Tam tạng Việt · Pháp Bảo (VBeta) · Sách › Thích Như Tịnh
Lịch Sử Truyền Thừa Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh
- Tác giả
- Thích Như Tịnh
- Thông tin
- Phương Đông, 2009
IV. Sự truyền thừa của chư Ni
IV. SỰ TRUYỀN THỪA CỦA CHƯ NI
Đầu những thập niên 30 – 40 của thế kỷ XX, Ni bộ Bắc tông Quảng Nam–Đà Nẵng được hình thành. Từ đó, Ni bộ dần dần phát triển dưới sự lãnh đạo của chư vị Ni trưởng: Thích Nữ Đàm Minh, trú trì chùa Bảo Quang, Đà Nẵng; Thích Nữ Từ Hạnh, trú trì chùa Châu Phong, Điện Bàn; Thích Nữ Diệu Lý, trú trì chùa Quang Minh, Đà Nẵng; Thích Nữ Như Hường, Thích Nữ Diệu Hạnh, trú trì chùa Bảo Thắng, Hội An. Đến năm 1974, Ni trưởng Thích Nữ Diệu Trí từ Huế vào đảm nhận trú trì chùa Diệu Quang, thị xã Tam Kỳ (tỉnh Quảng Tín cũ). Trong đó, 3 vị Ni trưởng Thích Nữ Đàm Minh, Thích Nữ Từ Hạnh, Thích Nữ Diệu Lý truyền theo pháp kệ tổ Liễu Quán; còn Ni trưởng Thích Nữ Như Hường, Thích Nữ Diệu Hạnh, Thích Nữ Diệu Trí truyền theo pháp kệ tổ Minh Hải–Pháp Bảo. Ni trưởng Thích Nữ Như Hường cho pháp danh xuống chữ Thị; Ni trưởng Thích Nữ Diệu Hạnh cho pháp danh xuống chữ Đồng và Ni trưởng Thích Nữ Diệu Trí cho pháp danh xuống chữ Chúc.
Tuy nhiên bên Ni bộ có điểm đặc biệt là phần lớn chư Ni khi còn tại gia đã thọ 5 giới với chư tôn đức Tăng, đến khi xuất gia quý Ni trưởng vẫn giữ nguyên pháp danh, chỉ đặt pháp tự. Nhị vị Ni trưởng tại Bảo Thắng cho pháp tự chữ Hạnh hoặc Tịnh; còn Ni trưởng Diệu Trí tại chùa Diệu Quang cho pháp tự chữ Nhật hoặc Pháp.
Tại thành phố Đà Nẵng, có các Ni sư đệ tử của Hòa thượng Thích Trí Hữu đang trú trì một số ngôi chùa như Ni sư Diệu Thanh, trú trì chùa Hòa Phước; Ni sư Diệu Nguyên, trú trì chùa Hương Sơn; Ni sư Thông Đạo, trú trì chùa Mỹ Khê v.v....
1. Ni trưởng Đồng An–Diệu Trí
同 安 妙 智 (1927–1992): Chùa Diệu Quang
Ni trưởng thế danh Võ Thị Lạc, pháp danh Đồng An, pháp tự Diệu Trí, sinh ngày 20 tháng 5 năm Đinh Mão (1927) tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên. Thân phụ là cụ ông Võ Khắc Sương và thân mẫu là cụ bà Hồ Thị Tùng. Sớm có chí xuất gia, lại được hai đấng từ thân khích lệ nên Ni truởng đầu sư với Ni trưởng khai sơn Ni viện Diệu Đức.
Ni trưởng Diệu Trí | Năm Kỷ Sửu (1949), Ni trưởng thọ Cụ túc giới tại Đại giới đàn chùa Báo Quốc, Huế do Hòa thượng Thích Tịnh Khiết làm Đàn đầu truyền giới. Ni trưởng đắc pháp với Hòa thượng Thị hạ Bình, hiệu Diệu Khai, trú trì chùa Viên Thông, cố đô Huế thuộc đời thứ 43 dòng thiền Lâm Tế, thế hệ thứ 10 pháp phái Chúc Thánh. Từ đó, Ni trưởng ở tại Ni trường Diệu Đức vừa tu học tiến tu đạo nghiệp, vừa giảng dạy tiếp dẫn các thế hệ Ni chúng hậu lai.
Năm Giáp Dần (1974), cố Hòa thượng Thích Từ Ý – viện chủ chùa Hòa An,
Tam Kỳ khai sơn chùa Diệu Quang và đã mời Ni trưởng vào trú trì để dìu dắt hàng nữ lưu tại tỉnh Quảng Tín tu học. Từ đó, Ni trưởng hết lòng chăm sóc Phật sự cho đến ngày xả báo thân ngày 22 tháng Chạp năm Tân Mùi (1992), hưởng thọ 66 tuổi, hạ lạp 44 năm.
2. Ni trưởng Như Hường–Giải Liên–Thọ Minh
如 紅 解 蓮 壽 明 (1920–2000): ): Chùa Bảo Thắng
Ni trưởng Như Hường |
Ni trưởng thế danh Lê Thị Trang, sinh ngày 24 tháng 3 năm Canh Thân (1920) tại thôn Xuân An, xã Nghĩa Hà, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Lê Văn Trò và thân mẫu là cụ bà Trương Thị Bài. Ni trưởng quy y với Hòa thượng Khánh Tín ở chùa Thọ Sơn, Quảng Ngãi và được Bổn sư cho pháp danh là Như Hường. Như vậy, Ni trưởng thuộc đời 41 dòng thiền Lâm Tế và thế hệ thứ 8 của pháp phái Chúc Thánh.
Năm Giáp Tuất (1934), Ni trưởng xuất gia với Hòa thượng Khánh Tín tại chùa Thọ Sơn. Hòa thượng Bổn sư nhận thấy Ni trưởng học hạnh khiêm ưu nên đã gởi Ni trưởng theo học tại ni trường Diệu Đức, tỉnh Thừa Thiên, Huế. Năm Đinh Sửu (1937), Ni trưởng được Sư trưởng Ni viện Diệu Đức cho thọ giới Sa–di ni với pháp tự là Giải Liên.
Năm Canh Thìn (1940), Ni trưởng được Sư trưởng Diệu Đức đưa vào Nam theo học lớp Phật pháp tại chùa Kim Huê, Sa Đéc. Được một thời gian ngắn, Ni trưởng về lại tu học tại Diệu Đức và thọ Thức–xoa–ma–na giới.
Với chí nguyện tầm cầu học đạo, Ni trưởng đã nỗ lực tinh tấn không ngừng. Thấy sự tiến bộ vượt bậc ấy, vào năm Kỷ Sửu (1949) khi vừa tròn 30 tuổi, Ni trưởng được Hòa thượng Bổn sư cho thọ Tỳ–kheo ni và Bồ–tát giới tại giới đàn chùa Báo Quốc do Hòa thượng Thích Tịnh Khiết – Pháp chủ Giáo hội TăngGià Việt Nam làm Đàn đầu. Đồng thời Ni trưởng được Bổn sư Khánh Tín phú pháp hiệu là Thọ Minh.
Năm Giáp Ngọ (1954), Ni trưởng được Ni bộ Thừa Thiên – Huế bổ nhiệm vào làm phó trú trì chùa Sư nữ Bảo Thắng, Hội An, cùng với Ni trưởng trú trì Thích Nữ Đàm Minh phát triển Ni bộ tại Quảng Nam.
Năm Nhâm Dần (1962), Ni trưởng Đàm Minh ra Đà Nẵng thành lập chùa Sư nữ Bảo Quang, Ni trưởng lại được GHTG Quảng Nam–Đà Nẵng bổ nhiệm làm trú trì chùa Bảo Thắng.
Trong pháp nạn 1963, Ni trưởng được Ủy ban tranh đấu tín nhiệm bầu làm Thủ quỹ. Và từ đó, Ni trưởng đảm nhận chức vụ Thủ quỹ cho Giáo hội trải qua nhiều nhiệm kỳ.
Năm Nhâm Dần (1962), Ni trưởng thành lập trường tiểu học Bồ Đề Diệu Nghiêm để các trẻ mồ côi có nơi theo học. Đến năm Bính Ngọ (1966), Ni trưởng lại thành lập Cô nhi viện Diệu Nhân để làm mái ấm che chở và sớm hôm gần gũi trang trải tình thương đến những tâm hồn nhỏ bé cô đơn này.
Năm Canh Tuất (1970), Ni trưởng trùng tu chánh điện chùa Bảo Thắng với kiến trúc 1 tầng trệt để làm nhà giảng.
Với giới hạnh trang nghiêm, Ni trưởng được Ni bộ nhiều lần cung thỉnh làm Tôn chứng, Yết–ma, Giáo thọ cho các giới đàn
V. Đặc điểm của sự truyền thừa
như Giáo thọ giới đàn Thức – xoa tại chùa Bảo Quang năm 1968; Đệ nhất tôn chứng trong Hội đồng Thập sư Ni của giới đàn Vĩnh Gia năm 1970; Yết–ma A–xà–lê tại giới đàn Phước Huệ, Đà Nẵng năm 1996 v.v... để truyền trao giới pháp cho chư Ni tu học.
Ni trưởng viên tịch vào lúc 8 giờ 05 phút ngày 23 tháng 2 năm Canh Thìn (2000), hưởng thọ 81 tuổi đời và 50 tuổi đạo.
Hơn nửa thế kỷ hành đạo tại Quảng Nam, nhị vị Ni trưởng đào tạo rất nhiều chư Ni đầy đủ phẩm hạnh kế thừa phát triển Ni bộ. Từ Bảo Thắng chư Ni ra trú trì các chùa như: Ni sư Thích Nữ Giải Thiện, trú trì tịnh thất Bảo Châu; Ni sư Thích Nữ Hạnh Đạo (1943–2007), trú trì chùa Hòa Quang; Ni sư Thích Nữ Hạnh Nguyên, trú trì chùa Minh Tân v.v... và chư Ni hành đạo tại các tỉnh Quảng Ngãi, Sài–gòn, Bà Rịa–Vũng Tàu v.v...
Còn Ni trưởng Thích Nữ Diệu Trí sau 20 năm hành đạo tại thị xã Tam Kỳ, Ni trưởng cũng đã đào tạo các đệ tử kế thừa như: Ni sư Thích Nữ Nhật Tân, trú trì chùa Diệu Quang; Ni sư Thích Nữ Pháp Định, trú trì chùa Lương Mỹ; Ni sư Thích Nữ Nhật Huy, trú trì chùa Hiệp Phú v.v...
Hiện tại, chư Ni cũng đang đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng trong Giáo hội cũng như Tông môn.
V. ĐẶC ĐIỂM CỦA SỰ TRUYỀN THỪA
Kể từ khi tổ Minh Hải–Pháp Bảo khai tông lập giáo, tính đến nay cũng đã trải qua 300 năm truyền thừa phát triển. Trong 3 thế kỷ ấy, chư Tăng tùy duyên giáo hóa và phát triển tông môn khắp các tỉnh thành. Tại Quảng Nam, cho đến nay đã truyền được 12 đời, xuống đến chữ Chúc và chữ Thánh. Phần lớn chư Tăng tại địa phương đều tuân thủ truyền theo pháp kệ của Tổ sư Minh Hải.
Tiết 2: Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh tại Thừa Thiên - Huế, I. Khái quát về sự truyền thừa
TIẾT 2
THIỀN PHÁI LÂM TẾ CHÚC THÁNH
TẠI THỪA THIÊN–HUẾ
I. KHÁI QUÁT VỀ SỰ TRUYỀN THỪA
Thừa Thiên–Huế tức Thuận Hóa xưa, là kinh đô của các chúa và vua nhà Nguyễn trong vòng 4 thế kỷ (1601–1945). Nhắc đến Huế, người ta liên tưởng đến sự cổ kính của cố đô, đồng thời cũng là chiếc nôi của Phật giáo Việt Nam từ trước đến nay. Là kinh đô của một vương triều sùng mộ đạo Phật, Huế đã vinh dự đón nhận bước chân của các bậc Cao tăng đến giảng pháp.
Người đầu tiên truyền tông Lâm Tế tại Huế là thiền sư Nguyên Thiều–Siêu Bạch. Ngài từ Trung Hoa sang Quy Nhơn lập chùa Thập Tháp Di Đà, sau đó ra Thuận Hóa lập chùa Quốc Ân và Hà Trung. Hòa thượng Nguyên Thiều truyền pháp theo bài kệ của tổ Mộc Trần–Đạo Mân. Kế tiếp đời sau, Hòa thượng Thiệt Diệu–Liễu Quán đắc pháp với tổ Minh Hoằng–Tử Dung, xuất kệ truyền thừa lập tông phái Tử Dung–Liễu Quán mà thiền sử thường gọi là thiền phái Lâm Tế Liễu Quán. Cả hai dòng thiền này truyền thừa rất mạnh tại Thuận Hóa. Tuy nhiên, cho đến thời cận đại thì dòng thiền Lâm Tế Liễu Quán đóng vai trò chủ đạo trong việc hoằng pháp tại mảnh đất thần kinh này.
Căn cứ vào những Pháp quyển xưa nhất còn lưu giữ được, chúng ta biết rằng thiền sư Minh Hải–Pháp Bảo đắc pháp với tổ Nguyên Thiều–Siêu Bạch tại chùa Quốc Ân, Huế. Tuy nhiên Ngài không hoằng pháp tại Huế mà vào Hội An khai sơn chùa Chúc Thánh cũng như xuất kệ truyền thừa, lập tông truyền pháp tại Quảng Nam.
Sự kiện ghi nhận các thiền sư dòng Chúc Thánh lần đầu tiên ra Thuận Hóa hoằng pháp là việc Hòa thượng Pháp Kiêm–Minh Giác trú trì chùa Phước Lâm tham dự Đại trai đàn tại chùa Linh
Mụ vào năm Minh Mạng thứ 2, tức năm Tân Tỵ (1821). Cùng đi với Hòa thượng Minh Giác còn có 20 người đệ tử. Tuy nhiên, sau khi trai đàn thành tựu Ngài về lại Quảng Nam chứ không ở lại kinh đô hoằng pháp.
Đến những năm cuối thế kỷ XIX, thiền sư Vĩnh Gia trú trì chùa Phước Lâm thường được triều đình thỉnh ra kinh đô thuyết pháp. Trong thời gian ra Huế, Ngài thường ngụ tại chùa Thiên Hưng do Hòa thượng Huệ Pháp trú trì. Vì thế, giữa Ngài và chư Tăng đất Thuận Hóa có mối thâm giao chí thiết. Ngài đã tác thành giới thể cho các vị Cao tăng Thừa Thiên thời cận đại như: Hòa thượng Thích Giác Tiên (người khởi xướng phong trào chấn hưng Phật giáo tại miền Trung); Hòa thượng Thích Tịnh Khiết, Hòa thượng Thích Giác Nhiên (Đệ nhất và Đệ nhị Tăng thống GHPGVNTN).
Đến thời vua Thành Thái, có thiền sư Chơn Tâm–Đạo Tánh–Pháp Thân dòng dõi Tuy Lý Vương tu hành tại chùa Phước Sơn với Hòa thượng Ấn Thiên–Huệ Nhãn và đắc pháp với Hòa thượng Ấn Chánh–Huệ Minh tại chùa Bảo Sơn, Phú Yên về lập chùa Phước Huệ tại thôn Vỹ Dạ; Hòa thượng Chơn Pháp–Đạo Diệu–Phước Trí ở chùa Tam Thai, Quảng Nam ra khai sơn chùa An Hội tại Gia Hội. Đến năm Kỷ Sửu (1889), thiền sư Chơn Kim–Pháp Lâm thuộc đời 40 dòng Lâm Tế Chúc Thánh từ chùa Châu Lâm, Phú Yên ra kinh đô hoằng hóa tại chùa Viên Thông. Chùa Viên Thông do tổ Liễu Quán khai sơn, truyền đến đời ngài Tánh Trạm thì không có người kế thừa nên thiền sư Chơn Kim–Pháp Lâm đảm nhận chức vụ trú trì.
Như vậy, đến cuối thế kỷ XIX, tại Thừa Thiên–Huế có 3 ngôi chùa truyền thừa theo dòng Lâm Tế Chúc Thánh. Tuy nhiên, sự truyền thừa của hai chùa Phước Huệ và An Hội đến những năm giữa thế kỷ XX thì không còn nữa. Chùa Phước Huệ thì giao về phủ Tuy Lý Vương quản lý. Chùa An Hội thì do gia tộc Nguyễn quản lý. Duy chỉ còn chùa Viên Thông truyền thừa theo bài kệ của Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo. Hiện tại trú trì Tổ đình Viên Thông là Thượng tọa Đồng Huy–Quảng Tú, đời 43 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 10 pháp phái Chúc Thánh.
II. Những Ngôi Tổ Đình
II. NHỮNG NGÔI TỔ ĐÌNH
1. Tổ đình Viên Thông
Chùa Viên Thông tọa lạc dưới chân núi Ngự Bình thuộc xã Thủy An, huyện Hương Thủy, thành phố Huế. Chùa được Tổ sư Thiệt Diệu–Liễu Quán khai sơn vào những năm cuối thế kỷ XVII. Nơi đây đã lưu lại phần lớn cuộc đời hành đạo của tổ Liễu Quán, tiêu biểu nhất là giới đàn năm Canh Tuất (1742). Tuy nhiên, trong thời tổ Liễu Quán, chùa cũng chỉ là một thảo am nhỏ mà thôi.
Tam quan Tổ đình Viên Thông – Huế
Sau khi tổ Liễu Quán viên tịch, đệ tử là ngài Tế Phổ–Trí Thông–Viên Trì kế nghiệp trú trì. Kế thừa ngài Tế Phổ có đệ tử là Đại Nguyện–Vĩnh Thành–Viên Đoan trú trì chùa Viên Thông. Đến thời Tây Sơn, chùa bị hư hoại hoàn toàn. Sau khi Gia Long phục quyền, Hòa thượng Đạo Thiện–Quang Tuấn–Viên Trưởng đã trùng tu lại, nhưng cũng chỉ mang tính cách chùa tre vách nứa.
Năm Minh Mạng thứ 4, Quý Mùi (1823), ngài Trạch Quang Hầu và một số quan lại bỏ tiền trùng tu xây dựng quy mô hơn và đổi tên thành Hưng Phước tự. Đến năm 1866, do có một số chư Tăng tham gia vào cuộc khởi nghĩa Đoàn Trưng, Đoàn Trực nên vua Tự Đức không tích cực ủng hộ Phật giáo. Từ đó, một số chùa rơi vào suy sụp, trong đó có chùa Viên Thông. Đến năm 1881, công tử Hồng Thiết ở phủ Tùng Thiện Vương cùng thân hữu phát nguyện trùng tu và ngài Tánh Trạm trú trì.
Chánh điện Tổ đình Viên Thông – Huế
Tổ đình Viên Thông – Huế
Sau khi ngài Tánh Trạm viên tịch, do không có đệ tử kế thừa nên bổn đạo đã mời thiền sư Chơn Kim–Pháp Lâm, trú trì chùa Châu Lâm, Phú Yên kiêm nhiệm trú trì chùa Viên Thông, Huế. Từ đó, chùa Viên Thông được truyền thừa theo bài kệ của dòng Lâm Tế Chúc Thánh.
Kể từ khi thành lập đến nay, chùa đã trải qua các đời trú trì như sau:
SST | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh - tịch | Năm trú trì
01. | Thiệt Diệu–Liễu Quán–Viên Nhất | 1667–1742 | ….?–1742
02. | Tế Phổ–Trí Thông–Viên Trì | ….?–….? | ….?–….?
03. | Đại Nguyện–Vĩnh Thành–Viên Đoan | ….?–….? | ….?–….?
04. | Đạo Thiện–Quang Tuấn–Viên Trưởng | ….?–….? | ….?–….?
05. | Tánh Trạm–Quảng Phong | ….?–….? | ….?–….?
06. | Chơn Kim–Pháp Lâm | 1861–1898 | 1889–1898
07. | Như Thừa–Giải Trí–Hoằng Nguyện | 1880–1926 | 1898–1926
08. | Thị Bình–Diệu Khai | 1908–1981 | 1926–1981
09. | Đồng Huy–Quảng Tú | | 1981 đến nay
Đến đời ngài Hoằng Nguyện trú trì, diện tích đất chùa được mở rộng. Sang đời Hòa thượng Diệu Khai, chùa được trùng tu toàn bộ nhưng vẫn giữ được những nét cổ kính của một ngôi chùa có trên 300 năm lịch sử. Hiện tại, chùa còn lưu những cổ vật quý như các pho tượng Thập Bát La–hán bằng đất nung của Trung Quốc; chiếc khánh bằng đá; bảng khắc Chánh pháp Nhãn tạng truyền theo dòng Lâm Tế Chúc Thánh do tổ Chơn Kim–Pháp Lâm tạo v.v...
Tượng Thập Bát La Hán tại Tổ đình Viên Thông – Huế
2. Chùa Phước Huệ
Chùa Phước Huệ được Tuy Lý Vương Miên Trinh lập tại thôn Vỹ Dạ, kinh thành Huế vào năm Đinh Hợi (1887) để cho thiền sư Chơn Tâm–Pháp Thân tu hành. Thiền sư Pháp Thân là cháu nội của Tuy Lý Vương, xuất gia tu học với tổ Ấn Thiên–Huệ Nhãn tại chùa Từ Quang, Phú Yên. Tên chùa Phước Huệ là ghép hai chữ đầu của tên chùa Phước Sơn và đạo hiệu Huệ Nhãn để tưởng nhớ đến chốn Tổ cũng như Bổn sư đang ở tại Phú Yên.
Chùa Phước Huệ – Huế
Từ đó, chùa Phước Huệ trở thành nơi lui tới của chư Tăng dòng Chúc Thánh tại Phú Yên và Quảng Nam trong những lúc ra kinh đô dự pháp hội hay thăm viếng. Tuy nhiên, thiền sư Pháp Thân viên tịch rất trẻ, khi tuổi đời vừa 28. Hòa thượng Chơn Kiết–Đạo Tường–Phổ Hóa từ chùa Phước Lâm, Quảng Nam ra kế nhiệm trú trì. Đến khoảng năm 1916, tổ Vĩnh Gia cho gọi ngài Phổ Hóa về lại Quảng Nam giữ chức vụ Phó trú trì chùa Phước Lâm thì chùa Phước Huệ do phủ Tuy Lý Vương quản lý và đã mời Hòa thượng Thích Tịnh Khiết trú trì.
Chánh điện chùa Phước Huệ
Năm 1935, Hòa thượng Tịnh Khiết về trú trì chùa Tường Vân thì chùa Phước Huệ do ngài Chơn Không–Đạo Tánh–Hoằng Định trú trì. Ngài Hoằng Định tên là Thái Hượt, cháu gọi Hòa thượng Phổ Hóa bằng bác và cũng
Bảng phong sắc tứ năm
Bảo Đại 15 (1940)
là đệ tử của tổ Vĩnh Gia ở chùa Phước Lâm. Ngài trú trì đến những năm 1945 thì tịch. Từ đó, chùa do phủ Tuy Lý Vương quản lý. Các đời trú trì chùa Phước Huệ như sau:
STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì
01. | Chơn Tâm–Đạo Tánh–Pháp Thân | 1869–1895 | 1887–1895
02. | Chơn Kiết–Đạo Tường–Phổ Hóa | ….?– 1918 | 1895 – 1916
03. | Trừng Thông–Chơn Thường–Tịnh Khiết | 1891–1973 | 1916–1935
04. | Chơn Không–Đạo Tánh–Hoằng Định | …?–….? | 1935–1945?
Hiện tại trú trì chùa Phước Huệ là Ni sư Thích Nữ Chơn Đức. Trong Tổ đường chùa còn thờ 3 long vị: tổ Ấn Thiên–Huệ Nhãn, thiền sư Chơn Tâm–Pháp Thân và Hòa thượng Chơn Kiết–Phổ Hóa.
Tuy rằng chùa Phước Huệ không phải là một ngôi Tổ đình truyền thừa sâu rộng, nhưng nơi đây đã từng lưu dấu của các vị Cao tăng như: Pháp Tạng, Pháp Hỷ (Phú Yên); Phước Huệ (Bình Định); Vĩnh Gia, Phổ Hóa (Quảng Nam) trong những lần lai kinh hoằng pháp.
Bàn thờ tổ tại chùa Phước Huệ
III. Các Vị Danh Tăng Tiêu Biểu
III. CÁC VỊ DANH TĂNG TIÊU BIỂU
1. Hòa thượng Chơn Kim–Pháp Lâm
眞 金 法 霖 (1861–1898): Chùa Viên Thông
Bảo tháp tổ Chơn Kim – Pháp Lâm tại chùa Châu Lâm, Phú Yên |
Hòa thượng họ Lê, sinh giờ Hợi ngày mồng 9 tháng 9 năm Tân Dậu (1861) tại ấp Quảng Đức, xã Ngân Sơn, tổng Xuân Sơn, huyện Đồng Xuân, phủ Tuy An, tỉnh Phú Yên. Đồng niên Ngài xuất gia đắc pháp với tổ Ấn Chánh–Tổ Tông–Huệ Minh tại chùa Bảo Sơn với pháp danh Chơn Kim, hiệu Pháp Lâm, nối pháp đời 40 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.
Ngài là người giới luật tinh nghiêm, thuyết pháp biện tài nên sớm vang danh trong chốn tòng lâm và được Bổn sư cử làm trú trì chùa Châu Lâm tại Tuy An. Năm Đinh Hợi (1887), Ngài ra kinh đô thuyết pháp
và đến năm Kỷ Sửu (1889) được bổn đạo cung thỉnh trú trì Tổ đình Viên Thông tại núi Ngự Bình. Từ đó, Ngài đảm nhiệm cả hai ngôi chùa Tổ cách xa nhau nên thường xuyên ra vào Phú Yên giáo hóa.
Năm Thành Thái thứ 2, Canh Dần (1890), Ngài vận động đúc một quả chuông cao 1,1m để làm pháp khí, cho đến nay vẫn còn lưu giữ tại chùa Châu Lâm.
Năm Giáp Ngọ (1894), Hòa thượng Diệu Giác khai Đại giới đàn tại chùa Báo Quốc, Ngài được cung thỉnh làm Đệ ngũ tôn chứng. Năm sau, Ất Mùi (1895), Ngài đứng ra vận động trùng
khắc bộ Đại Học Chi Thư Yếu Tập do tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm biên soạn. Lần khắc mộc bản này, Ngài cung thỉnh Bổn sư Huệ Minh trú trì chùa Bảo Sơn, Phú Yên chứng minh và ngài Pháp Hỷ, trú trì chùa Linh Sơn, Phú Yên viết lời bạt. Đây là một cuốn sách rất quan trọng trong việc hành trì giới luật được tổ Diệu Nghiêm luận giải rất chi tiết. Đồng thời, Ngài cho khắc bảng Chánh pháp Nhãn tạng, truyền thừa từ tổ Minh Hải xuống đến Ngài để xác quyết sự truyền thừa của chùa Viên Thông.
Tháng Giêng năm Mậu Tuất (1898), Ngài về thăm chùa Châu Lâm tại Phú Yên. Không bao lâu, Ngài viên tịch vào giờ Tý ngày 14 tháng 2, hưởng dương 38 tuổi. Bảo tháp lưu giữ nhục thân Ngài được lưu giữ tại chùa Châu Lâm, Phú Yên. Các đệ tử tại Huế gồm các vị mệnh phụ phu nhân quy y với Ngài có pháp danh chữ Như vào lập văn bia để thờ, trong đó có bài thơ như sau:
Văn đạo viên thiền sắc thị không
Như Lai di giáo kỷ thu đông
Bách niên do ức bình sơn tự
Vạn lý quy hồn phú lãnh phong
Thạch thất tích tằng linh chấn đạt
Lang đài hà nhật cánh chàng chung
Bất tri tiên Phật quy hà xứ
Bình lãnh di dư kỷ thọ tòng
Nghĩa là:
Nghe đạo viên thiền Sắc tức không
Như Lai dạy bảo mấy thu đông
Trăm năm còn nhớ Bình Sơn tự
Muôn dặm hồn về Phú Lãnh phong
Nhà đá xưa từng nghe tiếng mõ
Đài lang chừng ấy điểm chừng canh
Chẳng biết Phật tiên về đâu nhỉ
Ngự phong còn nhớ mấy cây tùng.
Đệ tử kế thừa Ngài tại chùa Viên Thông, Huế thì có ngài Hoằng Nguyện, còn tại chùa Châu Lâm, Phú Yên thì có ngài Hoằng Phúc.
2. Thiền sư Chơn Tâm–Đạo Tánh–Pháp Thân
眞 心 道 性 法 身 (1869–1896): Chùa Phước Huệ
Long vị Thiền sư Pháp Thân
Thiền sư Pháp Thân thế danh Nguyễn Phúc Ưng Đỗ sinh ngày 26 tháng 10 năm Kỷ Tỵ (1869) tại làng Vỹ Dạ, kinh thành Huế. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Phúc Hường Dược và thân mẫu là cụ bà Võ Thị Quỳ. Ngài là cháu nội của Tuy Lý Vương Miên Trinh. Trong những năm 1883–1884, kinh đô Huế xảy ra nhiều biến động bởi các cuộc phế quân cũng như binh biến bùng nổ khởi điểm cho phong trào Cần Vương. Vì không đồng quan điểm với các quyền thần Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường nên Tuy Lý Vương bị an trí tại QuảngNgãi và thân
nhân phân tán khắp nơi,trong đó có hoàng thân Nguyễn Phúc Ưng Đỗ. Ngài vào trú ở huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Tại đây, Ngài thường lên chùa Từ Quang tham cứu giáo lý với Hòa thượng Ấn Thiên–Tổ Hòa–Huệ Nhãn. Nhân duyên hội đủ, năm 13 tuổi, Ngài xuất gia với tổ Huệ Nhãn, được ban pháp danh Chơn Tâm, tự Đạo Tánh, nối pháp đời 40 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh. Sau khi thọ Cụ túc giới, Ngài được Hòa thượng Ấn Chánh–Tổ Tông–Huệ Minh trú trì chùa Bảo Sơn phú pháp hiệu Pháp Thân với bài kệ truyền pháp như sau:
正 法 中 妙 樂 Chánh pháp trung diệu lạc
勿 逐 邪 見 迷 Vật trụ tà kiến mê
古 今 多 賢 聖 Cổ kim đa hiền thánh
解 了 即 菩 提 Giải liễu tức Bồ-đề
Nghĩa là:
Vui mầu trong chánh pháp
Thấy bậy chớ theo mê
Xưa nay nhiều hiền thánh
Hiểu được tức Bồ–đề.
(Lê Mạnh Thát dịch)
Đến thời vua Đồng Khánh lên ngôi, Tuy Lý Vương về lại kinh thành Huế. Vì muốn ông cháu được gần gũi sớm hôm để luận bàn thơ văn Phật lý nên Tuy Lý Vương cất chùa Phước Huệ vào năm Đinh Hợi (1887) gần phủ đệ của mình tại thôn Vỹ Dạ để thiền sư Pháp Thân về trú trì. Từ đó, hàng năm Ngài đều thỉnh tổ Huệ Nhãn và các đồng môn huynh đệ như Pháp Hỷ, Pháp Tạng, Pháp Lâm v.v... ra kinh đô thăm viếng và hoằng pháp.
Vốn sinh trưởng trong hoàng tộc, thừa hưởng dòng máu thông minh mẫn duệ của ông nội nên Thiền sư Pháp Thân là một người đa văn quảng bác, Ngài có trước tác cuốn Tam Bảo Biện Hoặc Luận Chú rất có giá trị. Mục đích của cuốn sách này là chú thích, giảng giải những chỗ khó hiểu của cuốn Tam Bảo Biện Hoặc Luận do tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm trước tác. Tuy nhiên, cuốn này đến nay đã bị thất lạc. Tài hoa bạc mệnh, Ngài viên tịch vào ngày 27 tháng 11 năm Ất Mùi (1895), hưởng dương 28 tuổi. Nhục thân được tôn trí trong khuôn viên chùa Thái Hòa, phường Đúc, thành phố Huế.
3. Hòa thượng Chơn Kiết–Đạo Tường–Phổ Hóa
眞 吉 道 祥 普 化 (…?–1918): ): Chùa Phước Huệ
Hòa thượng thế danh Thái Công Mẹo, sinh quán tại làng Phí Bình, xã Hòa Phụng, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Hòa Quý, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng). Ngài xuất gia với tổ Vĩnh Gia tại chùa Phước Lâm, Hội An. Năm Quý Tỵ (1893), Ngài thọ Cụ túc tại giới đàn chùa Chúc Thánh, do Hòa thượng Chí Thành làm Đàn đầu truyền giới và được Tổ ban pháp danh Chơn Kiết, tự Đạo Tường, hiệu Phổ Hóa, nối pháp đời 40 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.
Là một vị Tăng tinh nghiêm giới luật, học hạnh khiêm ưu nên Ngài thỉnh thoảng được tổ Vĩnh Gia trạch cử thay thế ra kinh đô
Long vị Hòa thượng Phổ Hóa |
thuyết pháp trong những lúc Tổ bệnh duyên không đi được. Năm Ất Dậu (1895), thiền sư Chơn Tâm–Pháp Thân viên tịch, Ngài được cung thỉnh làm trú trì chùa Phước Huệ tại thôn Vỹ Dạ.
Năm Bính Thìn (1916), Ngài được Tổ gọi về giao trách nhiệm Phó trú trì Tổ đình Phước Lâm, tương lai kế vị trú trì sau khi Tổ viên tịch. Tuy nhiên, Ngài thất lộc vào ngày 20 tháng Giêng năm Mậu Ngọ (1918), trước tổ Vĩnh Gia viên tịch 2 tháng. Bảo tháp của Ngài được kiến lập bên phải Tổ đình Phước Lâm, Hội An.
4. Hòa thượng Như Thừa–Giải Trí–Hoằng Nguyện
如 承 解 智 弘 願 (1880–1926): Chùa Viên Thông
Hòa thượng Hoằng Nguyện |
Hòa thượng họ Nguyễn, sinh giờ Thân ngày 15 tháng Giêng năm Canh Thìn (1880) tại làng Bao La, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên. Ngài xuất gia đắc pháp với tổ Chơn Kim–Pháp Lâm nên có pháp danh Như Thừa, tự Giải Trí, hiệu Hoằng Nguyện, nối pháp đời 41 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh. Năm Mậu Tuất (1898), tổ Pháp Lâm viên tịch tại chùa Châu Lâm, Phú Yên nên Ngài kế thừa Bổn sư trú trì chùa Viên Thông. Cuộc đời Ngài vận động theo chủ trương “Nhất nhật bất tác, nhất
nhật bất thực” của tổ Bách Trượng nên đã khai khẩn đất chùa thêm 3 mẫu.
Năm Giáp Tý (1924), Ngài được cung thỉnh làm Đệ lục tôn chứng tại giới đàn chùa Từ Hiếu do Hòa thượng Thanh Ninh–Tâm Tịnh làm Đàn đầu.
Vào giờ Ngọ ngày 11 tháng 5 năm Bính Dần (1926), Hòa thượng viên tịch, hưởng dương 47 tuổi, bảo tháp lập tại chùa Viên Thông. Đệ tử kế thừa có ngài Thị Bình–Diệu Khai, trú trì chùa Viên Thông, Huế.
5. Hòa thượng Thị Bình–Diệu Khai
是 平 妙 開 (1908–1981): Chùa Viên Thông
Hòa thượng Diệu Khai |
Hòa thượng thế danh Bùi Xuân Thái, sinh ngày 30 tháng 3 năm Mậu Thân (1908) tại làng Nam Phổ Trung, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên–Huế. Thân phụ là cụ ông Bùi Xuân Lai, thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Nghẹt. Ngài xuất gia năm lên 7 tuổi tại chùa Viên Thông với Hòa thượng Hoằng Nguyện, được Bổn sư ban pháp danh Thị Bình.
Năm Giáp Tý (1924), Ngài thọ Cụ túc giới tại giới đàn chùa Từ Hiếu do tổ Thanh Ninh–Tâm Tịnh làm Đàn đầu và được Bổn sư phú pháp hiệu Diệu Khai, nối pháp đời 42
tông Lâm Tế, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh.
Năm Bính Dần (1926), Hòa thượng Hoằng Nguyện viên tịch, Ngài kế thừa Bổn sư trú trì chùa Viên Thông. Từ đó, Ngài theo học kinh luật với Thượng nhân Viên Thành chùa Tra Am và nghi lễ với Quốc sư Phước Huệ tại chùa Thập Tháp.
IV. Đặc điểm của sự truyền thừa
Ngài có công rất lớn trong việc trùng tu Tổ đình Viên Thông vào các năm 1960, 1964, 1972.
Hòa thượng Diệu Khai là một trong những vị Sám chủ nổi tiếng của Thừa Thiên–Huế thời bấy giờ. Phần lớn, các đạo tràng đều cung thỉnh Ngài chứng minh và sám chủ. Đặc biệt, trong lễ tang Đức đệ nhất Tăng thống Thích Tịnh Khiết, Ngài được Giáo hội cung thỉnh làm Sám chủ trong suốt 1 tuần tang lễ.
Vào ngày 7 tháng 6 năm Tân Dậu (1981), Hòa thượng viên tịch tại chùa Viên Thông, hưởng thọ 74 tuổi. Đệ tử nối pháp của Ngài có các Hòa thượng Đồng Chơn–Thông Niệm–Long Hưng, trùng kiến chùa Bát Nhã, Đà Nẵng; Đồng Huy–Quảng Tú, trú trì chùa Viên Thông, Huế.
IV. ĐẶC ĐIỂM CỦA SỰ TRUYỀN THỪA
Kể từ khi Tiên chúa Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa lập ra nhà Nguyễn thì cũng là lúc Phật giáo có mặt, ổn định và phát triển cho đến ngày nay. Từ đó Phật giáo xứ Huế đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của Phật giáo sau này. Tuy nhiên, phần lớn chư Tăng nơi đây truyền thừa theo pháp kệ của tổ Thiệt Diệu–Liễu Quán. Sự truyền thừa của thiền phái Chúc Thánh chỉ gói gọn trong Tổ đình Viên Thông và gần như mỗi thế hệ chỉ có một thầy một trò. Hiện tại, trú trì Tổ đình Viên Thông là Thượng tọa Thích Quảng Tú, pháp danh Đồng Huy, truyền thừa đời 43 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 10 pháp phái Chúc Thánh.
Sau năm 1975, có Thượng tọa Thích Hạnh Đức, xuất gia với Hòa thượng Thích Giải An tại chùa Từ Quang, Quảng Ngãi về đảm nhận trú trì chùa Kim An tại xã Hương Long, thành phố Huế. Tuy rằng sự truyền thừa tại Thừa Thiên–Huế rất khiêm tốn nhưng trong những Phật sự từ trước đến nay giữa chư Tăng hai tỉnh Quảng Nam và Thừa Thiên đều có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ tương cho nhau.
Tiết 3: Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh tại tỉnh Quảng Ngãi, I. Khái quát về sự truyền thừa
TIẾT 3
THIỀN PHÁI LÂM TẾ CHÚC THÁNH
TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI
I. KHÁI QUÁT VỀ SỰ TRUYỀN THỪA
Quảng Ngãi là tỉnh tiếp giáp với Quảng Nam nên sớm đón nhận những Thiền sư của dòng Lâm Tế Chúc Thánh đến hoằng hóa. Hai vị đệ tử tổ Minh Hải đến Quảng Ngãi đầu tiên là ngài Thiệt Úy–Chánh Thành–Khánh Vân khai sơn chùa Thiên Phước – đệ nhị Tổ sư Tổ đình Thiên Ấn và ngài Thiệt Uyên–Chánh Thông–Chí Bảo khai sơn chùa Bảo Lâm(35). Sau đó, ngài Khánh Vân lên kế thế trú trì chùa Thiên Ấn khi Tổ khai sơn là ngài Phật Bảo–Pháp Hóa viên tịch. Từ đó, Thiên Ấn truyền thừa theo bài kệ của tổ Minh Hải và trở thành Tổ đình của môn phái Chúc Thánh tại Quảng Ngãi.
Kế đó, có các ngài thuộc tông môn ra khai sơn, trú trì các chùa như: Đời 36 có ngài Pháp Ấn–Quảng Độ (1739–1811) trú trì chùa Viên Tôn tại Bình Sơn, (nay là chùa Diệu Giác); đời 37 có ngài Toàn Chiếu–Bảo Ấn (1785–1866) khai sơn chùa Viên Quang, Bình Sơn; các hàng đệ tử, pháp tôn của các Ngài lần lượt khai sơn các chùa như: Đời 38 có ngài Chương Trang–Quảng Chấn (….?–1898) khai sơn chùa Phước Quang, Quảng Ngãi; đời 39 có ngài Ấn Tham–Hoằng Phúc (…?–1916) khai sơn chùa Quang Lộc; ngài Ấn Kim–Hoằng Tịnh (1872–1932) trùng kiến chùa Phước Quang; ngài
———
(35) Từ trước đến nay, chư vị tôn túc cho rằng ngài Thiệt Uyên-Chánh Thông-Chí Bảo khai sơn chùa Bảo Lâm tại Quảng Ngãi. Tuy nhiên trên thực tế khảo sát và theo lời Thượng tọa Thích Hạnh Trình, trú trì chùa Bửu Linh thì tại huyện Sơn Tịnh trước đây có chùa Bảo Lâm nhưng do dân làng thành lập. Đến đời Hòa thượng Thích Huyền Tế trú trì, Ngài cho dời chùa về phường Lê Hồng Phong, thị xã Quảng Ngãi và đổi tên lại là Bửu Linh. Đồng thời, căn cứ vào cuốn kinh A Di Đà Sớ Sao khắc in năm Cảnh Hưng thứ 27, Đinh Hợi (1767) do Tỳ-kheo Chí Bảo đứng tên ghi địa điểm chùa Bảo Lâm thuộc Lạc Câu xứ. Mà Lạc Câu xứ là địa danh xưa của vùng đất Duy Hải, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam ngày nay. Vì thế, chúng tôi nghĩ rằng chùa Bảo Lâm do Hòa thượng Chí Bảo khai sơn thuộc địa phận tỉnh Quảng Nam chứ không phải Quảng Ngãi như lời chư sơn truyền khẩu.
II. Những Ngôi Tổ Đình
Ấn Lãnh–Hoằng Thạc (1873–1944) trú trì chùa Thạch Sơn, khai sơn chùa Phổ Quang, Nghĩa Hành; ngài Ấn Tịnh–Hoằng Thanh (…?–1918?) khai sơn chùa Cảnh Tiên; ngài Ấn Thiền–Hoằng Chí (1865–1940) khai sơn chùa Bửu Quang, Thu Xà. Đời 40 có ngài Chơn Quỳnh–Diệu Nguyên (….?–1943) khai sơn chùa Lộc Viên; ngài Chơn Sử–Khánh Tín (1896–1992) khai sơn chùa Thọ Sơn; ngài Chơn Trung–Diệu Quang (1891–1952) khai sơn trùng kiến các chùa như Bảo Lâm, Viên Giác, Khánh Vân, Kim Tiên v.v… Ngài Chơn Miên–Trí Hưng (1908–1986) khai sơn chùa Từ Lâm. Đời 41 có ngài Như Bình–Giải An (1914–2003) khai sơn chùa Từ Quang v.v... Từ đó, tông môn Chúc Thánh phát triển sâu rộng khắp tỉnh Quảng Ngãi và hầu như tuyệt đối đa số các chùa Quảng Ngãi truyền theo bài kệ của Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo.
II. NHỮNG NGÔI TỔ ĐÌNH
1. Tổ đình Thiên Ấn
“Thiên Ấn niêm hà” là một trong 10 cảnh đẹp của tỉnh Quảng Ngãi đã được Nguyễn Cư Trinh hết sức ca ngợi trong sử sách. Nơi đó, ngôi chùa Thiên Ấn đã được xây dựng kiến tạo thành một ngôi Tổ đình chính của Phật giáo tỉnh Quảng Ngãi.
Tổ đình Thiên Ấn – Quảng Ngãi
Hai câu ca dao kể về sự tích của Tổ khai sơn đã đi sâu vào lòng người:
“Ông thầy đào giếng trên non
Đến khi có nước không còn tăm hơi”.
Chùa Thiên Ấn được tổ Phật Bảo–Pháp Hóa, thế danh Lê Duyệt, người tỉnh Phước Kiến, Trung Quốc sang khai sơn vào khoảng những năm 1694. Đến năm Bính Thân (1716), chùa được chúa Nguyễn Phúc Chu ban Sắc tứ.
Chánh điện Tổ đình Thiên Ấn
Vào ngày 17 tháng Giêng năm Giáp Tuất (1754), tổ Pháp Hóa viên tịch, thiền sư Thiệt Úy–Khánh Vân được chư sơn cử làm trú trì chùa Thiên Ấn. Từ đó, pháp kệ của Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo được truyền thừa tại nơi đây và phát triển sâu rộng khắp các tỉnh Quảng Ngãi.
Từ khi thành lập đến nay đã trên 300 năm, chùa trải qua các đời trú trì như sau:
STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì
01. | Pháp Hóa–Phật Bảo | 1670–1754 | 1694–1754
02. | Thiệt Úy–Chánh Thành–Khánh Vân | ….?–1770 | 1754–1770
03. | Húy Pháp Châu | …?–….? | 1802–1805
04. | Húy Huệ Minh | ….?–….? | …?–…?
05. | Toàn Chiếu–Trí Minh–Bảo Ấn | 1798–1866 | 1827–1866
06. | Chương Khước–Tông Tuyên–Giác Tánh | 1830–1908 | 1866–1908
07. | Ấn Tham–Tổ Vân–Hoằng Phúc | ….?–1916 | 1908–1916
08. | Ấn Chí–Tổ Toại–Hoằng Chương | 1847–1919 | 1916–1918
09. | Ấn Kim–Tổ Tuân–Hoằng Tịnh | 1872–1932 | 1918–1921
10. | Ấn Lập–Tổ Duy–Hoằng Nhiếp | 1865–1942 | Giám tự
11. | Hiệu Hoằng Pháp | 1871–….? | Giám tự
12. | Hiệu Hoằng Châu | ….?–….? | Giám tự
13. | Chơn Trung–Đạo Chí–Diệu Quang | 1891–1952 | 1925–1940
14. | Chơn Miên–Đạo Long–Trí Hưng | 1908–1986 | 1940–1945
15. | Như Nguyện–Giải Trình–Hồng Ân | 1913– | 1945–1952
16. | Chơn Sử–Đạo Thị–Khánh Tín | 1896–1992 | 1952–1954
17. | Như Chánh–Giải Trực–Huyền Tấn | 1911–1984 | 1954–1968
18. | Như Lợi–Giải Lý–Huyền Đạt | 1903–1994 | 1968–1994
19. | Thị Lệnh–Hạnh Trình–Vĩnh Hội | | 1994 đến nay
Tổ đường Tổ đình Thiên Ấn
Tháp tổ Khai sơn Tổ đình Thiên Ấn |
Kể từ lúc thành lập đến nay, Tổ đình Thiên Ấn trải qua nhiều đời trú trì và giám tự. Có những lúc chiến tranh ly loạn, chùa bị hoang phế. Có những lúc sơn môn bất hòa nên các vị Giám tự thay nhau trong vòng vài năm. Duy có 6 đời trú trì được Chư sơn suy tôn là Lục tổ Thiên Ấn. Đó là các ngài Phật Bảo–Pháp Hóa, Thiệt Úy–Khánh Vân, Toàn Chiếu–Bảo Ấn, Chương Khước–Giác Tánh, Ấn Tham–Hoằng Phúc, Chơn Trung–Diệu Quang.
Theo dòng thời gian biến dịch, chùa đã được bao lần trùng tu sửa chữa qua các đời trú trì. Tuy có những đổi thay về kiến trúc, nhưng Thiên Ấn vẫn giữ nét cổ kính thâm u của một ngôi già–lam lịch sử, mang đậm nét truyền thừa của dòng thiền Chúc Thánh tại núi Ấn sông Trà. Quả chuông thần kỳ thời tổ Bảo Ấn vẫn còn đó, cổng Tam quan được kiến tạo thời ngài Hoằng Phúc vẫn còn đó v.v... Tuy di tích tiền nhân không còn trọn vẹn, nhưng chừng ấy cũng đủ để minh chứng với thời đại tầm vóc quan trọng của chốn tổ Thiên Ấn đối với lịch sử Phật giáo Quảng Ngãi nói riêng và Phật giáo Việt Nam nói chung.
2. Tổ đình Viên Quang
Tổ đình Viên Quang tọa lạc tại huyện Bình Sơn tỉnh Quảng Ngãi. Chùa được tổ Toàn Chiếu–Bảo Ấn khai sơn vào những năm đầu triều Minh Mạng nhà Nguyễn. Đến năm Đinh Hợi (1827), Hòa thượng Bảo Ấn được sơn môn cung thỉnh kế vị trú trì Tổ
đình Thiên Ấn nên Ngài trạch cử đệ tử là ngài Chương Cao–Tánh Không trông coi. Từ đó, chùa Viên Quang dần dần hưng thịnh và được triều đình ban Sắc tứ.
Tổ đình Viên Quang – Bình Sơn
Từ khi tổ Bảo Ấn khai sơn, chùa trải qua các đời trú trì như sau:
STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì
01. | Toàn Chiếu–Trí Minh–Bảo Ấn | 1798–1866 | …?–1866
02. | Chương Cao–Viên Thiệu–Tánh Không | 1798–…..? | Giám tự
03. | Chương Nhẫn–Tuyên Tâm–Từ Nhân | 1834–1897 | 1866–1897
04 | Chương Khước–Tông Tuyên–Giác Tánh | 1830–1908 | 1897–1908
05. | Ấn Đàn–Tổ Duyệt–Hoằng Đề | 1858–1920 | 1908–1920
06. | Chơn Định–Đạo Chí–Phước Huệ | 1900–1962 | 1920–1962
07. | Như Tràng–Giải Quới–An Tường | 1926– | 1962 đến nay
Tổ đường Tổ đình Viên Quang |
Vào thời chúa Nguyễn, Phật giáo Bình Sơn rất hưng thịnh. Năm Chính Hòa thứ 27, Bính Tuất (1796), nơi đây đã khắc bản in kinh. Đến thời Tây Sơn, có nhà sư Bùi Đặng Tường ở chùa Phổ Phúc thôn Ngọc Giáp ứng nghĩa phò chúa Nguyễn. Các thiền tăng lỗi lạc như Pháp Ấn–Quảng Độ, trú trì chùa Viên Tôn, Bình Sơn; Pháp Kiêm–Minh Giác, trú trì chùa Phước Lâm, Hội An đều xuất thân từ vùng đất này. Vì lẽ đó, chư Tổ truyền thừa từ Viên Quang ra khai sơn trú trì các chùa như
ngài Chương Nhẫn–Từ Nhân (1834–1897)trú trì chùa Diệu Giác; ngài Ấn Lập–Hoằng Nhiếp (1865–1942) trú trì chùa Tây Thiên; ngài Ấn Hướng–Pháp Nhãn (1858–1912) khai sơn chùa Phước Sơn; ngài Chơn Định–Phước Huệ (1900–1962) trú trì Viên Quang, khai sơn chùa Viên Phước xã Bình Trị và chùa Kim Long huyện Trà Bồng; ngài Chơn Đình–Phước Huy (1909–1982) khai sơn chùa Liên Quang v.v... Phần lớn, các chùa tại huyện Bình Sơn đều do môn hạ Tổ đình Viên Quang khai sơn. Thời Hòa thượng Chương Nhẫn–Từ Nhân trú trì, Ngài có khai Đại giới đàn và được triều đình ban Giới đao Độ điệp.
Trải qua bao cuộc chiến tranh, chùa bị hư hại nặng nề. Hiện tại, chùa được Hòa thượng Thích An Tường trùng tu ở mức độ khiêm tốn theo điều kiện kinh tế eo hẹp của vùng quê Bình Sơn khốn khó.
3. Tổ đình Phước Quang
Sau khi đắc pháp với tổ Toàn Chiếu–Bảo Ấn, Hòa thượng Chương Trang–Quảng Chấn (….?–1898) về tại quê nhà thôn Phước
Phước Long, xã Tư Hòa, huyện Tư Nghĩa khai sơn chùa Phước Quang. Đến ngày 22 tháng 11 năm Mậu Tuất (1898), Hòa thượng Quảng Chấn viên tịch, Hòa thượng Ấn Tịnh–Hoằng Thanh trú trì chùa Kim Tiên kế nghiệp làm đệ nhị trú trì chùa Phước Quang(36). Đến khoảng những năm 1918, Hòa thượng Hoằng Thanh viên tịch, Hòa thượng Ấn Kim–Hoằng Tịnh làm trú trì và ngài Ấn Tham–Hoằng Phúc làm Phó tự.
Tượng Địa Tạng tại Tổ đình Phước Quang |
Với uy tín và đức độ của mình, Hòa thượng Hoằng Tịnh đã xây dựng Phước Quang thành một già–lam trang nghiêm thanh tịnh. Vào năm Duy Tân thứ 5, Tân Hợi (1911), chùa Phước Quang được triều đình gia ân Sắc tứ. Tại nơi đây, Hòa thượng Hoằng Tịnh liên tiếp mở các trường hương và trường kỳ. Vào các năm Canh Thân (1920), Ất Sửu (1925), Nhâm Thân (1932), Hòa thượng đã khai đàn truyền trao giới pháp cho chư Tăng thọ giới tu học. Đặc biệt từ giới đàn năm Canh Thân (1920), các giới tử thọ giới với Ngài về sau trở thành những bậc đống lương của Phật pháp như
Hòa thượng Thích Khánh Anh, trú trì chùa Phước Hậu, Vĩnh Long; Hòa thượng Thích Khánh Tín, khai sơn chùa Thọ Sơn, Quảng Ngãi; Hòa thượng Thích Tôn Thắng, khai sơn chùa Phổ Đà, Đà Nẵng v.v...
———
(36) Căn cứ vào bia tháp của Hòa thượng Hoằng Thanh tại Tổ đình Phước Quang, Quảng Ngãi.
Từ ngày tổ Quảng Chấn khai sơn đến nay, chùa đã trải qua các đời trú trì:
STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì
01. | Chương Trang–Nhất Trạch–Quảng Chấn | ….?–1898 | ….?–1898
02. | Ấn Tịnh–Kim Liên–Hoằng Thanh | ….?–1918 | 1898–1918
03. | Ấn Kim–Tổ Tuân–Hoằng Tịnh | 1862–1932 | 1918–1932
04. | Chơn Trung–Đạo Chí–Diệu Quang | 1891–1952 | Kiêm
05. | Chơn Diên–Giải Sanh–Hồng Diệm(37) | 1925–1996 | 1943–1949
06. | Chơn Thống–Đạo Tô–Phước Hậu(38) | 1905 –….? | 1949–1954
07. | Như Lộc–Viên Phước | 1894–1973 | 1954–1973
08. | Thích Hạnh Duyên | | 1973 đến nay
Tổ đình Phước Quang – Quảng Ngãi
———
(37) Ngài Hồng Diệm thế danh Phạm Ngọc Thọ, thuở nhỏ quy y với ngài Ấn Kim-Hoằng Tịnh với pháp danh Chơn Diên. Sau khi Hòa thượng Hoằng Tịnh viên tịch, Ngài xuất gia với Hòa thượng Chơn Tích-Huệ Hải, trú trì chùa Quang Lộc nên có pháp tự Giải Sanh, hiệu Hồng Diệm. Ngài trú trì Phước Quang được 6 năm thì thối lui, ra lập tịnh thất Linh Quang tu niệm và tịch năm 1996.
(38) Ngài Chơn Thống-Phước Hậu về sau hoàn tục tham gia kháng chiến nên chùa được chư sơn cử bốn vị đại sư về trong coi, gồm các ngài: Thích Viên Phước, Thích Viên Thọ, Thích Từ Nguyện, Thích Phước Ấm. Trong đó, có ngài Như Lộc-Viên Phước trụ lâu dài nhất và coi như Ngài chính thức trú trì Phước Quang.
Trên 100 năm hình thành, phát triển và tồn tại trong dòng chảy của lịch sử Phật giáo Quảng Ngãi, chùa Phước Quang đã để lại nhiều dấu ấn vàng son. Thời cực thịnh nhất của ngôi Sắc tứ này dưới sự chủ trì tu học của Hòa thượng Hoằng Tịnh. Đến thời ngài Phước Hậu trú trì, Ngài đã lìa chốn Tổ để đi theo tiếng gọi của Tổ quốc. Ngôi chùa Phước Quang rơi vào cảnh hương tàn khói lạnh. Các đời sau kế thừa không đủ sức cáng đáng nên chốn Tổ lại hoang sơ. Từ đó, chúng ta mới chiêm nghiệm thêm lẽ thịnh suy của cuộc đời để kiên định hơn nữa trong giáo lý vô thường mà Đức Phật đã dạy.
4. Tổ đình Quang Lộc
Tổ đình Quang Lộc – Quảng Ngãi
Vào năm Mậu Tuất (1898), Hòa thượng Ấn Tham–Hoằng Phúc (1865?–1916) về tại quê nhà ở làng Phước Long, xã Tư Hòa, huyện Tư Nghĩa (nay là thôn Hòa Bình, xã Nghĩa Hòa) khai sơn chùa Quang Lộc để tiếp tăng độ chúng. Đến năm Mậu Thân (1908), tổ Giác Tánh viên tịch, Ngài về kế nghiệp trú trì Tổ đình Thiên Ấn. Tuy nhiên, chùa Quang Lộc vẫn được Ngài chăm sóc và ngày càng phát triển. Nơi đây, có một thời gian Hòa thượng Khánh Anh nhập chúng tu học.
III. Các Vị Danh Tăng Tiêu Biểu
Tháng 12 năm Bính Thìn (1916), Hòa thượng Hoằng Phúc viên tịch, chùa được trưởng tử là ngài Chơn Quỳnh–Diệu Nguyên kế nghiệp trú trì. Dần dần chùa Quang Lộc trở thành một danh lam của vùng đất núi Ấn sông Trà. Chùa đã trải qua các đời trú trì như sau:
STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì
01. | Ấn Tham–Tổ Vân–Hoằng Phúc | 1865?–1916 | 1898–1916
02. | Chơn Quỳnh–Đạo Châu–Diệu Nguyên | ….?–1943 | 1916–1928
03. | Chơn Cơ–Đạo Hòa–Khánh Lâm | 1891– | 1928–1939
04. | Chơn Tích–Đạo Triêm–Huệ Hải | 1893–1953 | 1939–1948
05. | Như Thông–Giải Hậu–Huyền Ấn | 1918–1969 | 1948–1957
06. | Thượng tọa Thích Diên Chánh | …?–…? | 1957–1960
07. | Diệu Hòa–Trí Chánh–Phước Tạng | 1923–1997 | 1960–1970
08. | Thị Anh–Hạnh Lạc–Vân Sơn | | 1970 đến nay
Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, chùa Quang Lộc bị hư hại nặng nề. Năm 1947, ngài Huệ Hải có vào Nam lạc quyên để trùng tu nhưng bị chiến tranh khốc liệt nên không về được. Đến thời Thượng tọa Thích Diên Chánh thì chùa được sửa lại chánh điện.
Kể từ khi Hòa thượng Thích Hạnh Lạc về trú trì, Ngài từng bước kiến thiết lại Tổ đình Quang Lộc khang trang như hiện nay. III. CÁC VỊ DANH TĂNG TIÊU BIỂU 1. Hòa thượng Thiệt Úy–Chánh Thành–Khánh Vân 實 尉 正 成 慶 雲 (…– 1770): Chùa Thiên Ấn
Bảng khắc gỗ“Vãng sanh công cứ” tại Tổ đình Quang Lộ
Hòa thượng họ Huỳnh sinh quán tại ấp Kim Thành, làng Thiết Trường, tổng Cai Đức, phủ Mộ Đức (nay là tổ dân phố 3, thị trấn Mộ Đức) tỉnh Quảng Ngãi. Ngài xuất gia đắc pháp với tổ Minh Hải–Pháp Bảo tại Tổ đình Chúc Thánh, Hội An nên có pháp danh Thiệt Úy, tự Chánh Thành, hiệu Khánh Vân, nối pháp đời 35 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 2 pháp phái Chúc Thánh. Sau khi đắc pháp, Ngài về hành đạo tại quê nhà và có thời gian Ngài về trụ tại chùa Liên Tôn, cùng với ngài Thiệt Giám–Trí Quang hoằng dương Phật pháp. Kế đó, Ngài về tại quê nhà khai sơn chùa Thiên Phước để tiếp dẫn đồ chúng tu học.
Năm Giáp Tuất (1754), thiền sư Phật Bảo–Pháp Hóa (1670–1754) khai sơn Tổ đình Thiên Ấn viên tịch, Ngài được chư sơn toàn tỉnh Quảng Ngãi cung thỉnh đảm nhiệm trú trì chùa Thiên Ấn.
Từ đó, Ngài đem hết tâm lực của mình trùng tu chùa Thiên Ấn để xứng danh với ngôi chùa Sắc tứ do chúa Nguyễn ban tặng. Ngài hành đạo tại nơi đây tròn 16 năm và viên tịch vào ngày mồng 1 tháng 10 năm Canh Dần (1770). Bảo tháp Ngài được kiến tạo bên trái Tổ đình Thiên Ấn. Với công đức cao dày giáo hóa, Ngài được sơn môn tỉnh Quảng Ngãi tôn xưng là Đệ nhị Tổ sư.
2. Hòa thượng Pháp Ấn–Tường Quang–Quảng Độ
法 印 祥 光 廣 度 (1739–1811) ): Chùa Diệu Giác
Hòa thượng thế danh Nguyễn Văn Viên, sinh năm Kỷ Mùi (1739) tại huyện Chương Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi (nay thuộc xã Bình Thới, huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi).
Theo lời tương truyền của chư sơn tại Quảng Nam, ban đầu Ngài xuất gia với tổ Minh Lượng–Thành Đẳng tại chùa Vạn Đức có pháp danh Phật Tuyết–Tường Quang. Về sau, tổ Minh Lượng vào Nam hoằng pháp, Ngài cầu pháp y chỉ với Hòa thượng Thiệt Dinh–Ân Triêm chùa Phước Lâm nên có pháp danh Pháp Ấn, hiệu Quảng Độ(39). Năm Bính Thìn (1796), Tổ sư Ân Triêm viên
———
(39) Hiện tại có hai nơi thờ Long vị Ngài: Chùa Phước Lâm, Hội An và chùa Diệu Giác, Bình Sơn. Lòng long vị tại chùa Phước Lâm ghi: “Tự Lâm Tế Chánh Tông Tam Thập Lục Thế Húy Pháp Ấn hiệu Tường Quang Quảng Độ Hòa Thượng”. Nhưng tại chùa Diệu Giác lại ghi: “Viên Tôn Đường Lâm Tế Chánh Tông Tam Thập Lục Thế Húy Phật Tuyết hiệu Tường Quang Quảng Độ Hòa Thượng”. Căn cứ vào nét hoa văn thì
Long vị Tổ Quảng Độ |
tịch, Ngài kế thừa trú trì chùa Phước Lâm. Trong thời gian này, chùa Phước Lâm bị điêu tàn cuộc chiến Trịnh–Nguyễn–Tây Sơn nên Ngài cùng với pháp đệ Pháp Kiêm–Minh Giác vận động trùng tu lại chùa.
Năm Ất Sửu (1805), Ngài chứng minh chú nguyện đúc quả Đại hồng chung tại chùa Sắc tứ Viên Tôn(40). Trong khoảng thời gian này, Ngài về trú trì chùa Viên Tôn.
Tháng 5 năm Tân Mùi (1811), Ngài chú nguyện đúc tiểu hồng chung và khánh đồng tại chùa Phước Lâm, Hội An. Hòa thượng viên tịch vào ngày 17 tháng 9 năm
Tân Mùi (1811). Bảo tháp được lập trong khuôn viên chùa Viên Tôn (Chùa Diệu Giác, huyện Bình Sơn ngày nay).
3. Hòa thượng Toàn Chiếu–Trí Minh–Bảo Ấn
全 照 智 明 寳 印 (1798–1866): Chùa Thiên Ấn
Hòa thượng họ Trịnh, sinh năm Mậu Ngọ (1798) tại thôn Tráng Liệt, tổng Nghĩa Hà, phủ Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Trịnh Văn Thông và thân mẫu là cụ bà Doãn Thị Chuẩn. Thiếu thời Ngài theo nghiệp Nho gia, dùi mài Tứ
———
cả hai long vị đều được làm cùng một niên đại. Năm sinh và ngày tháng mất trùng khớp nhau, chỉ khác nhau ở chỗ pháp danh là Pháp Ấn và Phật Tuyết. Tuy nhiên Long vị và mộ tháp tại chùa Diệu Giác ghi Ngài thuộc đời 36. Đáng ra, với pháp danh Phật Tuyết thì phải để đời 35 mới đúng theo bài kệ “Đạo Bổn Nguyên Thành Phật Tổ Tiên”. Qua đây, ta có thể khẳng định ngài Quảng Độ là đệ tử đắc pháp với tổ Ân Triêm và lời truyền khẩu của chư tăng Quảng Nam xưa nay là đúng.
(40) Chùa Viên Tôn được thành lập rất lâu và được chúa Nguyễn ban Sắc tứ. Đến thời Thiệu Trị nguyên niên (1841), vì kỵ tên húy của nhà vua nên đổi lại là Diệu Giác.
Thư, Ngũ Kinh ngõ hầu lập thân nơi cửa Khổng sân Trình, sau ngán mùi thế sự nên xuất gia đầu Phật.
Ban đầu, Ngài xuất gia với Hòa thượng Tế Chơn–Chánh Hạnh–Quảng Tế tại chùa Tây Thiên, Bình Sơn, Quảng Ngãi. Về sau, Ngài cầu pháp nhân duyên với Hòa thượng Pháp Kiêm–Minh Giác tại chùa Phước Lâm nên có pháp danh Toàn Chiếu, tự Trí Minh, hiệu Bảo Ấn, nối pháp đời 37 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 4 pháp phái Chúc Thánh.
Sau khi Hòa thượng Quảng Tế viên tịch, Ngài kế thừa trú trì chùa Tây Thiên. Đến năm Minh Mạng thứ 7, Đinh Hợi (1827), Ngài được sơn môn tỉnh Quảng Ngãi cung thỉnh trú trì Tổ đình Thiên Ấn. Trong đời Ngài có một huyền tích kỳ lạ, đó là việc chiếc Đại hồng chung kỳ dị. Sự tích như sau: Một hôm, Ngài đang tọa thiền thì có vị Hộ Pháp mách bảo Ngài cho người đến làng Chú Tượng thỉnh chuông về. Nguyên làng Chú Tượng tại quận Mộ Đức có đúc một quả chuông nhưng đánh không kêu. Ban đầu Ngài sai thầy Điển tọa đến nhưng làng không chịu. Phải đến lần thứ 2 thì làng mới chịu cúng chuông cho chùa. Khi hồng chung về đến chùa, Ngài niêm hương bạch Phật lễ Tổ cầu gia bị. Lạ lùng thay, khi Ngài cầm dùi đánh thì tiếng chuông ngân nga khắp núi rừng Thiên Ấn lan tỏa xuống đồng bằng khiến cho Chư Tăng và thiện tín hoan hỷ tin vào Phật pháp nhiệm mầu, đức độ của vị trú trì một ngôi chùa Tổ của sơn môn. Sự kiện này xảy ra vào năm Thiệu Trị thứ 5, Ất Tỵ (1845). Hiện nay quả chuông vẫn còn tại Tổ đình Thiên Ấn với lạc khoản niên đại: “Thiệu Trị ngũ niên tuế thứ Ất Tỵ tứ nguyệt sơ thập nhật”.
Vào triều vua Minh Mạng, nhà vua có mở khoa thi Tam giáo và Hòa thượng là người đạt điểm hạng ưu. Vua Minh Mạng khen ngợi, ban Giới đao, Độ điệp phê rằng: “Tam trường liên trúng ưu hạng, dự yến tiến sĩ đồng”. Nghĩa là: cả 3 trường văn, võ, Phật học đều trúng hạng ưu, được dự yến ngang hàng với Tiến sĩ.
Vốn xuất thân từ nho sĩ cộng với sự tinh chuyên học tập rèn luyện nên Ngài tinh thông nhiều phương diện. Hòa thượng Hoằng Tịnh, pháp tôn của Ngài nói về Sư Ông mình như sau: “Tổ Bảo Ấn là Thạc Nhân, nghĩa là thân tướng cao lớn, sắc diện uy hùng, tiếng nói sang sảng, tán tụng hay, thủ ấn giỏi, văn võ song
toàn, nham độn tuyệt diệu!”(41)
Vào khoảng đầu đời vua Minh Mạng, Ngài khai sơn chùa Viên Quang tại huyện Bình Sơn. Tháng 5 năm Mậu Tuất (1838) Ngài khai Đạt giới đàn tại chùa Thiên An và được cung thỉnh làm Đàn đầu Hòa Thượng.
Vào giờ Ngọ ngày 29 tháng 6 năm Bính Dần (1866), niên hiệu Tự Đức thứ 18, Ngài an nhiên thị tịch trong tư thế kết–già, thọ 69 tuổi. Nhục thân Ngài được môn đồ nhập tháp trong khuôn viên Tổ đình Thiên Ấn.
Với những công đức giáo hóa cao dày, Ngài được sơn môn Quảng Ngãi cung xưng danh hiệu Đệ tam Tổ sư tại Tổ đình Thiên Ấn cũng như của môn phái Chúc Thánh tại Quảng Ngãi.
4. Hòa thượng Chương Nhẫn–Tuyên Tâm–Từ Nhân
彰 忍 宣 心 慈 仁 (1834–1897): Chùa Viên Quang
Bảo tháp Tổ Từ Nhân
Hòa thượng thế danh Lê La Mau (La Văn Mau) là bào đệ của Hòa thượng Chương Khước-Giác Tánh. Ngài sinh ngày 20 tháng 4 năm Giáp Ngọ (1834) tại làng Sung Tích, Sơn Tịnh, Quảng Ngãi. Tuổi ấu thơ, Ngài cùng anh được Hòa thượng Bảo Ấn nhận làm con nuôi nên đổi tên thành Trịnh Quang Doãn.
Lớn lên Ngài theo nghiệp văn chương, sôi kinh nấu sử mong lập danh với đời nhưng nhận thấy thời cuộc nhiễu nhương nên Ngài chọn con đường xuất gia tu học, đem giáo lý Phật-đà để xoa dịu nỗi khổ của chúng sinh.
———
(41) Phật tử Khánh Anh, Khánh Anh Văn Sao, Phần “Trích Dịch” nhà in Thanh Mau, 1952, trang 58.
Ngài về chùa Thiên Ấn cầu pháp tu học với tổ Bảo Ấn, được Tổ ban pháp danh Chương Nhẫn, tự Tuyên Tâm, hiệu Từ Nhân, nối pháp đời thứ 38 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 5 pháp phái Chúc Thánh.
Sau một thời gian tu học tại Thiên Ấn, học hạnh kiêm ưu nên năm Ất Sửu (1865), Ngài được tổ Bảo Ấn cử về trú trì chùa Viên Quang thế cho thiền sư Chương Cao–Viên Thiệu–Tánh Không vừa viên tịch. Qua năm sau, Bính Dần (1866), Bổn sư viên tịch nên Ngài đảm nhiệm trú trì chùa Tây Thiên. Tài năngvà đức độ của Ngài được dân chúng Bình Sơn cảm mến nên thỉnh kiêm trú trì chùa Sắc tứ Diệu Giác.
Ngài là một người có tài lỗi lạc hơn người. Khi kể về Ngài, Hòa thượng Khánh Anh đã viết như sau: “Sư Ông Từ Nhân, người bấy giờ đều kính là Thạc Nhân, bởi hình thể cũng khôi ngô hơn chúng! Ngoài đạo học của Tam Giáo ra, Sư Ông còn có mấy cái biệt tài là: làm Thầy cả, Thầy chúng, cả bên thiền thích và bên phù pháp, âm nhạc lễ nghi, nham độn đều có tài quán chúng cả! Nhứt là cái nghề viết liễn đối lại thiên tài hơn. Vì kẹp bút vào ngón cẳng mà viết, chứ chẳng cần cầm nơi tay như hạng người thường! Đến lệ làng hát đình, hương chức cậy viết ba chữ “Thái Bình Ca” trong biển hoành; Sư Ông viết “Đại Bình Ca”. Trùm trưởng đem bức hoành về treo lên trên chỗ vua hát bộ ngồi; các ông hương chức thấy thế, cho mời Sư Ông đến, hỏi: “Chữ Thái sao Hòa thượng viết bỏ quên cái chấm?”. Sư Ông đáp: “Phải quên đâu, vì viết đến đó, bị ngòi bút khô mực đấy chứ!”. Chỉ có hương chủ hiểu ý, liền nói: “Thế là, bởi làng mượn viết, mà không có rượu cho Hòa thượng thấm bút đó, chứ gì nữa! Thôi đem dược tửu lại đây…”. Rồi Sư Ông bảo mài mực, lấy giẻ cuộn tròn, thấm mực, kẹp vào ngón cẳng, đứng dưới đất, hất chân đá lên, cục giẻ trúng ngay vào dưới hang chữ “Đại” thành ra chữ “Thái”. Ai trông thế cũng đều khâm phục cả”.(42)
Tương truyền thông thường Ngài hay viết sót nét, khi treo lên rồi, Ngài mới tùy nét chấm hay nét phẩy mà cuộn bông theo
———
(42) Phật tử Khánh Anh, Khánh Anh Văn Sao, phần “Kỷ Niệm”, nhà in Thanh Mau, 1952, trang 100.
hình đó thấm mực, kẹp vào ngón chân đứng ở dưới búng lên, trăm lần như một, không khi nào sai sót. Cái tài của Ngài quả thật từ trước đến nay chúng ta chưa thấy ai trác tuyệt như vậy.
Với tài năng đức độ của Ngài, chùa Viên Quang được triều đình nhà Nguyễn ban biển ngạch Sắc tứ vào năm Giáp Tuất (1874), niên hiệu Tự Đức thứ 26. Trong đời Ngài có khai một Đại giới đàn tại chùa Viên Quang, Bình Sơn nhưng không rõ năm nào.
Ngài viên tịch vào giờ Dần ngày mồng 6 tháng 12 năm Đinh Dậu (1897), hưởng thọ 63 tuổi. Bảo tháp Ngài được kiến lập tại Tổ đình Viên Quang.
5. Hòa thượng Chương Khước–Tông Tuyên–Giác Tánh
彰 卻 宗 宣 覺 性 (1830–1908): ): Chùa Thiên Ấn
Tổ sư Giác Tánh |
Hòa thượng thế danh Lê La Xa (tên trong phú ý là La Văn Xa), sinh năm Canh Dần (1830), niên hiệu Minh Mạng thứ 11 tại làng Sung Tích, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Thuở ấu thơ Ngài rất khó nuôi nên song thân cho làm con nuôi của Hòa thượng Bảo Ấn, được Hòa thượng đổi sang họ Trịnh nên còn có tên là Trịnh Quang Việt.
Lớn lên Ngài theo nghiệp bút nghiên và lập gia đình để báo hiếu song thân. Tuy nhiên đường quan lộ không thích hợp nên Ngài đã xin
tổ Toàn Chiếu–Bảo Ấn xuất gia. Ngài được Bổn sư ban cho pháp danh Chương Khước, tự Tông Tuyên, hiệu Giác Tánh, nối pháp đời thứ 38 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 5 pháp phái Chúc Thánh. Là người đệ tử xuất sắc của tổ Bảo Ấn nên Ngài được kế thừa trú trì Tổ đình Thiên Ấn vào năm 1866 sau khi Tổ viên tịch.
Từ khi kế thừa trú trì Tổ đình, Ngài ra sức tiếp Tăng độ chúng, chăm lo cho đời sống của chúng Tăng. Ngài chủ trương nông thiền theo tông chỉ tổ Bách Trượng: “Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực”, vì thế sự tu học của Tăng chúng ổn định và môn đồ theo về tu học ngày càng đông.
Vào ngày 13 tháng 4 Nhâm Ngọ (1882), Ngài khai Đại giới đàn tại chùa Thiên Ấn để truyền giới cho chư Tăng tu học. Là một bậc phạm hạnh nơi chốn tòng lâm nên Tăng chúng khắp nơi kính ngưỡng. Không những người mà quỷ thần đôi lúc còn phải nể trọng uy đức của Ngài. Chuyện kể rằng có một buổi khuya Tăng chúng dậy đi công phu. Đến chừng đi kinh hành thì thấy một bà bận toàn quần áo trắng, mang nón thúng quay tơ đứng trước cửa chánh điện. Tăng chúng hoảng sợ vào phương trượng báo Ngài. Ngài lên chánh điện gặp người đàn bà đó và nói: “Nếu bà có đến nghe kinh thì xin chớ hiện hình, vì Tăng chúng họ kinh sợ”. Ngài nói xong thì người đàn bà đó biến mất.
Lại có một đêm khi Ngài đang ngồi thiền có một vị xưng là thần cây đến xin được quy y nương náu cửa chùa vì 6 ngày sau sẽ chết. Ngài làm lễ quy y, ghi trong giới điệp là “Lãnh sơn mộc cộng chi thần, pháp danh Ấn Chứng”.
Tương truyền trước phương trượng Tổ đình Thiên Ấn có cái hồ bán nguyệt trong đó có trồng sen nhưng lâu năm không thấy trổ bông. Một hôm, trong hồ mọc hai cái bông nhưng một cái trổ và một cái không, nên chúng vào phương trượng thưa. Ngài dạy rằng: “Thế là bữa nay Thầy được vãng sanh, vì hoa khai kiến Phật! Còn bông nữa của ai đó chắc chưa được đồng sanh Cực lạc quốc! Thôi, các ông hộ niệm cho Thầy” (43). Nói xong, Ngài an nhiên thị tịch vào giờ Ngọ ngày mồng 1 tháng 3 năm Mậu Thân (1908), hưởng thọ 79 tuổi, với 42 năm phụng sự Tổ nghiệp.
Hòa thượng Giác Tánh là một Cao tăng nổi bậc của Phật giáo tỉnh Quảng Ngãi nửa cuối thể kỷ 19. Bằng hạnh nguyện của mình, Ngài độ chúng tăng và phú pháp chữ “Hoằng” có đến gần cả trăm vị. Ngài được sơn môn Quảng Ngãi cung xưng danh hiệu Đệ tứ Tổ sư.
———
(43) Phật tử Khánh Anh, Khánh Anh Văn Sao, phần “Kỷ Niệm”, nhà in Thanh Mau, 1952, trang 99.
6. Hòa thượng Ấn Hướng–Tổ Đồng–Pháp Nhãn
印 珦 祖 峒 法 眼 (1858–1912): Chùa Phước Sơn
Hòa thượng Pháp Nhãn (Mộc Y) |
Hòa thượng thế danh Nguyễn Tấn Kỳ, sinh năm Đinh Tỵ (1858) tại thôn Châu Tử, xã Bình Nguyên, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Văn Luận và thân mẫu là cụ bà Trương Thị Hiếu.
Sinh ra trong gia đình nho phong nề nếp nên ấu thời Ngài theo Nho học. Đến lúc trưởng thành thì đất nước đang bị thực dân Pháp đã đánh chiếm các tỉnh miền Nam và lấn dần vị thế Nam triều tại miền Bắc và Trung, triều đình nhà Nguyễn bất lực nên đã đầu hàng. Năm 1884, vua Hàm Nghi lên ngôi và tìm một giải pháp cứu nguy dân tộc.
Ngày 23 tháng 5 năm 1885, nhà vua xuất bôn, xuống chiếu Cần Vương, sĩ phu khắp các nơi hưởng ứng tham gia tích cực. Tại Quảng Ngãi, một Nghĩa Hội được thành lập do các vị Lê Trung Đình, Nguyễn Tự Tân lãnh đạo, Ngài tạm thời gác bút nghiên, lưng trên yên ngựa ngõ hầu đền nợ nước ân vua và trở thành yếu nhân của Nghĩa hội Quảng Ngãi.
Tháng 6 năm 1885, sau trận đánh tại Cầu Cháy, nghĩa quân thất trận, các thủ lĩnh phần lớn hy sinh, từ đó Nghĩa hội Quảng Ngãi tan rã. Thấy vận nước đến lúc suy vi nên Ngài xuất gia đầu Phật, ngõ hầu tìm con đường mới cứu độ chúng sinh. Trước khi xuất gia, Ngài để lại hai câu thơ như sau:
Cái dùi lực sĩ quăng đâu đó
Nương cửa Bồ–đề đỡ chuối xôi.
Khoảng năm 1888, Ngài đến quy y thế phát với Hòa thượng Chương Nhẫn–Từ Nhân tại Tổ đình Viên Quang, Bình Sơn và được Bổn sư ban cho pháp danh Ấn Hướng, tự Tổ Đồng, hiệu Pháp Nhãn nối pháp đời 39 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 6 pháp phái Chúc Thánh.
Tu học tại nơi đây được một thời gian, Ngài lên chùa Núi Hó (dân gian gọi là núi Mèo Cào) tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam tịch cốc tu tập. Ngài thực hành theo lối khổ hạnh chỉ ăn rau cỏ, lấy vỏ cây làm áo mặc nên người đời gọi Ngài là Mộc Y Hòa thượng.
Vốn xuất thân từ Nho sĩ nên Ngài rất có tài làm thơ văn. Trong thời gian ở tại chùa Đá trên núi Mèo Cào, thi thoảng Ngài cũng có làm vài bài thơ mà ngày nay chúng ta còn biết được như bài:
Ngán vẻ cuộc đời dễ xá bao
Cái thân làm bạn với non cao
Mão mo, áo cộng người truyền lại
Giọt nước nhành dương tắm đá bào
Hoặc như bài:
Gió lãnh lam xanh đó với đây
Không không sắc sắc bận chi thầy
Dùi chuông bách bát luân trời đất
Tiếng kệ hà sa lấp cỏ cây.
Từ đó, Ngài vân du khắp nơi dùng phương pháp chữa bệnh để cứu nhân độ thế. Khi thì Ngài xuống Thu Xà, lúc ra phố Hội, lúc lên non Tùng đàm đạo với cao nhân.
Năm Canh Tuất (1910), Ngài về tại quê nhà lập một ngôi thảo am nhỏ để tịnh tu lấy hiệu là Phước Sơn.
Vào ngày 25 tháng 8 năm Nhâm Tý (1912), Ngài thị tịch tại Phước Sơn am, hưởng dương 55 tuổi. Nhục thân của Ngài được nhập tháp trong khuôn viên am Phước Sơn. Về sau, hàng đệ tử tưởng nhớ công đức của Ngài nên đã kiến tạo am xưa thành chùa Phước Sơn nhưng không quy mô lắm.
Hơn 50 năm xuất hiện tại Ta–bà, cuộc đời của Ngài được chia làm hai phần Đạo và Đời lưỡng toàn. Về đời, Ngài đã làm trọn bổn phận của người trai trong thời chiến “Quốc gia lâm nguy, thất phu hữu trách”. Nhưng vận nước chưa thông nên người
tráng sĩ cũng đành phải ngậm ngùi. Về đạo, kể từ khi xuất gia cho đến ngày viên tịch, Ngài là bậc mô phạm trong chốn nhà thiền, bằng “Y phương minh”, Ngài đã độ rất nhiều người quay về với Chánh pháp. Cuộc đời hành đạo của Ngài có nhiều huyền thoại ly kỳ mà người dân Bình Sơn luôn nhớ mãi và luôn tôn kính gọi Ngài là Đức Ông.
7. Hòa thượng Ấn Tham–Tổ Vân–Hoằng Phúc
印 參 祖 雲 弘 覆 (1865?–1916): ): Chùa Thiên Ấn
Hòa thượng thế danh Phạm Ngọc Long, sinh quán tại thôn Phước Long, xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Ngài chính là bào đệ và cũng là pháp đệ của ngài Tăng cang Hoằng Tịnh trú trì chùa Phước Quang, Quảng Ngãi.
Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống nhiều đời theo Phật nên Ngài xuất gia từ tấm bé với tổ Giác Tánh tại Tổ đình Sắc tứ Thiên Ấn. Đến khi đủ tuổi, Ngài được Bổn sư cho thọ Cụ túc giới với pháp danh Ấn Tham, tự Tổ Vân, hiệu Hoằng Phúc, nối pháp đời 39 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 6 pháp phái Chúc Thánh.
Năm Mậu Tuất (1898), Ngài về quê nhà khai sơn chùa Quang Lộc và không bao lâu, với uy tín và đức độ của Ngài, chùa được triều đình ban biển ngạch Sắc tứ.
Khoảng những năm 1907, Ngài được cử làm Phó tự Tổ đình Sắc tứ Phước Quang, cùng với Hòa thượng pháp huynh Hoằng Tịnh giáo dưỡng đồ chúng, đào tạo Tăng tài kế thừa mạng mạch Chánh pháp.
Năm Mậu Thân (1908), Tổ sư Giác Tánh viên tịch, chùa Thiên Ấn chưa có người kế vị. Ngài tuy không phải là trưởng tử nhưng đạo hạnh giới đức của Ngài sáng tỏ nên sơn môn đồng cung thỉnh Ngài kế vị trú trì ngôi Tổ đình lịch sử này. Nhắc đến giới hạnh của Ngài, Hòa thượng Khánh Anh đã ghi nhận như sau: “Đức Sư Thúc, nguyên làm Giám tự chùa Phước Quang, khai sơn chùa Sắc tứ Quang Lộc, làm trú trì chùa Sắc tứ Thiên Ấn; ngoài hai chục tuổi về sau, giới luật tinh nghiêm, tu trì kiên cố, cả chư sơn và các môn đệ, ai cũng sợ như cọp! Vì Ngài quá ư nghiêm khắc” (44).
———
(44) Phật tử Khánh Anh, Khánh Anh Văn Sao, phần “Kỷ Niệm”, nhà in Thanh Mau. 1952, trang 101.
Năm Duy Tân thứ 7, Quý Sửu (1913), triều đình lập “Kiến canh điền bộ”, Ngài đứng ra xin trưng lại đất mở rộng già–lam Thiên Ấn khắp bình diện quả núi. Đồng thời Ngài cho xây dựng cổng Tam quan, mở đầu kế hoạch trùng tu lâu dài chùa Thiên Ấn.
Năm Canh Tuất (1910), Hòa thượng Vĩnh Gia khai Đại giới đàn tại chùa Sắc tứ Phước Lâm, Quảng Nam, Ngài được cung thỉnh làm Giáo thọ A–xà–lê.
Năm Nhâm Tý (1912), Duy Tân năm thứ 6, Ngài vận động trùng khắc bản kinh Kim Quang Minh để Tăng ni tín đồ tụng đọc.
Năm Quý Sửu (1913), Ngài được triều đình sắc phong Tăng cang, đồng thời được Cần Chánh Đại Học Sĩ Nguyễn Thân cung thỉnh làm trú trì chùa Sắc tứ Thạch Sơn tại làng Phú Thọ.
Nói về sự tu tập hành trì thì Ngài tu pháp quán “Bán nguyệt hình và cửu thánh tự” của chú Chuẩn Đề. Sự linh nghiệm hành trì của Ngài được mô tả như sau: “Cái đơn (giường) của Sư Thúc nằm, trong các đồ đệ chẳng ai dám lên nằm, đã đành, vì tôn kính Thầy; các thầy đồng trang lứa với Sư Thúc là Hòa thượng, Yết–ma, Giáo thọ… cho đến các hàng vai trên là sư bác, sư thúc của Ngài, cũng đều chẳng dám lên nằm nếu trong lúc Ngài đi khỏi! Vì đã nhiều khi, các vị ấy lên nằm, vừa mơ màng ngủ, hình như có ai la quở, hoặc đánh hay kéo xuống, không cho ngủ trên cái đơn ấy!” (45).
Vào ngày 19 tháng Chạp năm Bính Thìn (1916), Hòa thượng viên tịch tại chùa Thiên Ấn. Với công đức ấy, Ngài được sơn môn suy tôn lên ngôi vị Đệ ngũ Tổ sư Tổ đình Thiên Ấn, Quảng Ngãi.
8. Hòa thượng Ấn Kim–Tổ Tuân–Hoằng Tịnh
印 金 祖 恂 弘 净 (1862–1932): Chùa Phước Quang
Hòa thượng thế danh Phạm Ngọc Thạch, sinh năm Nhâm Tuất (1862) tại thôn Phước Long, xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Phạm Ngọc Tình pháp danh Chương Trang và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Viên pháp danh Tâm Định. Ngài xuất gia với tổ Giác Tánh tại Tổ đình Thiên Ấn, được Tổ ban pháp danh Ấn Kim, tự Tổ Tuân, hiệu Hoằng Tịnh, nối pháp đời 39 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 6 pháp phái Chúc Thánh.
———
(45) Phật tử Khánh Anh, Khánh Anh Văn Sao, phần “Kỷ Niệm”, nhà in Thanh Mau, 1952, trang 101.
Hòa thượng Hoằng Tịnh |
Thấy Ngài học hạnh kiêm ưu nên làng Long Phụng thỉnh Ngài trú trì chùa Khánh Long tại làng. Được một thời gian, Ngài được Cần Chánh Đại Học Sĩ Nguyễn Thân mời về trú trì chùa Thạch Sơn tại làng Phú Thọ. Kế tiếp Ngài lại về trú trì chùa Phước Quang tại quê nhà do Hòa thượng Quảng Chấn khai sơn. Ngài được triều đình ban Đao Điệp và chùa Phước Quang nhận Sắc tứ vào năm Tân Hợi (1911) năm thứ 5 triều vua Duy Tân.
Năm Kỷ Mùi (1919), Ngài được sơn môn cung thỉnh chủ trương tái thiết
Thiên Ấn sau cơn hỏa hoạn. Khi việc trùng tu hoàn tất, vào ngày mồng 4 tháng Giêng năm Tân Dậu (1921), Ngài họp sơn môn cử ngài Diệu Quang kế nghiệp trú trì Tổ đình Thiên Ấn.
Năm Canh Thân (1920), Ngài khai mở giới đàn tại chùa Phước Quang do Ngài làm Đàn đầu Hòa thượng. Giới tử tại giới đàn này có các vị nổi tiếng như Hòa thượng Thích Khánh Anh, Thượng thủ Giáo hội Tăng Già Việt Nam; Hòa thượng Thích Khánh Tín, khai sơn Tổ đình Thọ Sơn, Quảng Ngãi v.v...
Năm Ất Sửu (1925), Ngài khai trường Hương tại chùa Phước Quang để chư Tăng tu học. Năm Mậu Thìn (1928), Hòa thượng Quảng Hưng khai mở trường Hương tại chùa Sắc tứ Từ Vân, Đà Nẵng, Ngài được cung thỉnh làm Chứng minh.
Năm Nhâm Thân (1932), Ngài lại khai giới đàn tại chùa Phước Quang và chư Tăng cung thỉnh Ngài làm Đàn đầu Hòa thượng.
Ngày 14 tháng 10 cùng năm, Ngài nhập thất để kết đông, nhưng đến ngày 17 thì viên tịch, hưởng thọ 71 tuổi, tháp được lập trong khuôn viên Tổ đình Phước Quang.
Sau khi tổ Giác Tánh viên tịch thì ngài Hoằng Tịnh là vị có uy tín và đức độ nhất tại Quảng Ngãi lúc bấy giờ. Đức độ ấy được ngài Khánh Anh tán thán như sau: “Đối với thuận cảnh hay nghịch cảnh, phàm việc qua rồi thôi, không cố gì đến nữa! Cũng có thể như “Bất niệm cựu ác, oán thị dụng hỷ!” (46). Chính đức độ đó Ngài nhiếp hóa đồ chúng rất đông. Vì ngài kiêm trú trì hai chùa Khánh Long và Phước Quang nên Ngài phú pháp cho đệ tử chữ “Khánh” và chữ “Phước”.
9. Hòa thượng Ấn Lãnh–Tổ Tòng–Hoằng Thạc
印 嶺 祖 崧 弘 碩 (1873–1944): Chùa Thạch Sơn
Hòa thượng Hoằng Thạc |
Hòa thượng thế danh Từ Thanh Trân (tên trong phú ý là Từ Văn Lâm), sinh ngày 11 tháng 6 năm Quý Dậu (1873), niên hiệu Tự Đức thứ 25 tại xã Nghĩa Hòa, phủ Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Từ Văn Hạc pháp danh Chơn Bạch và thân mẫu là cụ bà Cao Thị Nhật. Ngài xuất gia với tổ Giác Tánh tại Tổ đình Thiên Ấn với pháp danh Ấn Lãnh, tự Tổ Tòng, hiệu Hoằng Thạc, nối pháp đời thứ 39 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 6 pháp phái Chúc Thánh.
———
(46) Phật tử Khánh Anh, Khánh Anh Văn Sao, phần “Trích Dịch”, nhà in Thanh Mau, 1952, trang 87.
Sau khi đắc thọ giới Cụ túc, Ngài được Bổn sư cho vào tham học với tổ Ngộ Thiệu–Minh Lý tại Tổ đình Thập Tháp, Bình Định cũng như các bậc Danh tăng thạc đức thời bấy giờ.
Ngài được cung thỉnh trú trì chùa Sắc tứ Thạch Sơn tại thôn Phú Thọ, xã Nghĩa Phú, huyện Tư Nghĩa.
Năm CanhThân (1920), Hòa thượng Hoằng Tịnh khai đàn truyền giới tại Tổ đình Sắc tứ Phước Quang, Ngài được cung thỉnh làm Giáo thọ A–xà–lê.
Ngày mồng 8 tháng 4 năm Giáp Tuất (1934), Ngài khai mở giới đàn tại chùa Sắc tứ Thạch Sơn và làm Đàn đầu truyền giới, ngài Tăng cang chùa Từ Hiếu, Huế làm Yết–ma và ngài Tăng cang Thiện Quả chùa Chúc Thánh, Quảng Nam làm Giáo thọ.
Đến năm Đinh Sửu (1937), Ngài lại tiếp tục khai đàn thí giới tại chùa Thạch Sơn.
Những năm 30–40 của thế kỷ 20, phong trào chấn hưng Phật giáo phát triển khắp nơi, trong xu thế đó tại Quảng Ngãi, Hội Phật học ra đời do bác sĩ Hoàng Mộng Long làm Hội trưởng, Thị Độc Đại Học Sĩ triều Nguyễn (đã nghỉ hưu) Lâm Tô Bích làm Phó hội trưởng, giáo sư Phan Tiên làm thư ký v.v... Hòa thượng được cung thỉnh làm Chứng minh đạo sư cho Hội.
Năm Canh Thìn (1940), cảm thấy tuổi đã cao nên Ngài lui về quê nhà tại xã Hành Minh lập chùa lấy hiệu là Phổ Quang.
Vào ngày 20 tháng 4 năm Giáp Thân (1944), Ngài viên tịch tại chùa Phổ Quang, hưởng thọ 72 tuổi. Trong suốt cuộc đời tu hành của mình, Ngài đã đào tạo được nhiều vị đệ tử hữu danh như: Pháp sư Trí Hải (tức Hòa thượng Bích Liên) khai sơn chùa Bích Liên, Bình Định chủ bút tạp chí Từ Bi Âm; Tăng cang Trí Hưng, khai sơn chùa Sắc tứ Từ Lâm, Quảng Ngãi và chùa Thiền Lâm, Sài–gòn; Hòa thượng Trí Huy, khai sơn chùa Pháp Hoa và là Chánh đại diện Phật giáo tỉnh Quảng Đức (nay thuộc tỉnh Daknong) v.v...
10. Hòa thượng Chơn Trung–Đạo Chí–Diệu Quang
眞 忠 道 志 妙 光 (1891–1952): Chùa Thiên Ấn
Hòa thượng tộc tánh Trần, sinh năm Tân Mão (1891), niên hiệu Thành Thái năm thứ 3 tại làng Sung Tích, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Ngài được song thân cho đến Tổ đình Thiên Ấn
thọ giáo với Hòa thượng Ấn Tham–Hoằng Phúc, được đức Ngũ tổ nhận làm môn đệ ban cho pháp danh Chơn Trung, tự Đạo Chí, hiệu Diệu Quang, nối pháp đời 40 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.
Hòa thượng Diệu Quang |
Năm Canh Thân (1920), ngài Tăng cang Hoằng Tịnh khai Đại giới đàn tại chùa Sắc tứ Phước Quang, Ngài được cung thỉnh làm Đệ thất tôn chứng.
Ngày mồng 4 tháng Giêng năm Tân Dậu (1921), Ngài được sơn môn Quảng Ngãi cung thỉnh làm trú trì Tổ đình Thiên Ấn.
Năm Mậu Thìn (1928), Ngài được triều đình Sắc ban Tăng cang Tổ đình Thiên Ấn, lúc bấy giờ Ngài vừa tròn 37 tuổi.
Năm Canh Ngọ (1930), Ngài chứng minh cho hội Tịnh Độ thành lập chùa
Long Sơn trên thắng cảnh Long Đầu Hý Thủy. Cũng trong năm này, Ngài xin chính phủ khai thông con đường trôn ốc từ cổng tam quan Tổ đình Thiên Ấn xuống đến con đường lộ khiến việc lên chùa chiêm bái hành lễ của Tăng tín đồ được thuận lợi hơn.
Năm Tân Mùi (1931), Ngài khai giới đàn tại chùa Thiên Ấn để truyền giới cho chư Tăng, Ngài được cung thỉnh làm Đàn đầu Hòa thượng.
Những năm 1930–1940 phong trào chấn hưng Phật giáo phát triển và lan rộng khắp nơi trong cả nước. Vào ngày 17 tháng Giêng năm Nhâm Thân (1932), nhân ngày kỵ Tổ khai sơn Pháp Hóa, Ngài thành lập Hội An Nam Phật học tại Tổ đình Thiên Ấn. Cũng trong năm này, Ngài chứng minh cho Hội An Nam
Phật học lập chùa Hội Phước để có nơi sinh hoạt của Hội.
Ngày mồng 8 tháng 4 năm Giáp Tuất (1934) tại chùa Sắc tứ Thạch Sơn, Hòa thượng Hoằng Thạc khai Đại giới đàn, Ngài được cung thỉnh làm Tuyên luật sư khai thị cho chư giới tử. Đến tháng 7 cùng năm, Hòa thượng Phổ An khai Đại giới đàn tại chùa Quan Thánh, làng Văn Bân, tổng Đa Cúc, Mộ Đức, Ngài được cung thỉnh làm Chứng minh.
Năm Ất Hợi (1935), Ngài khai sơn chùa Viên Giác tại núi Thình Thình huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi.
Từ những năm 1940 đến 1945, tình hình đất nước bị xáo trộn nên Ngài cử hai vị Phước Diên và Phước Huệ làm Giám tự, còn Ngài lui về tu niệm, dạy dỗ Tăng chúng tại chùa Viên Giác, núi Thình Thình.
Năm Giáp Thân (1944), Ngài khai sơn chùa Kim Liên tại xứ Đồng Ké, xã Tịnh Giang, huyện Sơn Tịnh.
Năm Ất Dậu (1945), ngài Phước Hậu trú trì chùa Phước Quang tham gia kháng chiến nên Ngài đứng ra cáng đáng mọi Phật sự tại đây.
Mùa thu năm 1945, cách mạng tháng 8 bùng nổ, Việt Minh giành chính quyền, sau đó Pháp lại tái chiếm v.v... Tổ đình Thiên Ấn nằm trong vùng giao tranh ác liệt, không biết bị bom đạn phá hủy lúc nào. Để bảo tồn những di tích của chư Tổ, vào ngày 12 tháng 6 năm Bính Tuất (1946), Ngài cho thỉnh toàn bộ Phật tượng và Pháp khí từ chùa Thiên Ấn về bảo quản tại chùa Khánh Vân, mãi cho đến ngày 1 tháng 3 năm Bính Thân (1956) Hòa thượng Huyền Tấn mới thỉnh hồi về lại Thiên Ấn.
Năm Mậu Tý (1948), Hòa thượng Huệ Hải đương kim trú trì chùa Quang Lộc vào Nam lạc quyên để trùng tu lại chùa, nhưng vì bị chiến tranh không về được. Vì thế, Ngài lại đảm nhận chủ trương Quang Lộc và trạch cử đệ tử là ngài Huyền Tấn về trông coi Phật sự tại đây.
Vào giờ Ngọ ngày 13 tháng 2 năm Nhâm Thìn (1952), Hòa thượng Diệu Quang đã xả báo thân tại chùa Viên Giác, núi Thình Thình, hưởng thọ 62 tuổi. Vì thời buổi chiến tranh nên nhục thân Ngài được nhập tháp tại chùa Viên Giác, nơi mà Ngài đã chấn tích khai sơn và gắn bó trong những năm tháng cuối đời. Đồng
thời, để tưởng nhớ công đức của Ngài, sơn môn Quảng Ngãi cũng đã xây tháp vọng thờ trong khuôn viên Tổ đình Thiên Ấn và suy tôn Ngài lên ngôi vị Đệ lục Tổ tại tỉnh Quảng Ngãi.
11. Thánh tử đạo Thị Hoàng–Hạnh Đức–Giác Bình
是 皇 行 德 覺 平 (1948–1967): Chùa Viên Giác
Thánh tử đạo Hạnh Đức |
Thầy Thích Hạnh Đức, thế danh là Trần Văn Minh, sinh ngày mồng 2 tháng 3 năm Mậu Tý (10/4/1948) tại xã Bình Đức, quận Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.
Tháng 6 năm Kỷ Hợi (1959), Thầy được gia đình đồng ý cho xuất gia tu học nơi chùa Viên Giác – Thanh Thanh Sơn (núi Thình Thình thuộc hạt Sơn Tịnh, giáp ranh với Bình Sơn) làm đệ tử của Hòa thượng Thích Huyền Đạt. Thầy được bổn sư ban cho pháp danh Thị Hoàng, nối truyền đời 42 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh.
Sau lưng chùa Viên Giác–Thanh Thanh Sơn là cả một vùng đồi thoai thoải thuộc quyền sở hữu Tăng chúng trong chùa, ngoài việc tu học còn phải tham gia công việc trồng tỉa, thực hiện phương châm của Tổ Bách Trượng “Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực”. Công tác nông thiền ấy không ngoại trừ bất cứ ai. Thầy tuy chưa đến tuổi phải nhọc sức như các sư huynh vì còn ưu tiên cho việc học, nhưng vẫn xông xáo bằng tất cả những thì giờ rảnh rang để phụ giúp phần nào công việc.
Năm Quý Mão (1963), như bao ngôi chùa khác, chùa Viên Giác cũng hòa mình vào công cuộc đấu tranh chống chế độ gia đình trị Ngô Đình Diệm, vì họ đang ra sức tận diệt Phật giáo. Ngày ngày cắp
sách đến trường quận lỵ xa xôi, nhưng với tuổi 15 nhanh nhẹn ấy, Thầy mang đi mang về những thông tin liên lạc từ chư tôn đức lãnh đạo Giáo hội tỉnh với Bổn sư là Cố vấn Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo tỉnh Quảng Ngãi.
Những ngày tháng này, trước cảnh đau thương của Phật giáo, đã chuyển biến tâm hồn Thầy trở nên trầm tư trước tuổi, từ đó bao nỗi uẩn khúc khi được bày giải, đã làm ngạc nhiên Bổn sư và chư huynh đệ được nhân lên dành cho Thầy.
Năm Bính Ngọ (1966), Thầy đã thọ Sa–di giới tại Giới đàn chùa Hội Phước, tỉnh Quảng Ngãi do Hòa thượng Thích Huyền Tế làm Đàn đầu truyền giới. Thầy được Bổn sư ban cho pháp tự Hạnh Đức, hiệu Giác Bình. Từ đó, việc học và việc tu của Thầy ngày càng tiến bộ, là niềm kỳ vọng của Bổn sư và các vị tôn túc trong tông môn. Khi thọ Sa–di giới cũng là lúc trình độ nhận thức của Thầy đã trưởng thành. Do vậy, Thầy đã chạm phải một thực trạng đau đớn khác đến với Giáo hội, có bàn tay đối nghịch thâm độc của chính quyền kế sau Diệm. Vết rạn nứt trong lòng Giáo hội đã manh nha từ lâu, nay lại thêm tác động xấu ấy đã trở nên trầm trọng, khiến Viện tăng thống và Viện hóa đạo phải tạm lánh bỏ mảnh đất Việt Nam Quốc Tự của mình về đặt trụ sở tạm tại chùa Ấn Quang.
Chính quyền không chỉ dừng lại ở mức chia rẽ giới lãnh đạo Giáo hội, mà ngấm ngầm hậu thuẫn cho một số tín đồ đã không ngần ngại khiêu khích tính địa phương, biến nơi hòa ái tiến tu trở nên đôi bờ thù hận, chia rẽ Nam–Bắc, khiến cục diện ngày càng trở nên xấu đi. Sự khích động ấy của chính quyền đã gây ra bao đau thương cho trang sử Phật giáo, hình thành ra cái gọi là “Giáo hội Việt Nam Quốc Tự” cùng “Giáo hội Ấn Quang” hết sức đau buồn.
Để hợp pháp hóa “Giáo hội Việt Nam Quốc Tự”, chính quyền tạo ra “Hiến chương 23/67” để phát triển ý đồ công nhận cái mới xóa bỏ cái cũ. Phật giáo đang đứng bên bờ thảm họa mới, chưa biết rồi sẽ đến mưu chước gì nữa trong những ngày tháng tới.
Ngày 11 tháng 9 năm 1967, đức Tăng thống triệu tập các hệ phái đồng sáng lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất năm 1964, để nêu rõ lập trường của Giáo hội và khẩn trương thành lập ngay Ủy ban Bảo vệ Hiến Chương. Ngày 14/9, Viện tăng thống, Viện hóa đạo đã gởi thư lên tướng Nguyễn Văn
Thiệu với 51 chữ ký của các tỉnh–miền, yêu cầu hủy bỏ “Hiến chương 23/67”. Thế nhưng lời khẩn cầu thiết tha chính đáng ấy đã không được đoái hoài, một thái độ xem thường tổ chức Phật giáo Việt Nam. Từ đó, máu xương Tăng ni, Phật tử tha thiết vì đạo mầu lại tiếp tục tuôn rơi!
Ngày 31 tháng 10 năm 1967, trước hiểm họa thống hận ấy, Thầy không ngần ngại hiến dâng tuổi thanh xuân của mình để bảo vệ Hiến chương Giáo hội bằng ngọn đuốc rực hồng trước sân chùa Tỉnh hội Phật giáo Quảng Ngãi. Năm ấy, Ngài vừa đúng 19 tuổi đời, 9 năm trau dồi đạo hạnh.
12. Hòa thượng Như Chánh–Giải Trực–Huyền Tấn
如 正 解 直 玄 進 (1911–1984): Chùa Thiên Ấn
Hòa thượng Huyền Tấn |
Hòa thượng thế danh Lê Nghiêm, sinh ngày 19 tháng 2 năm Tân Hợi (1911), tại làng Mỹ Lai, xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Lê Văn Tuyên pháp danh Chơn Phúc và thân mẫu là cụ bà Đỗ Thị Thẩn.
Năm 14 tuổi Ngài xuất gia làm đệ tử của Hòa thượng Chơn Trung–Diệu Quang được Bổn sư ban pháp danh Như Chánh, tự Giải Trực. Năm Tân Mùi (1931), tổ Diệu Quang khai đàn truyền trao Sa–di giới cho Ngài. Bốn
năm sau, ngày mồng 4 tháng 4 năm Giáp Tuất (1934), Ngài được đăng đàn thọ giới Cụ túc tại Đại giới đàn chùa Thạch Sơn do Hòa thượng Hoằng Thạc làm Đàn đầu, đắc pháp hiệu Huyền Tấn, nối pháp đời 41 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh.
Năm Quý Mùi (1943), Ngài được cử về trú trì chùa Kim Liên. Thời điểm này đến cách mạng mùa thu 1945, Ngài vừa lo Phật
sự tham gia phát triển An Nam Phật học Chi hội Quảng Ngãi, vừa góp sức bảo vệ đất nước qua các phong trào Phật giáo liên lạc, Phật giáo Cứu quốc thuộc liên khu 5.
Ngày 16 tháng Giêng năm Ất Mùi (1955), Ngài được cử giữ trọng trách trú trì Tổ đình Thiên Ấn. Ngài đã tổ chức trọng thể lễ cung nghinh Phật tượng, pháp khí bị di tản từ chùa Khánh Vân về Tổ đình Thiên Ấn vào ngày 1 tháng 3 năm Bính Thân (1956).
Năm Kỷ Hợi (1959), Ngài khởi công đại trùng tu Tổ đình Thiên Ấn. Sau 2 năm thi công, lễ lạc thành được tổ chức vào ngày 4 tháng 3 năm Tân Sửu (1961) dưới sự chứng minh của Hòa thượng Thích Tịnh Khiết – Hội chủ Giáo hội Tăng Già Trung phần.
Những năm 1961–1963, trước nạn kỳ thị tôn giáo của chế độ Ngô Đình Diệm, với tư cách là Trị sự trưởng, Ngài lãnh đạo Tăng ni, tín đồ tỉnh Quảng Ngãi cùng với phong trào Phật giáo cả miền Nam kiên quyết đấu tranh đòi tự do tín ngưỡng trên cơ sở đường lối bất bạo động.
Năm Giáp Thìn (1964), GHPGVNTN thành lập, Ngài được Hội đồng Viện hóa đạo công cử vào cương vị Chánh đại diện GHPGVNTN tỉnh Quảng Ngãi.
Đầu năm Đinh Mùi (1967), Ngài từ nhiệm không đảm nhận công việc trú trì cũng như việc Giáo hội, chỉ tập trung vào nghiên cứu, tu trì. Ngài lâm bệnh nhẹ rồi thị tịch ngày 7 tháng 12 năm Giáp Tý (1984), trụ thế 73 tuổi đời, 50 tuổi đạo.
13. Hòa thượng Chơn Khai–Đạo Chánh–Quang Lý
眞 開 道 正 光 理 (1918–1990): Chùa Bửu Long
Hòa thượng thế danh Nguyễn Khắc Cát, sinh ngày 15 tháng Giêng năm Mậu Ngọ (1918) tại làng Hiệp Phố Bắc, xã Nghĩa Hưng, quận Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Khắc Côn pháp danh Đạt, hiệu Quang Huy và thân mẫu là cụ bà Phan Thị Lễ pháp danh Chơn Nghĩa.
Vốn sinh trưởng trong một gia đình Thích giáo lưu truyền, có đường thúc là Hòa thượng Thích Huệ Chiếu, trú trì chùa Phổ Chiếu, Quận 8, Sài–gòn và bào huynh cũng xuất gia là Hòa thượng Thích Minh Đức, trú trì chùa Linh Phước, Đà Lạt nên Ngài theo gương sáng ấy xuất gia học đạo.
Hòa thượng Quang Lý |
Năm Tân Mùi (1931), Ngài xuất gia với Hòa thượng Ấn Thiền–Hoằng Chí tại chùa Thiên Ấn. Ngài được Bổn sư ban cho pháp danh Chơn Khai, tự Đạo Chánh, nối pháp đời 40 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.
Năm Đinh Sửu (1937), Ngài được Bổn sư cho thọ Tam đàn Cụ túc tại giới đàn chùa Sắc tứ Thạch Sơn do Hòa thượng Ấn Lãnh–Hoằng Thạc làm Đàn đầu. Cũng trong năm này, Ngài khai sơn chùa Bửu Long tại quê nhà. Năm Tân Tỵ (1941), Ngài làm dẫn thỉnh sư tại giới đàn do ngài Diệu
Nguyên làm Đàn đầu Hòa thượng.
Trong thời gian 9 năm kháng chiến, Ngài tham gia với chức vụ Hội trưởng Quận hội Phật giáo Nghĩa Hành, kiêm Ủy viên hoằng pháp của tỉnh hội. Năm 1951, Ngài trùng tu và thiên di chùa Bửu Long từ làng Hiệp Phố về làng Xuân Vinh, Nghĩa Chánh, Nghĩa Hành.
Năm Giáp Thìn (1964), Ngài đảm nhận trú trì chùa Thiên Bút, Quảng Ngãi. Năm Ất Tỵ (1965), Ngài khai sơn chùa Thiên sơn và Bửu Quang tại huyện Tư Nghĩa. Năm Nhâm Tý (1972), Hòa thượng đại trùng tu chùa Thiên Bút và khai sơn chùa Bửu Quang tại huyện Nhà Bè, Sài–gòn.
Sau ngày đất nước thống nhất, Ngài được cung thỉnh làm Chứng minh đạo sư của Tỉnh hội Phật giáo Nghĩa Bình. Năm Ất Sửu (1985), tuy trong giai đoạn khó khăn nhưng Ngài vẫn cố gắng đại trùng tu chùa Bửu Long.
Là một bậc tôn túc uyên thâm giáo điển và thông thạo các khoa nghi nên Ngài thường được cung thỉnh vào các Đàn giới để thí giới cho chư Tăng tu học. Ngài làm Đệ nhất tôn chứng tại giới đàn chùa Nghĩa Phương, Nha Trang năm Kỷ Hợi (1959) do Hòa thượng Huệ Pháp làm Đàn đầu; Giáo thọ A–xà–lê tại giới đàn chùa Từ Lâm, Quảng Ngãi năm Tân Sửu (1961) do Hòa thượng Trí Hưng làm Đàn đầu, giới đàn chùa Liên Quang, Bình Sơn năm Giáp Thìn (1964) do Hòa thượng Phước Huy làm Đàn đầu; Tuyên Luật sư tại các giới đàn: chùa Thiên Bút năm Bính Ngọ (1966), do Hòa thượng Khánh Vinh làm Đàn đầu và năm Canh Tuất (1970) do Hòa thượng Từ Minh làm Đàn đầu, giới đàn chùa Thiên Phước, Mộ Đức năm Tân Hợi (1971) do Hòa thượng Khánh Cẩm làm Đàn đầu.
Năm Mậu Thân (1968), Ngài khai kỳ kết hạ tại chùa Bửu Quang. Sau khi mãn hạ, Ngài khai đàn truyền giới và được đại chúng cung thỉnh làm Đàn đầu Hòa thượng.
Các năm 1987, 1988, 1989, Ngài được cung thỉnh chứng minh trường hạ chùa Linh Sơn tỉnh Lâm Đồng cũng như trường hạ chùa Long Bửu, quận 4, Sài–gòn.
Năm Canh Ngọ (1990), bào huynh của Ngài là Hòa thượng Minh Đức, viện chủ chùa Linh Phước, Đà Lạt viên tịch, Ngài được Giáo hội tỉnh Lâm Đồng và môn phong cung thỉnh trú trì chùa Linh Thứu để Đại đức Thích Tâm Vị về kế nhiệm trú trì chùa Linh Phước. Tại đây, Ngài trùng tu nhà tổ chùa Linh Thứu khang trang hơn.
Mùa hạ năm Canh Ngọ (1990), Ngài được tỉnh Giáo hội Lâm Đồng cung thỉnh Chứng minh trường hạ chùa Linh Sơn, Đà Lạt. Nhập hạ chưa bao lâu, sau vài ngày thân thể khiếm an, Ngài thị tịch vào lúc 5 giờ 45 ngày 19 tháng 6, hưởng thọ 73 tuổi và 53 hạ lạp. Nhục thân Ngài tôn trí trong bảo tháp tại chùa Linh Phước, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.
Hòa thượng Thích Quang Lý là một trong những bậc Danh tăng của tỉnh Quảng Ngãi. Cuộc đời hành đạo của Ngài trải khắp các tỉnh miền Trung và cao nguyên. Hàng đệ tử của Ngài phú pháp với đạo hiệu chữ Long rất nhiều và đang kế tục sự nghiệp thầy tổ hoằng pháp khắp các tỉnh miền Trung và Nam bộ.
14. Hòa thượng Chơn Sử–Đạo Thị–Khánh Tín
眞 史 道 是 慶 信 (1896–1992): Chùa Thọ Sơn
Hòa thượng Khánh Tín |
Hòa thượng thế danh Phạm Quang Sứ, sinh ngày 22 tháng 10 năm Bính Thân (1896) tại xóm Trung Hòa, làng Bình Yến, hải đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Phạm Quang Mưu và thân mẫu là cụ bà Dương Thị Cống.
Sinh ra trong một gia đình trung nông thấm nhuần Phật pháp nên Ngài sớm có thiện duyên với cửa Phật. Năm Mậu Thân (1908), khi vừa tròn 13 tuổi, Ngài xuất gia tu học với tổ Hoằng Tịnh tại chùa Phước Quang.
Ngày 15 tháng 5 năm Tân Hợi (1911), Ngài được Bổn sư thế độ ban cho pháp danh
Chơn Sử. Đến ngày 17 tháng 11 cùng năm, nhân ngày thánh đản Đức A Di Đà, Ngài được Bổn sư cho thọ Sa–di giới với pháp tự Đạo Thị. Tháng 4 năm Đinh Tỵ (1917), thể theo lời thỉnh cầu của Sa–di ni Ấn Thận, Ngài được tổ Hoằng Tịnh cử làm trú trì chùa Thọ Sơn, núi Bà Nhưng, lúc ấy Ngài vừa tròn 21 tuổi và chỉ mới giới phẩm Sa–di.
Ngày 14 tháng 3 năm Canh Thân (1920) Ngài thọ Cụ túc giới tại chùa Phước Quang do Bổn sư làm Đàn đầu truyền giới, đắc pháp hiệu Khánh Tín, nối pháp đời 40 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.
Năm Giáp Tý (1924), Hòa thượng Hoằng Thạc cử Ngài làm Tri Sự chùa Thạch Sơn.
Ngày mồng 8 tháng 6 năm Ất Sửu (1925), Hòa thượng Hoằng Tịnh khai mở giới đàn tại chùa Phước Quang, Ngài được cung
thỉnh làm Đệ ngũ Tôn chứng. Năm Nhâm Thân (1932), Hòa thượng Bổn sư tiếp tục khai đàn truyền giới tại chùa Phước Quang, Ngài được cung thỉnh làm Đệ nhất Tôn chứng.
Năm Nhâm Ngọ (1942), Ngài khai sơn chùa Hải Lâm tại đảo Lý Sơn và thường ra vào giảng dạy. Từ đây, Phật giáo tại vùng hải đảo thêm khởi sắc khi có bóng dáng hành đạo của bậc Cao tăng.
Năm Quý Mùi (1943), Ngài được sơn môn cung thỉnh làm trú trì Tổ đình Thiên Ấn. Được khoảng hai năm thì Ngài xin từ nhiệm, lui về tu niệm tại chùa Thọ Sơn.
Năm Ất Dậu (1945), cách mạng tháng 8 bùng nổ, tiếp đến là toàn quốc kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược. Khắp các nơi, phong trào Phật giáo cứu quốc diễn ra mạnh mẽ, Ngài được bầu làm Chủ tịch hội Phật giáo cứu quốc tỉnh Quảng Ngãi trực thuộc hội Phật giáo cứu quốc Liên khu 5.
Năm Canh Tý (1960), Ngài được GHTG tỉnh Quảng Ngãi cung thỉnh làm Chứng minh đạo sư của Hội. Thời gian này, Ngài ra sức khai hoang kiến tạo khiến cho ngôi chùa Thọ Sơn ngày một khang trang hơn. Nhưng chiến tranh ngày càng ác liệt, chùa nằm trong khu vực chiến trận nên vào năm Bính Ngọ (1966), Ngài thiên di chùa về thôn Xuân Quang, xã Nghĩa Hà, huyện Tư Nghĩa.
Năm Giáp Thìn (1964), GHPGVNTN thành lập, Ngài được cung thỉnh vào Hội đồng Trưởng lão Viện tăng thống.
Năm Canh Tuất (1970), GHPGVNTN tỉnh Quảng Ngãi mở Đại giới đàn tại chùa Tỉnh Hội, Ngài được cung thỉnh làm Đàn đầu truyền giới.
Năm Ất Mão (1975), đất nước thống nhất, thời cuộc có nhiều chuyển biến nhiêu khê nên Ngài đóng cửa ẩn tu tại chùa Thọ Sơn. Vào ngày 11 tháng 5 năm Nhâm Thân (1992), Ngài xả báo an tường tại Tổ đình Thọ Sơn, hưởng thọ 97 tuổi đời và 72 hạ lạp.
Gần một thế kỷ trụ thế với 80 năm tu học và hành đạo, Hòa thượng đã để lại nhiều dấu ấn kỷ niệm đầy đạo vị trong lòng Tăng ni Phật tử Quảng Ngãi. Ngài tác thành đạo nghiệp cho những vị đệ tử hữu danh như: Hòa thượng Thích Giải An, khai sơn chùa Từ Quang, Nghĩa Lộ; Ni trưởng Thích Nữ Như Hường, trú trì chùa Bảo Thắng, Hội An, Quảng Nam v.v...
15. Hòa thượng Như Bình–Giải An–Huyền Tịnh
如 平 解 安 玄 凈 (1914–2003): Chùa Từ Quang
Hòa thượng Giải An |
Hòa thượng Thích Giải An, thế danh Nguyễn Hòa, pháp danh Như Bình, hiệu Huyền Tịnh, nối pháp đời 41 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh. Ngài sinh ngày 1 tháng 6 năm Giáp Dần (1914), tại xã Nghĩa Hà, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Văn Âu và thân mẫu là cụ bà Phạm Thị Bàn.
Ngày mồng 8 tháng 2 năm Đinh Mão (1927), Ngài xuất gia với Hòa thượng Khánh Tín tại chùa Thọ Sơn. Năm sau, Mậu Thìn (1928), vào ngày 14 tháng 4 Ngài được Bổn sư
cho thọ Sa–di giới. Sau 6 năm theo thầy học đạo, Ngài được phép Bổn sư cho thọ Tỳ–kheo Bồ–tát giới tại giới đàn chùa Phước Sơn, huyện vào ngày 19 tháng 6 Quý Dậu (1933), do Danh tăng Đại lão Tường Quang làm Đàn đầu Hòa thượng.
Năm Ất Hợi (1935), Ngài nhập chúng tu học tại chùa Bích Liên, Bình Định dưới sự chỉ giáo, giáo thọ của Hòa thượng Chơn Giám–Trí Hải, được Hòa thượng ban cho đạo hiệu Huyền Tịnh.
Năm Giáp Thân (1944), Ngài về Quảng Ngãi đảm nhận trú trì cổ tự danh thắng Thiên Bút. Năm Ất Dậu (1945), Ngài tham gia Phật giáo Cứu quốc thuộc Liên khu 5.
Từ năm 1950 đến 1951, Ngài tham học tại chùa Báo Quốc và Linh Quang tại Huế và ra tận miền Bắc tham cứu luật học.
Nguồn: Nguồn: Pháp Bảo — kho kinh sách điện tử của Trung tâm biên, phiên dịch tài liệu Phật giáo Quốc tế, Ban Phật giáo Quốc tế, Giáo hội Phật giáo Việt Nam (vbeta.vn · api.phapbao.org), đọc về ngày 3–4/9/2026. Đại đức Thích Vạn Lợi, Thư kí phụ trách kinh sách điện tử. Bản quyền bản dịch, bản in và số trang thuộc về các dịch giả, tác giả và nhà xuất bản đứng tên trong từng cuốn. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ tác phẩm của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.