Lịch Sử Truyền Thừa Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh

Lời Giới Thiệu

LỜI GIỚI THIỆU

Có thể nói Phật giáo Việt Nam trong tình hình phát triển hiện nay tuyệt đại bộ phận do sự tác động mạnh mẽ của bảy dòng thiền chính, trong đó bốn dòng trực tiếp kế thừa các dòng thiền từ Trung Quốc và bốn dòng được phát sinh tại đất nước ta. Bốn dòng từ Trung Quốc, nếu dựa vào thứ tự truyền nhập vào Việt Nam là các dòng Bút Tháp của Viên Văn Chuyết Công (1590 – 1644), dòng Thập Tháp của Siêu Bạch Thọ Tông (1648–1728), dòng Quốc Ân của Nguyên Thiều Hoán Bích (1648–1728), cả ba dòng này đều thuộc phái Lâm Tế và dòng Hòe Nhai của Thủy Nguyệt thuộc phái Tào Động. Ba dòng còn lại thì đều xuất phát tại Việt Nam hoặc do kết hợp một dòng từ Trung Quốc như Bút Tháp với một dòng tồn tại lâu đời tại Việt Nam như Trúc Lâm, mà điển hình là dòng Long Động của thiền sư Chân Nguyên Tuệ Đăng (1647–1726) hoặc do các vị thiền sư người Việt Nam hay Trung Quốc hành đạo tại Việt Nam xuất kệ thành lập dòng mới, cụ thể là các dòng thiền Chúc Thánh của thiền sư Minh Hải Pháp Bảo (1670–1746) và Thiên Thai của thiền sư Thiệt Diệu Liễu Quán (1667 – 1742).

Ba dòng này kể từ đầu thế kỷ thứ XVIII trở đi cho đến hôm nay đã có những đóng góp to lớn về nhiều mặt cho lịch sử Dân tộc cũng như Phật giáo Việt Nam với những người con ưu tú của mình. Về mặt chính trị, họ đã tham gia công cuộc hộ quốc an dân như thiền sư Như Ý Trần Cao Vân, Võ Trứ, v.v... Về mặt khoa học kỹ thuật có những tiếng tăm lớn như Chân An Tuệ Tĩnh (?–1711), đặc biệt về mặt văn hóa và văn học thì hàng loạt tên tuổi lẫy lừng đã xuất hiện trên bầu trời Việt Nam trong giai đoạn này như Chân Nguyên Tuệ Đăng (1647–1726), Pháp Chuyên Luật Truyền Diệu Nghiêm (1726–1798), Toàn Nhật Vi Bảo Quang Đài (1757–1834), Trừng Thông Viên Thành (1879–1928) v.v...

Do thế, để việc nghiên cứu lịch sử cận đại của Dân tộc và Phật giáo một cách đầy đủ, chúng ta phải từng bước xây dựng lại một

cách chi tiết thế hệ truyền thừa của các dòng thiền vừa nói. Đây là một công việc hết sức khó khăn, do tư liệu hết sức tản mạn chưa được hệ thống hóa, nằm rải rác trên một địa bàn rộng lớn hầu như khắp cả nước và về mặt thời gian lại trải dài trên 3 thế kỷ. Những tư liệu này không chỉ nằm ở tại các chùa, mà còn nằm các dòng họ khác nhau của những nhân vật liên hệ. Công bằng mà nói, công tác này không phải thời đại chúng ta mới thấy tính bức xúc của nó, mà ngay cả những năm cuối thế kỷ XIX, khi cả nước đứng lên chống lại quân xâm lược phương Tây, những người Phật tử Việt Nam thời đó như cụ Phó bảng Cư sĩ Điềm Tịnh Trần Viết Thọ và Như Như đạo nhân Hồng Vịnh đã chung sức viết ra bộ Hàm Long Sơn Chí, thiền sư Ấn Lan Tổ Huệ Từ Trí viết cuốn Ngũ Hành Sơn Lục v.v... đã ghi lại một số những thông tin liên hệ về phát triển của những dòng thiền này. Nhưng cho đến nay chúng tôi vẫn chưa làm xong công tác hiệu đính, chỉnh lý và phiên dịch cho việc xuất bản. Tình trạng này làm cho việc nghiên cứu xây dựng lại sự truyền thừa của các dòng thiền càng thêm khó khăn.

Trong các dòng thiền trên, Đại đức Thích Như Tịnh ngay từ những ngày còn học tại Học viện Phật giáo Việt Nam đã quan tâm đến dòng thiền của chính pháp phái mình, đó là dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh. Đại đức đã từng bước sưu tầm và chỉnh lý các tư liệu đến sự phát triển từ ngài Sơ tổ Minh Hải Pháp Bảo cho đến tận ngày nay. Sau khi hoàn thành bản thảo cuốn Lịch sử truyền thừa thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh, Đại đức đã nhờ tôi xem lại và viết mấy lời giới thiệu. Tôi nhận thấy đây là một công trình quý giá, sẽ mở đầu cho các công trình về sau đối với các dòng thiền khác, đồng thời thể hiện tâm nguyện không chỉ tri ân của Đại đức đối với các tổ sư đời trước, mà còn nỗi niềm lo lắng cho tương lai của Đạo pháp những thế hệ tiếp theo. Do thế, tôi hoàn toàn hoan nghinh và viết mấy lời này để giới thiệu cùng bạn đọc gần xa.

Vạn Hạnh,

Cuối đông năm Mậu Tý (2008)

Lê Mạnh Thát

Lời Nói Đầu

LỜI NÓI ĐẦU

Ngay từ những năm đầu Công nguyên, Phật giáo đã du nhập vào nước ta nhưng chủ yếu ở miền Bắc. Trong thời kỳ đó, các phái thiền Tỳ–ni–đa–lưu–chi, Vô Ngôn Thông, Thảo Đường, Trúc Lâm đóng vai trò chính của Phật giáo nơi đây, đồng thời đặt nền tảng văn hoá nghệ thuật Phật giáo cho nước nhà. Đến thế kỷ XVI, XVII, bước chân Nam tiến của dân Việt đã ngang qua vùng Thuận Hoá, vào tận những miền đất cực nam xa xôi như Hà Tiên, Rạch Giá. Song hành cùng dân tộc, Phật giáo đã hình thành và phát triển không ngừng tại những miền đất mới này. Ngoài các thiền sư Việt Nam, nơi đây còn được các thiền sư Trung Hoa chủ yếu thuộc tông Lâm Tế từ Phước Kiến, Quảng Đông sang hoằng hóa.

Thiền sư đầu tiên của tông Lâm Tế đến Đàng Trong là ngài Nguyên Thiều–Hoán Bích. Tiếp đó, các ngài như Minh Vật–Nhất Tri; Minh Lượng–Thành Đẳng; Minh Hải–Pháp Bảo; Minh Dung–Pháp Thông; Minh Giác–Kỳ Phương, Minh Hoằng–Tử Dung v.v... kế thừa sự nghiệp của tổ Nguyên Thiều, phát triển tông môn rộng khắp. Trong số những thiền sư Trung Hoa du phương hoằng hoá có thiền sư Minh Hải–Pháp Bảo dừng chân tại phố Hội An, Quảng Nam, khai sơn Tổ đình Chúc Thánh, xuất kệ truyền thừa lập nên thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh.

Kể từ khi tổ Minh Hải–Pháp Bảo khai tông lập giáo, tính đến nay dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh đã trải qua 300 năm lịch sử với 12 đời truyền thừa. Qua ngần ấy thời gian có mặt trong ngôi nhà Phật giáo Việt Nam, các thế hệ Tăng nhân của dòng thiền Chúc Thánh đã đóng góp đáng kể cho sự phát triển của Đạo pháp và Dân tộc. Dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh là một trong những thiền phái lớn của Phật giáo Việt Nam trong quá khứ cũng như hiện tại.

Thế nhưng, từ trước đến nay đa phần các nhà viết sử Phật giáo hầu như không đề cập đến dòng thiền này. Nếu có chăng cũng chỉ trích dẫn bài kệ của tổ Minh Hải–Pháp Bảo cho có lệ. Việc khái quát lại hệ thống truyền thừa, sự phát triển cũng như

những đóng góp tích cực của dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh đối với lịch sử Phật giáo và Dân tộc chưa được tiến hành và đánh giá đúng mức. Phải chăng do chư tôn đức chỉ chú trọng vào việc tu chứng và không muốn lưu lại dấu tích? Hay do nguồn tư liệu khan hiếm bởi phần lớn bị hủy hoại trong các cuộc chiến tranh và thiên tai gây nên? Có rất nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, nên mãi đến bây giờ vẫn chưa có ai hệ thống lại lịch sử truyền thừa của các thế hệ Lâm Tế Chúc Thánh.

Dưới sự đắp đổi của thời gian, trong cái quy luật khắc nghiệt của tạo hoá, mọi vật rồi sẽ bị vùi chôn theo năm tháng nếu chúng ta không biết trân trọng, giữ gìn và tiếp nối. Nếu hôm nay chúng ta không kịp ghi chép lại sự hành đạo của chư Tổ thì tất cả sẽ chìm vào quên lãng, mà mai này các thế hệ sau sẽ không tỏ tường được nguồn cội của tông môn là điều không tránh khỏi. Từ những trăn trở đó, trong những năm qua chúng tôi cố gắng sưu tầm hành trạng của chư Tổ, chư Tăng dòng Lâm Tế Chúc Thánh tại các tỉnh thành, đồng thời hệ thống lại và biên soạn thành một tập sử liệu, tạm lấy tên Lịch Sử Truyền Thừa Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh không ngoài mục đích vừa nêu.

Ba thế kỷ trôi qua không phải là khoảng thời gian ngắn, hơn nữa nguồn sử liệu của thiền phái cũng không mấy dồi dào, nên trong quá trình biên soạn, dù đã cố gắng hết nhưng chúng tôi tất không tránh khỏi những nhầm lẫn và sơ sót, ngưỡng mong chư tôn thiền đức, chư vị thiện hữu tri thức hoan hỷ kiểu chính để tập sử liệu này được chính xác và đầy đủ, đồng thời làm cơ sở cho lần tái bản sau được hoàn thiện hơn.

Chúng tôi xin trân trọng tri ân đạo tình của chư tôn thiền đức ở các tỉnh thành đã cung cấp tư liệu và động viên khuyến khích để tác phẩm này được hoàn thành. Chân thành cám ơn Giáo sư Lê Mạnh Thát đã hoan hỷ viết cho lời giới thiệu. Cám ơn Đại đức Thích Đồng Ngộ đã trợ duyên giảo chính và góp ý để tác phẩm được hoàn thiện như mong muốn.

Chùa Viên Giác

Mùa Đông năm Mậu Tý (2008)

Nhĩ tôn Thích Như Tịnh

Kính ghi

Phàm Lệ

PHÀM LỆ

Cuốn Lịch Sử Truyền Thừa Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh nhằm mục đích ghi lại quá trình hình thành và phát triển của dòng Lâm Tế Chúc Thánh trong thời gian 300 năm qua. Đây cũng chỉ là bước khởi đầu để những công trình về sau được chu đáo và hoàn thiện hơn. Nhằm giúp người đọc tiện theo dõi, người viết xin tạm chia thành các chương như sau:

– Chương mở đầu: Phần dẫn nhập

– Chương I: Chánh truyền Trực hệ

– Chương II: Thiền sư Minh Hải–Pháp Bảo và quá trình hình thành thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh

– Chương III: Thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh tại các tỉnh miền Trung

– Chương IV: Thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh tại các tỉnh miền Nam, Cao Nguyên và Hải Ngoại

– Chương V: Phần kết luận

Trong chương III và IV, phần giới thiệu về lịch sử môn phái của các tỉnh thành, chúng tôi chỉ giới thiệu 12 tỉnh thành tiêu biểu có sự truyền thừa sâu rộng của môn phái. Còn một số tỉnh khác từ Quảng Trị trở ra cũng như các tỉnh miền Tây, sự truyền thừa chưa sâu rộng, cũng như sự nghiên cứu của chúng tôi còn giới hạn nên chưa đưa vào đây, chúng tôi sẽ bổ túc trong lần tái bản sau này.

Về sự truyền thừa của chư Ni, chúng tôi chỉ ghi chép các tỉnh chính: Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Nha Trang và thành phố Sài–gòn. Bởi lẽ những tỉnh này có nhiều bậc tôn túc Ni trong môn phái đóng góp không ít công sức trong ngôi nhà Phật giáo Việt Nam và sự phát triển của tông môn cũng như Ni bộ.

Trong mỗi tỉnh, chúng tôi giới thiệu các vị Danh tăng tiêu biểu và thứ tự được sắp theo năm viên tịch. Hoặc những vị còn sống thì chúng tôi để sau cùng.

Thông thường, mỗi vị tôn túc đều có đầy đủ 3 tên: pháp danh, pháp tự, pháp hiệu. Giữa các tên ấy, chúng tôi làm dấu gạch ngang (–) để tiện phân biệt.

Trong biểu đồ truyền thừa, vì điều kiện có hạn của khổ sách nên chúng tôi chỉ ghi lại sự truyền thừa của các vị tiêu biểu (những vị đã chính thức trú trì và có đệ tử) và chỉ ghi đến đời 44 tức là 10 đời kể từ ngài Minh Hải đến các vị có pháp danh chữ CHÚC để độc giả được nắm bắt quá trình phát triển của dòng thiền Chúc Thánh trong 3 thế kỷ qua.

Trong tập sách này, chúng tôi có viết tắt một số danh xưng của các thời kỳ Giáo hội. Xin ghi đây để độc giả tiện theo dõi:

– GHTG: Giáo hội Tăng Già.

– GHPGVNTN: Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất.

– GHCSM: Giáo hội Cổ Sơn Môn.

– GHPGVN: Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Tuổi thọ của chư tôn đức được tính theo cách tính truyền thống phương Đông (lấy năm tịch trừ năm sinh + 1)

Tuy rằng đã trải qua thời gian dài nghiên cứu, nhưng với một khoảng thời gian dài 3 thế kỷ cũng như sự truyền thừa khắp các tỉnh thành, nên chúng tôi không sao tránh khỏi những sự khiếm khuyết sơ sót. Ngưỡng mong chư vị tôn đức, quý thiện hữu tri thức hoan hỷ kiểu chính để lần tái bản được hoàn thiện hơn.

Phần Dẫn Nhập

PHẦN DẪN NHẬP

Tây Thiên tổ tổ tương truyền

Đông Độ sư sư tương tiếp

Trên pháp hội Linh Sơn, Đức Phật Thích–ca niêm hoa khai thị, Tôn giả Ca–diếp ngộ lý mỉm cười; từ đó cửa thiền tông rộng mở, lý vô ngôn diễn bày. Từ tổ Ca–diếp xuống đến tổ Bồ–đề–đạt–ma cả thảy 28 đời truyền thừa chưa từng gián đoạn. Thế rồi dòng pháp Tây Thiên chảy tràn sang Đông Độ, từ tổ Đạt–ma đến tổ Huệ Năng cả thảy 6 thế hệ tương thừa. Từ Lục tổ về sau, Chánh pháp đã bủa khắp, lòng người cũng bắt đầu khởi tâm tranh chấp, nên chư Tổ chỉ lấy ấn tâm làm biểu chứng truyền thừa chứ không truyền y bát. Lục tổ Huệ Năng có hai đệ tử lừng danh là thiền sư Nam Nhạc–Hoài Nhượng (677–744) và thiền sư Thanh Nguyên–Hành Tư (…?–740), chính hai vị đệ tử thượng thủ này đã làm nguồn thiền chư Tổ chảy mãi đến những thế hệ sau này.

Thiền phái của tổ Thanh Nguyên–Hành Tư lần lượt truyền xuống các đời sau và lập ra 3 tông gồm: tông Tào Động do thiền sư Động Sơn–Lương Giới (807–869) lập; tông Vân Môn do thiền sư Vân Môn–Văn Uyển (864–949) lập; tông Pháp Nhãn do thiền sư Pháp Nhãn–Văn Ích (885–958) lập. Thiền phái của tổ Nam Nhạc–Hoài Nhượng về sau có tổ Quy Sơn–Linh Hựu (771–744) lập tông Quy Ngưỡng và tổ Lâm Tế–Nghĩa Huyền (…?–867) lập tông Lâm Tế. Như vậy, sau thời Lục tổ Huệ Năng, thiền tông Trung Hoa phát triển cực thịnh và chia thành năm tông mà danh từ thiền học thường gọi là “Ngũ gia tông phái”.

Trong 5 tông thì dòng thiền Lâm Tế phát triển thịnh nhất. Đến đời thứ 8 của tông Lâm Tế lại chia ra làm hai nhánh là Lâm Tế Dương Kỳ do thiền sư Dương Kỳ–Phương Hội (992–1046) sáng lập và Lâm Tế Hoàng Long do thiền sư Hoàng Long–Huệ Nam (1002–1069) sáng lập. Cả hai chi phái của tông Lâm Tế đều song hành phát triển. Từ Trung Hoa, dòng Lâm Tế phát triển sang các nước như Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên v.v...

Riêng tại Việt Nam, dòng thiền Lâm Tế có mặt tại Đàng Trong vào những năm đầu thế kỷ XVII và chủ yếu truyền theo chi phái của thiền sư Dương Kỳ–Phương Hội hay còn gọi là dòng Lâm Tế Dương Kỳ.

Người đầu tiên truyền tông Lâm Tế vào Đàng Trong là tổ Nguyên Thiều–Hoán Bích (1648–1728) hay còn gọi Siêu Bạch–Thọ Tông. Tổ là người nối pháp đời thứ 33 tông Lâm Tế, đệ tử của thiền sư Khoáng Viên–Bổn Quả tại Báo Tư Tân tự thuộc Giang Lăng, Quảng Châu, Trung Quốc. Vào năm 1677 (Đinh Tỵ), Tổ sang phủ Quy Nhơn ở Đàng Trong lập chùa Thập Tháp; sau đó ra Thuận Hóa lập chùa Hà Trung và chùa Quốc Ân. Sau 51 năm hoằng hóa tại Đàng Trong, tổ Nguyên Thiều đã đào tạo được nhiều vị đệ tử lừng danh kế thừa phát triển tông Lâm Tế gồm các ngài: Minh Vật–Nhất Tri; Minh Lượng–Thành Đẳng; Minh Dung–Pháp Thông; Minh Hải–Pháp Bảo; Minh Giác–Kỳ Phương v.v...

Ban đầu, các Tổ truyền theo bài kệ của tổ Vạn Phong–Thời Ủy và tổ Đạo Mân–Mộc Trần. Tiếp đó, tổ Minh Hải–Pháp Bảo lập kệ truyền phái Chúc Thánh và tổ Thiệt Diệu–Liễu Quán xuất kệ truyền phái Liễu Quán, nhờ vậy vườn thiền Việt Nam có thêm hai đóa hoa thắm tươi tỏa hương thơm ngát.

Thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh được Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo sáng lập vào cuối thế kỷ XVII tại chùa Chúc Thánh, Hội An, Quảng Nam. Từ đất Quảng Nam, dòng thiền này nhanh chóng phát triển vào các tỉnh lân cận như Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên v.v... Cho đến nay thiền phái Chúc Thánh có mặt khắp các tỉnh thành và sang tận các châu ở Hải ngoại.

Kể từ khi tổ Minh Hải–Pháp Bảo khai tông lập giáo, tính đến nay đã trên 300 năm truyền thừa với 10 thế hệ tiếp nối. Trải suốt ngần ấy năm, Thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh đã góp phần rất lớn trong sự phát triển của Phật giáo Đàng Trong trước đây và Phật giáo Việt Nam sau này. Phải khẳng định rằng, dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh chiếm một vị trí quan trọng trong bề dày lịch sử của Phật giáo Việt Nam.

Từ trước đến nay, có một số tác phẩm viết về lịch sử Phật giáo Việt Nam như: Việt Nam Phật giáo Sử Lược của Hoà thượng Mật

Thể (NXB Thuận Hóa, Huế, 1993); Việt Nam Phật giáo Sử Luận của Nguyễn Lang (NXB Văn học Hà Nội, 1992); Lịch Sử Phật giáo Việt Nam của Thượng tọa Thích Minh Tuệ (Thành hội Phật giáo Tp.HCM, 1993); Thiền Sư Việt Nam của Hoà thượng Thích Thanh Từ, 1997; Lịch Sử Phật giáo Đàng Trong của Nguyễn Hiền Đức (NXB Tp.HCM, 1995) v.v... Tuy có nhiều tác phẩm viết về lịch sử Phật giáo nước nhà nhưng phần lớn những tác phẩm trên chưa đề cập đúng mức đến thiền phái Chúc Thánh. Nếu có, cũng chỉ giới thiệu sơ qua bài kệ truyền pháp của tổ Minh Hải–Pháp Bảo. Riêng cuốn Lịch sử Phật giáo Đàng Trong của Nguyễn Hiền Đức đề cập đến khá nhiều nhưng chưa hoàn chỉnh, hơn nữa các sử liệu ông đưa ra chưa có tính thuyết phục giới nghiên cứu lịch sử và cần có sự thẩm định khoa học cụ thể. Không biết do vô tâm hay hữu ý mà các tác giả trên không đề cập đến dòng thiền này trong những tác phẩm của mình.

Với mong muốn cơ nghiệp của lịch đại Tổ sư không bị vùi quên trong dòng xoáy thời gian và nhằm khơi dậy truyền thống “Ẩm thủy tư nguyên” trong mỗi người con Phật, nên chúng tôi đã mạnh dạn trình bày chi tiết và hệ thống lại lịch sử của dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh, ngõ hầu báo đền thâm ân chư Tổ trong muôn một, đồng thời làm sáng tỏ một số vấn đề liên quan đến lịch sử phát triển của Phật giáo và Dân tộc. Với tâm nguyện và hoài bão đó, chúng tôi mạo muội trình bày những vấn đề cụ thể sau:

1. Thẩm định lại hành trạng của Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo cũng như quá trình khai sơn Tổ đình Chúc Thánh để tránh những hiểu lầm suy luận không căn cứ khi viết về Ngài; đồng thời đưa ra một số tồn nghi để các giới nghiên cứu sử lưu tâm tìm hiểu về Tổ sư khai sơn thiền phái Chúc Thánh.

2. Phác họa lại quá trình hình thành và phát triển của dòng Lâm Tế Chúc Thánh, để từ đó khẳng định lại vị trí lịch sử của dòng thiền này trong ngôi nhà Phật giáo Việt Nam ở quá khứ, hiện tại cũng như tương lai.

3. Làm sáng tỏ những đóng góp tích cực, tầm ảnh hưởng của Tăng nhân Chúc Thánh trong các lãnh vực xã hội từ trước đến nay, đồng thời nêu rõ vai trò lịch sử của chư Tăng trong các

phong trào yêu nước, đấu tranh giải phóng dân tộc, giành độc lập cho đất nước và sự tự do bình đẳng tôn giáo.

4. Xác lập sự truyền thừa từ Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo cho đến các thế hệ hiện nay.

Đất nước Việt Nam chúng ta trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, chiến tranh loạn lạc, mưa bão lũ lụt v.v... đã khiến cho chùa chiền bị hư hoại rất nhiều. Có những Tổ đình một thời hưng thịnh, giờ chỉ còn lại những bảo tháp rêu phong không khỏi làm tâm hồn của đàn hậu học xuyến xao; có những bậc Cao tăng đức độ một thời nhưng giờ chỉ nghe danh chứ những văn bản ghi lại hành trạng của các Ngài đã không còn, do đó biểu đồ truyền thừa của các thế hệ đôi khi bị đứt đoạn, nguồn mạch tâm linh không được thông suốt. Vì thế, việc lập lại phổ hệ truyền thừa cũng là điều nên làm để các thế hệ mai sau được tỏ tường nguồn cội lịch sử của tông môn.

Có hiểu rõ nguồn cội trong quá khứ thì chúng ta mới kiểm nghiệm lại mình trong hiện tại và định hướng phát triển trong tương lai. Được vậy, thế hệ chúng ta mới thật sự kế thừa chí nguyện “Thượng cầu, hạ hoá” của lịch đại Tổ sư và hành đạo theo truyền thống sáng đạo, đẹp đời.

Chương I: Chánh truyền trực hệ thích ca mâu ni phật - Tổ thứ 1: Tôn Giả Ma ha ca diếp

CHƯƠNG I

CHÁNH TRUYỀN TRỰC HỆ

Thỉ Tổ

THÍCH CA MÂU NI PHẬT

釋 迦 牟 尼 佛

Tổ Thứ 1

Tôn Giả MA HA CA DIẾP

一 祖 摩 訶 迦 葉 尊 者

(Đồng thời Đức Phật)

Tôn giả dòng Bà–la–môn người nước Ma–kiệt–đà, cha tên Ẩm Trạch, mẹ tên Hương Chí. Thuở bé, Ngài dung nghi trang nhã, toàn thân màu vàng, ánh sáng chiếu rất xa.

Năm 30 tuổi, Ngài theo Phật xuất gia, không lâu sau đắc quả A–la–hán. Từ đó, Ngài thực hành pháp môn Đầu–đà tinh tấn cho đến cuối đời. Trong pháp hội Linh Sơn, Đức Phật đưa cành hoa sen lên khai thị, cả chúng hội đều ngơ ngác, chỉ có Tôn giả đắc ý mỉm cười. Phật bảo: “Ta có Chánh pháp Nhãn tạng, Niết–bàn diệu tâm, pháp môn mầu nhiệm, chẳng lập văn tự, truyền ngoài giáo điển, nay giao phó cho ông. Ông khéo gìn giữ, phải truyền trao mãi đừng để đoạn dứt, về sau hãy truyền cho A–nan” và Đức Thế Tôn nói kệ phú pháp:

法 本 法 無 法 Pháp bổn pháp vô pháp

無 法 法 亦 法 Vô pháp pháp diệc pháp

今 付 無 法 時 Kim phó vô pháp thời

法 法 何 曾 法 Pháp pháp hà tằng pháp

(Pháp gốc pháp không pháp

Pháp không pháp cũng pháp

Nay khi trao không pháp

Mỗi pháp đâu từng pháp).

Tổ thứ 2: Tôn giả A Nan

Đức Thế Tôn ấn chứng cho Ngài kế thừa y bát, làm Tổ thứ nhất, thống lãnh Tăng đoàn. Sau khi Phật nhập Niết–bàn 7 ngày, Ngài triệu tập 500 vị đại A–la–hán kết tập kinh điển trong động Tất–bát–la, núi Kỳ–xà–quật. Trong lần kết tập này Ngài làm chủ trì, Tôn giả A–nan đọc kinh, Tôn giả Ưu–ba–ly tụng luật.

Khi tuổi đã ngoài 100, Ngài phú chúc cho Tôn giả A–nan kế thừa làm Tổ thứ 2 và nói bài kệ truyền pháp:

法 法 本 來? 法 Pháp pháp bổn lai pháp

無 法 無 非 法 Vô pháp vô phi pháp

何 於 一 法 中 Hà ư nhất pháp trung

有 法 有 不 法 Hữu pháp hữu bất pháp

(Các pháp, pháp xưa nay

Không pháp, không phi pháp

Tại sao trong một pháp

Có pháp, có phi pháp?).

Truyền pháp xong, Ngài ôm y bát đến nhập định tại núi Kê Túc cách thành Vương Xá 8 dặm về phía tây nam.

Tổ Thứ 2

Tôn Giả A NAN

二 祖 阿 難 尊 者

(Sinh sau Phật 30 năm)

Tôn giả con vua Hộc Phạn, dòng Sát–đế–lợi, ở thành Ca–tỳ–la–vệ, em ruột Đề–bà–đạt–đa, em con nhà chú của Phật Thích–ca. Năm 25 tuổi, Ngài theo Phật xuất gia. Đến khi đức Thế Tôn lớn tuổi cần người thị giả thì Ngài được đại chúng cử làm thị giả cho Đức Phật suốt 25 năm. Ngài là người đứng ra xin Đức Thế Tôn cho nữ giới được xuất gia. Giáo đoàn Tỳ–kheo ni được hình thành cũng là nhờ công đức của Ngài. Trong kỳ kết tập kinh điển lần thứ nhất, Ngài là người trùng tụng lại tất cả kinh điển. Là một bậc đa văn đệ nhất, Ngài đọc lại không sót chữ nào. Tất cả kinh điển đều có câu đầu tiên “Như thị ngã văn” chính là lời thuật lại của Ngài vậy.

Tổ thứ 3: Tôn giả Thương Na Hòa Tu

Trong 500 đệ tử đắc giới, có hai vị La–hán, một người tên Thương–na–hoà–tu, một người tên Mạt–điền–để–ca, biết Tôn giả Thương–na–hoà–tu là bậc pháp khí, Ngài gọi Tôn giả đến và dặn: “Như Lai đem chánh pháp giao phó cho Đại Ca–diếp, Ca–diếp nhập định giao phó cho ta, nay ta sắp diệt độ nên giao phó lại cho ông. Ông hãy nhận lãnh lời ta”, hãy nghe ta nói kệ:

本 來 付 有 法 Bổn lai phó hữu pháp

付 了 言 無 法 Phó liễu ngôn vô pháp

各 各 須 自 悟 Các các tu tự ngộ

悟 了 無 無 法 Ngộ liễu vô vô pháp

(Xưa nay truyền có pháp

Truyền rồi nói không pháp

Mỗi mỗi cần tự ngộ

Ngộ rồi không không pháp).

Sau khi phú pháp cho Tôn giả Thương–na–hoà–tu, Ngài dặn Tôn giả Mạt–điền–để–ca: “Xưa Phật huyền ký, sau khi Như Lai diệt độ khoảng 500 năm, ông là người xiển dương đại pháp ở nước Kế Tân”. Dặn dò đệ tử xong, Ngài ra giữa sông Hằng nhập Niết–bàn.

Tổ Thứ 3

Tôn Giả THƯƠNG NA HÒA TU

三 祖 商 那 和 修 尊 者

(Thế kỷ I sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Tỳ–xá–đa nước Ma–đột–la, cha tên Lâm Thắng, mẹ là Kiều–xa–da. Ngài ở trong thai mẹ sáu năm mới sinh. Lúc đầu, Ngài xuất gia làm đồ đệ vị tiên ở núi Tuyết. Ban đầu tu theo pháp tiên đã được thần thông, sau gặp tổ A–nan, Ngài hồi đầu trở về chánh pháp. Tổ A–nan thấy Ngài đã thâm ngộ diệu tâm nên ấn chứng làm Tổ thứ 3. Sau khi đắc pháp với tổ A–nan, Ngài đi đến khu rừng Ưu–lưu–trà cất tịnh xá hoằng hóa Phật pháp rất hưng thịnh.

Tổ thứ 4: Tôn giả Ưu Ba Cúc Đa

Khi hóa duyên đã mãn, Ngài đến nước Sất–lợi và nhận Tôn giả Ưu–ba–cúc–đa làm thị giả. Biết Ưu–ba–cúc–đa là bậc pháp khí, nên ba năm sau Ngài truyền trao giới Cụ túc cho Tôn giả và nói kệ phú pháp:

非 法 亦 非 心 Phi pháp diệc phi tâm

無 心 亦 無 法 Vô tâm diệc vô pháp

說 是 心 法 時 Thuyết thị tâm pháp thờ

是 法 非 心 法 Thị pháp phi tâm pháp

(Phi pháp cũng phi tâm

Không tâm cũng không pháp

Khi nói tâm pháp ấy

Pháp ấy phi tâm pháp).

Sau khi truyền trao chánh pháp, Ngài nhập Hỏa quang tam–muội, dùng lửa tam–muội này thiêu thân. Ưu–ba–cúc–đa thu xá–lợi dựng tháp ở núi Phạn–ca–la.

Tổ Thứ 4

Tôn Giả ƯU BA CÚC ĐA

四 祖 優 波 毱 多 尊 者

(Cuối thế kỷ I sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng họ Thủ–đà–la ở nước Sất–lợi, cha tên Thiện Ý. Trước khi sinh Ngài, thân phụ nằm mộng thấy mặt trời vàng xuất hiện trong nhà. Thuở bé Ngài mặt mũi khôi ngô, tánh tình thuần hậu, trí huệ minh mẫn.

Khoảng 12 tuổi, Ngài được tổ Thương–na–hòa–tu đến tận nhà và dạy cho Ngài phương pháp buộc niệm. Năm 17 tuổi, Ngài xin Tổ xuất gia; đến 20 tuổi thọ giới Cụ túc, ngộ đạo và được ấn chứng làm Tổ thứ 4. Ngài đến nước Ma–đột–la cảm hóa rất đông dân chúng quy hướng Phật pháp. Ngài hàng phục ma Ba–tuần quy y Tam bảo.

Tổ thứ 5: Tôn giả Đề Đa Ca

Một hôm, có con ông trưởng giả tên là Hương Chúng đến cầu xin Ngài xuất gia. Qua vài câu đối đáp, Ngài biết người này là bậc pháp khí nên thế phát, truyền giới Cụ túc và bảo: “Cha ông mộng thấy mặt trời vàng nên sinh ông, nay ta đặt tên ông là Đề–đa–ca. Như Lai đem đại pháp nhãn tạng lần lượt truyền trao đến ta, nay giao phó cho ông”, hãy nghe ta nói kệ:

心 自 本 來 心 Tâm tự bổn lai tâm

本 心 非 有 法 Bổn tâm phi hữu pháp

有 法 有 本 心 Hữu pháp hữu bổn tâm

非 心 非 本 法 Phi tâm phi bổn pháp

(Tâm tự xưa nay tâm

Bổn tâm chẳng có pháp

Có pháp có bổn tâm

Chẳng tâm chẳng bổn pháp).

Sau khi truyền pháp xong, Ngài tung mình lên hư không hiện 18 tướng biến hoá rồi về lại chỗ ngồi, kết–già mà tịch. Tôn giả Đề–đa–ca trà–tỳ, dựng tháp cúng dường.

Tổ Thứ 5

Tôn Giả ĐỀ ĐA CA

五 祖 提 多 迦 尊 者

(Đầu thế kỷ II sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả tên Hương Chúng người nước Ma–già–đà. Nhân thân phụ nằm mộng thấy mặt trời vàng xuất hiện chiếu sáng khắp nhà, sau đó, Ngài chào đời.

Lớn lên, Ngài theo tổ Ưu–ba–cúc–đa xuất gia học đạo. Thấy Ngài ứng đối lanh lẹ, trí tuệ minh đạt, Tổ hoan hỷ chấp nhận cho xuất gia làm đệ tử.

Sau khi được Tổ Ưu–ba–cúc–đa ấn chứng truyền y bát làm Tổ thứ 4, Ngài đến Trung Ấn giáo hoá 8.000 đại tiên, trong đó tiên

Tổ thứ 6: Tôn giả Di Già Ca

Di–già–ca làm thượng thủ, được Ngài nhắc lại túc duyên, tất cả chư tiên đều phát tâm xuất gia và chứng thánh quả.

Thấy cơ duyên hóa độ đã viên mãn, một hôm Ngài bảo Tôn giả Di–già–ca: “Xưa Như Lai đem đại pháp nhãn tạng mật truyền cho Ca–diếp, cứ thế lần lượt truyền đến ta, nay ta giao phó cho ông, ông phải gắng giữ gìn”, nghe ta nói kệ:

通 達 本 法 心 Thông đạt bổn pháp tâm

無 法 無 非 法 Vô pháp vô phi pháp

悟 了 同 未 悟 Ngộ liễu đồng vị ngộ

無 心 亦 無 法 Vô tâm diệc vô pháp

(Thông đạt pháp bổn tâm

Không pháp không phi pháp

Ngộ rồi đồng chưa ngộ

Không tâm cũng không pháp).

Nói kệ xong, Ngài nhập Hoả Quang tam–muội, hiện 18 thần biến rồi dùng lửa thiêu thân. Di–già–ca cùng 8.000 Tỳ–kheo thu xá–lợi, dựng tháp ở núi Ban–trà cúng dường.

Tổ Thứ 6

Tôn Giả DI GIÀ CA

六 祖 彌 遮 迦 尊 者

(Đầu thế kỷ III sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả người Trung Ấn, không rõ họ gì. Ngài cùng chúng tiên thọ giáo xuất gia với tổ Đề–đa–ca. Sau đó, Ngài tu hành chứng thánh quả.

Sau khi đắc pháp, Ngài du hóa các nơi tùy căn cơ giáo hóa chúng sanh. Ngài đến Bắc Ấn gặp và giáo hóa Bà–tu–mật. Thấy cơ duyên hóa độ đã xong, Ngài truyền chánh pháp lại cho Tôn giả Bà–tu–mật và nói bài kệ phú pháp:

無 心 無 可 得 Vô tâm vô khả đắc

說 得 不 名 法 Thuyết đắc bất danh tâm

若 了 心 非 心 Nhược liễu tâm phi tâm

始 解 心 心 法 Thỉ giải tâm tâm pháp

Tổ thứ 7: Tôn giả Bà Tu Mật

(Không tâm không thể được

Nói được chẳng gọi pháp

Nếu rõ tâm phi tâm

Mới hiểu tâm tâm pháp).

Nói kệ xong, Ngài nhập Phấn Tấn tam–muội, dùng lửa thiêu thân. Bà–tu–mật và môn đồ thu xá–lợi vào bình báu, xây tháp cúng dường.

Tổ Thứ 7

Tôn Giả BÀ TU MẬT

七 祖 婆 須 蜜 尊 者

(Cuối thế kỷ III sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả họ Phả–la–đọa, sinh trưởng tại Bắc Ấn. Khi còn tại gia, Ngài thường có những hành động khác đời nên mọi người gọi Ngài là người điên. Sau khi gặp tổ Di–già–ca nhắc lại lời huyền ký của Như Lai, Ngài liền tỉnh ngộ tiền duyên, phát nguyện xuất gia, theo Tổ tu hành ngộ được tâm tông.

Sau khi tổ Di–già–ca nhập Niết–bàn, Ngài đi hoằng hóa khắp nơi, tuyên dương chánh pháp. Khi đến nước Ca–ma–la, Ngài gặp trí sĩ Phật–đà–nan–đề. Sau khi luận nghĩa, Phật–đà–nan–đề bái phục xin xuất gia làm đệ tử. Ngài thế phát, truyền giới và dặn Phật–đà–nan–đề: “Chánh pháp Nhãn tạng của Như Lai, nay ta truyền trao cho ông, ông phải gắng giữ gìn”, nghe ta nói kệ:

心 同 虗 空 界 Tâm đồng hư không giới

示 等 虗 空 法 Thị đẳng hư không pháp

證 得 虗 空 時 Chứng đắc hư không thời

無 是 無 非 法 Vô thị vô phi pháp

(Tâm đồng cõi hư không

Chỉ pháp bằng thái hư

Khi chứg được hư không

Không pháp, không phi pháp).

Sau khi truyền tâm ấn cho Phật–đà–nan–đề, Ngài nhập Niết–bàn tịch tịnh.

Tổ thứ 8: Tôn giả Phật Đà Nan Đề

Tổ Thứ 8

Tôn Giả PHẬT ĐÀ NAN ĐỀ

八 祖 佛 陀 難 提 尊 者

(Đầu thế kỷ IV sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả họ Cù–đàm, người nước Ca–ma–la. Thuở nhỏ trên đỉnh đầu Ngài có cục thịt nổi cao, thường phát ra hào quang, năm sắc đan xen. Năm 14 tuổi, Ngài phát tâm xuất gia chuyên dùng hạnh thanh tịnh để tự tu. Khi tổ Bà–tu–mật đến nước Ca–ma–la, Ngài đến tranh luận, nhân đó kính phục xin theo làm đệ tử.

Sau khi đắc pháp, Ngài thống lãnh đồ chúng du hóa khắp nơi. Đến nước Đề–già, Ngài đi qua cổng nhà họ Tỳ–xá–la, chợt thấy trên nóc nhà có hào quang trắng chiếu thẳng lên hư không, Ngài biết trong nhà này có bậc pháp khí Đại thừa nên vào tìm hiểu và hóa độ Phục–đà–mật–đa. Khi đã hứa khả cho Phục–đà–mật–đa xuất gia, Ngài triệu tập chúng hiền thánh làm lễ truyền giới Cụ túc. Sau đó, Ngài lại dặn dò Mật–đa và nói kệ truyền pháp:

虗 空 無 內 外 Hư không vô nội ngoại

心 法 亦 如 此 Tâm pháp diệc như thử

若 了 虗 空 故 Nhược liễu hư không cố

是 達 真 如 理 Thị đạt chân như lý

(Hư không chẳng trong ngoài

Tâm pháp cũng như thế

Nếu hiểu rõ hư không

Là đạt lý chân như).

Truyền trao chánh pháp xong, hôm ấy đang ngồi trên pháp tòa, Ngài an nhiên thị tịch. Số chúng Ngài độ có đến 500 vị chứng Nhị quả. Toàn chúng trà–tỳ hài cốt Ngài, thu xá–lợi xây bảo tháp tôn thờ.

Tổ thứ 9: Tôn giả Phục Đà Mật Đa

Tổ Thứ 9

Tôn Giả PHỤC ĐÀ MẬT ĐA

九 祖 伏 馱 蜜 多 尊 者

(Cuối thế kỷ IV sau Phật Niết-bàn)

Tôn giả họ Tỳ–xá–la ở nước Đề–già. Từ khi lọt lòng mẹ cho đến 50 tuổi, Ngài chưa từng nói một lời, chưa từng đi một bước. Cha mẹ không rõ duyên do. Đến khi gặp tổ Phật–đà–nan–đề nhắc lại nhân duyên đời trước rằng: “Đứa bé này đời trước rất thông minh, ở trong Phật pháp do lòng đại bi muốn làm lợi ích lớn cho chúng sanh, cho nên thường nguyện: ‘Nếu tôi sanh chỗ nào không bị tình phụ tử ràng buộc, thì sẽ nương vào thiện duyên để được giải thoát’. Miệng nó không nói nghĩa là biểu thị đạo không tịch. Chân nó không đi là biểu thị pháp không đến đi”. Cha mẹ Ngài nghe lời giải thích của Tổ sạch hết nghi ngờ, vui vẻ cho theo Tổ xuất gia.

Sau khi đắc pháp, Ngài du hóa khắp nơi, sang Trung Ấn gặp Nan–sanh và giáo hóa cậu bé xuất gia thọ giới. Trong buổi lễ xuất gia thọ giới bỗng có ánh sáng mát chiếu khắp chỗ Nan–sanh ngồi. Cơ duyên hóa độ sắp viên mãn, Ngài gọi Nan–sanh lại dặn dò, đọc kệ phú chúc:

真 理 本 無 名 Chân lý bổn vô danh

因 名 顯 真 理 Nhân danh hiển chân lý

受 得 真 實 法 Thọ đắc chân thật pháp

非 真 亦 非 偽 Phi chân diệc phi ngụy

(Chân lý vốn không tên

Nhân tên bày chân lý

Nhận được pháp chân thật

Chẳng chân cũng chẳng ngụy)

Nói kệ xong, Ngài bèn vào chánh định hiện tướng Niết–bàn. Chư thiên trỗi nhạc cúng dường. Môn đồ thu xá–lợi dựng tháp ở chùa Na–lan–đà.

Tổ thứ 10: Hiếp Tôn Giả

Tổ Thứ 10

HIẾP TÔN GIẢ

十 祖 脇 尊 者

(Đầu thế kỷ V sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả tục danh Nan–sanh, người Trung Ấn. Thân mẫu mang thai đến 60 năm mới sinh ra Ngài (Chánh Tông Ký ghi 16 năm). Lúc Ngài sắp sinh, thân mẫu nằm mộng thấy một con voi trắng to trên lưng chở một bảo tọa, trong bảo tọa có hạt minh châu, từ ngoài cửa đi vào chiếu sáng khắp nhà. Bà giật mình tỉnh giấc thì Ngài chào đời. Sau gặp tổ Phục–đà–mật–đa độ cho xuất gia, Ngài cần mẫn tu học cho đến quên ăn bỏ ngủ, suốt ngày đêm chưa từng đặt lưng xuống chiếu, như thế mãi cả đời. Vì thế người đời gọi Ngài là Hiếp–tôn–giả (Tôn giả lưng không dính chiếu). Lãnh thọ chánh pháp xong, Ngài đi vân du các nơi tùy cơ giáo hóa. Đến nước Hoa–thị, Ngài gặp và giáo hóa Phú–na–dạ–xa độ cho xuất gia và truyền giới Cụ túc.

Một hôm, Ngài gọi Phú–na bảo: “Đại pháp nhãn tạng của Như Lai, nay trao cho ông, ông phải khéo lưu truyền chớ để dứt mất”. Hãy nghe ta nói kệ:

真 體 自 然 真 Chân thể tự nhiên chân

因 真 說 有 理 Nhân chân thuyết hữu lý

領 得 真 真 法 Lãnh đắc chân chân pháp

無 行 亦 無 止 Vô hành diệc vô chỉ

(Chân thể đã sẵn chân

Bởi chân nói có lý

Hội được pháp chân thật

Không đi cũng không dừng).

Truyền pháp xong, Ngài thị hiện các tướng ngay chỗ ngồi rồi vào Niết–bàn. Hỏa táng thân Ngài xong có xá–lợi nhiều vô số, bốn chúng phải lấy y bọc đem về dựng tháp cúng dường.

Tổ thứ 11: Tôn giả Phú Nạ Dạ Xa

Tổ Thứ 11

Tôn Giả PHÚ NA DẠ XA

十 一 祖 富 那 夜 奢 尊 者

(Giữa thế kỷ V sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng họ Cù–đàm người nước Hoa–thị, cha tên Bảo Thân, Ngài là con út trong gia đình 7 anh em. Thuở nhỏ, Ngài tâm tư bình thản không tịnh không loạn, thường nói với các anh: “Nếu gặp bậc đại sĩ ngồi nơi đạo tràng thuyết pháp, em quyết đến để gần gũi tùy hỷ”.

Khi tổ Hiếp Tôn giả đến nước này chấn hưng Phật pháp, Ngài liền đến dự trong hội ấy. Thấy Ngài ứng đối mẫn tiệp, ngôn ngữ hợp lý, Tổ độ cho xuất gia. Sau khi đắc pháp với tổ Hiếp Tôn giả, Ngài một lòng tinh tấn, lấy sự giáo hóa làm trọng trách. Đạo đức Ngài vang khắp, số chúng quy ngưỡng đến ngàn vạn, những người được quả thánh tới 500 vị. Về sau, Ngài đến nước Ba–la–nại có một vị Trưởng giả vào hội. Người đó chính là Mã Minh. Sau khi đối luận, Mã Minh liền ngộ được thắng nghĩa của Ngài, vui thích cầu xin xuất gia. Ngài độ cho xuất gia và thọ giới Cụ túc.

Số chúng được Ngài độ, có đến 200 vị chứng quả A–la–hán, ngoài ra còn vô số người phát tâm quy kính Tam bảo. Thấy cơ duyên giáo hóa sắp viên mãn, Ngài gọi Mã Minh lại dặn dò và đọc kệ phú chúc:

迷 悟 如 隱 顯 Mê ngộ như ẩn hiển

明 暗 不 相 離 Minh ám bất tương ly

今 付 隱 顯 法 Kim phó ẩn hiển pháp

非 一 亦 非 二 Phi nhất diệc phi nhị

(Mê ngộ như ẩn hiện

Tối sáng chẳng rời nhau

Nay trao pháp ẩn hiện

Chẳng một cũng chẳng hai).

Ngài truyền pháp cho Mã Minh xong, liền hiện thần biến, rồi lặng lẽ viên tịch. Bốn chúng dựng bảo tháp an trí chân thân.

Tổ thứ 12: Tôn giả Mã Minh

Tổ Thứ 12

Tôn Giả MÃ MINH

十 二 祖 馬 鳴 尊 者

(Cuối thế kỷ V sau Phật Niết–bàn)

Tổ người nước Ba–la–nại, hiệu Mã Minh cũng có hiệu Công Thắng. Vì khi Ngài sinh ra, các con ngựa đều hý vang, nên gọi là Mã Minh. Lại cũng có thuyết nói, mỗi khi Ngài thuyết pháp, các con ngựa trong chuồng ở gần đều lặng lẽ lắng nghe, khi thuyết xong chúng lại hý vang, nên gọi Ngài là Mã Minh. Lúc chưa xuất gia, Ngài là một biện sĩ lỗi lạc, danh tiếng đồn đãi vang cả quốc nội và quốc ngoại.

Sau khi được tổ Phú–na–dạ–xa độ cho xuất gia và truyền tâm ấn, Ngài lại nổi tiếng là một nhà thuyết pháp tài tình. Sau đó, có ngoại đạo Ca–tỳ–ma–la cùng với 3.000 đồ đệ tới quy y xuất gia. Ngài bảo giới tử: “Các ông thú hướng Bồ–đề sẽ thành đạo thánh”. Ca–tỳ–ma–la quả nhiên được giới thể, phát hào quang sáng, có mùi hương lạ xông khắp.

Một hôm, Ngài gọi Ca–tỳ–ma–la đến dặn dò và đọc kệ phú pháp:

隱 顯 即 本 法 Ẩn hiển tức bổn pháp

明 暗 元 不 二 Minh ám nguyên bất nhị

今 付 悟 了 法 Kim phó ngộ liễu pháp

非 取 亦 非 離 Phi thủ diệc phi ly

(Ẩn hiện vốn pháp này

Sáng tối nguyên không hai

Nay truyền pháp liễu ngộ

Không lấy cũng chẳng bỏ)

Truyền pháp xong, Ngài vào chánh định hiện tướng viên tịch. Ca–tỳ–ma–la và đồ chúng đem chân thể của Ngài để vào khám thờ. Ngài là vị Tổ thứ 12 của Thiền tông, cũng là một vị pháp sư làm

Tổ thứ 13: Tôn giả Ca Tỳ Ma La

sáng tỏ giáo pháp Đại thừa. Ngài sáng tác ba bộ luận: Đại thừa khởi tín luận, Đại tông địa huyền văn bổn luận, Sự sư pháp ngũ thập tụng. Nổi tiếng nhất là bộ Đại thừa Khởi Tín luận, đến hiện giờ những nước Phật giáo Đại thừa vẫn truyền dạy bộ luận này.

Tổ Thứ 13

Tôn Giả CA TỲ MA LA

十 三 祖 迦 毗 摩 羅 尊 者

(Đầu thế kỷ VI sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả người nước Hoa–thị, ban đầu học theo ngoại đạo, giỏi các pháp huyền thuật, có đến 3.000 đồ chúng. Khi đến so tài với Mã Minh, bị Tổ hàng phục, liền cùng đồ chúng phát tâm xuất gia. Sau khi được truyền tâm pháp, Ngài đi giáo hóa khắp nơi. Lần lượt đến nước Tây Ấn, Ngài gặp Long Thọ và độ cho xuất gia.

Một hôm, Ngài gọi Long Thọ lại bảo: “Nay ta đem đại pháp nhãn tạng của Như Lai trao cho ông, ông phải truyền nối chớ dứt”. Nghe ta nói kệ:

非 隱 非 顯 法 Phi ẩn phi hiển pháp

說 是 真 實 際 Thuyết thị chân thật tế

悟 此 隱 顯 法 Ngộ thử ẩn hiển pháp

非 愚 亦 非 智 Phi ngu diệc phi trí

(Pháp không ẩn không hiển

Nói là mé chân thật

Ngộ pháp ẩn hiển này

Chẳng ngu cũng chẳng trí).

Truyền pháp xong, Ngài hiện thần biến rồi tịch diệt. Long Thọ và đồ chúng hỏa táng thân Ngài, thu xá–lợi xây tháp cúng dường.

Tổ thứ 14:Tôn giả Long Thọ

Tổ Thứ 14

Tôn Giả LONG THỌ

十 四 祖 龍 樹 尊 者

(Giữa thế kỷ VI sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả còn có tên là Long Thắng, dòng Phạm Chí ở miền Tây Ấn. Thuở nhỏ, Ngài bẩm tánh thông minh, vừa nghe Phạm Chí tụng bốn kinh Phệ–đà là Ngài thuộc lòng văn nghĩa. Đến 20 tuổi, Ngài đi chu du nhiều nước tìm học các môn thiên văn, địa lý, toán số, sấm ký và các học thuật của ngoại đạo. Môn nào Ngài học cũng đều xuất sắc hơn mọi người.

Sau khi gặp tổ Ca–tỳ–ma–la cảm hóa, Ngài xin xuất gia được Tổ độ cho và truyền tâm ấn. Từ đó, Ngài vân du thuyết pháp khắp nơi, lần lượt đến miền Nam Ấn giáo hóa, đồ chúng xuất gia rất đông, trong đó có Đề–bà. Sau khi Đề–bà chứng quả thánh, Ngài bèn ấn chứng tâm tông, đọc kệ phú pháp:

為 明 隱 顯 法 Vi minh ẩn hiển pháp

方 說 解 脫 理 Phương thuyết giải thoát lý

於 法 心 不 證 Ư pháp tâm bất chứng

無 嗔 亦 無 喜 Vô sân diệc vô hỷ

(Vì sáng pháp ẩn hiển

Mới nói lý giải thoát

Nơi pháp tâm chẳng chứng

Không giận cũng không mừng).

Dặn dò xong, Ngài nhập Nguyệt Luân tam–muội rồi hiện tướng thần biến vào Niết–bàn. Ngài sáng tác rất nhiều bộ luận để xiển dương giáo pháp Đại thừa như: Trung luận; Thuận trung luận; Thập nhị môn luận; Đại thừa phá hữu luận; Lục thập tụng như lý luận; Đại thừa nhị thập tụng luận; Thập bát không luận; Hồi tránh luận; Bồ–đề tư lương luận; Bồ–đề tâm ly tướng luận; Bồ–đề hạnh kinh; Thích ma–ha–diễn luận; Khuyến phát chư vương yếu kệ; Tán pháp giới tụng; Quảng đại pháp nguyện tụng. Trong những tác phẩm của Ngài, bộ Trung luận có giá trị nhất, hiện nay đã dịch ra nhiều thứ tiếng để truyền bá khắp thế giới.

Tổ thứ 15: Tôn giả Ca Na Đề Bà

Tổ Thứ 15

Tôn Giả CA NA ĐỀ BÀ

十 五 祖 迦 那 提 婆 尊 者

(Cuối thế kỷ VI sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Tỳ–xá–ly người Nam Ấn. Thuở nhỏ Ngài bẩm tánh thông minh, biện tài vô ngại. Ban sơ Ngài học phong tục trong nước, ưa làm việc phước thiện. Khi tổ Long Thọ đến nước này, Ngài đến xin yết kiến. Tổ Long Thọ muốn thử Ngài, sai đồ đệ múc một thau nước đầy để ở trước lối vào. Ngài đi qua lấy cây kim bỏ vào, rồi thẳng đến yết kiến Tổ.

Thầy trò gặp nhau vui vẻ lãnh hội. Khi tổ Long Thọ thuyết pháp hiện tướng vầng trăng tròn, Ngài thầm ngộ yếu chỉ, theo Tổ xuất gia và được truyền tâm ấn.

Sau khi đắc pháp, Ngài vân du khắp nơi, lần lượt sang nước Ca–tỳ–la giáo hóa. Ngài gặp và chấp nhận La–hầu–la–đa xuất gia và triệu tập các vị Thánh tăng đến truyền giới.

Ngài du hóa đến nước Ba–liên–phất gặp lúc ngoại đạo hưng thịnh, Phật pháp lu mờ. Ngài đem hết khả năng chuyển hóa ngoại đạo trở về quy y Tam bảo, khiến xứ này Phật pháp hưng thịnh lại.

Lúc già yếu, Ngài gọi La–hầu–la–đa đến phó chúc pháp nhãn và dặn đừng để đoạn diệt. Kế đó Ngài nói kệ:

本 對 傳 法 人 Bổn đối truyền pháp nhân

為 說 解 脫 理 Vi thuyết giải thoát lý

於 法 實 無 證 Ư pháp thật vô chứg

無 終 亦 無 始 Vô chung diệc vô thỉ

(Xưa đối người truyền pháp

Vì nói lý giải thoát

Nơi pháp thật không chứng

Không thỉ cũng không chung).

Dặn dò xong, Ngài nhập định rồi thị tịch. La–hầu–la–đa và đồ chúng xây tháp cúng dường.

Tổ thứ 16: Tôn giả La Hầu La Đa

Ngài là Bồ–tát thứ 3 làm nổi bật giáo lý Đại thừa. Những tác phẩm Ngài trước thuật gồm: Bách luận, Bách tự luận, Đại trượng phu luận, Đề–bà Bồ–tát phá Lăng–già kinh trung ngoại đạo Tiểu thừa tư tưởng luận; Đề–bà Bồ–tát thích Lăng–già kinh trung ngoại đạo Tiểu thừa Niết–bàn luận… Những bộ luận trên nổi tiếng nhất là bộ Bách luận và Đại Trượng Phu luận.

Tổ Thứ 16

Tôn Giả LA HẦU LA ĐA

十 六 祖 羅 睺 羅 多 尊 者

(Đầu thế kỷ VII sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Phạm–ma ở nước Ca–tỳ–la. Thuở nhỏ đã có sẵn lòng mộ đạo, khi lớn do cơ duyên trong vườn có cây mọc nấm, tổ Đề–bà giải thích nhân do, vì vậy Ngài được xuất gia. Sau khi được truyền tâm ấn, Ngài thống lãnh đồ chúng du hóa nhân gian, lần lượt đến phía nam thành Thất–la–phiệt thấy Nan–đề đang ngồi thiền trong thất đá. Sau khi khai thị, Nan–đề tỏ ngộ xin xuất gia học đạo và không bao lâu chứng quả Vô sanh.

Một hôm, Ngài gọi Nan–đề đến đọc kệ phó chúc:

於 法 實 無 證 Ư pháp thật vô chứg

不 取 亦 不 離 Bất thủ diệc bất ly

法 非 有 無 相 Pháp phi hữu vô tướng

內 外 云 何 起 Nội ngoại vân hà khởi

(Nơi pháp thật không chứng

Chẳng giữ cũng chẳng lìa

Pháp chẳng tướng có không

Trong ngoài do đâu khởi).

Ngài ngồi trên tòa lặng lẽ thị tịch. Bốn chúng xây tháp cúng dường.

Tổ thứ 17: Tôn giả Tăng Già Nan Đề

Tổ Thứ 17

Tôn Giả TĂNG GIÀ NAN ĐỀ

十 七 祖 僧 伽 難 提 尊 者

(Giữa thế kỷ VII sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả là hoàng tử con vua Bảo Trang Nghiêm ở thành Thất–la–phiệt. Ngài sinh chưa bao lâu đã biết nói, mà thường nói việc Phật pháp. Ngài muốn xuất gia nên vua cha thỉnh Sa–môn Thiền–lợi–đa về dạy Phật pháp. Từ đây, Ngài được pháp danh là Tăng–già–nan–đề. Ngài ở trong hoàng cung 9 năm tu hành mới được thọ giới Cụ túc. Năm 26 tuổi, Ngài rời hoàng cung đến tu tại một núi đá. Ngài tu thiền ở đây ngót 10 năm, mới có cơ duyên gặp tổ La–hầu–la–đa được truyền chánh pháp. Sau khi đắc pháp, Ngài thống lãnh đồ chúng du hóa khắp nơi làm lợi lạc quần sanh.

Nhớ lời dặn của thầy mình, Ngài đến nước Ma–đề giáo hóa Già–da–xá–đa. Sau đó, Ngài đọc kệ phú pháp:

心 地 本 無 生 Tâm địa bổn vô sanh

因 地 從 緣 起 Nhân địa tùng duyên khởi

緣 種 不 相 妨 Duyên chủng bất tương phương

華 果 亦 復 爾 Hoa quả diệc phục nhĩ

(Đất tâm vốn không sanh

Nhân đất từ duyên khởi

Duyên giống chẳng ngại nhau

Hoa trái cũng như thế).

Nói kệ xong, Ngài nắm cành cây mà thoát hóa. Đồ chúng bàn nhau: “Thầy ta diệt độ ở dưới tàng cây, cũng là điềm che mát cho kẻ sau”, liền làm lễ hỏa táng tại ngay đó.

Tổ thứ 18: Tôn giả Già Da Xá Đa

Tổ Thứ 18

Tôn Giả GIÀ DA XÁ ĐA

十 八 祖 伽 耶 舍 多 尊 者

(Cuối thế kỷ VII sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả họ Uất–đầu–lam người nước Ma–đề. Khi Ngài sinh ra thì thân trong sáng giống như lưu ly. Ngài thích chỗ vắng vẻ, nói ra những lời siêu việt. Nhà cha mẹ Ngài ở trên núi Bảo–lạc–ca. Sau khi Ngài ra đời, ngôi nhà này luôn luôn có áng mây tía che phủ kín trên. Tổ Tăng–già–nan–đề nhân thấy áng mây ấy, tìm đến gặp Ngài. Từ đó, Ngài theo làm đệ tử Tổ.

Về sau, Ngài được Tổ truyền tâm ấn và thống lãnh đồ chúng. Tùy duyên, Ngài đi vân du khắp nơi để giáo hóa làm lợi ích cho quần sanh. Khi tuổi đã già, Ngài du hóa đến nước Nguyệt Chí. Trong nước này có người dòng Bà–la–môn tên Cưu–ma–la–đa tuổi được 30 tu theo ngoại đạo. Ngài giáo hóa ông này xuất gia thọ giới và cho làm thị giả. Thấy cơ duyên đã mãn, Ngài gọi Cưu–ma–la–đa đến dặn dò nói kệ phó chúc:

有 種 有 心 地 Hữu chủng hữu tâm địa

因 緣 能 發 萌 Nhân duyên năng phát manh

於 緣 不 相 礙 Ư duyên bất tương ngại

當 生 生 不 生 Đương sanh sanh bất sanh

(Có giống có đất tâm

Nhân duyên hay nẩy mầm

Đối duyên chẳng ngại nhau

Chính sanh, sanh chẳng sanh).

Cưu–ma–la–đa cung kính vâng dạy, đảnh lễ thọ lãnh. Ngài hiện 18 tướng thần biến rồi viên tịch. Đồ chúng hỏa táng và thu xá–lợi xây tháp cúng dường.

Tổ thứ 19: Tôn giả Cưu Ma La Đa

Tổ Thứ 19

Tôn Giả CƯU MA LA ĐA

十 九 祖 鳩 摩 羅 多 尊 者

(Đầu thế kỷ VIII sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả dòng Bà–la–môn ở nước Nguyệt Chí. Gia đình Ngài trước kia giàu có, song cha Ngài vì bịnh tham tiếc, chỉ bo bo giữ của. Nhân việc con chó nằm ngoài rèm, gặp tổ Già–da–xá–đa giải nghi, Ngài phát tâm theo đạo Phật, xuất gia thọ giới. Sau khi được tổ Xá–đa phó chúc và truyền tâm pháp, Ngài đi vân du khắp nơi để hoằng pháp lợi sanh. Ngài đi giáo hóa đến miền Trung Ấn, trên đường gặp một du khách tên Xà–dạ–đa và khai thị giáo hóa người này. Dạ–đa nghe dạy liền phát huệ đời trước, bèn xin xuất gia, đồng thời thỉnh Ngài đến Bắc Ấn giáo hóa. Ngài bằng lòng, thầy trò và đồ chúng đồng sang Bắc Ấn. Đến nhà, Dạ–đa xin phép cha mẹ được xuất gia. Ngài làm lễ xuất gia và truyền giới Cụ túc cho Dạ–đa tại một ngôi tháp cổ, nơi quê hương của Dạ–đa. Sau đó, Ngài ấn chứng truyền tâm ấn cho Dạ–đa kế thừa Tổ nghiệp và đọc kệ phú chúc:

性 上 本 無 生 Tánh thượng bổn vô sanh

為 對 求 人 說 Vi đối cầu nhân thuyết

於 法 既 無 得 Ư pháp ký vô đắc

何 懷 決 不 決 Hà hoài quyết bất quyết

(Trên tánh vốn không sanh

Vì đối người cầu nói

Nơi pháp đã không được

Đâu cần quyết chẳng quyết).

Dạ–đa cung kính đảnh lễ vâng dạy. Ngài ngồi ngay trên tòa chắp tay hở ra như hoa sen nở phóng hào quang soi khắp trong chúng, rồi yên lặng thị tịch. Toàn chúng xây tháp phụng thờ.

Tổ thứ 20: Tôn giả Xà Dạ Đa

Tổ Thứ 20

Tôn Giả XÀ DẠ ĐA

二 十 祖 闍 夜 多 尊 者

(Giữa thế kỷ VIII sau Phật Niết–bàn)

Tôn giả người Bắc Ấn, trước đã sẵn lòng mến đạo, thông hiểu đạo lý. Nhân vân du miền Trung Ấn gặp tổ Cưu–ma–la–đa, nhờ Tổ giải nghi, rồi phát tâm xuất gia. Sau khi được truyền tâm ấn, Ngài thống lãnh đồ chúng du hóa các nước, lần lượt đến thành La–duyệt. Trong thành này hiện có số đông chúng Tăng học đạo. Nghe tin Ngài, họ đua nhau đến yết kiến. Người dẫn chúng đến trước là Bà–tu–bàn–đầu. Ông này tu hành tinh tấn suốt ngày đêm không nằm và sáu thời lễ bái, mặc y vá, ăn một bữa, lòng đạm bạc không mong cầu. Ngài truyền dạy chánh pháp cho Bà–tu–bàn–đầu.

Một hôm Ngài gọi Bà–tu–bàn–đầu và dạy: “Đại pháp nhãn tạng của Như Lai, nay ta trao cho ông, ông nên truyền bá chớ để dứt mất”, nghe ta nói kệ:

言 下 合 無 生 Ngôn hạ hiệp vô sanh

同 於 法 界 性 Đồng ư pháp giới tánh

若 能 如 是 解 Nhược năng như thị giải

通 達 事 理 竟 Thông đạt sự lý cánh

(Nói ra hợp vô sanh

Đồng cùng tánh pháp giới

Nếu hay hiểu như thế

Suốt thông sự lý tột).

Bà–tu–bàn–đầu lễ bái vâng dạy. Ngài ngồi ngay trên tòa lặng lẽ quy tịch. Chúng hỏa táng thu xá–lợi xây tháp thờ.