Lịch Sử Truyền Thừa Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh

Tổ thứ 21: Tôn giả Bà Tu Bàn Đầu

Tổ Thứ 21

Tôn Giả BÀ TU BÀN ĐẦU

二 十 一 祖 婆 修 盤 頭 尊 者

(Cuối thế kỷ VIII sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả họ Tỳ–xá–khư người nước La–duyệt, cha hiệu Quang Cái, mẹ là Nghiêm Nhất. Nguyên gia đình ông Quang Cái giàu có mà không con, hai ông bà đồng đi lễ tháp Phật ở phía bắc thành La–duyệt để cầu con, sau đó sinh ra Ngài. Thuở bé, Ngài ý chí siêu việt, đến 15 tuổi xin xuất gia với A–la–hán Quang Độ. Khi thọ giới được Bồ–tát Tỳ–bà–ha truyền cho. Ngài mộ hạnh của tổ Ca–diếp nên tập tu theo pháp Đầu–đà. Lúc gặp tổ Xà–dạ–đa kích khởi phát sanh đại huệ và được truyền pháp.

Ngài thống lãnh đồ chúng du hóa khắp nơi, lần lượt đến nước Na–đề và được vua nước này là Thường Tự Tại mời vào cung thuyết pháp. Tại đây, Ngài gặp thái tử Ma–noa–la và nhớ lời huyền ký năm xưa mà độ cho thái tử xuất gia. Ngài liền triệu tập Thánh chúng vào hoàng cung làm lễ xuất gia thọ giới cho Ma–noa–la. Ma–noa–la rất hoan hỷ được thọ lãnh giới pháp. Sau đó, Ngài dẫn ma–noa–la sang hóa đạo nước khác. Khi nhân duyên đã mãn, Ngài gọi Ma–noa–la lại đọc kệ truyền pháp:

泡 幻 同 無 礙 Bào huyễn đồng vô ngại

如 何 不 了 悟 Như hà bất liễu ngộ

達 法 在 其 中 Đạt pháp tại kỳ trung

非 今 亦 非 古 Phi kim diệc phi cổ

(Bọt huyễn đồng không ngại

Tại sao chẳng liễu ngộ

Đạt pháp ngay trong ấy

Chẳng xưa cũng chẳng nay).

Truyền pháp xong, Ngài đang ngồi trên tòa, bỗng tung thân lên hư không, ngồi yên trên ấy. Bốn chúng quỳ bạch: “Chúng con

Tổ thứ 22: Tôn giả Ma Noa La

muốn thờ xá–lợi, xin Tôn giả cho chúng con được thiêu lấy xá–lợi”. Thân Ngài liền hạ xuống ngồi yên chỗ cũ. Đồ chúng hỏa thiêu thu xá–lợi phụng thờ.

Tổ Thứ 22

Tôn Giả MA NOA LA

二 十 二 祖 摩 拏 羅 尊 者

(Đầu thế kỷ IX sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Sát–đế–lợi, con thứ 3 của vua Thường Tự Tại ở nước Na–đề. Khi Ngài sinh ra có nhiều điềm lạ, nên vua không dám lấy việc thế tục ràng buộc. Đến lúc gặp tổ Bà–tu–bàn–đầu, Ngài được 30 tuổi, vua cha cho phép xuất gia theo Tổ. Sau Ngài được Tổ truyền tâm pháp.

Ngài sang Tây Ấn giáo hóa, đến nước Nguyệt Chi, vua nước này là Bảo Ấn và Tỳ–kheo Hạc–lặc–na đồng đón tiếp, thỉnh về nội cung. Tại đây, Tỳ–kheo Hặc–lặc–na cầu pháp nơi Ngài và được ấn chứng kế thừa Tổ nghiệp với kệ phú pháp:

心 隨 萬 境 轉 Tâm tùy vạn cảnh chuyển

轉 處 實 能 幽 Chuyển xứ thật năng u

隨 流 認 得 性 Tùy lưu nhận đắc tánh

無 喜 亦 無 憂 Vô hỷ diệc vô ư

(Tâm theo muôn cảnh chuyển

Chỗ chuyển thật kín sâu

Theo dòng nhận được tánh

Không mừng cũng không lo).

Hạc–lặc–na vui vẻ kính vâng phụng hành. Ngài truyền pháp xong, lặng lẽ thị tịch ngay chỗ ngồi. Chúng hỏa táng và thu xá–lợi xây tháp phụng thờ.

Tổ thứ 23: Tôn giả Hạc Lặc Na

Tổ Thứ 23

Tôn Giả HẠC LẶC NA

二 十 三 祖 鶴 勒 那 尊 者

(Giữa thế kỷ IX sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Bà–la–môn sinh tại nước Nguyệt Chi, cha hiệu Thiên Thắng, mẹ là Kim Quang. Năm 20 tuổi, Ngài xuất gia tu theo Phật giáo. Ngài ở ẩn trong đám rừng xanh ngót 9 năm, chỉ làm bạn với bầy hạc và chuyên tụng kinh Đại Bát–nhã. Năm 30 tuổi, Ngài gặp tổ Ma–noa–la và được truyền tâm ấn. Ngài dẫn chúng du hóa miền Trung Ấn. Tại đây, Ngài giáo hóa một người đệ tử tên là Sư Tử.

Về sau Ngài truyền trao tâm pháp và có lời căn dặn:

– Năm mươi năm sau khi ta diệt độ, tai nạn sẽ phát khởi ở Bắc Ấn, ông nên ghi nhớ điều đó.

Sư Tử thưa:

– Con muốn du phương, thỉnh thầy chỉ dạy.

Ngài bảo:

Nay ta đã già, giờ Niết–bàn sắp đến, Đại pháp nhãn tạng của Như Lai giao lại cho ông, ông đến nước khác. Song nước ấy có tai nạn liên hệ đến thân ông. Ông phải dè dặt, truyền trao sớm chớ để đoạn mất. Nghe ta nói kệ:

認 得 心 性 時 Nhận đắc tâm tánh thờ

可 說 不 思 議 Khả thuyết bất tư nghì

了 了 無 可 得 Liễu liễu vô khả đắc

得 時 不 說 知 Đắc thờ bất thuyết tri

(Khi nhận được tâm tánh

Mới nói chẳng nghĩ bàn

Rõ ràng không chỗ được

Khi được không nói biết).

Truyền pháp xong, Ngài phi thân lên hư không hiện 18 pháp thần biến, rồi trở lại chỗ ngồi lặng lẽ thị tịch.

Tổ thứ 24: Tôn giả Sư Tử

Tổ Thứ 24

Tôn Giả SƯ TỬ

二 十 四 祖 師 子 尊 者

(Cuối thế kỷ IX sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Bà–la–môn, người Trung Ấn. Thuở nhỏ Ngài rất thông minh, tài hùng biện xuất chúng. Ngài có người em tên Long Tử cũng thông minh như thế. Trước Ngài thọ giáo với thầy Bà–la–môn, em Ngài lại xuất gia tu theo Phật giáo. Khi Long Tử tịch, Ngài có cơ hội gặp tổ Hạc–lặc–na và hồi đầu thọ giáo với Tổ. Khi Tổ sắp tịch truyền tâm pháp lại cho Ngài. Ngài sang nước Kế Tân hoằng hóa. Ngài gặp và độ Bà–xá–tư–đa, triệu tập Thánh chúng làm lễ truyền giới.

Sau đó, Ngài gọi Bà–xá–tư–đa lại bảo: “Nước này sắp có tai nạn đến cho ta, nhưng tuổi ta đã già yếu đâu mong lánh thoát làm gì. Ta đã được truyền Đại pháp nhãn tạng của Như Lai, nay ta trao lại cho ông, ông nên phụng trì, ông mau đi khỏi nước này, lấy sự giáo hóa làm trách nhiệm. Nếu có người nghi ngờ nên trình y Tăng–già–lê của ta đây làm tin”. Nghe ta nói kệ:

正 說 知 見 時 Chánh thuyết tri kiến thời

知 見 俱 是 心 Tri kiến câu thị tâm

當 心 即 知 見 Đương tâm tức tri kiến

知 見 即 於 今 Tri kiến tứ ư kim

(Chính khi nói tri kiến

Tri kiến đều là tâm

Chính tâm tức tri kiến

Tri kiến tức hiện nay).

Bà–xá–tư–đa nhận lãnh tuân hành, ngay hôm đó đi nơi khác. Lúc ấy, trong nước có những kẻ giả mạo Tăng chúng ám toán nhà vua, nhà vua tức giận ra lệnh sát hại chúng Tăng và Ngài bị sát hại trong pháp nạn này.

Tổ thứ 25: Tôn giả Bà Xá Tư Đa

Tổ Thứ 25

Tôn Giả BÀ XÁ TƯ ĐA

二 十 五 祖 婆 舍 斯 多 尊 者

(Đầu thế kỷ X sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Bà–la–môn người nước Kế Tân, cha hiệu Tịch Hạnh, mẹ là Thường An Lạc. Một hôm, bà Thường An Lạc nằm mộng thấy lượm được cây kiếm thần, sau đó có thai Ngài. Khi sinh ra, Ngài nắm chặt bàn tay trái mãi, đến khi gặp tổ Sư Tử mới mở ra. Ngài được cha mẹ cho phép xuất gia theo hầu tổ Sư Tử. Vì nợ trước phải trả nên truyền tâm ấn xong, Tổ bảo Ngài phải sang Nam Ấn.

Ra khỏi nước Kế Tân, Ngài đến Trung Ấn. Vua nước này hiệu Ca Thắng ra đón tiếp Ngài. Sau đó, Ngài sang Nam Ấn và được vua Thiên Đức sửa sang xa giá ra đón tiếp thỉnh Ngài về hoàng cung. Tại đây, thái tử Bất–như–mật–đa xin Ngài xuất gia. Ngài thấy thái tử tha thiết cầu đạo, liền nhận cho xuất gia. Sau 6 năm, Ngài triệu thỉnh các vị thánh chúng vào vương cung truyền giới cho Bất–như–mật–đa. Giờ truyền giới đó có nhiều điềm lành ứng hiện, chúng hội đều hoan hỷ. Một hôm, Ngài gọi Bất–như–mật–đa đến truyền kệ phú pháp:

聖 人 說 知 見 Thánh nhân thuyết tri kiến

當 境 無 是 非 Đương cảnh vô thị phi

我 今 悟 真 性 Ngã kim ngộ chân tánh

無 道 亦 無 理 Vô đạo diệc vô lý

(Thánh nhân nói tri kiến

Ngay cảnh không phải quấy

Nay ta ngộ tánh ấy

Không đạo cũng không lý).

Bất–như–mật–đa thọ pháp xong, thưa:

– Còn y Tăng–già–lê thầy không truyền cho con, là sao vậy?

Tổ thứ 26: Tôn giả Bất Như Mật Đa

Ngài bảo:

– Xưa ta được truyền y vì thầy ta bị nạn truyền pháp không rõ ràng. Nay ông được truyền, mọi người đều biết, cần y làm gì, chỉ cần hóa đạo.

Nói xong, Ngài thị hiện thần biến rồi vào Niết–bàn. Đồ chúng thu xá–lợi xây tháp thờ.

Tổ Thứ 26

Tôn Giả BẤT NHƯ MẬT ĐA

二 十 六 祖 不 如 密 多 尊 者

(Giữa thế kỷ X sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Sát–đế–lợi ở Nam Ấn, con vua Đức Thắng. Lúc bé, Ngài đã sùng mộ Phật giáo, tánh tình thuần lương, thông minh xuất chúng. Vì can thiệp với vua cha về việc hại tổ Bà–xá–tư–đa, Ngài bị hạ ngục. Sau khi được thả, Ngài lấy cớ bệnh, từ ngôi thái tử, xin xuất gia với tổ Bà–xá–tư–đa. Sau đó, Ngài được Tổ truyền tâm ấn, đi giáo hóa các nơi.

Ngài sang Đông Ấn hoằng hóa, gặp và độ Bát–nhã–đa–la. Ngài ở Đông Ấn ngót 60 năm hoằng truyền chánh pháp. Thấy cơ duyên sắp mãn, Ngài gọi Bát–nhã–đa–la đến truyền pháp với bài kệ:

真 性 心 地 藏 Chơn tánh tâm địa tàng

無 頭 亦 無 尾 Vô đầu diệc vô vĩ

應 緣 而 化 物 Ứng duyên nhi hóa vật

方 便 呼 為 智 Phương tiện hô vi trí

(Kho tâm địa chân tánh

Không đầu cũng không đuôi

Hợp duyên tùy hóa vật

Phương tiện gọi là trí).

Ngài từ giả vua Kiên Cố rằng:

Đại vương gánh vác việc nước, ủng hộ Tam bảo đều được an ổn. Vì tôi hóa duyên đã hết, không vì quyến luyến ân đức đại

Tổ thứ 27: Tôn Giả Bát Nhã Đa La

vương mà ở lâu, nay tôi sắp đi, đại vương khéo hộ trì Phật pháp.

Nói xong, Ngài trở lại chỗ ngồi, thị hiện các thứ thần biến rồi thị tịch. Vua và môn đồ xây tháp thờ xá–lợi cúng dường.

Tổ Thứ 27

Tôn Giả BÁT NHÃ ĐA LA

二 十 七 祖 般 若 多 羅 尊 者

(Cuối thế kỷ X sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Bà–la–môn người miền Đông Ấn, cha mẹ mất sớm, Ngài thường đi khất thực để độ nhật. Nếu có ai mượn làm việc gì, Ngài sẵn sàng làm tận lực mà không cần tiền. Hành động và ngôn ngữ của Ngài lạ thường, người đời không lường được. Khi gặp tổ Bất–như–mật–đa nhắc lại duyên xưa, Ngài xin xuất gia, theo hầu Tổ và được truyền tâm pháp.

Về sau, Ngài thống lãnh đồ chúng sang Nam Ấn hoằng hóa. Vua nước này hiệu Hương Chí hết lòng sùng kính Phật pháp. Tại đây, Ngài gặp Bồ–đề–đa–la và nhận làm đệ tử.

Một hôm, Ngài gọi Bồ–đề–đa–la đến dặn:

– Đại pháp nhãn tạng của Như Lai lần lượt truyền trao, nay ta trao cho ông, ông khéo truyền bá chớ cho đoạn dứt. Nghe ta nói kệ:

心 地 生 諸 種 Tâm địa sanh chư chủng

因 事 復 生 理 Nhân sự phục sanh lý

果 滿 菩 提 圓 Quả mãn Bồ Đề viên

花 開 世 界 起 Hoa khai thế giới khởi

(Đất tâm sanh các giống

Nhân sự lại sanh lý

Quả đầy Bồ–đề tròn

Hoa nở thế giới sanh).

Truyền pháp xong, Ngài hiện thần biến, rồi thị tịch.

Tổ thứ 28: Tôn giả Bồ Đề Đạt Ma

Tổ Thứ 28

Tôn Giả BỒ ĐỀ ĐẠT MA

二 十 八 祖 菩 提 達 磨 尊 者

(Đầu thế kỷ thứ XI sau Phật Niết–bàn.

Tổ thứ 28 Tây Thiên, Sơ tổ Đông Độ)

Tôn giả dòng Sát–đế–lợi, con thứ 3 của vua nước Hương Chí miền Nam Ấn. Thuở nhỏ, Ngài đã có chí siêu việt và đặc tài hùng biện. Nhân vua Hương Chí thỉnh tTổ Bát–nhã–đa–la vào cung cúng dường, Ngài mới có duyên gặp Tổ. Qua cuộc nghiệm vấn về hạt châu, Tổ biết Ngài là người siêu quần bạt tục sẽ kế thừa Tổ vị. Sau khi vua cha băng hà, Ngài quyết chí xuất gia cầu xin tổ Bát–nhã độ làm đệ tử, Tổ hoan hỷ làm lễ thế phát và truyền giới Cụ túc. Tổ bảo Ngài:

– Hoàng tử đối các pháp đã được thông suốt, nay nên đổi hiệu là Bồ–đề–đạt–ma.

Một hôm, Tổ gọi Ngài đến truyền pháp và dặn:

– Ông tạm giáo hóa ở nước này, sau sang Trung Hoa mới thật là nhân duyên lớn. Song, đợi ta diệt độ khoảng 60 năm sau hãy đi. Nếu ông đi sớm, sau e có việc không tốt.

Sau một thời gian giáo hóa tại Nam Ấn, Ngài nhớ lời thầy dạy sang Trung Hoa hoằng pháp. Ngài ở trên thuyền mất 3 năm mới cặp bến Quảng Châu, nhằm đời nhà Lương niên hiệu Phổ Thông năm đầu, ngày 21 tháng 9 năm Canh Tý (520). Ban đầu, Ngài gặp vua Lương Võ Đế, nhưng sau đó biết chưa đủ duyên nên qua chùa Thiếu Lâm ngồi quay mặt vào vách 9 năm.

Có thiền tăng tên Thần Quang đến cầu đạo, Ngài ấn chứng làm Tổ kế thừa và ban cho pháp danh Huệ Khả với bài kệ:

吾 本 來 茲 土 Ngô bổn lai tư độ

傳 法 救 迷 情 Truyền pháp cứu mê tình

一 花 開 五葉 Nhất hoa khai ngũ diệp

結 果 自 然 成 Kết quả tự nhiên thành

Tổ thứ 29: Thiền sư Tuệ Khả - Đại Tổ

(Ta sang đến cõi này

Truyền pháp cứu mê tình

Một hoa nở năm cánh

Nụ trái tự nhiên thành).

Ngài lại bảo: “Ta có bộ kinh Lăng–già 4 quyển, là pháp yếu tột cùng mà Phật diễn nói, khéo giúp cho chúng sanh mở bày ngộ nhập kho tàng tri kiến Phật, nay ta trao lại cho ông”.

Sau đó Ngài thị tịch. Nhưng về sau có người thấy Ngài quảy chiếc dép trên vai đi về phương Tây. Tập Thiếu thất lục môn là tác phẩm của Ngài. Thiền tông Trung Hoa tôn xưng Ngài là Sơ tổ.

Tổ Thứ 29

Thiền sư TUỆ KHẢ – ĐẠI TỔ

二 祖 慧 可 大 祖 禪 師

(494 – 601)

Sư họ Cơ quê ở Võ Lao, dòng tôn thất nhà Chu, cha mẹ Sư lớn tuổi không con, lắm phen đến chùa cầu tự, sau mới có thai. Khi Sư lọt lòng mẹ, có hào quang lạ chiếu sáng trong nhà, nên đặt tên là Quang.

Năm 30 tuổi, Sư đến Lạc Dương lên núi Hương Sơn chùa Long Môn xin thiền sư Bảo Tịnh xuất gia, sau đến chùa Vĩnh Mục thọ giới ở tại pháp hội Phù Du. Sư chuyên học kinh luận, chưa bao lâu thảy được tinh thông. Năm 32 tuổi, Sư trở về Bổn sư nơi Hương Sơn. Ở đây trọn ngày, Sư ngồi thiền quán trên núi. Về sau, Sư nghe Tổ sư Đạt–ma qua hoằng pháp ở Trung Hoa nên tìm đến chùa Thiếu Lâm yết kiến tổ Bồ–đề–đạt–ma và được truyền tâm ấn. Sư ở đây cho đến lúc Tổ quy tịch. Sau đó, Sư sang Bắc Tề hoằng truyền chánh pháp, gặp và độ cho Tăng Xán xuất gia. Ngày 18 tháng 3 niên hiệu Thiên Bình thứ 2, Bính Thìn (536) Tăng Xán được thọ giới Cụ túc tại chùa Quang Phước. Sau đó, tổ Huệ Khả ấn chứng phú pháp:

Tổ thứ 30: Thiền sư Tăng Xán - Giám Trí

本 來 緣 有 地 Bổn lai duyên hữu địa

因 地 種 花 生 Nhân địa chủng hoa sanh

本 來 無 有 種 Bổn lai vô hữu địa

花 亦 不 曾 生 Hoa diệc bất tằng sanh

(Xưa nay nhân có đất

Bởi đất giống hoa sanh

Xưa nay không có giống

Hoa cũng chẳng từng sanh).

Sư sang xứ Nghiệp Đô tùy nghi giáo hóa thuyết pháp độ sanh ngót 34 năm. Về sau, bị Địch Trọng Khản gia hình mà viên tịch. Lúc đó nhằm niên hiệu Khai Hồng thứ 13 nhà Tùy, Tân Dậu (601), hưởng thọ 107 tuổi, thiện tín thương xót đem di thể Sư về chôn ở Từ Châu phía đông bắc huyện Phú Dương. Đến đời vua Đức Tông nhà Đường truy phong hiệu Đại Tổ thiền sư. Thiền tông Trung Hoa tôn xưng Sư là Đệ nhị Tổ sư.

Tổ Thứ 30

Thiền sư TĂNG XÁN – GIÁM TRÍ

三 祖 僧 璨 鑑 智 禪 師

(497? – 606)

Không ai biết quê quán và gốc gác Sư thế nào, chỉ biết Sư với hình thức cư sĩ mắc bệnh ghẻ lở đến lễ tổ Huệ Khả xin sám tội. Nhân đó ngộ đạo, được Tổ cho thọ giới Cụ túc tại chùa Quang Phước, nhằm niên hiệu Thiên Bình thứ 2, Bính Thìn (536) đời Bắc Tề. Sư theo hầu hạ Tổ được hai năm, được Tổ truyền kệ và y bát bảo phải đi phương xa ẩn tránh kẻo có nạn. Sư đến ở ẩn nơi núi Hoàn Công thuộc Thư Châu.

Đời Châu Võ Đế ra lệnh diệt Phật pháp. Sư sang ở núi Tư Không huyện Thái Hồ. Đời nhà Tùy khoảng niên hiệu Khai Hồng có Sa–di hiệu Đạo Tín mới 14 tuổi đến học đạo với Tổ được ngộ đạo. Từ đây,

Tổ thứ 31: Thiền sư Đạo Tín - Đại y

Đạo Tín theo hầu hạ Sư suốt 9 năm. Sau Đạo Tín đến Kiết Châu thọ giới, rồi trở lại hầu thầy rất cần mẫn. Sư thường dùng lý huyền diệu gạn hỏi, biết Đạo Tín đã thể nhập diệu pháp bèn truyền y pháp và nói kệ:

華 種 雖 因 地 Hoa chủng tuy nhân địa

從 地 種 華 生 Tùng địa chủng hoa sanh

若 無 人 下 種 Nhược vô nhân hạ chủng

華 地 盡 無 生 Hoa địa tận vô sanh

(Giống hoa tuy nhân đất

Từ đất giống hoa sanh

Nếu không người gieo giống

Hoa, đất trọn không sanh).

Sư đến Thư Châu, ngụ tại chùa Sơn Cốc. Sau khi đăng tòa thuyết pháp, Sư đứng ngay thẳng dưới cây đại thọ chắp tay thị tịch. Lúc ấy là ngày rằm tháng 10 năm Bính Dần, niên hiệu Đại Nghiệp thứ 2 (606) nhà Tùy. Sự có trước tác bài “Tín tâm minh” là một tác phẩm trọng yếu của thiền tông hiện còn lưu hành. Vua Huyền Tông đời Đường truy phong hiệu là Giám Trí thiền sư. Thiền tông Trung Hoa tôn xưng Sư là Đệ tam Tổ sư.

Tổ Thứ 31

Thiền sư ĐẠO TÍN – ĐẠI Y

四 祖 道 信 大 醫 禪 師

(580 – 651)

Sư họ Tư Mã, tổ tiên quê ở Hà Nội, thân phụ dời về Kỳ Châu huyện Quảng Tế, mới sinh Sư. Sư xuất gia từ thuở đầu còn để chóp và có ý chí siêu việt khác hẳn người thường. Năm 14 tuổi, Sư gặp tổ Tăng Xán và theo tu học 9 năm được trao chánh pháp. Từ đó luôn tinh tấn trọn ngày đêm không nằm.

Một lần, Sư đến huyện Huỳnh Mai, giữa đường gặp một đứa bé dáng vẻ khôi ngô, độ chừng bảy tuổi. Sư bèn thâu nhận đứa bé làm đệ tử, đặt tên là Hoằng Nhẫn. Khi Hoằng Nhẫn trưởng

Tổ thứ 32: Thiền sư Hoằng Nhẫn - Đại Mãn

thành, ngộ lý thiền cơ, Sư bèn truyền y bát, đọc kệ phú pháp:

華 種 有 生 性 Hoa chủng hữu sanh tánh

因 地 華 生 生 Nhân địa hoa sanh sanh

大 緣 與 性 合 Đại duyên dữ tánh hiệp

當 生 生 不 生 Đương sanh sanh bất sanh

(Giống hoa có tánh sống

Nhân đất hoa nảy mầm

Duyên lớn cùng tín hợp

Chính sanh, sanh chẳng sanh).

Đến niên hiệu Vĩnh Huy thứ 2 đời Đường, ngày mùng 4 tháng 9 nhuần năm Tân Hợi (651), Sư thị tịch, thọ 72 tuổi. Môn nhân xây tháp thờ tại núi Phá Đầu. Đời Tống vua truy phong Sư hiệu Đại Y thiền sư. Thiền tông Trung Hoa tôn xưng Sư là Đệ tứ Tổ sư.

Tổ Thứ 32

Thiền sư HOẰNG NHẪN – ĐẠI MÃN

五 祖 弘 忍 大 滿 禪 師

(602 – 675)

Sư họ Châu, quê ở Kỳ Châu thuộc huyện Huỳnh Mai. Thuở nhỏ, Sư thông minh, xinh đẹp, thầy tướng xem khen: “Đứa bé này đầy đủ tướng tốt, chỉ thua Phật bảy tướng thôi”.

Năm 7 tuổi, Sư theo Tứ tổ Đạo Tín xuất gia. Từ đây về sau, Sư theo hầu Tổ đến khi được truyền tâm ấn. Khi Tổ tịch, Sư kế thừa trú trì tại núi Phá Đầu, giáo hóa nơi đây rất thịnh hành. Khoảng niên hiệu Hàm Hanh (670–674) nhà Đường, có cư sĩ Lư Huệ Năng từ phương nam đến yết kiến Sư. Sau khi vấn đáp, Sư biết Huệ Năng là người kế thừa chánh pháp nơi mình bèn nhận vào chúng nhưng chưa chính thức xuất gia. Một đêm, Sư gọi Huệ Năng lên giảng kinh Kim Cang. Nhân đây Huệ Năng tỏ ngộ và Sư phú pháp với bài kệ:

Tổ thứ 33: Thiền sư Huệ Năng - Đại Giám

有 情 來 下 種 Hữu tình lai hạ chủng

因 地 果 還 生 Nhân địa quả hoàn sanh

無 情 既 無 種 Vô tình ký vô chủng

無 性 亦 無 生 Vô tánh diệc vô sanh

(Hữu tình đến gieo giống

Nhân đất quả lại sanh

Vô tình đã không giống

Không tánh cũng không sanh).

Huệ Năng thọ pháp và y bát xong, Sư bảo đi thật xa để lánh nạn và chờ đủ duyên mới ra thuyết pháp độ chúng.

Bốn năm sau, Sư thị tịch, nhằm niên hiệu Thượng Nguyên thứ 2 (675) nhà Đường, thọ 74 tuổi. Tứ chúng xây tháp tôn thờ ở Đông Sơn huyện Huỳnh Mai. Vua Đường Đại Tông truy phong hiệu Đại Mãn thiền sư, tháp hiệu Pháp Võ. Sư có trước tác tập Tối thượng thừa luận hiện giờ vẫn còn lưu hành. Thiền tông Trung Hoa tôn xưng Sư là Đệ ngũ Tổ sư.

Tổ Thứ 33

Thiền sư HUỆ NĂNG – ĐẠI GIÁM

六 祖 慧 能 大 鑒 禪 師

(638 – 713)

Sư họ Lư, quê gốc ở Phạm Dương, nhưng cha Sư qua làm quan tại Tân Châu nên Sư sinh ra ở đây. Mồ côi cha từ nhỏ, Sư phải đi đốn củi nuôi mẹ. Một hôm ra phố nghe người tụng kinh Kim Cang, chợt có sở ngộ, Sư liền xin mẹ đi xuất gia. Sư đến núi Hoàng Mai tham lễ tổ Hoằng Nhẫn. Về sau Sư trình sở ngộ với bài kệ nổi tiếng:

菩 提 本 無 樹 Bồ–đề bổn vô thọ

明 鏡 亦 非 臺 Minh kính diệc phi đài

本 來 無 一 物 Bổn lai vô nhất vật

何 處 惹 塵 埃 Hà xứ nhạ trần ai

(Bồ–đề vốn không cây

Gương sáng cũng không đài

Xưa nay không một vật

Bụi trần bám ở đâu?)

Sư được tổ ấn chứng truyền y và bảo đi lánh nạn.

Ngót 16 năm ẩn tránh, khi cơ duyên hoằng pháp đã đến, Sư qua Quảng Châu, đến chùa Pháp Tánh và sư Ấn Tông thỉnh các bậc danh đức truyền giới Cụ túc cho Sư.

Năm sau, Sư về chùa Bửu Lâm ở Tào Khê lập đạo tràng xiển dương chánh pháp. Từ đó, thiền tông ngày một hưng thịnh tại Trung Hoa.

Niên hiệu Tiên Thiên năm đầu (712), một hôm Sư gọi đồ chúng đến bảo: “Ta ở chỗ tổ Hoằng Nhẫn thọ pháp yếu cùng y bát. Nay tuy nói pháp mà không truyền y bát, bởi vì các ông lòng tin đã thuần thục, không còn nghi ngờ, nên chẳng truyền”, nghe ta nói kệ:

心 地 含 諸 種 Tâm địa hàm chư chủng

普 雨 悉 皆 萌 Phổ vũ tấn giai manh

頓 悟 花 情 已 Đốn ngộ hoa tình dĩ

菩 提 果 自 成 Bồ-đề quả tự thành

(Đất tâm chứa các giống

Mưa khắp ắt nảy mầm

Hoa tình vừa đốn ngộ

Quả bồ–đề tự thành).

Đến tháng 7, Sư về Tân Châu vào chùa Quốc Ân, tắm gội xong, ngồi kết–già, an nhiên thị tịch. Khi ấy có mùi hương lạ xông ra, mống trắng vòng tới đất. Sự tịch ngày mùng 2 tháng 8 năm Quý Sửu (713), niên hiệu Tiên Thiên thứ 2 đời Đường, thọ 76 tuổi. Môn đồ đưa nhục thân về nhập tháp tại chùa Nam Hoa, Tào Khê. Vua Đường Hiến Tông truy phong Sư hiệu là Đại

Tổ thứ 34: Thiền sư Nam Nhạc - Hoài Nhượng

Giám thiền sư, tháp hiệu Nguyên Hòa Linh Chiếu. Môn đệ của Sư đắc pháp và hoằng hóa sau này như: 1. Thiền sư Hành Tư ở núi Thanh Nguyên. 2. Thiền sư Hoài Nhượng ở Nam Nhạc. 3. Thiền sư Pháp Hải. 4. Thiền sư Huệ Trung. 5. Thiền sư Bổn Tịnh. 6. Thiền sư Thần Hội. 7. Thiền sư Huyền Giác. 8. Thiền sư Huyền Sách. 9. Tam Tạng Quật Đa v.v... Những lời Tổ chỉ dạy được môn hạ biên tập thành Pháp Bảo Đàn kinh.

Tổ Thứ 34

Thiền sư NAM NHẠC – HOÀI NHƯỢNG

南 嶽 懷 讓 禪 師

(677 – 744)

Sư họ Đỗ, sinh ngày mồng 8 tháng 4 năm Đinh Sửu (677) niên hiệu Nghi Phụng thứ 2 đời vua Đường Cao Tông tại Kim Châu (nay là khu Hán Tân, thành phố An Khương, tỉnh Thiểm Tây). Sư tính cách khiêm nhường dễ hòa đồng, luôn ấp ủ chí nguyện cứu đời nên có tên là Hoài Nhượng. Năm 10 tuổi, Sư đến chùa Vạn Xuân xuất gia và tu học tại chùa Song Khê, chùa Kim Đường thuộc Kim Châu. Năm 15 tuổi, Sư bái Luật sư Hoằng Cảnh chùa Ngọc Tuyền đất Kinh Châu làm thầy. Sau khi thọ Cụ túc giới, Sư đến học thiền với thiền sư Huệ An ở Tung Sơn. Được một thời gian, Huệ An giới thiệu Sư đến đạo tràng Tào Khê của tổ Huệ Năng.

Tại đây, Sư ngộ đạo và theo hầu Tổ ngót 15 năm.

Đời Đường niên hiệu Tiên Thiên thứ 2, Quý Sửu (713), Sư đến ngụ tại chùa Bát Nhã ở núi Hoành Nhạc nên người đời gọi Sư là Nam Nhạc thiền sư. Với công án “Mài đá thành kim” Sư đã khai ngộ cho Mã Tổ và đọc kệ rằng:

心 地 含 諸 種 Tâm địa hàm chư chủng

遇 澤 悉 皆 萠 Ngộ trạch tất giai manh

三 昧 華 無 相 Tam muộn hoa vô tướng

何 壞 復 何 成 Hà hoại phục hà thành

Tổ thứ 35: Thiền sư Mã Tổ - Đạo Nhất

(Đất tâm chứa các giống

Gặp ướt liền nảy mầm

Hoa tam–muội không tướng

Nào hoại nào lại thành?)

Ngày 11 tháng 8 năm Giáp Thân (744) niên hiệu Thiên Bảo thứ 3, đời vua Đường Túc Tông, Sư viên tịch tại Hoành Nhạc, thọ 67 tuổi. Vua ban hiệu là Đại Huệ thiền sư, tháp hiệu Thắng Luân. Cao đồ của Sư có đến 6 người, trong đó thiền sư Đạo Nhất được Sư ấn chứng kế thừa tông môn.

Tổ Thứ 35

Thiền sư MÃ TỔ – ĐẠO NHẤT

馬 祖 道 一 禪 師

(709 – 788)

Tổ sư họ Mã, sinh năm Kỷ Dậu (709), niên hiệu Cảnh Long thứ 3 đời vua Đường Trung Tông tại Thập Phương, Hán Châu. Thuở nhỏ Sư dung mạo lạ thường, đi như trâu, nhìn như cọp, lưỡi dài dưới mũi, dưới chân có hai khu ốc. Lúc bé Sư đến chùa La Hán xuất gia với Hòa thượng Đường ở Từ Châu. Sau Sư thọ Cụ túc với luật sư Viên ở Du Châu.

Đời Đường khoảng niên hiệu Khai Nguyên (713–742), Sư tập thiền tại ở viện truyền pháp tại Hoành Nhạc do thiền sư Hoài Nhượng hướng dẫn. Đồng môn với Sư có sáu người, nhưng chỉ có Sư được Tổ truyền tâm ấn.

Sau Sư từ biệt thầy đến Kiến Dương ở ngọn Phật Tích, kế dời sang Lâm Xuyên, lại đến núi Cung Công Nam Dương. Niên hiệu Đại Lịch (765), Liên soái Lộ Từ Cung và Linh Phong thỉnh Sư đăng đàn thuyết pháp.

Sư có bài kệ dạy đạo với các đồ đệ như sau:

心 地 隨 時 說 Tâm địa tùy thờ thuyết

菩 提 亦 祇 寧 Bồ đề diệc kỳ ninh

事 理 俱 無 礙 Sự lý câu vô ngại

當 生 即 不 生 Đương sanh tứ bất sanh

Tổ thứ 36: Thiền sư Bách Trượng - Hoài Hải

(Đất tâm tùy thời nói

Bồ–đề cũng thế thôi

Sự lý đều không ngại

Chính sanh mà chẳng sanh).

Đời vua Đường Đức Tông, niên hiệu Trinh Nguyên thứ 4, Mậu Thìn (788), tháng Giêng Sư lên núi Thạch Môn, Kiến Xương. Đến ngày mồng 4 tháng 2, Sư có chút bệnh, tắm gội xong, ngồi kết–già mà thoát hóa, thọ 80 tuổi, được 60 tuổi hạ. Vua ban thụy là Đại Tịch thiền sư. Đệ tử nối pháp có thiền sư Hoài Hải.

Tổ Thứ 36

Thiền sư BÁCH TRƯỢNG – HOÀI HẢI

百 丈 懷 海 禪 師

(720 – 814)

Sư họ Vương, sinh năm Canh Thân (720), niên hiệu Khai Nguyên thứ 8 triều vua Đường Huyền Tông tại Trường Lạc, Phước Châu. Lúc bé theo mẹ đến chùa lễ Phật, Sư chỉ tượng Phật hỏi:

– Đây là gì?

Mẹ bảo:

– Là Phật!

Sư nói:

– Hình dung không khác với người, con sau cũng sẽ làm Phật!

Sư xuất gia khi còn để chỏm và chuyên trì giới định tuệ. Sau Sư đến học thiền với Mã Tổ và được cử làm thị giả.

Sư về trụ núi Đại Hùng ở Hồng Châu. Ngọn núi này cao đến trăm trượng nên người đời gọi Sư là Bách Trượng. Đồ chúng theo Sư tu học rất đông, nổi bậc nhất là Hy Vận và Linh Hựu.

Hàng ngày, Sư đều dẫn đầu đại chúng làm việc. Sư có câu nói: “Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực” trở thành một pháp ngữ nổi tiếng trong thiền môn. Sư có soạn bộ Bách trượng thanh quy để làm quy tắc cho thiền môn.

Đời Đường Hiến Tông, năm Nguyên Hòa thứ 9, Giáp Ngọ (814), ngày 17 tháng Giêng, Sư thị tịch, thọ 95 tuổi. Vua ban

Tổ thứ 37: Thiền sư Hoàng Bá - Hy Vận

thụy là Đại Trí thiền sư, tháp hiệu Đại Bảo Thắng Luân. Đệ tử nối pháp Sư có thiền sư Hy Vận.

Tổ Thứ 37

Thiền sư HOÀNG BÁ – HY VẬN

黃 檗 希 運 禪 師

(...? – 850)

Sư quê ở tỉnh Mân (Phước Kiến), Hồng Châu, thuở nhỏ xuất gia tại quê nhà. Trên trán Sư có cục thịt nổi vun lên như hạt châu, âm thanh trong trẻo, ý chí đạm bạc.

Sư đến kinh đô tìm Mã Tổ để học đạo, nhưng Mã Tổ đã viên tịch nên tìm đến Thạch Môn lễ tháp rồi ra mắt và ở lại pháp hội của tổ Bách Trượng.

Sau Sư về trú trì chùa Đại An ở Hồng Châu, rồi lại đến chùa Khai Nguyên trong tỉnh, nơi nào đồ chúng cũng rất đông.

Về sau, Tướng quốc Bùi Hưu đến trấn Uyển Lăng lập đại Thiền Uyển thỉnh Sư làm hóa chủ ở đó. Vì mến núi cũ nên Sư lấy hiệu là Hoàng Bá.

Năm Canh Ngọ (850), niên hiệu Đại Trung thứ 3 triều vua Tuyên Tông nhà Đường, Sư thị tịch tại Hoàng Bá. Vua sắc thụy là Đoạn Tế thiền sư, tháp hiệu Quảng Nghiệp. Sư có để lại bài kệ thị chúng:

塵 勞 迴 脫 事 非 常 Trần lao quýnh thoát sự phi thường

緊 把 繩 頭 做 一 場 Hệ bã thằng đầu tố nhất trường

不 是 一 翻 寒 徹 骨 Bất thị nhất phiên hàn triệt cốt

爭 得 梅 花 撲 鼻 香 Tranh đắc mai hoa phốc tỷ hương

(Vượt khỏi trần lao việc chẳng thường

Đầu dây nắm chặt giữ lập trường

Chẳng phải một phen xương lạnh buốt

Hoa mai đâu dễ ngửi mùi hương).

Đệ tử nối pháp Sư có thiền sư Nghĩa Huyền, khai Tổ tông Lâm Tế.

Tổ thứ 38: Thiển sư Lâm Tế - Nghĩa Huyền

Tổ Thứ 38

Khai tổ tông Lâm Tế

Thiền sư LÂM TẾ – NGHĨA HUYỀN

臨 濟 義 玄 禪 師

(787 – 867)

Sư họ Hình, sinh năm Đinh Mão (787), niên hiệu Trinh Nguyên thứ 3 triều vua Đường Đức Tông, tại Nam Hoa thuộc Tào Châu (nay là huyện Đông Minh, tỉnh Sơn Đông). Thuở nhỏ Sư tỏ ra có chí xuất trần, đến lớn xuất gia thọ Cụ túc giới với hiệu là Nghĩa Huyền. Sư am tường kinh luật nhưng than rằng: “Đây là phương thuốc cứu đời, chưa phải yếu chỉ của giáo ngoại biệt truyền”. Sư liền đi tham phương và đến pháp hội của Hoàng Bá.

Sau khi được Hoàng Bá ấn chứng, vào năm Giáp Tuất (854), niên hiệu Đại Trung thứ 8 triều vua Đường Tuyên Tông, Sư đến tỉnh Hà Bắc ở phía nam châu Đông Trấn lập viện Lâm Tế để giáo hóa đồ chúng.

Mỗi khi có thiền giả đến tham đạo, Sư thường dùng tiếng hét và gậy đánh để khai ngộ. Sư đã tạo nên một sắc thái mới đặc thù của thiền tông nên mọi người gọi là tông Lâm Tế.

Vào ngày mồng 10 tháng Giêng năm Đinh Hợi (867), niên hiệu Hàm Thông thứ 8 triều vua Đường Ý Tông, Sư ngồi yên lặng bảo: “Sau khi ta tịch chẳng được diệt mất Chánh pháp nhãn tạng của ta” và nói kệ truyền pháp:

沿 流 不 止 問 如 何 Diên lưu bất chỉ vấn như hà

真 照 無 邊 說 似 他 Chân chiếu vô biên thuyết tợ tha

離 相 離 名 人 不 稟 Ly tướng ly danh nhân bất bẩm

吹 毛 用 了 急 須 磨 Xuy mao dụng liễu cấp tu ma

(Theo dòng chẳng dứt hỏi thế nào

Chơn chiếu không ngằn nói giống ai

Lìa tướng lìa danh như chẳng nhận

Gươm bén dùng xong phải gấp mài).

Tổ thứ 39: Thiền sư Hưng Hóa - Tồn Tương

Nói xong, Sư thâu thần thị tịch, thọ 81 tuổi. Vua ban thụy hiệu là Huệ Chiếu thiền sư, tháp hiệu Trừng Linh.

Những lời dạy của Sư được đệ tử là Tam Thánh Huệ Nhiên gom chép lại thành cuốn Trấn châu Lâm Tế Huệ Chiếu thiền sư Ngữ lục (Lâm Tế Ngữ Lục) lưu truyền mãi đến nay. Đệ tử nối pháp của Sư là thiền sư Tồn Tương.

Tổ Thứ 39

Đời Thứ 2 Tông Lâm Tế

Thiền sư HƯNG HÓA – TỒN TƯƠNG

興 化 存 獎 禪 師

(840 – 925)

Sư họ Khổng, dòng dõi Đức Khổng tử, tổ tiên ban đầu ở Khúc Phụ (nay là Sơn Đông), sau dời đến Cam Tuyền (nay là Thiểm Tây). Sư sinh năm Canh Thân (840), niên hiệu Khai Thành thứ 5 triều vua Đường Văn Tông. Ban đầu Sư theo Nho học, sau đến Bàn Sơn theo Hữu Viện–Hiểu Phương xuất gia thọ Cụ túc. Trong pháp hội của Tổ sư Lâm Tế, Sư được làm thị giả.

Sư đến hội của Tam Thánh–Huệ Nhiên được làm Thủ tọa, đến hội Đại Giác làm Viện chủ. Ngay nơi hội Đại Giác, Sư ngộ được đạo lý của Lâm Tế nên kế thừa làm Nhị tổ tông này. Một hôm, Sư gọi đồ chúng vào thiền đường và ngồi ngay thẳng thị tịch, thọ 86 tuổi. Vua sắc phong thuỵ Quảng Tế đại sư, tháp hiệu Thông Tịch. Tác phẩm Hưng Hóa Tồn Tương ngữ lục được xếp vào Cổ tôn túc ngữ lục quyển 5. Đệ tử nối pháp của Sư là thiền sư Huệ Ngung.

Tổ thứ 40: Thiền sư Nam Viện - Huệ Ngung

Tổ Thứ 40

Đời Thứ 3 Tông Lâm Tế

Thiền sư NAM VIỆN – HUỆ NGUNG

南 院 慧 顒 禪 師

(860 – 950)

Cho đến nay, chúng ta chưa biết danh tánh của Sư. Chỉ biết Sư sinh năm Canh Thìn (860), niên hiệu Hàm Thông năm đầu, triều vua Đường Ý Tông, tại xứ Hà Bắc, Trung Quốc. Sư nối pháp tổ Hưng Hóa Tồn Tương làm Tam tổ tông Lâm Tế. Sư trú trì Nam Viện tại Nhữ Châu (nay là huyện Lâm An, tỉnh Hà Nam) nên người đời gọi Sư là Nam Viện Huệ Ngung. Sư còn có hiệu Bảo Ứng nên thời nhân gọi Bảo Ứng Hòa thượng.

Sư thượng đường dạy chúng:

– Trên cục thịt đỏ vách đứng ngàn nhẫn.

Có vị Tăng hỏi:

– Trên cục thịt đỏ vách đứng ngàn nhẫn, đâu chẳng phải lời của Hòa thượng?

Sư đáp: Phải.

Vị Tăng ấy liền giở giường thiền. Sư đánh bảo:

– Con lừa mù!

Sư tịch năm Canh Tuất (950), niên hiệu Bảo Đại thứ 8 triều vua Đường Nguyên Tông nhà Nam Đường (thời Ngũ Đại), thọ 91 tuổi. Đệ tử nối pháp Sư có thiền sư Diên Chiểu.

Tổ thứ 41: Thiền sư Phong Huyệt - Diên Chiểu

Tổ Thứ 41

Đời Thứ 4 Tông Lâm Tế

Thiền sư PHONG HUYỆT – DIÊN CHIỂU

風 穴 延 沼 禪 師

(896 – 973)

Sư họ Lưu, sinh năm Bính Thìn (896) tại Dư Hàng, thuở nhỏ tỏ ra là người thông minh, kinh sách đọc qua đều thuộc làu. Phụ thân muốn Sư đi thi làm quan, nhưng lên đến kinh đô, Sư tới chùa Khai Nguyên xuất gia với luật sư Trí Cung.

Năm 20 tuổi, sau khi thọ Cụ túc, Sư chuyên nghiền ngẫm bộ Pháp Hoa Huyền Nghĩa. Sư từng đến yết kiến thiền sư Cảnh Thanh tại Việt Châu; đến đạo tràng Hoa Nghiêm tại Nhượng Châu được sung chức Duy–na.

Sư đến đạo tràng của Nam Viện và đắc pháp tại đây và ở lại hầu Tổ 6 năm.

Niên hiệu Trường Hưng thứ 2, Tân Mão (931) nhà Hậu Đường, Sư sang Nhữ Thủy trụ tại chùa Phong Huyệt. Chùa lúc này hư sụp, Sư ở đây bảy năm tròn, đàn việt biết được chung sức trùng tu ngôi đại tự. Năm Thiên Phúc thứ 2, Đinh Dậu (937) triều Ngụy Tấn, ngày rằm tháng Giêng, Sư bắt đầu khai pháp, độ chúng vô lượng.

Niên hiệu Khai Bảo thứ 6, Quý Dậu (973) triều vua Tống Thái Tổ nhà Bắc Tống, ngày mồng một tháng 8, Sư lên tòa nói kệ:

道 在 乘 時 須 濟 物 Đạo tại thừa thời tu tế vật

遠 方 來 慕 自 騰 騰 Viễn phương lai mộ tự đằng đằng

他 年 有 叟 情 相 似 Tha niên hữu tẩu tình tương tợ

日 日 香 煙 夜 夜 燈 Nhật nhật hương yên dạ dạ đăng

(Phải thời truyền đạo lợi quần sanh

Chẳng quản phương xa tự vươn lên

Năm khác có người dòng giống đó

Ngày ngày hương khói đêm đêm đèn).

Đến ngày rằm, Sư ngồi kết–già thị tịch, thọ 78 tuổi đời với 59 tuổi hạ. Nối pháp Sư có thiền sư Tỉnh Niệm.

Tổ thứ 42: Thiền sư Thủ Sơn - Tỉnh Niệm

Tổ Thứ 42

Đời Thứ 5 Tông Lâm Tế

Thiền sư THỦ SƠN – TỈNH NIỆM

首 山 省 念 禪 師

(926 – 993)

Sư họ Địch, sinh năm Bính Tuất (926), quê quán tại Lai Châu (huyện Dịch, Sơn Đông). Ban đầu Sư xuất gia tại chùa Nam Thiền ở quê nhà. Sau khi thọ Cụ túc, Sư dạo khắp các thiền hội, thường tụng kinh Pháp Hoa nên người đời gọi là Niệm Pháp Hoa. Sau Sư đến hội của thiền sư Phong Huyệt và nơi đây Sư ngộ đạo.

Sư đến trụ Thủ Sơn, Nhữ Châu (Lâm Nhữ, Hà Nam) đời thứ nhất nên mọi người gọi Sư là Thủ Sơn thiền sư.

Đời Bắc Tống triều vua Thái Tông, niên hiệu Thuần Hòa thứ 3, Nhâm Thìn (992), vào giờ Ngọ ngày mồng 4 tháng chạp, Sư thượng đường nói kệ:

今 年 六 十 七 Kim niên lục thập thất

老 病 隨 緣 且 遣 日 Lão bệnh tùy duyên thả khiển nhật

今 年 記 却 來 年 事 Kim niên ký khước lai niên sự

來 年 記 著 今 朝 日 Lai niên ký trước kim triêu nhật

(Năm nay sáu mươi bảy

Già bệnh tuỳ duyên cho qua ngày

Năm này nhớ lại việc năm tới

Năm tới lại nhớ việc sáng nay).

Đúng năm sau Quý Tỵ (993), như ngày giờ nói trên Sư tập chúng nói kệ:

白 銀 世 界 金 色 身 Bạch ngân thế giới kim sắt thân

情 與 無 情 共 一 真 Tình dữ vô tình cộng nhất chân

明 暗 盡 時 都 不 照 Minh ám tật thờ đô bất chiếu

日 輪 午 後 示 全 身 Nhật luân ngọ hậu thị toàn thân

Tổ thứ 43: Thiền sư Phần Dương - Thiện Chiêu

(Thế giới bạch ngân thân sắc vàng

Tình với phi tình một tánh chân

Tối sáng hết rồi đều chẳng chiếu

Vầng ô vừa xế thấy toàn thân).

Khi mặt trời vừa xế thì Sư ngồi yên lặng thị tịch, thọ 68 tuổi. Đồ chúng hỏa thiêu nhục thân Sư, thu được xá–lợi ngũ sắc rất nhiều, bèn lập tháp thờ tại Thủ Sơn. Nối pháp Sư có thiền sư Thiện Chiêu.

Tổ Thứ 43

Đời Thứ 6 Tông Lâm Tế

Thiền sư PHẦN DƯƠNG – THIỆN CHIÊU

汾 陽 善 昭 禪 師

(947 – 1024)

Sư họ Du, sinh năm Đinh Mùi (947) tại Thái Nguyên (Sơn Tây). Thuở nhỏ, Sư tính thâm trầm ít nói, có trí huệ lớn, không ưa những đồ trang sức. Năm 14 tuổi, sau khi cha mẹ qua đời, Sư phát tâm xuất gia.

Năm 22 tuổi, Sư thọ giới Cụ túc. Sau khi thọ giới, Sư du phương tham vấn 71 vị tôn túc về yếu chỉ của thiền nhưng vẫn chưa thỏa nguyện. Sau cùng, Sư đến pháp hội của thiền sư Tỉnh Niệm tại Thủ Sơn, Nhữ Châu. Ngay nơi đây Sư liền đại ngộ, đảnh lễ Thủ Sơn và thưa:

萬 古 碧 潭 空 界 月 Vạn cổ bích đàm không giới nguyệt

再 三 撈 摝 始 應 知 Tái tam lao mộc thỉ ưng tri

(Đầm xanh muôn thuở xuyên bóng nguyệt

Lắm phen mò mẫm mới hay ra)

Sư dừng lại đây hầu hạ Thủ Sơn trong một thời gian dài.

Sau Sư từ tạ ra đi hành hóa du phương khắp mọi nơi. Năm Quý Tỵ (993), niên hiệu Thuần Hòa thứ 4, Sư về trú trì viện Thái Tử

Tổ thứ 44: Thiền sư Thạch Dương - Sở Viên

chùa Thái Bình ở Phần Dương (Sơn Tây). Suốt 30 năm Sư không ra khỏi cửa nên mọi người kính ngưỡng gọi là Phần Dương.

Năm Giáp Tý (1024), niên hiệu Thiên Thánh thứ 2 đời vua Tống Nhân Tông nhà Bắc Tống, Y Lý Hầu ở phủ Long Đức cho người nhiều lần mời Sư đến trú trì chùa Thừa Thiên, nhưng Sư lấy cớ bệnh già thoái thác. Cuối cùng, Sứ giả cứ nài nỉ mãi, Sư bảo chúng sửa soạn hành lý và hỏi có ai theo Sư được. Nhiều vị xin đi theo, nhưng Sư hỏi vẫn chưa khế ngộ. Chỉ có thị giả trả lời rằng: “Con theo được, Hòa thượng đến đâu thì con đến đó”. Sư bảo: “Ông theo Lão tăng được”.

Nói xong, Sư bảo sứ giả: “Ta đi trước đây!” và an nhiên thị tịch. Thị giả đứng khoanh tay tịch theo. Sư thọ 78 tuổi và 56 hạ lạp, thụy hiệu Vô Đức thiền sư. Tác phẩm là Phần Dương Vô Đức thiền sư ngữ lục. Nối pháp Sư có thiền sư Từ Minh.

Tổ Thứ 44

Đời Thứ 7 Tông Lâm Tế

Thiền sư THẠCH SƯƠNG – SỞ VIÊN

石 霜 楚 圓 禪 師

(988 – 1041)

Sư họ Lý, sinh năm Mậu Tý (988) tại Thạch Sương, Đàm Châu (Quảng Tây), Trung Quốc. Năm 22 tuổi xuất gia tại chùa Ẩn Tịnh ở Tương Sơn, Thành Nam với hiệu là Từ Minh. Sau một thời gian, được sự khuyến khích của từ mẫu, Sư du phương học đạo. Nghe danh thiền sư Thiện Chiêu ở Phần Dương là bậc đại tri thức, Sư lặn lội tìm đến học đạo và đắc pháp tại pháp hội này. Sư ở lại đây hầu hạ thêm 7 năm.

Sau nhiều năm giáo hóa khắp nơi, cuối cùng Sư trụ tại Sở Viên ở Thạch Sương. Sư thượng đường dạy chúng:

– Một hét phân chủ khách, chiếu dụng đồng thời hành, cần hội ý trong ấy, giữa trưa là canh ba.

Vào năm Tân Tỵ (1041), niên hiệu Khang Định triều vua Tống

Tổ thứ 45: Thiền sư Dương Kỳ - Phương Hội

Nhân Tông, ngày mồng 5 tháng Giêng, Sư tắm gội xong, ngồi kết–già từ biệt đại chúng rồi thị tịch, thọ 54 tuổi, được 32 tuổi hạ. Nhục thân được an trú trong bảo tháp tại Thạch Sương. Đệ tử nối pháp Sư có thiền sư Phương Hội và Huệ Nam về sau lập thành pháp phái Lâm Tế Dương Kỳ và Lâm Tế Hoàng Long.

Tổ Thứ 45

Đời Thứ 8 Tông Lâm Tế

Thiền sư DƯƠNG KỲ – PHƯƠNG HỘI

楊 岐 方 會 禪 師

(...? – 1054)

Sư họ Lãnh, quê quán tại Nghi Xuân, Viên Châu (Giang Tây), Trung Quốc. Thuở nhỏ Sư tính tình lanh lẹ hoạt bát. Một lần đến Cửu Phong, Sư thấy quyến luyến nên phát tâm xuất gia với đạo hiệu Phương Hội.

Sau, Sư theo tổ Từ Minh học đạo và tỏ ngộ ý thiền. Khi Từ Minh về Hưng Hóa, Sư trở lại Cửu Phong và trụ tại núi Dương Kỳ nên mọi người gọi Sư là Dương Kỳ.

Đời vua Tống Nhân Tông nhà Bắc Tống, niên hiệu Khánh Lịch thứ 6, Bính Tuất (1046), Sư dời về ở chùa Hải Hội, núi Vân Cái, Đàm Châu.

Đến niên hiệu Hồng Hựu thứ 6, Giáp Ngọ (1054), Sư thị tịch, tháp mộ tại núi Vân Cái. Những lời dạy của Sư được biên tập thành Dương Kỳ Phương Hội ngữ lục. Đệ tử nối pháp của Sư có thiền sư Thủ Đoan.

Tổ thứ 46: Thiền sư Bạch Vân - Thủ Đoan, Tổ thứ 47: Thiền sư Ngũ Tổ - Pháp Diễn

Tổ Thứ 46

Đời Thứ 9 Tông Lâm Tế

Thiền sư BẠCH VÂN – THỦ ĐOAN

白 雲 守 端 禪 師

(1025 – 1072)

Sư họ Cát, sinh năm Ất Sửu (1025), niên hiệu Thiên Thánh thứ 3 đời vua Nhân Tông triều Bắc Tống, tại Hành Dương (Hồ Nam), Trung Quốc. Thuở nhỏ Sư theo Nho học, đến năm 20 tuổi theo Úc Sơn Chủ ở Trà Lăng xuất gia. Khi đến pháp hội của tổ Dương Kỳ thì Sư tỏ ngộ.

Sau Sư theo lời thỉnh cầu của thiền sư Cư Nột đến trú trì chùa Thừa Thiên ở Lô Phụ. Kế đến lần lượt trú trì các chùa Viên Thông, Pháp Hoa, Long Môn, Hưng Hóa, Hải Hội v.v..., nơi nào đồ chúng cũng tụ hội đông đảo.

Đến niên hiệu Hy Ninh thứ 5, Nhâm Tý (1072), đời vua Thần Tông triều Bắc Tống, Sư thị tịch thọ 48 tuổi, tác phẩm để lại có Bạch Vân Thủ Đoan thiền sư ngữ lục; Bạch Vân Thủ Đoan thiền sư quảng lục. Đệ tử nối pháp Sư có thiền sư Pháp Diễn.

Tổ Thứ 47

Đời Thứ 10 Tông Lâm Tế

Thiền sư NGŨ TỔ – PHÁP DIỄN

五 祖 法 演 禪 師

(1024 – 1104)

Sư họ Đặng, sinh năm Giáp Tý (1024) tại Ba Tây, Miên Châu (Miên Dương, Tứ Xuyên). Năm 35 tuổi, Sư xuất gia thọ giới Cụ túc, sau đó đến Thành Đô học luận Bách Pháp và Duy thức. Sư đi tham phương, đến pháp hội của thiền sư Viên Chiếu Tông Bổn, thiền sư Phù Sơn Pháp Viễn nhưng đều không thỏa mãn. Sau Sư đến pháp hội của thiền sư Bạch Vân–Thủ Đoan. Đến nơi Sư hỏi

lại việc vị Tăng hỏi châu Ma–ni. Bạch Vân liền nạt. Sư lãnh ngộ dâng bài kệ:

山 前 一 片 閑 田 地

叉 手 叮 嚀 問 祖 翁

幾 度 賣 來 還 自 買

為 憐 松 竹 引 清 風

(Sơn tiền nhất phiến nhàn điền địa

Xoa thủ đinh ninh vấn tổ ông

Kỷ độ mãi lai hoàn tự mại

Vi lân tùng trúc dẫn thanh phong).

Tổ Bạch Vân ấn chứng cho Sư kế thế làm Tổ thứ 10 tông Lâm Tế.

Ban đầu Sư ra trú trì chùa Tứ Diện, sau dời về Bạch Vân và cuối cùng về núi Ngũ Tổ ở Đông Sơn nên người đời gọi Sư là Ngũ Tổ Pháp Diễn.

Sư có ba cao đồ: Phật Giám–Huệ Cần, Phật Nhãn–Thanh Viễn và Phật Quả–Khắc Cần nên thời nhân gọi là ba ông Phật.

Niên hiệu Sùng Ninh thứ 3, triều vua Huy Tông nhà Bắc Tống, Giáp Thân (1104), ngày 25 tháng 6, Sư thượng đường từ biệt chúng:

– Hòa thượng Triệu Châu có câu rốt sau, các ông làm sao lãnh hội, thử ra nói xem? Nếu lãnh hội được chẳng ngại sống thong dong tự tại, bằng chưa được thế, việc tốt này làm sao nói?

Sư im lặng giây lâu nói:

– Nói thì nói rồi, chỉ là các ông chẳng biết. Cần hiểu chăng? Giàu hiềm ngàn miệng ít, nghèo hận một thân nhiều. Trân trọng!

Sư rời pháp tòa về trượng thất tắm gội sạch sẽ, nằm cát tường thị tịch. Tác phẩm có Pháp Diễn thiền sư ngữ lục. Đệ tử nối pháp có thiền sư Khắc Cần.

Tổ thứ 48: Thiền sư Viên Ngộ - Khắc Cần

Tổ Thứ 48

Đời Thứ 11 Tông Lâm Tế

Thiền sư VIÊN NGỘ – KHẮC CẦN

圓 悟 克 勤 禪 師

(1063 – 1135)

Sư họ Lạc, tên Khắc Cần tự là Vô Trước, sinh năm Quý Mão (1063), niên hiệu Gia Hựu năm đầu, đời vua Anh Tông nhà Tống tại Sùng Ninh, Bành Châu (Tứ Xuyên). Thuở nhỏ theo Nho học, mỗi ngày nhớ được ngàn lời. Sư dạo chơi chùa Diệu Tịch thấy sách Phật, đọc qua có cảm khái bèn xin xuất gia với thiền sư Tự Tỉnh. Về sau Sư theo pháp sư Văn Chiếu nghe giảng, đến Tọa chủ Mẫn Hành học kinh Lăng–nghiêm. Sau đến tham thiền với các vị như: thiền sư Hạo ở Ngọc Tuyền; thiền sư Tín ở Kim Loan; thiền sư Hiệt ở Đại Quy; thiền sư Tử Tâm ở Hoàng Long; thiền sư Độ ở Đông Lâm v.v... Các vị thiền sư đều thầm khen Sư là pháp khí Đại thừa. Sau cùng Sư đến núi Ngũ Tổ tham vấn thiền sư Pháp Diễn. Được tổ Pháp Diễn điểm đạo, Sư liền tỉnh ngộ, sắm hương đèn vào thất trình kệ:

金 鴨 香 囊 錦 繡 幃

笙 歌 叢 裏 醉 扶 歸

少 年 一 段 風 流 事

只 許 佳 人 獨 自 知

(Kim áp hương nang cẩm tú vi

Sảnh ca tùng lý túy phù quy

Thiếu niên nhất đoạn phong lưu sự

Chỉ hứa giai nhân độc tự tri).

Pháp Diễn bèn ấn chứng cho Sư kế thừa Tổ nghiệp.

Khoảng niên hiệu Sùng Ninh (1102–1107), đời vua Tống Huy Tông, Sư về quê thăm mẹ, Nguyên soái ở Thành Đô là Hàn Lâm Quách Tri Chương thỉnh Sư khai pháp ở chùa Lục Tổ, kế đến trú

Tổ thứ 49: Thiền sư Hổ Khưu - Thiệu Long

trì chùa Chiêu Giác.

Tháng 8, niên hiệu Thiệu Hưng thứ 5, Ất Mão (1135), Sư có chút bệnh rồi viên tịch, vua sắc phong thụy là Chân Giác. Sư đã để lại những tác phẩm nổi tiếng như: Bích nham lục, Ngữ lục, Viên Ngộ tâm yếu, Kích tiết lục.

Nối pháp Sư có thiền sư Thiệu Long.

Tổ Thứ 49

Đời Thứ 12 Tông Lâm Tế

Thiền sư HỔ KHƯU – THIỆU LONG

虎 丘 紹 隆 禪 師

(1077 – 1136)

Sư họ Cổ, sinh năm Đinh Tỵ (1077), niên hiệu Hy Ninh thứ 10 đời vua Tống Thần Tông, tại Hàm Sơn, Hòa Châu (tỉnh An Huy). Năm 9 tuổi, Sư từ tạ song thân vào xuất gia tại viện Phật Huệ. Thọ đại giới xong, Sư tinh chuyên trì luật và sau đó du phương học thiền. Sư từng đến pháp hội của thiền sư Tịnh Chiếu–Sùng Tín ở Trường Lô; thiền sư Trạm Đường–Văn Chuẩn ở Bảo Phong; thiền sư Tử Tâm–Ngộ Tân ở Hoàng Long v.v..., cuối cùng là pháp hội của thiền sư Viên Ngộ Khắc Cần và chứng ngộ nơi đây.

Sau Sư về trú trì chùa Khai Thánh. Khoảng niên hiệu Kiến Viêm (1127–1131) trong nước có loạn, Sư bèn cất am dưới ngọn Đồng Phong. Quận thú Lý Công Quang mời Sư trú trì chùa Chương Giáo. Sau cùng Sư đến Hổ Khưu ở phủ Bình Giang (nay là Tô Châu) lập đạo tràng, đồ chúng theo về tu học ngày càng đông.

Triều vua Cao Tông nhà Nam Tống, niên hiệu Thiệu Hưng thứ 6, Bính Thìn (1136), Sư viên tịch, bảo tháp được lập phía tây nam chùa để lưu giữ nhục thân. Tác phẩm để lại đời có Hổ Khưu Long Hòa thượng ngữ lục. Đệ tử nối pháp Sư có thiền sư Đàm Hoa.

Tổ thứ 50: Thiền sư Ứng Am - Đàm Hoa, Tổ thứ 51: Thiền sư Mật Am - Hàm Kiệt

Tổ Thứ 50

Đời Thứ 13 Tông Lâm Tế

Thiền sư ỨNG AM – ĐÀM HOA

應 庵 曇 華 禪 師

(1103– 1163)

Sư họ Giang, sinh năm Quý Mùi (1103), niên hiệu Sùng Ninh thứ 2 đời vua Tống Hy Tông tại Ngạc Châu. Thuở nhỏ Sư kỳ đặc khác người. Năm 17 tuổi, Sư xuất gia tại chùa Đông Thiền. Ban đầu đến học thiền với thiền sư Toại tại Thủy Nam, Tùy Châu có chút pháp vị. Sau đến pháp hội thiền sư Viên Ngộ, được Viên Ngộ thầm khen. Về sau Viên Ngộ vào đất Thục, bảo Sư theo thọ giáo với thiền sư Thiệu Long ở Hổ Khưu. Sư theo hầu Hổ Khưu chưa được nửa năm thì mọi sự đều tỏ ngộ.

Sau Sư lần lượt giáo hóa tại các đạo tràng Liên Vân, Diệu Nghiêm, Quy Tông v.v..., nơi nào đồ chúng cũng theo học đông đảo.

Vào ngày 13 tháng 6 năm Quý Mùi (1163), niên hiệu Long Hưng năm đầu triều vua Hiếu Tông nhà Nam Tống, Sư an nhiên thị tịch. Đệ tử nối pháp là thiền sư Hàm Kiệt.

Tổ Thứ 51

Đời Thứ 14 Tông Lâm Tế

Thiền sư MẬT AM – HÀM KIỆT

密 庵 咸 傑 禪 師

(1110 – 1186)

Sư họ Trịnh, sinh năm Canh Dần (1110), niên hiệu Đại Quan thứ 4 đời vua Tống Huy Tông tại Phước Châu (nay thuộc Phước Kiến). Sư nối pháp thiền sư Đàm Hoa phái Lâm Tế Dương Kỳ. Sư trụ tại Điểu Cự am, sau trụ các chùa: Tương Sơn Hoa Tạng, Kính Sơn, Linh Ẩn, Thiên Đồng, A Dục Vương.

Vào năm Bính Ngọ (1186), niên hiệu Thuần Hy thứ 13 triều vua

Tổ thứ 52: Thiền sư Phá Am - Tổ Tiên, Tổ thứ 53: Thiền sư Vô Chuẩn - Sư Phạm

Hiếu Tông nhà Nam Tống, Sư thị tịch, thọ thế 77 tuổi. Tác phẩm gồm có Mật Am Hòa thượng ngữ lục. Đệ tử nối pháp có thiền sư Tổ Tiên.

Tổ Thứ 52

Đời Thứ 15 Tông Lâm Tế

Thiền sư PHÁ AM – TỔ TIÊN

破 庵 祖 先 禪 師

(1136 – 1211)

Sư họ Vương, sinh năm Bính Thìn (1136), niên hiệu Thiệu Hưng thứ 6 đời vua Cao Tông nhà Nam Tống tại xứ Quảng An, Tứ Xuyên, Trung Quốc. Sư đắc pháp với Tổ sư Am Kiệt, kế thừa y bát làm Tổ thứ 15 tông Lâm Tế thuộc pháp phái Dương Kỳ. Sư trước trú trì chùa Ngọa Long, sau về trụ tại Long Ẩn.

Sư viên tịch vào năm Tân Mùi (1211), nhằm niên hiệu Gia Định thứ 3 đời vua Ninh Tông triều Nam Tống, hưởng thọ 76 tuổi. Đệ tử nối pháp có ngài Sư Phạm.

Tổ Thứ 53

Đời Thứ 16 Tông Lâm Tế

Thiền sư VÔ CHUẨN – SƯ PHẠM

無 準 師 範 禪 師

(1175 – 1249)

Sư họ Ung, hiệu Vô Chuẩn sinh năm Ất Mùi (1175), niên hiệu Thuần Hy thứ 2 đời vua Hiếu Tông triều Nam Tống tại Tử Đồng (nay thuộc tỉnh Tứ Xuyên).

Năm lên 9 tuổi, Sư theo Âm Bình–Đạo Khâm xuất gia. Năm Giáp Dần (1194), Thiệu Hy năm đầu đời vua Ninh Tông nhà Nam Tống, Sư thọ Cụ túc. Năm sau, Mậu Tuất (1195), Khánh Nguyên năm đầu, Sư nhập hạ tại chùa Chính Pháp ở Thành Đô.

Tổ thứ 54: Thiền sư Tuyết Nham - Tổ Khâm

Năm vừa tròn 20 tuổi theo học với tổ Tú Nham–Sư Thụy ở núi Dục Vương. Vì Sư nghèo không có đồ cạo tóc nên người đời gọi Sư là “Ô đầu tử” (ông đầu đen). Về sau, Sư nghe thiền sư Phá Am Tổ Tiên đang hoằng pháp tại núi Hoa Tú phía tây Tô Châu, Sư bèn đến xin nhập chúng y chỉ tu học. Trước khi viên tịch, Phá Am Tổ Tiên đã truyền trao y bát cho Sư kế thừa Tổ vị.

Năm Nhâm Thìn (1232), niên hiệu Thiệu Định thứ 5 triều vua Lý Tông nhà Nam Tống, Sư phụng sắc trú trì chùa Kính Sơn. Năm sau, Quý Tỵ (1233), Sư vào cung Từ Minh thuyết pháp, được nhà vua ban hiệu là Phật Giám thiền sư.

Vào này rằm tháng 3 năm Kỷ Dậu (1249), niên hiệu Thuần Hựu thứ 9 triều vua Lý Tông, Nam Tống, Sư viết hơn 20 trang di biểu để lại cho hàng môn đồ và 3 ngày sau thì thị tịch, thọ thế 65 tuổi.

Sư đã để lại một số tác phẩm như: Vô Chuẩn Sư Phạm thiền sư ngữ lục, Vô Chuẩn Hòa thượng tấu đối ngữ lục. Đệ tử nối pháp có ngài Tổ Khâm.

Tổ Thứ 54

Đời Thứ 17 Tông Lâm Tế

Thiền sư TUYẾT NHAM – TỔ KHÂM

雪 巖 祖 欽 禪 師

(1204 – 1287)

Sư họ Tổ, hiệu Tuyết Nham, sinh năm Giáp Tý (1204), niên hiệu Gia Thái thứ 4 đời vua Ninh Tông nhà Nam Tống tại Vụ Châu (nay là Kim Hoa, Triết Giang), có thuyết nói là Sư sinh tại Chương Châu (nay là Chương Phố, Phước Kiến).

Năm lên 5 tuổi Sư phát tâm xuất gia, 16 tuổi được độ và 18 tuổi vân du khắp các chốn thiền lâm. Sư lần lượt đến tham yết thiền sư Đoản Bồng Viễn tại chùa Song Lâm, thiền sư Diệu Phong–Chi Thiện, Diệt Ông–Văn Lễ chùa Tịnh Từ nhưng không khế hợp. Về sau đến pháp hội Kính Sơn của ngài Vô Chuẩn–Sư