn trẻ, được pháp hiệu là Liễu Tham. Sau đó, Sư tham học với Đại sư Thái Hư tại viện Giáo lý Hán tạng. Năm 1944, gặp cơ duyên thuận tiện, Đại sư cho phép Sư cùng Quang Tông và Bạch Tuệ sang Tích Lan du học. Từ năm 1953-1956, Sư dốc tâm học Anh văn và Pàli văn, đồng thời theo nhà học giả Pàli Bát Nhã Nan Đà (Pannanda) chuyên nghiên cứu Thanh Tịnh Đạo Luận. Thế rồi, Sư đem phần luận văn học được mỗi ngày dịch sang Hán văn. Sang năm 1957, Sư trở về nước mang theo bản Thanh Tịnh Đạo Luận đã dịch, rồi cho ấn hành chừng 100 bản để đáp ứng nhu cầu học Phật của người trong nước. Sau đó, vì hoàn cảnh khó khăn, Sư phải hoàn tục. Đến năm 1978, Sư mới có thì giờ đem bản dịch còn nhiều lầm lẫn trước kia ra hiệu đính, tới năm 1980 thì hoàn chỉnh. Nhân bài phát biểu của Sư đăng trên tạp chí “Lan Khải chi Quang Báo”, các học giả trong nước thấy rõ giá trị của dịch phẩm, nên yêu cầu Sư cho xuất bản. Do vậy, Nhà xuất bản Hoa Vũ đã ấn hành thành 3 tập vào năm 1987.

Sư nổi tiếng thông minh từ bé, đước duyên lành sang Tích Lan du học trong 14 năm (1944-1957). Sau khi về nước, do nghịch cảnh, Sư phải trở về thế tục, nhưng vẫn lấy việc nghiên cứu Phật học và nghiên Phật học và phiên dịch kinh điển làm sự nghiệp. Ngoài bản dịch trên, Sư còn dịch kinh Pháp cú và Nhiếp A Tì Đạt Ma Nghĩa luận thuộc về hệ thống Nam tạng. Sư viên tịch vào năm 1985 tại quê nhà.⁷

———

⁷PQĐTĐ, tr. 165. a; Thanh Tịnh Đạo luận, quyển thượng, Đài Loan

LIST OF ABBREVIATIONS USED

(BẢNG TRA CHỮ TẮT)

A.Anguttara Nikàya: Kinh Tăng Chi Bộ.

AA. Anguttara Nikàya Atthakathà (Commentary):

Manorathapùranì: Tăng Chi Bộ Kinh Nghĩa Thích.

Cp. Cariyàpitaka: Hành Tàng.

Dh. Dhammapada Atthakathà (Commentary): Pháp Cú

Thí Dụ.

Dhs. Dhammasanganì: Pháp Tụ Luận.

DhsA. Dhammsanganì Atthakathà (Commentary):

Atthasàlinì: Pháp Tụ Luận Nghĩa Thích.

DhsAA. Dhammasanganì Tìkà (Sub-commentary): Mùla

Tìkà (pt. 1) Dhk. Dhàtukathà: Giới Luận.

D. Dìgha Nikàya Atthakathà (Commentary):

Sumangalavilàsinì: Trường Bộ Kinh Chú Thích.

It. Itivuttaka: Phật Thuyết Như Vậy.

Jà. Jàtaka ( Fausboll’s ed.): Kinh Bản Sinh ( chuện tiền thân).

Kv. Kathàvatthu: Luận Sự.

Mv. Mahàvamsa: Đại Sử.

———

Xb. 1987.

M. Majjhima Nikàya: Kinh Trung Bộ.

MA. Majjhima Nikàya Atthakathà (Commentary):

Papancasùdanì: Trung Bộ Kinh Chú Thích.

Miln. Milinda-panhà: Di Lan Đà Vương Vấn Kinh.

Netti. Netti-pakarana: Chỉ Đạo Luận.

NdI. Mahà Niddesa: Đại Nghĩa Thích.

Nd2. Cùla Niddesa (Siamese ed.): Tiểu Nghĩa Thích.

Ps. Patisambhidàmagga Atthakathà (Commentary): Saddhammappakàsinì (Sinhalese Hewavitarne ed.): Vô Ngại Giải Đạo chú Thích.

Ptn1. Patthàna, Tika Patthàna

Ptn2. Patthàna, Duka Patthàna ( Siamese and Burmese eds.)

Pm. Paramattha-manjùsà, Visuddhimagga Atthakathà (Commentary) = Mahà Tìkà (Vis. Chs. I to XVII Sinhalese Vidyodaya ed.; Chs. XVIII to XXIII Burmese ed.) Thanh Tịnh Đạo Luận Chú Thích.

Pe. Petakopadesa: Tạng Luận Thích.

Pv. Petavatthu: Ngạ Quỷ Sự.

S. Samyutta Nikàya: Kinh Tương Ưng Bộ.

SA. Samyutta Nikàya Atthakathà ( Commentary): Sàratthappakàsinì: Tương Ưng Bộ Kinh Chú Thích.

Sn. Sutta-nipàta: Kinh Tập.

SnA. Sutta-nipàta Atthakathà ( Commentary): Paramatthajotikà: Kinh Tập Chú Thích.

Thag. Thera-gàthà: Trưởng Lão Tăng Kệ.

Ud. Udàna: Tự Thuyết Kinh.

Vbh. Vibhaíga: Phân Biệt.

VbhA. Vibhaíga Atthakathà (Commentary): Sammohavinodanì: Phân Biệt Chú Thích.

VbhAA. Vibhanga TìKà (Sub-commentary): Mùla-Tìkà (pt. 2)

Vv. Vimàna-vatthu: Thiên Cung Sự.

Vin. i. Vinaya Pitaka (3)- Mahàvagga: Đại Phẩm.

Vin.ii. Vinaya Pitaka (4)- Cùlavagga: Tiểu Phẩm.

Vin. iii. Vinaya Pitaka (1)- Suttavibhanga 1: Kinh Phân Biệt 1.

Vin. iv. Vinaya Pitaka (2)- Suutavibhanga 2: Kinh Phân Biệt 2.

Vin. v. Vinaya Pitaka (5)- Parivàra: Phụ Tùy.

Vis. Visuddhimagga (P.T.S.ed. and Harvard Oriental Series ed.): Thanh Tịnh Đạo Luận.

Dẫn Nhập

DẪN NHẬP

Thanh Tịnh Đạo là gì? Chữ Thanh Tịnh ở đây phải hiểu là Niết Bàn. Vì Niết bàn không có tất cả cấu uế, nên hoàn toàn Thanh tịnh. Thanh Tịnh Đạo là còn đường dẫn đến sự thanh tịnh ấy, cách đi đến gọi là con đường.

Trong vài trường hợp, con đường dẫn đến thanh tịnh được dạy là do tuệ quán (quán về Vô thường, Khổ và Vô ngã), như kinh nói:

“Tất cả hành vô thường

Với tuệ quán thấy vậy

Đau khổ được nhàm chán

Chính con đường Thanh tịnh”.

(Pháp cú 277)

Khi thì được bảo là do Thiền định và Trí Tuệ, như kinh nói:

“Người có Thiền có trí,

Nhất định gần Niết bàn”.

(Pc. 372)

Khi thì được giảng là do nghiệp, như nói:

“Nghiệp minh và chánh pháp

Giới, tối thượng sinh mạng

Chính nhờ các pháp trên

Khiến chúng sinh thanh tịnh”.

(Trung bộ III. 262)

Khi thì được giảng là do giới, như nói:

“Ai luôn luôn trì giới

Trí tuệ khéo định tĩnh

Chí siêng năng dõng mạnh

Vượt bộc lưu khó vượt”.

Và có trường hợp được giảng là do Bốn niệm xứ, như khi nói: “Nầy các Tỳ kheo, con đường nầy là con đường duy nhất để thanh tịnh các hữu tình… để chứng Niết bàn, đó là Bốn niệm xứ. ⁸

Nhưng nếu nói một cách đầy đủ thì con đường dẫn đến thanh tịnh chính là ba môn học vô lậu: Giới, Định và Tuệ. Sự tu tập tăng thượng giới được nêu bằng Giới; tu tập tăng thượng tâm được nêu bằng Định; và tu tập tăng thượng tuệ, bằng Tuệ. Hoặc là: Giáo lý tốt đẹp chặng đầu được nêu bằng Giới; giáo lý tốt đẹp ở chặng giữa được nêu bằng Định; và giáp lý tốt đẹp ở chặng cuối được nêu bằng Tuệ. Chính bài kệ 183 trong kinh Pháp cú tóm tắt ba ý nghĩa trên:

———

⁸ Trường bộ II, tr. 290.

“Không làm nọi điều ác

Thành tựu các hạnh lành

Giữ tâm ý trong sạch

Chính lời chư Phật dạy”.

Câu kệ đầu nói về Giới, câu thứ hai nói về Định và hai câu cuối nói về Tuệ.

Lại nữa, điều kiện cần thiết để chứng ba minh chính là Giới; điều kiện cần thiết để đạt được lục thông là Định, và điều kiện cần thiết để đắc bốn Vô ngại giải chính là Tuệ. Hoặc là: Đề phòng vi phạm những ô nhiễm nhờ Giới; đề phòng các ám ảnh của ô nhiễm là nhờ Định; đề phóng các tùy miên (khuynh hướng nội tại dẫn đến ô nhiễm) là nhờ Tuệ.

Kinh còn nói rõ: “Lý do đắc quả Dự lưu và Nhất lai là nhờ Giới, quả Bất hoàn nhờ Định, và quả A La Hán là nhờ Tuệ”. Vì bậc Dự lưu và Nhất lai được gọi là “người thành tựu viên mãn các phẩm loại của Giới”, bậc Bất hoàn gọi là “viên mãn Định”, và A La Hán gọi là “viên mãn Tuệ”.

Phần I - GIỚI

PHẦN THỨ NHẤT

GIỚI

Chương 1: Giảng nghĩa về giới

Chương 1

GIẢNG NGHĨA VỀ GIỚI

Muốn đạt đến đạo quả thanh tịnh đương nhiên phải áp dụng ba môn học Vô lậu là Giới, Định và Tuệ. Trước hết hãy nói về Giới. Nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của Giới, Kinh Tương Ứng I, tr. 13 có bài kệ:

“ Người trú giới có trí

Tu tập tâm và Tuệ

Nhiệt tâm và thận trọng

Tỳ kheo ấy thoát triền”.

Trú giới nghĩa là đứng vững trên đất giới. Chỉ có người thực sự thành tựu trọn vẹn giới, mới được gọi là “Trú giới”. Có trí có tuệ do nghiệp sinh. Tu tập tâm

Và tuệ là tu tập cả đinh và tuệ. Tâm ở đây chỉ Định, còn Tuệ là quán. Nhiệt tâm là có nghị lực, không thối chí. Thận trọng là có tuệ giác, luôn luôn phòng hộ các căn.Thoát triền: như người cầm con giao bén phát quang một bụi tre rậm rạp chằng chịt.

Để giúp cho mọi người thấy rõ nội dung của giới, chúng ta sẽ lần lượt bàn về các vấn đề sau:

1. Định nghĩa về giới.

2. Đặc tính và nhiệm vụ của giới.

3. Lợi ích của giới.

4. Chủng loại của giới.

1. Định nghĩa: Giới có nghĩa là chế ngự theo năm cách như sau: Chế ngự với sự chế ngự của giới bổn pàtimokkha; chế ngự bằng tỉnh giác; chế ngự bằng tri kiến; chế ngự bằng kham nhẫn; chế ngự bằng tinh tấn. Giới có nghĩa là kết hợp, vì nó kết hợp ba nghiệp thân, khẩu, ý, hướng đến con đường thánh thiện. Giới có nghĩa là nền tảng, vì nó làm cơ sở cho các thiện pháp phát sinh. Giới còn có nghĩa là thanh lương, vì nó làm cho người giữ giới cảm thấy thanh tâm mát mẻ.

2. Nhiệm vụ của giới: Nhằm ngăn chận và chấm dứt các tà hạnh, ngõ hầu thành tựu các chánh hạnh, Luật tạng nói: “Giới là để chế ngự, chế ngự là để khỏi hội hận, không hối hận là để được hân hoan, hân hoan là để được hỉ, hỉ là để được khinh an, khinh an là để được lạc, lạc để được định, định để được chánh kiến, chánh kiến để được vô dục, vô dục để được ly tham, ly tham để được giải

thoát, giải thoát để có giải thoát tri kiến, giải thoát tri kiến để đi đến vô thủ trước Niết bàn. (Vin, V, 164).

3. Lợi ích của giới: có năm lợi ích của giới như sau:

• Người có giới đức sẽ hưởng được gia tài pháp bảo nhờ tinh cần;

• Được tiếng tốt đồn xa;

• Không sợ hãi rụt rè khi đến trước các hội chúng đông đảo;

• Khi chết tâm không rối loạn;

• Sau khi mệnh chung được sinh vào thiện thú, cõi trời. ⁹

Tạng luật còn kể mười lợi ích khác như sau:

1. Vì để thu nhiếp chúng Tăng.

2. Vì muốn cho chúng Tăng hoan hỉ.

3. Vì muốn cho chúng Tăng sống an lạc.

4. Vì để hàng phục những kẻ khác giới.

5. Vì để cho những người có tàm quí được an ổn.

6. Vì để cho những người không tin tưởng phải tin tưởng.

7. Vì để cho những người đã tin càng thêm tin.

8. Vì muốn đoạn trừ các pháp hữu lậu trong hiện tại.

9. Vì muốn đoạn trừ các pháp hữu lậu trong tương lại.

10. Vì muốn cho nếp sống phạm hạnh được tồn tại lâu dài.¹⁰

———

⁹ Kinh Trường Bộ II tr. 86.

¹⁰ Căn bản Thuyết nhất thiết hữu bộ Tỳ-nại-da, Đ. 23 tr. 629b

4. Phân loại về giới:

a. Giới thuộc một loại: Giới mạng đặc tính kết hợp.

b. Giới thuộc hai loại: Chỉ trì và Tác trì. Không làm những gì do Phật cấm là “Chỉ trì”, làm những gì do Phật chế định là “Tác trì”.

Giới tạm thời và giới trọn đời: Giới tạm đời là được thọ vời thời gian hạn định, giới trọn đời là thọ trì đến khi mạng chung.

Giới thế gian và Giới xuất thế gian: Giới thế gian là giới thuộc phạm vi hữu lậu. Giới xuất thế gian là giới thuộc lãnh vực vô lậu.

c. Giới thuộc ba loại: Giới bậc hạ, bậc trung và bậc thượng: Giới thọ trì vì mưu cầu danh lợi là giới bậc hạ; vì ham quả báo công đức là giới bậc trung; vì tôn trọng giới pháp là giới bậc thượng. Hoặc, giới có động lực tham ái, còn tái sinh là giới bậc hạ; giới thực hành vì mục đích giải thoát riêng mình là giới bậc trung; thực hành giới Ba-la-mật vì mục đích giải thoát cho chúng sinh là giới bậc thượng.

Giới Vị kỷ, vị tha và vị pháp: Giới thực hành vì bản thân là giới vị kỷ; giới thực hành vì quan tâm đến thế gian là giới vị tha; giới thực hành vì tôn trọng Pháp và Luật là vị pháp.

Giới thanh tịnh, bất tịnh và khả nghi: Giới được tuân thủ trọn vẹn, hoặc phạm tội đã sám hối, gọi là giới thanh tịnh; vi phạm mà chưa xám hối, gọi là giới không thanh tịnh; một người đang nghi ngờ không biết mình có phạm giới hay không phạm, gọi là giới khả nghi.

d. Giới thuộc bốn loại: Giới của Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, giới của người chưa thọ cụ túc, và giới của người tại gia.

Giới chỉ dành riêng cho tỳ kheo, gọi là giới Tỳ kheo, gồm có 250 giới (theo Bắc truyền), và 227 giới (theo Nam truyền); giới dành riêng cho Tỳ kheo ni, gọi là Giới Tỳ kheo ni, gồm có 311 giới (theo Nam truyền), 348 giới (theo Bắc truyền). Mười giới của Sa di và Sa di ni là Giới của người chưa thọ cụ túc, giới của người tại gia gồm 5 giới, hoăc 8 giới, hoặc 58 giới của Bồ - tát ( theo Bắc truyền).

Giới tự nhiên, giới theo cổ tục, giới tất yếu, và giới do nhân đời trước. Người không cần gắng giữ giới mà không hề phạm giới, gọi là giới tự nhiên; mỗi bộ lạc, địa phương có luật lệ riêng, gọi là giới theo phong tục; giới của mẹ Bồ-tát khi Bồ-tát nhập thai “không có tư tưởng dục nhiễm” gọi là giới tất yếu; giới của người sinh ra đã thanh tịnh như trường hợp tôn giả Ca Diếp, gọi là giới do nhân sinh đời trước.

đ. Giới thuộc năm loại: Giới thanh tịnh hữu hạn, thanh tịnh vô hạn, thanh tịnh đã viên mãn, thanh tịnh không dính mắc và thanh tịnh đã tịnh chỉ:

- Giới của người chưa nhập Tăng chúng, gọi là Giới thanh tịnh hữu hạn.

- Giới của những người đã nhập Tăng chúng, đã thọ gọi là cụ túc, gọi là giới thanh tịnh vô hạn.

- Giới của phàm phu có đức hạnh, chuyên hành thiện, đang viên mãn bậc hữu học, gọi là giới thanh tịnh đã viên mãn.

- Giới của bậc hữu học không dính mắc tà kiến, gọi là giới không dính mắc.

- Giới của bậc La Hán, gọi là giới đã tịnh chỉ, vì không có cấu uế.

Ngoài ra, Patisambhidà còn phân loại giới thành ra bốn mươi bảy loại tất cả.

Nếu người giữ giới không thanh tịnh, phạm giới, thì có các trường hợp xảy ra: Giới bị rách nát, giới bị lủng, giới bị hoen ố, giới bị lốm đốm.

- Khi một người phạm giới do vì lợi dưỡng, tiếng khen, hay vì dục vọng sai khiến, thì gọi là giới bị rách nát, như tấm vải bị cắt ở ngoài biên.

- Nhưng nếu vị ấy phạm giới trong lúc đang tu học tiến bộ, thì gọi là giới bị lủng, như tấm vải bị cắt ở giữa.

- Khi một người phạm giới liên tiếp hai, ba lần, thì gọi là giới bị hoen ố, như một con bò đen, bỗng có một mảng lông khác màu ở trên mình.

- Khi vị ấy phạm giới thường xuyên thì gọi là giới bị lốm đốm, như một con bò màu vàng, lại có nhiều lốm đốm khắp mình.

Một người thiếu giới hạnh thì không thể làm chư Thiên hoan hỷ, mà còn trở thành kẻ ngoan cố đối với các bạn đồng phạm hạnh.

- Vị ấy đau khổ khi phạm giới, vì bị chỉ trích và hối hận khi thấy những người giữ giới được tán dương.

- Người ấy vô giá trị, vì không đem lại quả báo tốt đẹp cho các thí chủ.

- Người ấy khó làm cho sạch, như thùng phân dơ lâu năm, như một khúc gỗ mục trên giàn hỏa, vì không phải người xuất gia, cũng không phải cư sĩ. Mặc dù tự xưng là Tỳ kheo mà không phải là Tỳ kheo, nên giống như con lừa đi theo bầy bò.

- Vị ấy luôn nóng nảy, như kẻ thù của mọi người. Sống chung với vị ấy khó khăn, như sống chung với một xác chết. Mặc dù vị ấy đa văn, nhưng vị ấy không đáng được các bậc đồng phạm hạnh cung kính.

- Vị ấy không thể đạt được các quả thù thắng, như người mù không thể thấy sắc.

- Vị ấy bất cẩn với diệu pháp, như kẻ nghèo sống trong một đất nước phú cường. Mặc dù vị ấy tưởng mình hạnh phúc, nhưng kỳ thực rất đau khổ, vì phải gặt hái những ác quả do sự phạm giới đem lại.¹¹

Trái lại, người giữ giới trọn vẹn là: Không vi phạm các học xứ, sám hối những giới đã phạm, không có các sự trói buộc của dục vọng, không khởi những ác pháp như phẫn nộ, hận thù, độc đoán, khinh thường, đố kỵ, bỏn sẻn, lừa dối, gian lận, cứng đầu, kiên căng, ngã mạn, cao ngạo, kheo khoang, lơ đễnh, và thường khởi những đức tính như ít muốn, biết đủ, viễn ly. ¹²

Cách sử dụng bốn sự cũng dường liên quan đến giới hạnh: dùng như kẻ trộm, dùng như kẻ mắc nợ, dùng như hưởng gia tài tổ tiên, dùng như người chủ.

———

¹¹ Kinh Hỏa tụ, A. IV, tr. 128-34.

¹² Trung bộ kinh, số 7 và số 24.

- Một người không giới đức sử dụng bốn vật dụng được cúng dường, ngay cả sự có mặt trong Tăng chúng, gọi là dùng như kẻ trộm.

- Một người có giới mà không chân chánh giác sát trong khi dùng bốn vật cúng dường, thì gọi là dùng như kẻ mắc nợ.

- Trái lại, sử dụng bốn vật cúng dường để đạt được bảy bậc Hữu học (bốn đạo, ba quả), thì gọi là dùng như hưởng gia tài của tổ tiên, vì họ là những người con của Như Lai, họ dùng những vật dụng như thừa hưởng gia tài của cha để lại.

- Một vị đã đoạn trừ hết phiền não, không còn bị các dục sai sử, là dùng các vật cúng dường như người chủ.

Chương 2: Hạnh đầu đà - khổ hạnh

Chương 2

HẠNH ĐẦU ĐÀ-KHỔ HẠNH

(Dhutanga-niddesa)

A. SỐ LƯỢNG CÁC PHÁP KHỔ HẠNH

Khi một Thiền giả theo đuổi con đường giới luật, quyết tâm kiện toàn các đức tính như ít muốn, biết đủ, viễn ly, độc cư, tinh cần v.v…, mong đạt đến đạo quả giải thoát, đức Thế-tôn cho phép thực hành mười ba pháp Khổ hạnh sau đây:

1. Hạnh mặc y phấn tảo.

2. Hạnh chỉ mặc ba y.

3. Hạnh sống bằng khất thực.

4. Hạnh khất thực theo thứ lớp.

5. Hạnh nhất tọa thực.

6. Hạnh chỉ ăn một bát.

7. Hạnh không ăn đồ dư tàn.

8. Hạnh ở rừng.

9. Hạnh ở gốc cây.

10. Hạnh ở giữa trời.

11. Hạnh ở nghĩa địa.

12. Hạnh nghĩ chỗ nào cũng được.

13. Hạnh ngồi không nằm.

B. Ý NGHĨA CÁC PHÁP KHỔ HẠNH

Các pháp khổ hạnh trên được bộ luận nầy định nghĩa như sau:

1. Hạnh mặc y phấn tảo: Phấn tảo (pamsukùla: bụi bặm): Loại vải bị vứt bỏ ở những đống rát bên đường, nghĩa địa, hay những đống phân. Một người đã thọ giới nầy chỉ mặc một y trong những loại sau: Vải lấy từ nghĩa địa; từ cửa hàng; từ đường cái; từ hố phân; từ giường trẻ; vải tấy uế; vải từ chỗ tắm; vải bị cháy, bị gia súc ăn, bị kiến ăn, bị chuột ăn; vải rách ở biên, rách ở đầu; vải làm cờ; vải bỏ ở điện thờ, y của nhà khổ hạnh; vải từ cuộc lễ; vải do thần thông biến hóa (tức tấm y do pháp Phật biến hóa lúc Ngài nói “ Thiện-lai Tỳ-kheo”, thì pháp phục tự nhiên xuất hiện trên vị nầy, nhờ công đức đời trước của thầy); vải trên xa lộ; vải gió bay; vải do thiên thần bố thí; vải trôi giữa biển.

2. Hạnh chỉ mặc ba y: Đó là y Tăng già lê, thượng y và hạ y.

3. Hạnh sống bằng khất thực: Chỉ nhận thức ăn do đi khất thực mà được.

4. Hạnh khất thực theo thứ lớp: Đi từ nhà nầy đến nhà khác, không chừa một nhà nào ở khoảng giữa.

5. Hạnh nhất tọa thực: Ăn một lần mà thôi, đứng lên rồi, không ngồi xuống ăn lại.

6. Hạnh chỉ ăn một bát: Chỉ ăn những gì đã xin được trong bát, không nhận thêm bát thứ hai.

7. Hạnh không ăn đồ dư tàn: Không ăn đồ ăn thừa, và không nhận đồ ăn sau khi ăn xong.

8. Hạnh ở rừng: Vị nầy chỉ sống trong rừng.

9. Hạnh ở gốc cây: Vị nầy chỉ sống dưới gốc cây.

10. Hạnh ở giữa trời: Vị nầy chỉ sống ở ngoài trời.

11. Hạnh ở nghĩa địa: Vị nầy chỉ sống ở các nghĩa địa.

12. Hạnh nghĩ chổ nào cũng được: Ai phân phối cho mình chỗ nào cũng đều chấp nhận.

13. Hạnh ngồi không nằm: Khi ngủ cũng ngồi chứ không nằm.

C. PHƯƠNG PHÁP THỌ TRÌ, CẤP BẬC VÀ LỢI ÍCH

1. Hạnh mặc phấn tảo y:

a. Cách thức thọ trì: Người thọ trì hạnh nầy nói lên một trong hai lời nguyện như sau: “Tôi nguyện giữ khổ hạnh phấn tảo y” hoặc “Tôi nguyện giữ khổ hạnh phấn tảo y” hoặc “Tôi từ chối những y do gia chủ cúng dường”.

b. Gồm ba cấp bậc: Cấp thượng, giữ một cách nghiêm ngặt, chỉ lượm vải ở nghĩa địa vầ làm y. Cấp trung, giữ một cách trung bình, lượm vải do người khác bỏ. Cấp hạ, lượm vải do một Tỳ kheo khác cho mình bằng cách đặt dưới chân.

c. Lợi ích: Vị nầy không đau khổ do phải giữ gìn y phục; sống không tùy thuộc vào người khác; không sợ trộm cướp; không có sự thèm muốn đối với y phục.Vì những vải ấy dễ kiếm, ít giá trị; nhờ đó sẽ phát sinh kết quả ít muốn, biết đủ và tin tấn tu tập.

2.Hạnh ba y:

a. Cách thức thọ trì: Giới nầy được thọ trì bằng cách nói: “Tôi giữ giới mặc ba y” hoặc “Tôi không nhận cái y thứ tư”.

b. Các cấp bậc: Cấp thượng, khi nhuộm phải nhuộm từng cái, nhuộm xong thay khác để nhuộm tiếp. Cấp trung, khi nhuộm có thể dùng một miếng vải vàng thay cái y nầy để nhuộm . Cấp hạ, có thể mượn y của Tỳ kheo khác mặc để nhuộm.

c. Lợi ích: Vị nầy đi đâu cũng chỉ mang theo ba y như chim mang đôi cánh, không tích trữ, sống đạm bạc, từ bỏ tánh tham y phục, sống viễn ly.

3.Hạnh khất thực:

a. Cách thức thọ trì: Giới nầy được thọ trì bằng cách nói: “Tôi thọ trì hạnh khất thực hằng ngày”, hoặc “Tôi không nhận đồ ăn để dành (tàn thực)”. Người đã thọ giới nầy không được nhận mười bốn thứ thực phẩm sau đây: bữa ăn do cư sĩ cúng dường cho chư Tăng; bữa ăn cũng cho một Tỳ kheo đặc biệt, bữa ăn do người ta mời; bữa ăn được mời do một phiếu ăn; bữa ăn vào một ngày lễ trai giới Uposatha; bữa ăn vào ngày rằm; bữa ăn vào ngày đầu tháng; bữa ăn dành cho khách; bữa ăn cho kẻ lữ hành; bữa ăn cho người bệnh; bữa ăn cho kẻ nuôi

bệnh; bữa ăn cúng cho một trú xứ nào đó; bữa ăn được bố thí tại một ngôi nhà chính (dhurabhatta); bữa ăn cúng theo thứ tự.

b.Ba cấp bậc: Cấp thượng, nhận đồ ăn do người ta đem đến trước mặt và sau lưng (đi qua rồi thí chủ mới chạy theo cúng). Cấp trung, có thể ngồi chờ người ta mang đồ ăn đến. Cấp hạ, có thể ăn đồ ăn được hứa mang đến hôm sau và hôm sau nữa.

b. Lợi ích: Sự sống không lệ thuộc vào kẻ khác; sự phóng dật được trừ khử, mạng sống được thanh tịnh; thực hành các học pháp dẽ đạt được kết quả.

4. Hạnh khất thực theo thứ lớp:

a. Cách thức thọ trì: Thọ trì hạnh nầy bằng cách phát nguyện: “Tôi theo hạnh khất thực tuần tự” , hoặc “ Tôi không khất thực bằng cách lựa chọn”.

b. Ba cấp bậc: Cấp thượng, không nhận đồ ăn mang đến từ trước mặt hoặc từ sau lưng. Cấp trung, có thể nhận đồ ăn đem đến từ trước mặt, hoặc từ sau lưng. Cấp hạ , ngồi đợi đồ ăn mang đến nội ngày hôm ấy.

c. Lợi ích: Vị nầy từ bỏ sự quyến luyến đối với các gia đình; có long từ mẫn một cách bình đẳng; tránh được sự ràng buộc bởi một gia đình.

5. Hạnh nhất tọa thực:

a. Cách thức thọ trì: Hạnh nầy được thọ trì bằng cách lập nguyện: “ Tôi nguyện theo hạnh nhất tọa thực”, hoặc “ Tôi không ăn nhiều lần”.

b. Ba cấp bậc: Cấp thượng. không được ăn nhiều hơn những gì mình đã lấy một lần vào bát. Cấp trung, lúc

đang ăn có thể nhận thêm thức ăn bỏ vào bát. Cấp hạ, có thể ăn đến lúc rời chỗ mới thôi.

c. Lợi ích: Vị nầy ít bệnh, ít não, thân thể nhẹ nhàng, có sức khỏe, có một đời sống hạnh phúc, loại trừ được lòng tham vị ngon và sống thiểu dục tri túc.

6. Hạnh ăn một bát:

a. Cách thức thọ trì: Được thọ trì bằng cách phát nguyện: “ Tôi giữ hạnh ăn một bát”, hoặc “ Tôi từ chối ăn bát thứ hai”.

b. Ba cấp bực: Cấp thượng, không được ném bỏ thức ăn không vừa ý. Trừ xác mía. Cấp trung, được bẻ nhỏ đồ ăn trong khi ăn. Cấp hạ, được bẻ nhỏ thức ăn bằng tay hoặc bằng răng.

c. Lợi ích: Lòng tham vị ngon được đoạn trừ; mong cầu thái quá được từ bỏ; thấy rõ mục đích và lượng thức ăn vừa đủ.

7. Hạnh không ăn đồ dư tàn:

a. Cách thức thọ trì: Người thọ hạnh nầy phát nguyện: “ Tôi thọ giới không ăn tàn thực” , hoặc “ Tôi từ chối đồ ăn thêm”.

b. Ba cấp bậc: Cấp thượng, khi đã chứng tỏ mình ăn vừa đủ thì không được nhận thêm thưc ăn nữa. Cấp trung, vẫn có thể ăn thêm sau khi đã nói thôi. Cấp hạ, có thể tiếp ăn sau khi rời khỏi chỗ.

c. Lợi ích: Khỏi bị bội thực, khỏi cất giữ thức ăn, khỏi tìm kiếm thêm đồ ăn.

8. Hạnh ở rừng:

a. Cách thức thọ trì: Người theo hạnh nầy phát nguyện: “ Tôi lập hạnh sống ở rừng” hoặc “ Tôi không ở một trú xứ trong xóm làng”.

b. Ba cấp bâc: Cấp thượng, người nầy phải luôn luôn trở về rừng vào lúc bình minh. Cấp trung, có thể cư trú tại một khu làng vào bốn tháng mùa mưa. Cấp hạ, có thể ở trong làng luôn cả mùa đông.

c. Lợi ích: Tâm hành giả không bị dao động bởi những sắc pháp không thích đáng; thoát khỏi những lo âu, từ bỏ bám víu vào cõi đời và hưởng được lạc thú độc cư.

9. Hạnh ở gốc cây:

a. Cách thức thọ trì: Người theo hạnh nầy phát nguyện: “ Tôi theo khổ hạnh ở gốc cây”, hoặc “ Tôi từ chối một mái nhà”.

b. Ba cấp bậc: Cấp thượng, không được phép quét dọn sạch sẽ góc cây đã chọn. Cấp trung, có thể nhờ người nào đó quét dọn gốc cây. Cấp hạ, có thể sai chú tiểu trong chùa quét dọn sạch sẽ, trải cát bằng phẳng xung quanh gốc cây.

c. Lợi ích: Dễ quán vô thường khi thấy lá cây luôn thay đổi, đoạn trừ được long tham về trú xứ, phù hợp với nếp sống ít muốn.

10. Hạnh ở ngoài trời:

a. Cách thức thọ trì: Được thọ trì bằng cách phát nguyện: “Tôi tu hạnh ở giữa trời”, hoặc “Tôi từ chối mái nhà và gốc cây”.

b. Ba cấp bậc: Cấp thượng, không được ở gần một gốc cây, hang đá hay nhà, phải dùng một tấm y làm lều mà ở giữa trời. Cấp trung, được ở gần cây, hang đá hay nhà. Cấp hạ, có thể ở dưới một hốc đá không có ống máng, hoặc dưới lều bằng cành cây.

c. Lợi ích: Khỏi bị những chướng ngại do chỗ trú gây ra, trừ được hôn trầm biếng nhác, sống không ràng buộc, muốn đi đâu cũng được.

11. Hạnh ở nghĩa địa:

a. Cách thức thọ trì: Người theo hạnh nầy phát nguyện: “ Tôi lập hạnh sống tại nghĩa địa”, hoặc “ Tôi từ chối chỗ trú không phải nghĩa địa”.

b. Ba cấp bậc: Bậc thượng, phải sống tại những nơi luôn luôn có tử thi được thiêu đốt và tang lễ. Bậc trung, được sống tại những nơi chỉ có một trong những điều ấy. Bậc hạ, có thể sống tại một nơi chỉ có đặc tính của một nghĩa địa.

c.Lợi ích: Hành giả được sự tưởng niệm về cái chết, sống tinh tấn, tưởng bất bất tịnh luôn hiện tiền, tham dục biến mất, có tỉnh giác cao độ, từ bỏ ba kiêu mạn về sự sống, tuổi trẻ về vô bệnh, chinh phục được sợ hãi khiếp đảm.

12. Hạnh nghỉ ở đâu cũng được:

a. Cách thức thọ trì: Được thọ trì bằng cách phát nguyện: “ Tôi giữ hạnh nghỉ đâu cũng được”, hoặc “ tôi từ bỏ long tham đắm sàng tọa”.

b. Ba cấp bậc: Bậc thượng, không được hỏi thăm về trú xứ dành cho mình. Bậc trung, được phép hỏi, nhưng

không được đi quan sát trước. Bậc hạ, được đi quan sát trước và nếu không thích có thể chọn một chỗ ở khác.

c. Lợi ích: Có thể tùy hỉ với những gì mình có được, có tâm nghĩ tưởng đến những bạn đồng phạm hạnh, từ bỏ so đo cao thấp, bỏ tâm thuận nghịch, đóng cái cửa tham muốn.

13. Hạnh ngồi không nằm:

a. Cách thức thọ trì: Được thọ trì bằng cách phát nguyện: “ Tôi giữ hạnh ngồi, không nằm”, hoặc “ Tôi sẽ không nằm”.

b. Ba cấp bậc: Bậc thượng, không được dùng một chỗ tựa lưng hay dây vải nịt lưng. Bậc trung, được dùng bất cứ thứ nào trong những phương tiện ấy. Bậc hạ, được dùng một chỗ tựa, một băng vải, một nịt lưng, một gối dựa.

c. Lợi ích: Thói lười biếng bị cắt đứt, dễ chú tâm vào đề tài thiền quán, dễ tinh cần tinh tấn.

Nói chung, phương pháp tu khổ hạnh thường có những hiệu quả tích cực, và khái quát có thể chia thành mấy hạng người sau: có người tu khổ hạnh mà không giảng về khổ hạnh; có người giảng về khổ hạnh mà không phải là người tu khổ hạnh; có người không giảng cũng không tu; có người vừa giảng vừa tu.

Pháp khổ hạnh thường đi đôi với năm tác dụng: ít muốn, biết đủ, viễn ly, độc cư và kết quả từ các thiện pháp ấy. Ít muốn, biết đủ và viễn ly là không tham. Độc cư thuộc vô si. Vì khổ hạnh thích hợp cho những người nhiều tham và si.

Nếu chia theo nhóm thì pháp môn khổ hạnh nầy gồm có tám: ba chính và năm lẻ.

- Ba chính là: Khất thực từng nhà, nhất tọa thực, và ở ngoài trời.

- Năm lẻ là: Hạnh mặc y phấn tảo, hạnh ba y, hạnh ở rừng, hạnh ngồi và hạnh ở nghĩa địa.

Nếu chia riêng biệt thì có mười ba khổ hạnh cho Tỳ kheo, tám cho Tỳ kheo ni, mười hai cho Sa di, bảy cho Sa di ni và tịnh nữ, hai cho nam nữ cư sĩ. Như vậy, tất cả có bốn mươi hai khổ hạnh.

- Tỳ kheo có thể thực hiện cả mười ba khổ hạnh.

- Tỳ kheo ni thì không được thực hành năm pháp này: Hạnh ở rừng, không ăn tàn thực, hạnh ở giữa trời, ở gốc cây và ở nghĩa địa.

- Sa di chỉ trừ khổ hạnh ba y, còn lại mười hai pháp kia có thể thực hành.

- Sa di ni và tịnh nữ, thực hành theo Tỳ kheo ni, chỉ trừ khổ hạnh ba y, nên còn lại bảy khổ hạnh.

- Nam nữ cư sĩ thì lại thích hợp đối vói hai khổ hạnh nhất tọa thực và chỉ ăn một bát.

Phần II - ĐỊNH

PHẦN THỨ 2

ĐỊNH

Chương 1: Mô tả đinh - chọn đề mục thiền quán

Chương 1

MÔ TẢ ĐỊNH CHỌN ĐỀ MỤC THIỀN QUÁN

( Kammatthàna- gahana- niddesa)

Khi một người người đã đứng vững trên đất giới và đang chấp nhận một pháp môn khổ hạnh thì sẽ dễ dàng tu tập định. Nhưng cần khảo sát cá tính của từng người, để chọn pháp định nào thích hợp nhất mới có kết quả tốt đẹp. Để nắm vững vấn đề định, chúng ta sẽ lần lượt trình bày các khía cạnh sau: Định nghĩa định, đặc tính của định, phân loại định, những trợ duyên và những trở ngại, làm cách nào để tu tập và lợi ích của tu tập định.

1. ĐỊNH NGHĨA ĐỊNH

Tiếng Pàli “Samàdhi” được dịch là định. Định nghĩa là tập trung tâm ý vào một đề tài hay một đối tượng duy nhất không được phân tán hay xao lãng.

2. ĐẶC TÍNH CỦA ĐỊNH

Đặc tính của định là không phân tán, loại trừ mọi dạo động, tán loạn của tâm trí.

3. PHÂN LOẠI VỀ ĐỊNH

Khái quát, định được xếp thành nhiều loại, từ một loại, hai loại đến năm loại.

a. Định một loại: Ý nghĩa tổng quát đã nói trên.

b. Định hai loại: Định cận hành và Định an chỉ. Định cận hành là sự nhất tâm đạt được nhờ các phép quán tưởng: Sáu tưởng niệm, quán xác chết, quán sự bình an, quán bất tịnh của thức ăn, phân tích tứ đại, và sự nhất tâm có trước định an chỉ. Định an chỉ là sự nhất tâm theo liền sau các việc đã chuẩn bị sẵn.

- Định thế gian và xuất thế gian: Định thế gian là sự nhất tâm có tánh thiện ở ba cõi dục, sắc, vô sắc. Định xuất thế gian là định thuộc thánh đạo.

- Định câu hữu hỷ và định không hỷ. Định câu hữu hỷ là sự nhất tâm ở hai thiền đầu trong bốn thiền và ba thiền đầu trong 5 thiền. Định không hỷ là sự nhất tâm trong hai thiền cuối.

c. Định ba loại: Đinh bậc hạ, bậc trung và bậc thượng. Định mới đạt được là bậc hạ, định chưa phát triển là bậc trung và định đã đến mức độ thuần thục là bậc thượng.

Định câu hữu hỷ, định câu hữu lạc và định câu hữu xả: Định câu hữu hỷ, địn ở hai thiền đầu trong tứ thiền hay tam thiền đầu trong ngũ thiền. Định câu hữu lạc: Định ở tam thiền trong hệ thống tứ thiền và tứ thiền trong hệ thống ngũ thiền. Định câu hữu xả: định ở thiền cuối cùng trong hai hệ thống.

Định có giới hạn, định đại hành và định vô lượng. Định có giới hạn là sự nhất tâm trong cận hành định. Định đại hành là sự nhất tâm trong thiện pháp thuộc sắc giới và vô sắc giới. Định vô lương là sự nhất tâm liên hệ đến thánh đạo.

d. Định 4 loại: Định khó tiến lâu đắc, định khó tiến mau đắc, định dễ tiến lâu đắc và định dễ tiến mau đắc. Khi một người tu tập những pháp thiền không thích hợp, thì khó tiến lâu đắc. Khi một người ít cấu uế, nhưng căn môn cùn nhụt, thì tu tập dễ tiến nhưng lâu đắc. Khi một người nhiều cấu uế, nhưng căn môn sắc bén thì tu tập khó tiến nhưng mau đắc.

Ngoài ra còn có 4 loại khác. Đó là, ở sơ thiền, dùng 5 thiền chi tầm, tứ, hỉ, lạc và nhất tâm để loại trừ 5 triền cái (tham, sân, nghi, thùy miên, trạo cử). Ở nhị thiền bỏ tầm và tứ, còn lại 3 thiền chi. Ở Tam thiền bỏ hỉ, còn hai thiền chi. Ở Tứ thiền bỏ lạc, còn nhất tâm và xả.

đ. Định 5 loại: Đó là 5 thiền, dùng hệ thống 4 thiền, nhưng chia nhị thiền thành hai là thiền không tầm có tứ và thiền không tầm không tứ, do đó thành ra 5 thiền.

4. NHỮNG CHƯỚNG NGẠI TRONG SỰ TU TẬP

Khi khảo sát về những trở ngại đối với việc tu tập, các luận sư thường ghi nhận mười chướng ngại sau đây: Chướng ngại về trú xứ, gia đình, lợi dưỡng, đồ chúng, việc xây cất, du lịch, quyến thuộc, ưu não, sách vở và thân thông:

- Có người trong lúc tu tập hay bận tâm quyến luyến đến chỗ ở của mình.

- Hoặc bị tình cảm gia đình trói buộc.

- Hoặc vì những lợi dưỡng làm cho hệ lụy.

- Hoặc vì đồ chúng bủa vây chiếm hết thì giờ tu tập.

- Hoặc công việc xây cất chi phối tâm trí.

- Hoặc ưa thích du lịch đó đây, mất hết thì giờ.

- Hoặc do quyến thuộc lôi kéo.

- Hoặc do sự buồn bực làm cho trở ngại.

- Hoặc vì đọc nhiều sách kinh làm tâm trí phân tán.

- Hoặc đặc sự tu tập vào mục đích đạt được thần thông.

5. KHẢO SÁT CÁ TÍNH

Để chọn đề tài tu tập thích hợp cho từng đối tượng, các luận sư thường chia thành sáu loại Cá tính như sau: Cá tính nặng về tham, nặng về sân, về si, về đức tín, về trí tuệ và tư duy. Đồng thời có những mối tương quan giữa các đức tính trên:

- Người thiên về đức tin thường đi đôi với người nặng về tham. Tính tham không từ bỏ cái gì có hại, còn đức tin thì không từ bỏ cái gì có lợi.

- Người thiên về trí tuệ thường đi đôi với tánh sân.

Tính sân sinh khởi bằng cách buộc tội chúng sinh, trong khi tuệ sinh khởi bằng cách buộc tội các hành.

- Người thiên về tư duy thường đi đôi với tính si, và đặc tính của tầm cũng gần với đăc tính của si. Tính si không an là do bối rối, tầm không an là do suy nghĩ nhiều.

Nếu phân tích thêm, ta sẽ thấy dục và mạng đều liên hệ mật thiết với tham, và kiến chấp hay tà kiến thì bắt nguồn từ si. Phần lớn những đức tính mà chúng ta hiện có thường bắt nguồn từ tiền kiếp:

- Người nhiều tham có thể đời trước họ đã làm nhiều việc mà họ ưa thích;

- Người nhiều sân có thể đời trước họ thường hay đâm chém hay làm những việc tàn bạo khác;

- Người nhiều si, có thể kiếp trước họ đã từng uống nhiều rượu, ít chú ý đến học vấn. Đó là quan điểm lấy nguồn gốc từ kiếp trước.

Hơn nữa, quan điểm nầy còn cho rằng bốn đại có ảnh hưởng tâm tính của mỗi người. Chẳng hạn:

- Một người có tánh si là do hỏa đại và địa đại tăng thịnh.

- Người có nhiều sân là do thủy đại và phong đại tăng thịnh.

- Nhưng người nhiều tham là vì bốn đại quân bình.

Về khí chất, kẻ nặng về tham thì dư đàm, người nặng về si thì dư phong. Tuy nhiên, những quan điểm vừa nêu cũng không hoàn toàn đúng hẳn.

Nhưng muốn nhận xét một người thiên về tính nào nhiều hơn, luận chủ căn cứ vào hành vi, cử chỉ, ngôn ngữ, nhận thức và tâm trạng để xếp loại.

Về hành vi, cử chỉ:

- Người có tính tham khi đi tự nhiên, bước chân cẩn thận, tự nhiên và khoan thai.

- Người có tính sân, bước đi hấp tấp, đặt chân xuống và dở chân lên đều nhanh nhẹn.

- Người có tính si, dáng đi bối rối, để chân xuống và nhất chân lên một cách do dự.

Khi làm việc:

- Người tham làm việc một cách từ tốn, cẩn thận;

- Người sân làm việc một cách căn thẳng;

- Người si làm việc một cách vụng về.

Khi ăn:

- Người tham thích ăn thực phẩm ngọt ngào, béo bổ;

- Người sân ưa đồ dai và chua;

- Người si không có lựa chọn nhất định.

Khi nhìn sự vật:

- Người tham chú ý những gì mình thích, kể cả những chi tiết vụng vặt, mà không quan tâm nhiều đến những khuyết điểm.

- Người sân khi thấy một sắc pháp hơi khó ưa, thường xoi mói các khuyết điểm nhỏ, mà bỏ qua những đức tính khác;

- Người si không có những chủ kiến nhất định, khen chê theo ý của người khác.

Về tâm trạng:

- Người tham thường có tâm trạng lừa dối, gian lận, kiêu mạn, ác dục, bất mãn, làm đỏm, kheo khoang.

- Người sân thường có tâm trạng giận dữ, thù hằn, phỉ báng, thống trị, ganh tị, biển lận.

- Người si thường có tâm trạng đờ đẫn, dao động, lo âu, bất định, bám víu không chịu xả bỏ.

- Người có tính tâm, tính tình rộng rãi, mong muốn gặp những bậc thánh, mong nghe diệu pháp, vui vẻ, hồn nhiên, thành thực tin tưởng những gì gợi lên niềm tin.

- Người có tánh tuệ, ngoan hiền, biết vừa đủ trong ẩm thực, chánh niệm tỉnh giác, ưa sự thức tỉnh, có ý thức tôn trọng những nguyên tắc.

- Người có tính tư duy, thích nói, dễ hòa mình, không ham thích làm việc phước thiện, khó hoàn tất được những công việc đã làm.

Tuy nhiên, những chỉ dẫn trên về cách nhận dạng tính tình không phải được lưu truyền trong kinh hay luận, mà chỉ được diễn tả theo quan điểm của các bậc thầy, do đó, không thể xem là một chân lý hoàn hảo. Vì ngay cả một người có tính tham, hay sân cũng không dễ gì đánh giá chính xác được tính tình của họ, nếu ta chưa thực sự giác ngộ. Vả lại, ít có người nào chỉ thuần nhất tham hay sân, mà thường xen lẫn nhiều đức tính khác nhau, và tùy theo mỗi cảnh ngộ khác nhau.

6. PHÂN LOẠI ĐỀ MỤC

Tiếp theo sự khảo sát cá tính là sự lựa chọn những đề mục thích hợp để tu tập. Luận chủ đã khái quát các đề mục ấy thành bốn mươi loại: Mười biến xứ, mười bất tịnh, mười chỗ tưởng niệm, bốn phạm trú, bốn vô sắc xứ, một tưởng và một phân tích.

Mười biến xứ: đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng , đỏ, trắng, ánh sáng, hư không.

Mười bất tịnh: thây phình trướng, thây bầm xanh, thây máu mủ, thây nứt nẻ, thây thú ăn, thây phân lìa, thây rã rời, thây chay máu, thây sâu đục, bộ xương.

Mười chỗ tưởng niệm: niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Thí, niệm Thiên, niệm Chết, niệm Thân, niệm hơi thở và niệm diệt.

Bốn phạm trú: Từ, Bi, Hỉ, Xả.

Bốn vô sắc: Không vô biên, Thức vô biên, Vô sở hữu, Phi tưởng phi phi tưởng.

Một tưởng: tưởng đồ ăn bất tịnh.

Một phân tích: phân tích bốn đại chủng.

Trong bốn mươi đề mục trên, thì hai mươi hai đề mục có tướng trạng bên ngoài, đó là mười biến xứ, mười bất tịnh của tử thi, niệm thân và niệm hơi thở. Mười hai đề mục lấy tự tính để làm đối tượng, đó là tám trong mười tưởng niệm-trừ niệm thân và niệm hơi thở, tưởng thức ăn bất tịnh, phân tích bốn đại chủng, Thức vô biên xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Còn những đề mục khác không thể phân loại như thế được.

Xét về những duyên ( điều kiện) làm cơ sở để chứng đắc các thiền, chín biến xứ, trừ biến xứ hư không, là những điều kiện để chứng Vô sắc xứ.

Mười biến xứ là những điều kiện để chứng đắc các loại thắng trí (thần thông). Ba phạm trú (vô lượng tâm) đầu là điều kiện để chứng phạm trú thứ tư. Mỗi vô sắc cấp dưới là điều kiện cho vô sắc trên nó một bậc. Phi

tưởng phi phi tưởng xứ là điều kiện để chứng diệt thọ tưởng định. Tất cả là điều kiện phát sinh trí tuệ để sống an lạc trong những sinh thú tốt đẹp.

7. ĐỀ MỤC THÍCH HỢP CHO CÁC CÁ TÍNH

Mười phép quán bất tịnh của tử thi và niệm thân là những đề mục thích hợp cho người nhiều tham dục.

Bốn phạm trú và bốn biến xứ về màu sắc là những đề mục thích hợp cho người hay sân.

Niệm hơi thở thích hợp cho người có tính si và người có tính tư duy.

Sáu niệm đầu cho mười tưởng niệm thích hợp cho những người có tịnh tín.

Niệm chết, niệm diệt, phân tích bốn đại, tưởng thức ăn bất tịnh, là những đề mục thích hợp cho những người có tính tuệ.

Những biến xứ còn lại và những vô sắc thích hợp cho mọi loại tính tình. Và bất cứ biến xứ nào cũng cần có giới hạn cho người có tính tư duy và vô hạn cho người có tính si.

Những cách phân biệt trên là nói theo thể thức đối trị trực tiếp và hoàn toàn thích hợp, nhưng kỳ thực không có phép tu nào mà không trừ bỏ được tham, hổ trợ được tín v.v... Nói một cách khái quát thì: ”Tu bất tịnh quán để trừ tham dục; tu từ bi quán để từ bỏ sân hận; niệm hơi thở để từ bỏ tầm tư duy; tưởng vô thường để từ bỏ ngã mạn” (A.IV, 358).

Khi một hành giả đã quyết tâm hạ thủ công phu, liều bỏ tính mệnh thì không có một nỗi sợ hãi nào hay một chướng ngại nào là không vượt qua được.