Lịch Sử Truyền Thừa Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh

IV. Sự truyền thừa của chư Ni

Năm Quý Tỵ (1953), Ngài trở về Quảng Ngãi, khai sơn chùa Linh Sơn tại đèo Eo Gió, huyện Nghĩa Hành. Sau đó khai sơn chùa Phú Long tức chùa Phú Văn ngày nay.

Năm Giáp Ngọ (1954), Ngài được Tổng hội Phật giáo Trung phần bổ nhiệm trú trì chùa Tỉnh hội Phật giáo Quảng Nam–Đà Nẵng.

Từ năm 1955–1957, Ngài đã cùng Hòa thượng Thích Huyền Tôn, thành lập Giáo hội Tăng Già và Hội Phật học tỉnh Quảng Ngãi. Ngài liên tục mấy nhiệm kỳ làm Trị sự trưởng GHTG và kiêm nhiệm Hội trưởng hội Phật giáo Quảng Ngãi.

Năm Đinh Dậu (1957), Ngài chính thức trú trì chùa Tỉnh hội Phật giáo Quảng Ngãi, kiêm nhiệm các chức vụ Hội trưởng. Năm Quý Mão (1963), bùng nổ cuộc đấu tranh chống chế độ gia đình trị Ngô Đình Diệm kỳ thị tôn giáo, Ngài đã lãnh đạo Tăng tín đồ Quảng Ngãi trực diện đấu tranh với chế độ độc tài cho đến ngày thành công mỹ mãn.

Năm Giáp Thìn (1964), GHPGVNTN thành lập, Ngài được thỉnh cử làm thành viên Trung ương của Giáo hội. Năm Bính Ngọ (1966), Ngài được cung thỉnh làm Chứng minh đạo sư của GHPGVNTN tỉnh Quảng Ngãi.

Năm Đinh Mùi (1967), Ngài khai sơn chùa Từ Quang, Quảng Ngãi.

Năm Canh Tuất (1970), Ngài được cung thỉnh làm đệ thất tôn chứng tại Đại giới đàn Vĩnh Gia do Phật học viện Phổ Đà, Đà Nẵng tổ chức.

Năm Ất Mão (1975), Ngài là Trị sự trưởng nhiều nhiệm kỳ của Ban trị sự Phật giáo Quảng Ngãi.

Hòa thượng viên tịch tại chùa Từ Quang vào ngày 20 tháng 1 năm Quý Mùi (2003), trụ thế 90 năm, 70 hạ lạp.

IV. SỰ TRUYỀN THỪA CỦA CHƯ NI

Kể từ khi chư Tổ truyền thừa cho đến đầu thế kỷ XX mới có sự xuất hiện của chư Ni tại Quảng Ngãi. Đó là Sa–di ni Ấn Thận(46),

———

(46) Sa-di ni Ấn Thận, tự Tổ Niệm là đệ tử của tổ Chương Khước-Giác Tánh ở Tổ đình Thiên Ấn.

tự Tổ Niệm, thế danh Nguyễn Hoài Cẩn(47) lập chùa Thọ Sơn(48) tại núi Bà Nhưng, thôn Hội Ân, xã Nghĩa Hà, huyện Tư Nghĩa. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là sự mộ đạo của các vị mệnh phụ phu nhân muốn lập chùa riêng để tu niệm và chỉ ở mức giới phẩm Sa–di ni chứ chưa thực sự thành lập Ni bộ như hiện nay.

Giữa thế kỷ XX, tại Quảng Ngãi có hai vị Tỳ–kheo ni trẻ mà sau này trở thành những bậc tôn túc của Ni giới Việt Nam. Đó là Ni trưởng Thích Nữ Như Hường và Ni trưởng Thích Nữ Hồng Từ. Tuy nhiên, Ni trưởng Thích Nữ Như Hường đảm nhận trú trì chùa Bảo Thắng, Hội An và phát triển Ni bộ tại Quảng Nam. Còn Ni trưởng Thích Nư Hồng Từ khai sơn chùa Tịnh Nghiêm và phát triển Ni bộ tại tỉnh Quảng Ngãi.

Ni trưởng Như Huyền–Giải Huệ–Hồng Từ

如 玄 解 慧 紅 慈 (1917–1987): Chùa Tịnh Nghiêm

Ni trưởng Như Huyền |
Ni trưởng thế danh Nguyễn Thị Bích, sinh ngày 6 tháng 8 năm Đinh Tỵ (1917) tại làng Chánh Lộ, phủ Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi (nay là xã Nghĩa Lộ, tỉnh Quảng Ngãi). Thân phụ là cụ ông Nguyễn Thiên và thân mẫu là cụ bà Lê Thị Ngọ.
Ngày 19 tháng 6 năm Đinh Sửu (1937) Ni trưởng xuất gia với Hòa thượng Chơn Tích–Huệ Hải tại Tổ đình Quang Lộc. Năm Canh Thìn (1940), Ni trưởng được Hòa thượng Bổn sư cho thọ Sa–di ni giới với pháp danh Như Huyền, pháp tự Giải Huệ.

———

(47) Bà Nguyễn Hoài Cẩn là vợ của quan Cần chánh Đại Học Sĩ Nguyễn Thân.

(48) Chùa này sau được cúng cho Hòa thượng Khánh Tín. Đến năm 1968, do chiến tranh khốc liệt, Hòa thượng dời chùa về thôn Xuân Quang cùng xã và vẫn lấy lại tên cũ để kỷ niệm công đức của tiền nhân.

Trong thời gian 9 năm kháng Pháp (1945–1954), Ni trưởng đã tham gia tích cực trong Hội Phật giáo cứu quốc Liên khu 5 dưới sự lãnh đạo của Hòa thượng Thích Huyền Quang. Cũng trong thời gian này, Ni trưởng đảm nhận trú trì chùa Long Sơn do khuôn hội Tịnh Độ hiến cúng.

Năm Nhâm Thìn (1952), Ni trưởng thọ Cụ túc giới tại giới đàn chùa Thiên Bình tỉnh Bình Định do Hòa thượng Huệ Chiếu trú trì Tổ đình Thập Tháp làm Đàn đầu, được Bổn sư phú pháp hiệu Hồng Từ, nối pháp đời thứ 41 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh. Ni trưởng có thể được xem như vị Tỳ–kheo ni đầu tiên của tỉnh Quảng Ngãi.

Năm Giáp Ngọ (1945), Ni trưởng ra tham học kinh luật tại Ni trường Diệu Đức, Huế trong vòng 6 năm.

Năm Canh Tý (1960), Ni trưởng về lại quê nhà tiến hành xây dựng chùa Tịnh Nghiêm để tiếp độ Ni chúng tu học. Đây là ngôi chùa Sư nữ đầu tiên tại Quảng Ngãi và Ni trưởng được cử làm lãnh đạo Ni bộ Quảng Ngãi.

Sau mùa pháp nạn năm 1963, Ni trưởng được mời giữ chức vụ Đặc ủy Xã hội kiêm Thủ quỹ Ban đại diện GHPGVNTN Quảng Ngãi.

Năm Giáp Thìn (1964), Ni trưởng đứng ra thành lập Trung tâm Bảo trợ Thiếu nhi và được Giáo hội đề cử làm Giám đốc.

Năm Canh Tuất (1970), Ni trưởng xin đất lập chùa Tịnh Nghiêm 2 tại thôn La Hà, xã Nghĩa Thương, huyện Tư Nghĩa.

Vào ngày 29 tháng 11 năm Đinh Mão (1987), Ni trưởng viên tịch hưởng thọ 71 tuổi đời và 36 hạ lạp.

Ni trưởng Hồng Từ là một trong những vị Ni trưởng có công rất lớn trong sự nghiệp phát triển Ni giới Việt Nam nói chung và Quảng Ngãi nói riêng. Dưới sự giáo dưỡng của Ni trưởng, ngày hôm nay hàng đệ tử đã trưởng thành và đang hành đạo trong tỉnh cũng như ngoài tỉnh như Ni sư Thích Nữ Hạnh Chơn, trú trì chùa Viên Quang; Ni sư Thích Nữ Hạnh Toàn, trú trì chùa Tịnh Nghiêm; Ni sư Thích Nữ Hạnh Định, trú trì chùa Trung An; Ni sư Thích Nữ Hạnh Tường, trú trì chùa Liên Tôn; Ni sư Thích Nữ

V. Đặc điểm của sự truyền thừa

Hạnh Thuần, trú trì chùa Kim Tân v.v... thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Ni sư Thích Nữ Hạnh Nhân, trú trì chùa Phước Tấn; Ni sư Thích Nữ Hạnh Nghiêm, trú trì chùa Phước Khánh thuộc tỉnh Bà Rịa–Vũng Tàu v.v...

Đồng thời, có một số vị Ni sư là đệ tử của Ni trưởng Thích Nữ Như Hường vào trú trì các chùa như Ni sư Thích Nữ Hạnh Ngọc, trú trì tịnh thất Huệ Ân; Ni sư Thích Nữ Hạnh Hòa, trú trì chùa Phổ Thiện; Ni sư Thích Nữ Hạnh Thuận, trú trì chùa Nam Lộ v.v...

Hiện tại, thế hệ thứ 3 của chư Ni truyền thừa theo bài kệ tổ Minh Hải–Pháp Bảo có pháp danh chữ ĐỒNG hoặc pháp tự chữ THÔNG cũng đang được vun bồi đạo hạnh, từng bước kế thừa chư vị Ni sư gánh vác trách nhiệm tại các chùa trong toàn tỉnh Quảng Ngãi.

V. ĐẶC ĐIỂM CỦA SỰ TRUYỀN THỪA

Trong lịch sử Phật giáo Quảng Nam và Quảng Ngãi, gần như 100% các chùa truyền theo bài kệ của Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo. Ở các thế hệ trước, việc cho pháp tự có khi không đúng với bài truyền pháp tự nhưng bài truyền pháp danh vẫn giữ như cũ.

Ví dụ: Ngài Toàn Chiếu có pháp tự Trí Minh, nếu đúng ra phải là chữ Vi; Ngài Chương Trang có pháp tự Nhất Trạch mà đúng phải là chữ Tuyên, hoặc Tôn v.v... Tuy nhiên, đó là những sự sai lệch của một vài vị cũng không đáng kể. Đến những năm giữa thế kỷ XX, sự truyền thừa theo bài kệ của tổ Minh Hải–Pháp Bảo có những sự thay đổi lớn. Bắt đầu từ các vị có pháp danh chữ NHƯ thuộc đời 41, truyền xuống đời 42 tức là chữ THỊ.

Theo sự tìm hiểu của chúng tôi thì các Ngài cho rằng chữ THỊ(是) ) đọc lên nghe giống chữ THỊ(氏) là chữ lót trong cách đặt tên của người nữ Việt Nam nên dễ bị nhầm lẫn. Vì thế, các Ngài mới cho trại chữ để tránh chữ THỊ. Như Hòa thượng Như Bình–Giải An cho đệ tử pháp danh chữ TÂM. Vì Hòa thượng Thích Giải An là trưởng tử của Hòa thượng Khánh Tín nên phần lớn chư Tăng thuộc chùa Thọ Sơn về sau cho đệ tử với pháp danh chữ TÂM. Chỉ có Thượng tọa Thích Giải Quảng, trú trì chùa Quảng Hiệp (Đồng

Nai) vẫn giữ theo truyền thống của tông môn, cho đệ tử pháp danh chữ THỊ.

Trường hợp thứ 2 là Hòa thượng Thích Giải Hậu. Hòa thượng pháp danh Như Thông, tự Giải Hậu, hiệu Huyền Ấn(49), nối pháp đời 41 Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh. Nhưng khi cho đệ tử, Ngài lại đặt pháp danh chữ DIỆU (妙) chứ không dùng chữ THỊ (是).

Đặc biệt là trường hợp truyền pháp của Hòa thượng Thích Hồng Ân, khai sơn chùa Phước Lộc. Hòa thượng Hồng Ân pháp danh Như Nguyện, tự Giải Trình, nối pháp đời 41 Lâm Tế Chúc Thánh. Nhưng khi cho pháp danh đệ tử thì Ngài cho xuống chữ TÂM, đặt pháp tự chữ TRỪNG và Hòa thượng cũng có bài kệ truyền pháp như sau:

如 心 源 凈 Như Tâm Nguyên Tịch

性 海 寂 然 Tánh Hải Tịch Nhiên

青 中 顯 達 Thanh Trung Hiển Đạt

契 悟 本 心 Khế Ngộ Bổn Tâm

Và bài kệ truyền pháp tự như sau:

解 澄 德 念 Giải Trừng Đức Niệm

足 了 覺 明 Túc Liễu Giác Minh

太 傳 燈 法 Thái Truyền Đăng Pháp

慈 慧 度 人 Từ Huệ Độ Nhân(50)

———

(49) Ngài là đệ tử của Hòa thượng Thích Diệu Quang, Đệ lục Tổ sư Tổ đình Thiên Ấn.

(50) Vào mùa hạnă 2007, chúng tôi vào tìm hiể hành trạg mộ sốchưvịtôn túc tạ Quảg Ngãi. Đ?n chùa Phư?c Lộ, chúng tôi đ?ợ Thư?ng tọ Thích Trừg Nghịcho ghi chép lạ bài kệnày. Bài kệchúng tôi chép lạ là bả lư?c thuậ hành trạg Hòa thư?ng Hồg Ân do Thư?ng tọ Trừg Nghịsoạ, chứkhông phả là thủbút củ Hòa thư?ng Hồg Ân. Thêm vào đ, nộ dung và cú pháp củ hai bài kệcó vẻmơhồ Đ?ng thờ, đ? tửvà đ? tôn củ Hòa thư?ng Hồg Ân cho pháp danh theo bài kệcủ tổLiễ Quán. Chúng tôi có hỏ nguyên nhân củ vấ đ?, Thư?ng tọ Trừg Nghịnói các vịđ chư nắ bắ bài kệnày, sau này họ môn phong sẽphổbiế đ? chỉh sử. Thư?ng tọ khẳg đ?nh mình thuộ tông môn Chúc Thánh.

Tuy nhiên, cho đến hiện tại, hàng đệ tử và đồ tôn của Hòa thượng Hồng Ân cho pháp danh đệ tử xuống chữ NGUYÊN và chữ QUẢNG. Nghĩa là truyền pháp theo bài kệ của tổ Thiệt Diệu–Liễu Quán.

Hiện tại, sự truyền pháp của dòng Lâm Tế Chúc Thánh tại tỉnh Quảng Ngãi có những sự thay đổi phức tạp. Sự đổi chữ trong pháp danh đã dẫn đến sự xáo trộn trong tông môn pháp phái. Đôi lúc có những vị không nắm bắt được những thâm ý của tiền nhân nên cho pháp danh không đúng thứ hệ truyền thừa. Tuy nhiên, có một số vị đời 42 có pháp danh chữ TÂM và chữ DIỆU đã cho đệ tử xuống chữ ĐỒNG để khế hợp với bài kệ của Tổ.

Tiết 4: Thiền Phái Lâm Tế Chúc Thánh tại tỉnh Bình Định, I. Khái quát về sự truyền thừa

TIẾT 4

THIỀN PHÁI LÂM TẾ CHÚC THÁNH

TẠI TỈNH BÌNH ĐỊNH

I. KHÁI QUÁT VỀ SỰ TRUYỀN THỪA

Bình Định, mảnh đất giữa miền Trung nước Việt. Nơi đây đã vinh dự đón nhận những bước chân đầu tiên của vị Tổ sư dòng Lâm Tế là Hòa thượng Nguyên Thiều–Thọ Tông đến Đàng Trong hoằng hóa. Từ đây, Phật giáo Bình Định khởi sắc bởi tư tưởng phóng khoáng của tông Lâm Tế. Dòng thiền này tại Bình Định truyền thừa theo ba bài kệ: Lâm Tế Nguyên Thiều, Lâm Tế Chúc Thánh, Lâm Tế Liễu Quán. Cả ba phái này hòa quyện và bổ túc cho nhau tạo nên một sự ổn định của Phật giáo tỉnh Bình Định từ xưa đến nay.

Các vị thiền sư đầu tiên của pháp phái Lâm Tế Chúc Thánh đến đất Bình Định là ngài Thiệt Thuận–Chánh Mạng–Huệ Trương, khai sơn chùa Linh Sơn, Phù Cát; ngài Thiệt Đăng–Chánh Trí–Bửu Quang, khai sơn chùa Sơn Long, Quy Nhơn. Cả hai vị đều là đệ tử của Tổ sư Minh Hải–Pháp Bảo, thuộc đời 35 dòng Lâm Tế Chúc Thánh. Tiếp đến, ngài Pháp Tịnh–Luật Phong–Viên Quang, đời 36 Lâm Tế Chúc Thánh (đệ tử tổ Thiệt Dinh–Ân Triêm ở chùa Phước Lâm, Hội An) vào khai sơn chùa Thiên Hòa. Đời 37 có các ngài Toàn Ý–Vi Tri–Phổ Huệ, khai sơn chùa Phổ Bảo; Toàn Tín–Vi Tâm–Đức Thành, khai sơn chùa Khánh Lâm; Toàn Định–Vi Quang–Bảo Tạng, trùng hưng chùa Thắng Quang. Cả ba vị là đệ tử tổ Pháp Kiêm–Minh Giác tại chùa Phước Lâm, Hội An. Ngài Toàn Thể–Vi Lương–Linh Nguyên, khai sơn chùa Long Tường (đệ tử tổ Pháp Chuyên–Diệu Nghiêm chùa Từ Quang, Phú Yên). Đời 38, các vị đệ tử tổ Toàn Ý–Phổ Huệ gồm: ngài Chương Lý–Hoằng Hóa, khai sơn chùa Diêu Phong; Chương Hiệp–Chánh Trì, khai sơn chùa Huỳnh Long sau kế thừa trú trì chùa Thiên Hòa; Chương Thiện–Hoằng Đạo, khai sơn chùa Phổ Quang; Chương Hải–Thanh Nguyên, khai sơn chùa Thiên Trúc; Chương Trí–Quảng Giác, khai sơn chùa

II. Những Ngôi Tổ Đình

Hưng Khánh v.v... Đời 39 có các ngài Ấn Bình–Bửu Vĩnh trú trì chùa Thiên Hòa, Ấn Hải–Viên Thông trú trì chùa Sơn Long, Ấn Cơ Viên Trừng, Ấn Tổ–Phước Minh trú trì chùa Hưng Khánh là những bậc tài đức nhiếp hóa đồ chúng. Đời 40 có các vị Chơn Hương–Chí Bảo trú trì chùa Hưng Khánh, Chơn Tịnh–Cao Minh trú trì chùa Tịnh Liên, Chơn Tâm–Phước Quang trú trì chùa Sơn Long; Chơn Huệ–Chí Mẫn trú trì chùa Nhạn Sơn, Chơn Giám–Trí Hải trú trì chùa Bích Liên v.v... đều là những bậc Long tượng góp phần rất lớn trong phong trào chấn hưng Phật giáo tỉnh Bình Định. Kế tiếp đời 41 có các Hòa thượng Như Hòa–Tâm Ấn trú trì chùa Hưng Khánh, Như Từ–Tâm Đạt trú trì chùa Thiên Bình; Như Huệ–Hoằng Thông trú trì chùa Bạch Sa, Như Xuân–Huyền Ngộ trú trì chùa Gia Khánh, Như Phước–Huyền Ý trú trì chùa Liên Tôn, Như Phước–Tường Quang trú trì chùa Phước Sơn, Như An–Huyền Quang trú trì tu viện Nguyên Thiều v.v... góp phần rất lớn cho sự phát triển của Phật giáo, có tầm ảnh hưởng khắp nơi trong cả nước và hải ngoại. Từ đó tạo nên một hệ thống các chùa thuộc dòng Chúc Thánh có sự liên hệ sinh hoạt chặt chẽ.

II. NHỮNG NGÔI TỔ ĐÌNH

1. Tổ đình Sơn Long

Tổ đình Sơn Long (chưa trùng tu)

Chùa Sơn Long là một trong những Tổ đình chính của môn phái Lâm Tế Chúc Thánh tại tỉnh Bình Định. Chùa được thiền sư Thiệt Đăng–Chánh Trí– Bửu Quang đời 35 Lâm Tế Chúc Thánh khai sơn vào những năm đầu thế kỷ XVII. Ban đầu tổ Bửu Quang lập thảo am nhỏ lấy tên là Giang Long thiền thất, tựa lưng vào núi Trường Úc thuộc thôn Thuận Nghi, huyện Tuy Viễn, phủ Quy Ninh, trấn Bình Định (nay là phường Nhơn Bình, thành phố Quy Nhơn). Đến đời ngài Chương Nghĩa–Thanh Tuyền cho thiên di tái thiết và cải hiệu Giang Long thiền thất thành Sơn Long tự cho đến ngày hôm nay.

Kể từ khi thành lập đến nay, Tổ đình Sơn Long đã trải qua các đời trú trì như sau:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì

01. | Thiệt Đăng–Chánh Trí–Bửu Quang | 1699–1782 | …?–1782

02. | Tịch Lý–Thanh Thiện–Diệu Thuận | ….?–….? | ….?–….?

03. | Chương Nghĩa–Tuyên Đức–Thanh Tuyền | 1761–1864 | …?–1864

04. | Ấn Hải–Viên Thông | 1827–1919 | 1864–….?(51)

05. | Ấn Hoàn–Tuyên Khánh–Thiện Hòa | 1811–1889 | ….?–1889

06. | Chơn Định–Đạo Đoan–Chí Hạnh | 1802–1890 | 1889–1890

07. | Chơn Tâm–Đạo Hạnh–Phước Quang | 1859–1916 | 1890–1916

08. | Như Tại–Hoằng Liễu | 1883–1931 | 1916–1931

09. | Như Chất–Hoằng Ngữ | 1879–1945 | 1931–1945

10. | Thị Đạo–Diệu Tâm–Bình Khánh | .…?–.…? | 1945–1954

11. | Thị Sa–Từ Dung–Bình Chánh | 1916–1985 | 1954–1985

12. | Đồng Đức–Thông Luận–Bích Thiên | 1958– | 1985 đến nay

———

(51) Theo như tư liệu chùa Sơn Long ghi lại, ngài Ấn Hải-Viên Thông sinh năm Đinh Hợi (1767) và tịch năm Kỷ Mùi (1859) thọ 93 tuổi. Nhưng sau khi tra cứu thì chúng tôi thấy bất hợp lý. Vì thế, chúng tôi tính lại năm Đinh Hợi là năm 1827 và năm Kỷ Mùi là năm 1911. Tuy nhiên trong khoảng thời gian Ngài trụ thế có một số vị kế thừa trú trì chùa Sơn Long và tịch trước Ngài. Bởi lẽ có thời gian Ngài ra trú trì chùa Thập Tháp, đến lúc tuổi già mới về lại tịnh dưỡng và viên tịch tại Sơn Long.

Tòan cảnh Tổ đình Sơn Long

Trải qua 12 đời truyền thừa, theo sự biến thiên của lịch sử mà Tổ đình Sơn Long có lúc suy lúc thịnh. Có lúc chùa bị hoang tàn bởi cảnh chiến tranh nhưng cũng lắm lúc Tăng chúng vân tập tu học đông đảo. Các đời trú trì đều đem hết tâm lực tô bồi chốn Tổ. Ngài Thanh Tuyền thiên di cải hiệu Sơn Long. Ngài Ấn Hải trùng tu theo kiểu tiền đường hậu tẩm mang đầy nét cổ kính của phong cách Á Đông. Đến thời ngài Bình Chánh trùng tu năm Mậu Tuất (1958) theo mô thức mới, tuy thiếu đi đường nét cổ kính Á Đông nhưng lại mang tính kiên cố của kiến trúc Tây phương.

Hiện tại trú trì Tổ đình là Thượng tọa Thích Đồng Đức, nối pháp đời 43 dòng Lâm Tế Chúc Thánh. Thượng tọa luôn luôn ưu tư khắc khoải cho sự phát triển của Tổ đình nên đã lần lần kiến thiết trùng tu. Năm 2001, Thượng tọa trùng tu toàn bộ chánh điện và hoàn tất vào năm 2003. Đến năm 2005, Thượng tọa tiếp tục trùng tu tháp Tổ khai sơn và các hạng mục khác. Thượng tọa có công rất lớn trong việc duy trì chốn Tổ, đưa Tổ đình Sơn Long xứng tầm là Tổ đình chính của môn phái Chúc Thánh tại tỉnh Bình Định.

Tổ đường Tổ đình Sơn Long

2. Tổ đình Thiên Hòa

Tổ đình Thiên Hòa là một trong những ngôi cổ tự lâu đời truyền thừa theo dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh. Chùa được thiền sư Viên Quang khai sơn vào những năm cuối thế kỷ XVIII.

Thiền sư Viên Quang pháp danh Pháp Tịnh, tự Luật Phong nối pháp đời 36 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 3 pháp phái Chúc Thánh. Đến nay, ta chỉ biết Ngài là người gốc Quảng Nam, xuất gia đắc pháp với tổ Thiệt Dinh–Ân Triêm tại chùa Phước Lâm, Hội An. Sau đó, Ngài du phương đến thôn Tri Thiện, xã Phước Quang, huyện Tuy Phước lập thảo am Thiên Hòa để tu hành. Sau khi ngài viên tịch, có lẽ do không có đệ tử kế thừa nên thiền sư Liễu Tham–Minh Huệ kế thế trú trì. Vào năm Ất Mùi (1895), thiền sư Liễu Tham viên tịch nên chùa khuyết người trú trì. Đến năm Kỷ Hợi (1899), Hòa thượng Chương Hiệp–Chánh Trí từ chùa Phổ Bảo qua kiêm nhiệm trú trì. Từ đó về sau, chùa Thiên Hòa ngày càng hưng thịnh.

Tổ đình Thiên Hòa

Kế ngài Chương Hiệp–Chánh Trì là ngài Ấn Bình–Bửu Quang. Ngài là người tinh thông dịch học nên đồ chúng theo học rất đông. Trong đó, có ngài Chơn Cảnh–Trí Thắng được chọn làm người kế nghiệp.

Năm Nhâm Tuất (1922), chùa bị hỏa hoạn thiêu rụi nên ngài Ấn Bình–Bửu Quang vận động trùng tu lại khang trang hơn. Vào năm Bảo Đại thứ 17, Nhâm Ngọ (1942), chùa Thiên Hòa được triều đình ban biển ngạch Sắc tứ. Theo đặc ân này, chùa Thiên Hòa ngày thêm khởi sắc và Tăng chúng theo về tu học ngày càng đông.

Đến năm 1924, Hòa thượng Trí Thắng vào Phan Rang hành đạo và lập chùa Thiên Hưng để hoằng pháp. Còn tại chùa Thiên Hòa, Ngài giao cho các vị đệ tử trông nom.

Sự truyền thừa tại chùa Thiên Hòa từ trước đến nay như sau:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì

01. | Pháp Tịnh–Luật Phong–Viên Quang | ….?–….? | ….?–….?

02. | Liễu Tham–Minh Huệ–Tịch Quang | ….?–1895 | ….?–1895

03. | Chương Hiệp–Tuyên Thủ–Chánh Trì | 1833–1910 | 1899–1910

04. | Ấn Bình–Tổ Vĩnh–Bửu Quang | 1863–1921 | 1910–1921

05. | Chơn Cảnh–Đạo Thông–Trí Thắng | 1891–1975 | 1921–1924

06. | Như Tuyên–Vĩnh Thạnh–Kiết Bảo | ….?–1925 | 1924–1925

07. | Chơn Huệ–Đạo Thanh–Quảng Nguyên | ….?–….? | 1925–….?

08. | Thị Nhơn–Hạnh Quảng–Đỗng Quán | |

Trú trì chùa Thiên Hòa hiện nay là Hòa thượng Thích Đỗng Quán, Ngài là một trong những vị tôn túc lãnh đạo Môn phái Lâm Tế Chúc Thánh.

3. Tổ đình Phổ Bảo

Tổ đình Phổ Bảo

Vào năm Quý Tỵ (1773), thiền ông Ngộ Giác, tự Thiện Minh, thế danh Lê Tấn Đạt lập am tranh Phổ Giác tại thôn Phổ Trạch, tổng Nhơn Ân, huyện Tuy Phước, phủ Hoài Nhơn, trạm Bình Điền, dinh Quảng Nam. Nguyên thảo am nằm trên đồi Hòn Ấn (nay là nghĩa trang liệt sĩ huyện Tuy Phước).

Đến năm Bính Thân (1836), thiền sư Toàn Ý–Phổ Huệ thiên di tái thiết và cải hiệu Phổ Giác am thành chùa Phổ Bảo cho đến hôm nay. Khi thiên di, ngài Phổ Huệ xoay chùa tọa hướng Càn,

Tốn; Tỵ, Hợi phân kim. Trong lần trùng tu năm Canh Thìn (1940), ngài Tâm Ấn cho xoay mặt chùa về hướng tây–tây nam như hiện nay.

Kể từ khi ngài Phổ Huệ thiên di tái thiết và ngôi già–lam Phổ Bảo có mặt trong lịch sử Phật giáo Bình Định, chùa đã trải qua 8 đời trú trì và ngài Phổ Huệ được coi là Tổ thứ nhất. Chùa Phổ Bảo đã trải qua các đời trú trì sau:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì

01. | Toàn Ý–Vi Tri–Phổ Huệ | 1799–1872 | 1836–1872

02. | Chương Hiệp–Tuyên Thủ–Chánh Trì | 1833–1910 | 1872–1894

03. | Ấn Đoan–Tổ Vị–Hoằng Nghĩa | 1861–1900 | 1894–1900

04. | Ấn Sinh–Ngộ Hiền | (Về sau lụy trần) | 1900–1910

05. | Chơn Thành–Phước Khánh | 1868–1927 | 1910–1927

06. | Như Hòa–Tâm Ấn | 1907–1963 | 1932–1948

07. | Thị Huệ–Hạnh Giải–Bảo An | 1914– | 1948–2003

08. | Đồng Chơn–Thông Đức–Thiện Thức | 1952– | 2003 đến nay

Cổng cũ Tổ đình Phổ Bảo |
Từ khi thành lập đến nay, chùa Phổ Bảo đã được tái thiết nhiều lần. Đời ngài Ấn Đoan–Hoằng Nghĩa trú trì, chùa bị hỏa hoạn thiêu rụi hoàn toàn nên Ngài đại trùng tu quy mô hơn. Đời ngài Như Hòa–Tâm Ấn trùng tu hai lần vào năm 1935 và 1940. Đến đời ngài Bảo An, chùa lại được trùng tu toàn bộ vào năm Canh Ngọ (1990).
Trong sự truyền thừa của môn phái Chúc Thánh tại Bình Định thì Tổ đình Phổ

Bảo đóng vai trò quan trọng. Tổ sư Toàn Ý–Phổ Huệ có 7 vị đệ tử lớn ra khai sơn, trùng kiến các ngôi tự viện như sau:

– Chương Nghĩa–Tuyên Đức–Thanh Tuyền: trùng kiến chùa Sơn Long.

– Chương Hải–Tuyên Thâm–Thanh Nguyên: khai sơn chùa Thiên Trúc.

– Chương Hiệp–Tuyên Thủ–Chánh Trì: trú trì chùa Phổ Bảo, khai sơn chùa Huỳnh Long, tái thiết chùa Thiên Hòa.

– Chương Thiện–Tuyên Giác–Hoằng Đạo: khai sơn chùa Phổ Quang.

– Chương Trí–Tuyên Huệ–Quảng Giác: khai sơn chùa Hưng Khánh.

– Chương Lý–Hoằng Hóa: khai sơn chùa Diêu Phong.

– Chương Tường–Tuyên Thanh–Vĩnh Điền: khai sơn chùa Vĩnh Khánh.

Từ đó, các tự viện dòng Lâm Tế Chúc Thánh truyền thừa theo hệ chùa Phổ Bảo phát triển rất mạnh và tạo một mối quan hệ khắng khít mật thiết. Vì thế, trong giới thiền lâm thời bấy giờ thường truyền miệng câu: “Phổ Bảo nhiều bánh, Hưng Khánh nhiều nhang, Phổ Quang nhiều lúa” để nói về đặc điểm chính của những ngôi chùa Tổ này.

4. Tổ đình Thắng Quang

Tổ đình Thắng Quang tọa lạc tại thôn Hy Tường, xã Hoài Sơn, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Ban đầu có một nhà sư đến đây mai danh ẩn tích, dân làng cảm mến lập thảo am để sư tu hành. Một thời gian sau, Sư lại vân du hoằng hóa chốn khác. Đến tháng 7 năm Đinh Tỵ (1717), dân làng cung thỉnh Hòa thượng Minh Giác–Kỳ Phương trú trì chùa Thập Tháp chứng minh khai sơn và Ngài đặt tên là Thắng Quang tự. Tổ Minh Giác–Kỳ Phương đã trạch cử đệ tử là Thiệt Tâm–Thiện Trực trú trì chùa này. Như vậy, ban đầu chùa truyền theo dòng Thập Tháp “…Hành Siêu Minh Thiệt Tế...”.

Đến thời Tây Sơn binh hỏa, chùa Thắng Quang rơi vào cảnh hoang tàn, không ai hương khói. Ngày 14 tháng 2 năm Nhâm Ngọ (1822), Hòa thượng Toàn Định–Bảo Tạng nhân dịp về thăm quê có đến viếng cảnh Thắng Quang. Thấy tượng Phật hảo tướng trang

nghiêm mà chùa thì bị hoang phế, Ngài phát tâm ở lại trùng kiến chùa Thắng Quang. Từ đó, chùa Thắng Quang được tôn tạo và truyền thừa theo pháp kệ của dòng thiền Lâm Tế Chúc Thánh.

Tổ đình Thắng Quang

Từ khi khai sơn đến nay, chùa trải qua các đời trú trì như sau:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì

01. | Minh Giác–Kỳ Phương | .…?–1744 | 1717–1744

02. | Thiệt Tâm–Thiện Trực | 1694–1759 | 1744–1759

03. | Tế Hội–Thiền Tôn | …?–…? | 1759–….?

04. | Toàn Định–Vi Quang–Bảo Tạng | 1789–1842 | 1822–1842

05. | Chương An–Tông Bổn–Quảng Khánh | ….?–1876 | 1842–1876

06. | Ấn Luân–Mỹ Hoán–Hoằng Hóa | ….?–1913 | 1876–1913

07. | Chơn Điển–Đạo Phê–Khánh Trí | ….?–1921 | 1913–1921

08. | Chơn Thường–Đạo Nhiên–Khánh Độ | ….?–….? | 1921–1923

09. | Chơn Sự–Đạo Thể–Khánh Quý | ….?–1943 | 1923–1943

10. | Như Nghĩa–Giải Lý–Tín Truyền | ….?–….? | 1943–1946

11. | Như Thông–Giải Minh–Huyền Ngộ | ….?–1969 | 1946–1969

12. | Môn phái quản lý | | 1969–1976

13. | Thị Bổn–Hạnh Thiện–Hồng Viên | 1957– | 1976 đến nay

Trải qua 13 đời trú trì, có lúc thịnh lúc suy theo sự thăng trầm của thế cuộc, tuy nhiên chùa Thắng Quang vẫn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của môn phái Chúc Thánh tại các huyện phía bắc tỉnh Bình Định. Từ đây, các hàng đệ tử Thắng Quang ra khai sơn các chùa như:

– Chơn Sự–Khánh Quý: khai sơn chùa Bình Sơn (Kim Quang).

– Như Thông–Huyền Ngộ: khai sơn chùa Quang Phước.

– Như Kế–Huyền Đức: khai sơn chùa Bửu Tạng và Hoằng Hóa.

– Như Phẩm–Huyền Hoa: trùng kiến chùa cổ Kim Tiên, cải danh thành Khánh Sơn và khai sơn chùa Viên Quang.

– Như Thiền–Huyền Ân: khai sơn chùa Huệ Quang.

Tổ đình Thắng Quang đã được trùng tu nhiều lần vào các năm 1930, 1957. Năm Canh Thìn (1940) chùa được triều đình Huế ban biển ngạch Sắc tứ. Chùa bị hư hại nặng trong cuộc chiến tranh Việt–Mỹ. Năm 1976, Thượng tọa Thích Hạnh Thiện được sơn môn cung cử trú trì Tổ đình Thắng Quang. Từ đó Thượng tọa từng bước kiến tạo lại chánh điện (1989) trùng tu tháp Tổ (2003) v.v... Hiện tại, Tổ đình Thắng Quang đang được trùng tu một cách quy mô, kiên cố. Mong rằng việc trùng tu sớm viên mãn để có nơi cho chư Tăng và đạo hữu Phật tử tu niệm.

5. Tổ đình Thiên Bình

Tổ đình Thiên Bình

Trong bước đường Nam tiến, ông Nguyễn Thiên từ Đàng Ngoài vào Đàng Trong lập nghiệp tại thôn Trung Lý, xã Nhơn Phong, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Kế đến, người con của ông Thiên là ông Nguyễn Kịch vì mến mộ đạo Phật nên đã phát nguyện lập chùa thờ phụng Tam bảo. Năm Kỷ Dậu (1789), dưới sự chứng minh của thiền sư Từ Khánh–Thiền Diên trú trì chùa Hoằng Nhơn, ông Nguyễn Kịch và thân tộc lập chùa tại làng Trung Lý. Chùa được Hòa thượng Từ Khánh đặt tên là Thiên Bình với nguyện vọng mong ước thiên hạ thái bình, nhân dân an lạc.

Tổ đường Tổ đình Thiên Bình |
Sau khi lập chùa, Hòa thượng Từ Khánh cử đệ tử mình là thiền sư Gia Nghị trú trì chăm nom Phật sự. Đến lúc ngài Gia Nghị viên tịch, thân tộc Nguyễn cung thỉnh thiền sư Đạt Huệ từ chùa Thập Tháp lên trú trì. Ngài Đạt Huệ được triều đình ban Khâm đao Độ điệp và trú trì đến năm 1861 thì viên tịch. Thân tộc họ Nguyễn về tại Tổ đình Thanh Long huyện Phù Cát, khẩn xin Hòa thượng Chương Giác–Nhơn Tâm cho chư Tăng đến kinh kệ phụng thờ. Tổ Chương Giác bèn trạch cử đệ tử lớn là ngài Ấn Cơ–Viên Thường

về trú trì chùa Thiên Bình. Từ đó, chùa bắt đầu truyền thừa theo dòng Lâm Tế Chúc Thánh.

Tính đến nay, chùa Thiên Bình đã trên 200 năm phát triển và trải qua các đời trú trì như sau:

STT | Pháp danh, Pháp tự, Pháp hiệu | Năm sinh – tịch | Năm trú trì

01. | Từ Khánh–Thiền Diên | Chứng minh | ….?–….?

02. | Hiệu Gia Nghị | ….?–….? | ….?–…?

03. | Đạt Huệ–Quảng Văn | 1766–1861 | ….?–1861

04. | Ấn Cơ–Viên Thường | 1827–1891 | 1861–1891

05. | Chơn Dụng–Quang Phước | ….?–1923 | 1891–1923

06. | Chơn Huệ–Chí Mẫn (chùa Nhạn Sơn) | ….?–….? | kiêm

07. | Như Từ–Tâm Đạt | 1907–1979 | 1927–1967

08. | Thị Duật–Hạnh Pháp–Liễu Không | 1931–1999 | 1967–1999

09. | Đồng Tâm–Phước Minh | | 1999 đến nay

Kể từ thời ngài Ấn Cơ về sau, chùa Thiên Bình ngày một hưng thịnh, Tăng chúng tu học rất đông. Đặc biệt, thời ngài Như Từ–Tâm Đạt trú trì, Ngài đã cho trùng tu lại chùa và được triều đình ban Sắc tứ vào năm Canh Thìn (1940). Tại đây, ngài Tâm Đạt mở nhiều giới đàn để thí giới cho Tăng ni tu học. Vào mùa Pháp nạn 1963, chùa Thiên Bình là một trong những trung tâm tranh đấu của Phật giáo Bình Định. Trong cuộc chiến Việt–Mỹ, chùa bị hư hoại hoàn toàn và được Hòa thượng Liễu Không kiến tạo lại sau những năm 1975.

Từ Thiên Bình, hàng môn đệ tỏa ra khắp nơi khai sơn và trú trì các chùa Thanh Sơn, Phước Sa, Phước Hưng, Phước Hội, Thiên Ân, Thiên Xá, Thiên Long, Long Hương, Long Quang, Long Phước v.v... tạo nên một hệ thống các chùa thuộc tông phong Thiên Bình ngày càng sâu rộng.

Trú trì Tổ đình hiện nay là Thượng tọa Thích Phước Minh, pháp danh Đồng Tâm. Hiện tại Thượng tọa đang có kế hoạch đại trùng tu Tổ đình Thiên Bình cho xứng tầm với vị trí một ngôi chùa Tổ.

III. Những Vị Danh Tăng Tiêu Biểu

III. NHỮNG VỊ DANH TĂNG TIÊU BIỂU

1. Hòa thượng Thiệt Đăng–Chánh Trí–Bửu Quang

實 燈 正 智 寳 光 (1699–1782): Chùa Sơn Long

Bảo tháp Tổ Thiệt Đăng (năm 2005) |
Hòa thượng pháp húy Thiệt Đăng, tự Chánh Trí, hiệu Bửu Quang, nối pháp đời 35 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 2 pháp phái Chúc Thánh. Cho đến nay, chúng ta vẫn chưa biết quê quán, tên họ và hành trạng của Ngài. Căn cứ vào long vị thờ tại chùa Sơn Long, chúng ta biết Tổ sinh giờ Tý ngày mồng 8 tháng 5 năm Kỷ Mão (1699) và viên tịch giờ Thìn ngày 21 tháng Giêng năm Nhâm Dần (1782)(52), hưởng thọ 84 tuổi.
Căn cứ vào địa thế của chùa Sơn Long hiện tại, chúng ta có thể đoán rằng Hòa thượng Bửu Quang sau

khi đắc pháp với tổ Minh Hải–Pháp Bảo đã theo đường biển vào Quy Nhơn hoằng pháp và lập Giang Long thiền thất vào những năm đầu và giữa thế kỷ XVIII. Trải qua bao thăng trầm biến thiên của lịch sử, những tư liệu về Ngài hoàn toàn bị thiêu hủy, chỉ xin ghi nhận nơi đây công đức của vị Tổ sư đầu tiên của dòng Chúc Thánh vào hoằng pháp tại tỉnh Bình Định.

———

(52) Theo cách tính của văn bản Lược sử Tổ đình Sơn Long do Thượng tọa Đồng Đức cung cấp thì tính năm sinh của tổ Thiệt Đăng-Bửu Quang là năm Kỷ Mão (1639) và năm tịch là năm Nhâm Dần (1722). Nhưng theo thiển ý của chúng tôi thì tổ sinh năm Kỹ Mão (1699) và tịch năm Nhâm Dần (1782) thì đúng hơn.

2. Hòa thượng Toàn Định–Vi Quang–Bảo Tạng

全 定 爲 光 寳 藏 (1789–1842): Chùa Thắng Quang

Long vị Tổ Bảo Tạng |
Hòa thượng thế danh Ngô Văn Thụy, sinh giờ Mùi ngày mồng 6 tháng 10 năm Kỷ Dậu (1789) tại ấp Hội An, xã Ô Liêm, huyện Bồng Sơn, phủ Quy Nhơn, trấn Bình Định (nay là thôn An Hội, xã Hoài Nhơn, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định).
Năm lên 14 tuổi, Ngài phát tâm xuất gia với tổ Pháp Kiêm–Minh Giác tại chùa Phước Lâm, Hội An với pháp danh Toàn Định, tự Vi Quang, hiệu Bảo Tạng, nối pháp đời 37 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 4 pháp phái Chúc Thánh.
Tháng 12 năm Tân Tỵ (1821), sau 18 năm tu học tại

Phước Lâm, Ngài xin Bổn sư được về thăm song thân tại Bình Định. Ngày 17 tháng 2 năm Nhâm Ngọ (1822), Minh Mạng năm thứ 3, nhân đi ngang cổ tích Thắng Quang tại quê nhà, thấy tượng Phật hảo tướng uy nghiêm nhưng chùa lại tiêu điều bởi chinh chiến; lại gặp các hương lão khẩn khoản thỉnh nên Ngài về trú trì để trùng hưng thắng tích, hướng dẫn tín đồ tu tập.

Năm sau, Minh Mạng năm thứ 4, Quý Mùi (1823), Ngài trở về Phước Lâm trình với Hòa thượng Bổn sư về tâm nguyện của mình. Tổ Minh Giác lấy làm hoan hỷ hứa khả, Ngài bèn đảnh lễ Bổn sư, trở về trú trì chùa Thắng Quang và gắn bó với ngôi cổ tự này suốt cả cuộc đời.

Tháng 8 năm Canh Dần (1830), Ngài được triều đình sắc ban Giới đao Độ điệp cử làm trú trì chùa Phước Lâm. Tuy nhiên đối với trách nhiệm của mình tại chùa Thắng Quang không thể bỏ được

nên Ngài khẩn khoản từ chối. Tháng Giêng năm Bính Thân (1836), Minh Mạng thứ 17, Ngài cùng với hương chức trong làng và bổn đạo trùng tu lại chánh điện chùa Thắng Quang. Công việc trùng tu kéo dài đến tháng 8 cùng năm thì hoàn tất. Năm sau (1837), Ngài lại kiến thiết Đông đường để có nơi cho chư Tăng tu học.

Năm Đinh Dậu (1837), Ngài được cung thỉnh làm Giáo thọ A–xà–lê tại giới đàn chùa Linh Phong, Phù Cát do Hòa thượng Chánh Tôn làm Đàn đầu.

Ngày 24 tháng 4 năm Mậu Tuất (1838), Ngài thiết lập đàn tràng lễ bái Tam thiên Hồng danh chư Phật, chẩn tế cô hồn để cầu quốc thái dân an. Đến tháng 5, Ngài được cung thỉnh làm Yết–ma A–xà–lê tại giới đàn chùa Thiên Ấn, Quảng Ngãi do Hòa thượng Bảo Ấn làm Đàn đầu.

Năm Canh Tý (1840), cảm niệm hồng ân chư Tổ, Ngài trùng tu lại tháp vọng của Tổ sư khai sơn. Năm sau Tân Sửu (1841), Ngài kiến lập Tây đường, lập long vị Tổ sư để thờ phụng.

Đầu năm Nhâm Dần (1842), Ngài dự định tổ chức trường Kỳ, mở đàn thí giới cho chư Tăng nhưng ngặt nỗi thân lại mang trọng bệnh nên không thực hiện được. Vào giờ Tuất ngày 22 tháng Chạp năm Nhâm Dần (1842), Ngài viên tịch, hưởng dương 54 tuổi, tháp lập tại chùa Thắng Quang.

3. Hòa thượng Toàn Ý–Vi Tri–Phổ Huệ

全 意 爲 知 普 慧 (1799–1872): Chùa Phổ Bảo

Hòa thượng thế danh Lê Tấn Viên, pháp danh Toàn Ý, tự Vi Tri, hiệu Phổ Huệ, nối pháp đời 37 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 4 pháp phái Chúc Thánh. Ngài sinh năm Kỷ Mùi (1799) tại tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Lê Tấn Đạt pháp danh Ngộ Giác và thân mẫu là cụ bà Dương Thị Mãn pháp danh Hải Nguyệt. Ngài xuất gia đắc pháp với tổ Pháp Kiêm–Minh Giác tức là tổ “Bình Man Tảo Thị” tại chùa Phước Lâm, Hội An.

Năm Bính Thân (1836), Ngài kế thừa thiền sư Ngộ Giác trú trì am Phổ Giác. Từ đó, Ngài thiên di tái thiết thành chùa Phổ Bảo cho đến nay.

Là một người đạo cao đức trọng, Ngài biến chùa Phổ Bảo thành một trong những trung tâm hoằng pháp của dòng Chúc

Long vị Tổ Phổ Huệ |
Thánh tại tỉnh Bình Định. Với đạo hạnh của mình, Ngài đã đào tạo được nhiều vị đệ tử ưu tú ra khai sơn, trùng kiến nhiều tự viện tại tỉnh Bình Định.
Vào năm Tự Đức nguyên niên, Mậu Thân (1848), Ngài cùng với đệ tử là ngài Chương Trí–Quảng Giác vận động trùng khắc bộ Truy môn cảnh huấn để phổ biến tinh hoa Phật pháp trong chốn thiền lâm thời bấy giờ.
Hòa thượng viên tịch vào ngày mồng 3 tháng 7 năm Nhâm Thân (1872), hưởng thọ 73 tuổi. Đồ chúng lập tháp phụng thờ trong khuôn viên Tổ đình Phổ Bảo.

4. Hòa thượng Chương Thiện–Tuyên Giác–Hoằng Đạo

彰 善 宣 覺 弘 道 (1797–1865): Chùa Phổ Quang

Hòa thượng thế danh Lý Văn Giám, sinh ngày 12 tháng 2 năm Đinh Tỵ (1797) tại Bình Định. Thân phụ là cụ ông Lý Tây và thân mẫu là cụ bà Võ Thị Nguyên. Tổ tiên Ngài gốc người Trung Hoa sang định cư tại Bình Định.

Ngài xuất gia, đắc pháp với tổ Toàn Ý–Phổ Huệ tại chùa Phổ Bảo nên có pháp danh Chương Thiện, tự Tuyên Giác, hiệu Hoằng Đạo(53), nối pháp đời 37 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 5 pháp phái Chúc Thánh.

———

(53) Có tư liệu cho rằng Ngài là đệ tử của ngài Toàn Nhật-Quang Đài. Tuy nhiên theo phổ hệ chùa Phổ Bảo để Ngài là đệ tử tổ Toàn Ý-Phổ Huệ.

Sau khi đầy đủ giới pháp, vào năm Tự Đức thứ 7, Ất Mão (1855), Ngài khai sơn chùa Phổ Quang tại huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định.

Long vị Tổ Hoằng Đạo |
Từ đây, Ngài bắt đầu sự nghiệp hoằng pháp của mình. Ngài được mời làm pháp sư tại các trường hương, trường kỳ tại bổn tỉnh và được triều đình ban Khâm đao Độ điệp. Vì thế, trên long vị Ngài ghi như sau: “Lâm Tế Phổ Từ Tổ Tam Thập Bát Thế Khâm Lãnh Đao Điệp Phổ Quang Đường Thượng Húy Chương Thiện Thượng Hoằng Hạ Đạo Pháp Sư Hòa Thượng Giác Linh Nghê Tọa”.
Hòa thượng Hoằng Đạo là một trong những vị Cao tăng của Phật giáo Bình Định vào giữa thế kỷ XIX. Từ sự khai

sáng của Ngài mà chùa Phổ Quang trở thành một trong những ngôi Tổ đình của dòng thiền Chúc Thánh tại tỉnh Bình Định.

Hòa thượng viên tịch vào ngày 26 tháng 9 năm Ất Sửu (1865), hưởng thọ 69 tuổi. Bảo tháp lưu giữ nhục thân Ngài được kiến tạo bên phải khuôn viên Tổ đình Phổ Quang.

5. Hòa thượng Chơn Hương–Chí Bảo

眞 香 志 寳 (1860–1948): ): Chùa Hưng Khánh

Hòa thượng thế danh Phan Chơn Hương, sinh năm Canh Thân (1860) tại thôn Hưng Nghĩa, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Phan Công Dật, một trong những Phật tử thuần thành của chùa Hưng Khánh.

Được sinh ra trong một gia đình thuần tín Tam bảo, lại thêm thiện duyên nhà cạnh chùa Hưng Khánh nên từ nhỏ ngài đã có

chí thoát tục cầu đạo. Vì thế, Ngài xuất gia với Hòa thượng Ấn Tổ–Phước Minh, Đệ nhị tổ chùa Hưng Khánh. Ngài được Bổn sư ban cho pháp danh Chơn Hương, hiệu Chí Bảo nối pháp đời 40 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.

Hòa thượng Chí Bảo |
Năm Canh Tý (1900), Hòa thượng Bổn sư viên tịch, Ngài được tông môn cung cử làm trú trì Tổ đình Hưng Khánh. Từ đó, Ngài đem hết nguyện lực của mình để xiển dương chánh pháp, phát triển tông môn.
Năm Ất Sửu (1925), niên hiệu Khải Định thứ 10, Ngài vận động đại trùng tu Tổ đình Hưng Khánh. Hiện tại di tích của đợt trùng tu này còn lại cổng tam quan cổ kính.
Năm Tân Mùi (1931), Hòa thượng được cung thỉnh Chứng minh giới đàn tại chùa Phước Sơn, huyện Bồng

Sơn do Hòa thượng Tường Quang làm Đàn đầu.

Là một thiền tăng đa văn quảng bác, tinh thông kinh luật, phạm hạnh thanh tịnh, Ngài đã 2 lần được cung thỉnh làm Hòa thượng Đàn đầu truyền giới tại chùa Hưng Khánh. Lần thứ nhất vào năm Đinh Sửu (1937), giới tử đắc pháp có cố Hòa thượng Thích Huyền Quang. Lần thứ 2 vào năm Nhâm Ngọ (1942) có các giới tử như Hòa thượng Thích Bảo An trú trì chùa Phổ Bảo, Hòa thượng Thích Đồng Thiện trú trì tu viện Nguyên Thiều, Hòa thượng Thích Kế Châu trú trì Tổ đình Thập Tháp v.v...

Trong lần tái thí này có sự tham dự của các vị Danh tăng trong bổn tỉnh và Thừa Thiên–Huế. Kỷ niệm còn lại là hai bức hoành tặng mừng của chư sơn tỉnh Bình Định và Thừa Thiên. Chư sơn Bình Định đi 4 chữ “Phật pháp vương chương”, chư sơn

Thừa Thiên đi 4 chữ “Y bát trường tồn”.

Trong giai đoạn chấn hưng Phật giáo, Ngài là một trong những người đi đầu. Sự đóng góp của Ngài đã được nhà sử học Nguyễn Lang ghi lại như sau: “Các thiền sư Chí Bảo (chùa Hưng Khánh), Viên Minh (Chùa Linh Phong), Chí Thanh (Chùa Thiên Thọ), Chí Mẫn (Chùa Nhạn Sơn), Cao Minh (chùa Tịnh Liên) và Tường Quang (Chùa Phước Sơn) đều đã đóng góp nhiều cho Phật sự địa phương…”(54)

Hòa thượng viên tịch vào năm Mậu Tý (1948), hưởng thọ 89 tuổi(55). Bảo tháp lưu giữ nhục thân Ngài được kiến tạo trong khuôn viên Tổ đình Hưng Khánh.

6. Hòa thượng Chơn Giám–Đạo Quang–Trí Hải

眞 監 道 光 智 海 (1876–1950): Chùa Bích Liên

Hòa thượng Trí Hải (Bích Liên) |
Hòa thượng thế danh Nguyễn Trọng Khải, hiệu Mai Đình sinh ngày 16 tháng 3 năm Bính Tý (1876), tại làng Háo Đức, phủ An Nhơn, nay là ấp Háo Đức, xã Nhơn An, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định.
Ngài sinh trưởng trong một gia đình Nho học, được theo nghiệp bút nghiên từ nhỏ. Năm 31 tuổi, Ngài thi Hương ở Bình Định và đỗ Tú tài. Ba năm sau, Ngài lại đỗ Tú tài lần nữa. Từ đó, biết mình long đong trên bước đường khoa bảng, Ngài giã từ lều chõng, ở nhà mở trường dạy học.

———

(54) Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận, NXB Văn học Hà Nội, 1994, tr 150-151.

(55) Theo lời của Hòa thượng Thích Bảo An thì ngài Chí Bảo thọ 89 tuổi. Từ năm tịch, chúng tôi tính ra năm sinh của Ngài là 1860.

Năm Mậu Ngọ (1918), có một nhà sư đem cho Ngài hai quyển Long Thơ Tịnh Độ là bộ sách thuyết minh pháp môn niệm Phật để cầu sanh về cõi Tây phương Cực Lạc. Sau khi đọc xong, Ngài ngộ cảnh đời tìm đường xuất gia học đạo.

Năm Kỷ Mùi (1919), Ngài đến chùa Thạch Sơn ở Quảng Ngãi quy y thọ giới với Hòa thượng Ấn Lãnh–Hoằng Thạc được ban pháp danh Chơn Giám, tự Đạo Quang, hiệu Trí Hải, nối pháp đời 40 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.

Nhờ tinh thông Hán học, lại gặp thiện duyên, sau vài năm tham học và đắc pháp với Hòa thượng Hoằng Thạc (năm 1921), Ngài đã diệu nhập Phật tạng, thông suốt yếu lý giải thoát. Tuy mới xuất gia, nhưng Ngài sớm trở thành một Tăng sĩ quảng kiến đa văn, đạo cao đức trọng.

Năm Mậu Thìn (1928), Hòa thượng Khánh Hòa, trú trì chùa Tuyên Linh ở Bến Tre mời Ngài vào nam hoạt động cho phong trào chấn hưng Phật giáo. Năm Tân Mùi (1931), Hòa thượng Khánh Hòa cùng các pháp hữu thành lập Hội Nam kỳ nghiên cứu Phật học và xuất bản tờ báo Từ Bi Âm, Hòa thượng được mời làm chủ bút tạp chí Phật học đầu tiên này. Ngài phụ trách về nội dung trong sáu năm đóng góp rất nhiều trong việc phổ thông hóa Phật học bằng Quốc ngữ, giữ vai trò hoằng pháp đáng kể trong giai đoạn chấn hưng.

Năm Giáp Tuất (1934), Ngài về quê khai sơn chùa Bích Liên tại sinh quán Bình Định. Từ đó, để tỏ lòng kính trọng, trong tòng lâm ít người gọi đạo hiệu của Ngài, mà thường tôn xưng Ngài là Hòa thượng Bích Liên.

Năm Đinh Sửu (1937), Ngài trở về chùa Bích Liên, nhằm lúc Hội Đà thành Phật học xuất bản tạp chí Tam Bảo, mời Ngài làm chủ bút. Nửa năm sau, Mậu Dần (1938) tạp chí Tam Bảo bị đình bản. Từ đó Ngài dành thời giờ cho công tác Phật sự tại tỉnh nhà.

Năm Kỷ Mão (1939), Ngài phụ giảng tại Phật học đường Long Khánh do Hòa thượng Chánh Nhơn thành lập. Ngài giảng dạy trong hai năm ngắn ngủi, nhưng phần lớn Tăng sinh ở đây thọ ơn pháp vũ của Ngài, tinh tấn tu học. Sau này có nhiều vị là Cao tăng của Giáo hội như Hòa thượng Thích Trí Độ, Hòa thượng Thích

Huyền Ấn, Hòa thượng Thích Huyền Quang, Hòa thượng Thích Giải An v.v...

Hóa duyên đã mãn, ngày mồng 3 tháng 6 năm Canh Dần (1950) Ngài viên tịch tại chùa Bích Liên, thọ 74 tuổi, xuất gia 31 năm.

Về công việc trước tác và phiên dịch, ngoài những bài đăng trên báo Từ Bi Âm, Ngài còn viết các sách bằng chữ Hán:

– Liên tông thập niệm yếu lãm

– Tịnh độ huyền Cảnh

– Tây song ký

– Tích lạc văn

Văn phong chữ Nôm của Ngài rất chỉnh. Ngài đã sáng tác nhiều áng văn hay cùng nhiều bài sám nghĩa lưu truyền. Quy Sơn Cảnh Sách và Mông Sơn Thí Thực Khoa Nghi là hai tác phẩm dịch Nôm nổi tiếng, tiêu biểu cho sự nghiệp văn chương của Ngài.

7. Hòa thượng Như Phước–Giải Tiềm–Huyền Ý

如 福 解 潜 玄 懿 (1891–1951): Chùa Liên Tôn

Hòa thượng Huyền Ý |
Hòa thượng thế danh Võ Trấp, hiệu Đồng Gian, sinh ngày 19 tháng 9 năm Tân Hợi (1891) tại làng Hưng Trị, xã Cát Thắng, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông tú tài Võ Toản và thân mẫu là cụ bà Lê Thị Viện pháp danh Trừng Viện. Xuất thân trong một gia đình khoa bảng nên khi vừa 8 tuổi, Ngài được gia đình cho mời thầy về tận nhà để dạy học, với ước nguyện mai sau Ngài sẽ tiếp nối con đường khoa bảng, vinh hiển như cha, anh. Vì thế Ngài đã sớm làu thông chữ Hán lẫn Quốc

ngữ. Thuở nhỏ Ngài quy y với Hòa thượng Từ Mẫn tại chùa Tịnh Lâm, Phù Cát với pháp danh Trừng Phước.

Ngài thi đỗ bằng Tú tài năm 21 tuổi nhờ vào sức học tinh tấn và sự hỗ trợ của gia đình. Năm 23 tuổi, Ngài tốt nghiệp ngành sư phạm và được bổ ngay học vị Giáo sư.

Thời gian tiếp theo, Ngài vừa dạy học vừa chuyên tâm nghiên cứu kinh tạng. Nhờ uyên thâm Hán học và khả năng nhận thức tốt, Ngài dễ dàng thâm nhập vào tinh hoa Phật pháp. Đồng thời Ngài hướng dẫn gia đình cùng tu, khuyến hóa người chung quanh đến với Phật giáo. Trong quá trình tham cứu nội tạng kinh điển, Ngài đặc biệt chú ý đến bộ sách Long Thơ Tịnh Độ (Hòa thượng Bích Liên–Trí Hải cho mượn). Đó là nhân duyên phát khởi và cũng là nội dung hành hóa được Ngài mang theo suốt cả quãng đời.

Năm Kỷ Tỵ (1929), lúc 38 tuổi, Ngài đến xin xuất gia với Hòa thượng Chơn Giám–Trí Hải, được Hòa thượng ban pháp danh Như Phước, tự Giải Tiềm, hiệu Huyền Ý, nối pháp đời 41 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh.

Tuy xuất gia muộn, nhưng khi còn tại gia Ngài đã nghiên cứu giáo điển, hơn nữa, nhờ được gần gũi với Hòa thượng Trí Hải, nên Ngài sớm tỏ ngộ thiền lý và nhanh chóng trở nên một vị Tăng học hạnh kiêm toàn. Trong giai đoạn này, Ngài đã sáng tác bài thơ nổi tiếng bằng chữ Hán tựa là Đáo liên thành lộ.

Năm Tân Mùi (1931) Hội Nam kỳ nghiên cứu Phật học mời Ngài vào Nam để nhận trọng trách Phó chủ bút tạp chí Từ Bi Âm, cùng điều hành tòa soạn với Hòa thượng Bích Liên.

Nhờ sự hợp lực tâm đắc ấy trong thời gian từ 1932 đến 1938, Ngài đã góp phần đưa tạp chí Từ Bi Âm trở thành một phương tiện truyền bá Phật học uy tín nhất, nổi tiếng nhất thời bấy giờ, góp phần vào công cuộc chấn hưng Phật giáo đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Năm Nhâm Thân (1932), Ngài về lại quê nhà, khai sơn chùa Liên Tôn. Sau đó, Ngài trở vào Nam tiếp tục làm Phó chủ bút báo Từ Bi Âm và danh từ Liên Tôn theo truyền thống miền Trung được dành gọi thay tên Ngài.

Năm Mậu Dần (1938) báo Từ Bi Âm bị đình bản, Ngài về lại quê nhà tiếp tục sự nghiệp hoằng pháp của mình.

Năm Bính Tuất (1946), Ngài kiến lập giới đàn tại chùa Liên Tôn, cung thỉnh Hòa thượng Bổn sư Trí Hải làm Đàn đầu Hòa thượng.

Năm Kỷ Sửu (1949), trong tình hình đất nước đang bước vào giai đoạn quan trọng, Ngài đã hoan hỷ nhận lời mời làm Hội trưởng hội Phật giáo Cứu quốc Liên khu 5.

Trong cương vị mới ấy, Ngài đã được các vị cùng thời hỗ trợ và ủng hộ rất nhiệt tình. Trong ban lãnh đạo Hội có Hòa thượng Phước Hộ và Hòa thượng Trí Nghiêm là hai ủy viên và Hòa thượng Huyền Quang là Tổng thư ký.

Từ đó về sau, Ngài luôn thể hiện tinh thần tiến thủ mang nhiều hình thái cách tân và củng cố nếp sống thiền gia cho Tăng chúng theo tinh thần Phật giáo phát triển. Đáng kể nhất là chủ trương Thiền Tịnh song tu. Kế nữa là việc rộng mở theo giới luật tìm mọi phương cách khả thi để Ni giới có điều kiện thực nhập tiến tu theo đà phát triển, đúng với chủ trương chấn hưng.

Năm Tân Mão (1951), Tỉnh hội Phật giáo Bình Định tổ chức khóa huấn luyện cán sự hành chánh tại xã Cát Thắng, huyện Phù Cát vào ngày 18 tháng giêng. Trong hàng tứ chúng có sự hiện diện của Ngài. Đến ngày 27 tháng giêng, khóa học được bế mạc và theo lời mời của Ngài, toàn thể nhân sự của khóa huấn luyện đều về chùa Liên Tôn thọ trai. Chính trong ngày ấy, Ngài đã thị tịch trước sự hiện diện của đại chúng, hưởng thọ 60 tuổi đời, 22 giới lạp.

Ngoài bài thơ Đáo Liên Thành Lộ, Ngài còn có trước tác và phiên dịch một số tác phẩm như sau:

– Sa–di Luật diễn nghĩa

– A Di Đà kinh diễn nghĩa

– Kim Cang Bát–nhã diễn nghĩa

– Chứng Đạo Ca diễn nghĩa

– Kinh Pháp Bảo Đàn

– Luận về Nhân quả

– Luận về Niết–bàn

– Nghiên cứu duy thức A–lại–da

– Luận về sáu pháp Ba–la–mật

– Luận về Chánh tín–Mê tín

Tiểu thuyết:

– Hiếu nghĩa cảm phẩm

– Tu là cội phúc

Rất tiếc, các tác phẩm này, đáng kể nhất là bài thơ Đáo Liên Thành Lộ, cho đến ngày nay vẫn còn thất lạc chưa tìm được.

8. Hòa thượng Như Hòa–Tâm Ấn

如 和 心 印 (1907–1963): Chùa Hưng Khánh

Hòa thượng Tâm Ấn |
Hòa thượng pháp húy Như Hòa, hiệu Tâm Ấn, nối pháp đời 41 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh. Ngài sinh năm Đinh Mùi (1907) tại thôn Hưng Nghĩa, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Phan Lân, là em của Hòa thượng Chí Bảo. Vì thế, Ngài xuất gia từ nhỏ với Hòa thượng Chơn Hương–Chí Bảo cũng là bác ruột tại Tổ đình Hưng Khánh.
Năm Nhâm Thân (1932), Ngài được hương quyền, bổn tộc cung thỉnh về trú trì Tổ đình Phổ Bảo.

Là người tài đức, học hạnh kiêm ưu, đối xử hành hoạt mau lẹ nên Ngài được các giới hương quyền ủng hộ. Năm Ất Hợi (1935), Ngài tiến hành trùng tu Tổ đình Phổ Bảo và đến năm Canh Thìn (1940), Ngài chuyển hướng chùa từ nam bắc qua đông tây.

Năm Mậu Tý (1948), Hòa thượng Bổn sư viên tịch, Ngài về thọ tang và được cử kế thế trú trì chùa Hưng Khánh. Ngài giao trách nhiệm trú trì Tổ đình Phổ Bảo lại cho trưởng tử là Hòa thượng Bảo An.

Trong suốt thời gian tu học và hành đạo, Ngài chú tâm đến việc trùng tu tôn tạo các chùa trong môn phái bị hư hoại bởi chiến tranh hay sự tàn phá của thời gian. Ngài có công rất lớn trong việc tu chỉnh các tự viện trong môn phái Chúc Thánh tại huyện Tuy Phước nói riêng và tỉnh Bình Định nói chung.

Vào giờ Thân ngày mồng 5 tháng Giêng năm Quý Mão (1963), Hòa thượng viên tịch, hưởng thọ 57 tuổi, bảo tháp được kiến lập trong khuôn viên chùa Hưng Khánh.

9. Hòa thượng Như Huệ–Thanh Nguyên–Hoằng Thông

如 慧 清 源 弘 通 (1894–1972): Chùa Bạch Sa

Hòa thượng Hoằng Thông |
Hòa thượng thế danh Nguyễn Độ, sinh năm Giáp Ngọ (1894) tại thôn An Định, ấp Háo Đức, phủ An Nhơn, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Doanh và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Huân.
Ngài xuất gia từ nhỏ với Hòa thượng Chơn Tâm–Phước Quang tại Tổ đình Sơn Long. Đến tuổi trưởng thành, Ngài được Bổn sư cho thọ Cụ túc giới với pháp danh Như Huệ, tự Thanh Nguyên, hiệu Hoằng Thông, nối pháp đời 41 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh.

Năm Kỷ Mùi (1919), Ngài lập chùa Bạch Sa tại làng Cẩm Thượng, phủ Quy Nhơn.

Năm Tân Mùi (1931), Ngài tập chúng an cư tại chùa Bạch Sa. Năm sau, Nhâm Thân (1932), theo sự thỉnh cầu của ông Võ Chuẩn, huấn đạo tỉnh Kontum, Ngài lên cử hành đại lễ kỳ siêu và đặt đá khai sơn chùa Bác Ái tại Kontum. Sau khi việc kiến

tạo hoàn tất, Ngài trạch cử đệ tử Thị Niệm–Từ Vân làm trú trì tại chùa Bác Ái.

Ngày 19 tháng 12 năm Nhâm Thân (1932), Bảo Đại năm thứ 7, chùa Bạch Sa được phong Sắc tứ và Ngài được Bộ lễ Nam triều sắc phong Tăng cang ban cho Giới đao Độ điệp.

Giới đao và Độ điệp của Hòa thượng Hoằng Thông

Năm Giáp Ngọ (1954), chùa Bạch Sa bị giải tỏa để làm sân bay Quy Nhơn. Vì thế Ngài giao việc trùng kiến lại chùa Bạch Sa cho đệ tử là ngài Thị Niệm–Từ Năng–Giác Nguyên, còn Ngài về đảm nhận trú trì chùa Lộc Hòa tại thôn Tấn Lộc, xã Phước Lộc, thành phố Quy Nhơn. Sau đó, Ngài thiên di tái thiết và đổi tên chùa lại thành Bạch Lộc tự.

Năm Mậu Thân (1968), Giáo hội tỉnh Bình Định khai mở giới đàn tại chùa Long Khánh, Quy Nhơn đã cung thỉnh Hòa thượng chứng minh đàn giới.

Vào ngày mồng 7 tháng Chạp năm Nhâm Tý (1972), Hòa thượng viên tịch tại chùa Bạch Sa, hưởng thọ 79 tuổi. Nhục thân của Ngài được nhập bảo tháp trong khuôn viên chùa Sắc tứ Bạch Sa.

Hòa thượng Hoằng Thông là một trong những vị cao tăng của Phật giáo Bình Định trong thời cận đại. Ngài đã từng giảng dạy tại các trường Hương, trường Kỳ tại tỉnh nhà. Phần lớn chư tăng

tại Bình Định như Hòa thượng Thích Huyền Quang, Thích Bảo An, Thích Đồng Thiện đều thọ pháp với Ngài. Không những thế, Ngài còn được tăng nhân của cố đô Huế kính ngưỡng.

Hòa thượng Bích Phong, trú trì chùa Quy Thiện, Huế đã có bài thơ tặng Ngài như sau:

三 十 年 前 講 席 時

慈 容 一 覩 便 相 知

道 隆 不 愧 為 人 上

德 大 何 妨 與 眾 隨

歸 去 夢 魂 長 耿 耿

重 來 法 體 尚 依 依

個 中 自 信 無 增 减

何 害 前 塵 事 事 非

佛 暦 二 千 五 百 二 年 戊 戌 孟 春 月 順 化 水 月 主 人 碧 峯 恭 贈

Tam thập niên tiền giảng tịch thì

Từ dung nhất đổ tiện tương tri

Đạo long bất quý vi nhân thượng

Đức đại hà phương dữ chúng tùy

Quy khứ mộng hồn trường cảnh cảnh

Trùng lai pháp thể thượng y y

Cá trung tự tín vô tăng giảm

Hà hại tiền trần sự sự phi.

Tạm dịch:

Ba mươi năm trước trên tòa giảng

Trông thấy từ dung đã biết ngay

Đức lớn chúng trung nào kẻ sánh

Đạo cao thiên hạ mấy ai tày

Mộng hồn qua lại y thiên nhỉ!

Pháp thể quay về sáng rỡ thay!

Tự tín vốn không tăng với giảm

Tiền trần thây mặc thị phi bày.

Phật lịch 2502, Mậu Tuất (1958) tháng mạnh xuân, Thuận Hóa Thủy nguyệt chủ nhân Bích Phong cung tặng.

(Kim Tâm – Thích Hạnh Niệm kính dịch)

Đồng thời, thiền sư Mật Nguyện cũng đã có lời tán dương Ngài qua bài thơ như sau:

未 得 圓 融 脫 两 間

高 蒙 過 贈 意 難 安

塵 心 欲 答 情 深 契

努 力 勤 修 性 寳 藏

敬 禮 恩 師 無 量 壽

包 含 法 界 有 祿 傳

一 朝 密 願 功 成 满

大 定 楞 嚴 道 共 完

佛 暦 二 千 五 百 四 年 润 六 月 初 三 日 春 京 竹 林 晚 生 雲 澤 密 願 合 十

Vị đắc viên dung thoát lưỡng gian

Cao mông quá tặng ý nan an

Trần tâm dục đáp tình thâm khế

Nỗ lực cần tu tánh bảo tàng

Kính lễ ân sư vô lượng thọ

Bao hàm pháp giới hữu lộc truyền

Nhất triêu Mật Nguyện công thành mãn

Đại định Lăng Nghiêm đạo cộng hoàn.

Tạm dịch:

Chưa được viên dung vượt có không

Lại mong quá tặng chẳng an lòng

Tâm trần ước báo tình thâm khế

Sức mọn cần tu tánh bảo tàng

Thọ lượng vô cương con kính nguyện

Lộc hàm pháp giới đức từ ban

Một mai Mật Nguyện công thành mãn

Đại định Lăng Nghiêm đạo sánh hàng.

Phật lịch 2504 ngày mồng 3 tháng 6 nhuận. Xuân Kinh Trúc Lâm vãng sinh Vân Trạch Mật Nguyện kính vái.

(Kim Tâm – Thích Hạnh Niệm kính dịch)

Ngoài những vần thơ do các vị cao tăng ở Huế cung tặng, Ngài còn có tài thi phú trác tuyệt, điều này được thể hiện qua bài thơ họa(56)như sau:

白 璧 無 瑕 本 自 然

沙 門 静 省 如 单 傳

眉 毫 朗 照 光 心 地

面 色 生 輝 透 性 天

儼 坐 塵 中 禪 慧 劔

端 居 界 内 駕 慈 船

才 高 德 重 冲 牛 斗

戒 行 精 嚴 映 月 圓

大 德 僧 剛 覆 和

Bạch bích vô hà bổn tự nhiên

Sa môn tịch tĩnh như đơn truyền

Mi mao lãng chiếu quang tâm địa

Diện sắc sanh huy thấu tánh thiên

Nghiễm tọa trần trung thiền tuệ kiếm

Đoan cư giới nội giá từ thuyền

Tài cao đức trọng xung ngưu đẩu

Giới hạnh tinh nghiêm ánh nguyệt viên.

(Đại Đức Tăng cang phúc họa)

———

(56) Trong đợt nghiên cứu điền dã tại chùa Bạch Lộc, Quy Nhơn vào ngày 7 tháng 12 năm 2008, chúng tôi tìm được những bài thơ này. Tuy nhiên, bài thơ xướng thì chúng tôi không tìm thấy, chỉ tìm được bài thơ họa này mà thôi.

Tạm dịch:

Ngọc trắng không tỳ vốn bản nhiên

Sa – môn tịch tĩnh tự nhiên truyền

Bạch hào xán lạn ngời tâm địa

Sắc diện tươi nhuần hiển tánh thiên

Kiếm tuệ khéo cầm chơi khắp chốn

Thuyền từ vững lái dạo quanh miền

Đức tài trác việt người khôn sánh

Như ánh trăng rằm–giới hạnh viên

(Kim Tâm – Thích Hạnh Niệm kính dịch)

10. Hòa thượng Chơn Phước–Đạo Thông–Huệ Pháp

眞 福 道 通 慧 法 (1887–1975): ): Chùa Minh Tịnh

Hòa thượng Huệ Pháp |
Hòa thượng thế danh Nguyễn Lộ, sinh ngày 13 tháng 8 năm Đinh Hợi (1887) tại thôn Bồ Đề, xã Đức Quang, nay là xã Đức Nhuận, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Vĩnh, một bậc túc nho đương thời và thân mẫu là cụ bà Lê Thị Long.
Thiếu thời Ngài học chữ nho với thân phụ. Ngài thường được cụ bà dắt đi chùa Cảnh Tiên gần nhà để lễ Phật và nghe Đại lão Hòa thượng Hoằng Thanh giảng đạo. Năm Kỷ Dậu (1909), lúc 22 tuổi Ngài xin phép song thân cho xuất gia với Hòa

thượng Hoằng Thanh tại chùa Cảnh Tiên, được Bổn sư cho thọ giới Sa–di và ban pháp danh Chơn Phước.

Năm Tân Hợi (1911), Ngài được Bổn sư cho đăng đàn thọ Cụ túc giới tại giới đàn Tổ đình Thiên Ấn và là Thủ khoa Sa–di tại giới đàn này. Năm ấy Ngài 24 tuổi, được truyền Tổ ấn với pháp tự Đạo Thông, đạo hiệu Huệ Pháp, nối pháp đời 40 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 7 pháp phái Chúc Thánh.

Năm Giáp Dần (1914), Ngài xin phép Bổn sư cho vào Bình Định để tham học với Quốc sư Phước Huệ và Pháp sư Phổ Huệ. Duyên lành đã đến, Ngài gặp hai Phật tử Trừng Quế, Trừng Quy cúng cho Ngài một thảo am tại đồi cát ở khu 6, thành phố Quy Nhơn để tu học và đến năm 1918, Ngài kiến tạo thành chùa Minh Tịnh.

Năm Đinh Tỵ (1917), Ngài được chư sơn thỉnh làm Đệ nhất tôn chứng Giới đàn chùa Trường Giác, Tuy Phước, Bình Định. Năm Giáp Tý (1924), Ngài được cung thỉnh làm Giáo thọ A–xà–lê tại Giới đàn chùa Linh Phong, Phù Cát, Bình Định. Đến năm Ất Sửu (1925), Giới đàn chùa Phước Quang, Quảng Ngãi cung thỉnh Ngài làm Yết–ma A–xà–lê.

Năm Đinh Mão (1927), Ngài được thỉnh làm Chánh Ký trường Hương chùa Long Khánh, Quy Nhơn, kiêm Giáo thọ sư.

Năm Nhâm Ngọ (1942), Ngài được cung thỉnh làm Yết–ma A–xà–lê trong Đại giới đàn chùa Thiên Đức, huyện Tuy Phước.

Năm Giáp Thân (1944), Bảo Đại năm thứ 19, Ngài được triều đình Huế sắc chỉ khâm ban Đạo điệp Tăng cang và Sắc tứ chùa Minh Tịnh.

Năm Ất Dậu (1945), hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Ngài tham gia mặt trận kháng chiến và được bầu làm Chủ tịch Hội Phật giáo Cứu quốc tỉnh Bình Định.

Năm Đinh Hợi (1947), Ngài được cung thỉnh làm Chứng minh giới đàn chùa Thiên Bình, An Nhơn, Bình Định.

Năm Đinh Dậu (1957), tại Đại giới đàn chùa Nghĩa Phương, Nha Trang, Ngài được cung thỉnh làm Hòa thượng Đàn đầu truyền giới. Cùng năm, Hội Phật giáo Tịnh độ tông thỉnh Ngài vào ngôi vị Chứng minh đại đạo sư Trung phần.

Năm Kỷ Hợi (1959), Hội Phật giáo Cổ truyền Lục Hòa Tăng và Lục Hòa Phật tử thỉnh Ngài làm Chứng minh đạo sư Trung phần.

Năm Nhâm Dần (1962), chư sơn thiền đức tỉnh Bình Định tổ chức Đại giới đàn tại Tổ đình Minh Tịnh, cung thỉnh Ngài làm Hòa thượng Đàn đầu truyền giới.

Ngài viên tịch ngày 11 tháng 11 năm Ất Mão (1975), thế thọ 89 năm, đạo thọ 65 hạ lạp.

11. Hòa thượng Như Đăng–Giải Chiếu–Trí Độ

如 燈 解 照 智 度 (1894–1979): Chùa Quán Sứ

Pháp sư Trí Độ |
Hòa thượng thế danh Lê Kim Ba, sinh ngày 15 tháng 12 năm Giáp Ngọ (1894) tại thôn Phổ Trạch, xã Kỳ Sơn, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định.
Lúc thiếu thời Ngài học chữ Nho và năm 18 tuổi học trường sư phạm. Nhờ có sở học rất uyên thâm, thêm lòng mến mộ đạo Phật, Ngài đi sâu vào nghiên cứu giáo lý và trở thành một vị học Phật lỗi lạc.
Năm Canh Thân (1920), Ngài bắt đầu giảng dạy Phật pháp tại Bình Định và là một trong những yếu nhân trong phong trào chấn hưng Phật giáo tại tỉnh nhà.

Năm Tân Mùi (1931), Ngài vào Sài–gòn, cùng với một số Cao tăng sáng lập và xuất bản tạp chí Từ Bi Âm.

Năm Ất Hợi (1935), Ngài được mời làm Đốc giáo và giảng dạy tại trường An Nam Phật học tại chùa Báo Quốc, Huế. Năm Canh Thìn (1940), Ngài trở vào Bình Định, xin xuất gia làm đệ tử của Hòa thượng Trí Hải chùa Bích Liên được ban pháp danh Như Đăng, tự Giải Chiếu nối pháp đời 41 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh. Sau đó Ngài theo thọ học với Hòa

thượng Phước Huệ chùa Thập Tháp. Năm Tân Tỵ (1941), Ngài thọ tam đàn Cụ túc với Hòa thượng Đắc Quang chùa Quốc Ân, Huế, đắc pháp hiệu Trí Độ đại sư.

Ngài tham gia phong trào Phật giáo Cứu quốc từ năm 1945, và thường cổ vũ Tăng ni Phật tử cùng lo việc cứu nước. Năm 1946, Hội Bắc kỳ Phật giáo mời Ngài ra mở trường tại chùa Quán Sứ, Hà Nội.

Năm Canh Dần (1950), Ngài được bầu làm Ủy viên Ủy ban Liên Việt tại Thanh Hóa và năm Quý Tỵ (1953) được chỉ định làm Ủy viên Ủy ban Việt Nam Bảo vệ Hòa bình Thế giới.

Năm Giáp Ngọ (1954), hòa bình lập lại ở miền Bắc, Ngài trở về trụ tại tùng lâm Quán Sứ, tích cực vận động Tăng ni Phật tử các tỉnh miền Bắc để thành lập một tổ chức Phật giáo Thống Nhất.

Tháng 3 năm Mậu Tuất (1958), cơ duyên đã hội đủ, Hội Phật giáo Thống nhất được thành lập, Ngài được tiến cử vào Ban lãnh đạo Trung ương và được bầu làm Hội trưởng từ đó và các kỳ đại hội về sau. Trong cương vị Hội trưởng, Ngài xin chính phủ mở nhiều lớp học ngắn hạn để đào tạo cấp tốc một số giảng sư nòng cốt cho các tỉnh, thành. Những lớp ngắn hạn này đều do Ngài trực tiếp tổ chức hướng dẫn và mời những Hòa thượng danh tiếng khác tham gia giảng dạy.

Năm 1968–1969, Ngài tổ chức lớp chuyên nghiên cứu Duy thức và Bách pháp minh môn luận. Đến năm 1970, Ngài mở trường Tu học Phật pháp Trung ương tại chùa Quảng Bá, Hà Nội. Hai năm sau, Ngài mở trường Trung Tiểu học Phật pháp Trung ương (1972–1974), rồi lớp chuyên về “Nhị khóa hiệp giải” (năm 1974–1975).

Năm 1976, Ngài về Bình Định thăm quê, thăm các chốn Tổ đình, nơi Ngài đã xuất gia đầu Phật, cùng những nơi Ngài đã từng khai tràng thuyết pháp năm nào.

Những năm cuối của thập kỷ 70, tuy tuổi cao, sức khỏe giảm sút, nhưng Ngài vẫn minh mẫn và luôn quan tâm đến việc hoằng pháp lợi sinh. Sau khóa lễ chiều ngày 24 tháng 10 năm 1979, tức ngày 4 tháng 11 năm Kỷ Mùi, Ngài gọi thị giả đưa lên chánh điện chùa Quán Sứ lễ Phật và đi quanh chùa thăm các cơ sở Phật sự cùng Tăng chúng trụ xứ, rồi trở về phòng ngồi đọc sách như

thường lệ. Thế rồi Hòa thượng an nhiên thị tịch ngay tại tòa đọc, hưởng thọ 85 tuổi với 47 năm hoằng dương đạo pháp. Về trước tác, Ngài đã viết nhiều bài nghiên cứu có giá trị trong tạp chí Từ Bi Âm như:

– Luận về sóng thức (Duy thức)

– Pháp lạy hồng danh sám (Giáo lý)

Các kinh sách và tài liệu do Ngài dịch và viết rất nhiều, song vì đất nước chiến tranh, chưa có điều kiện xuất bản như:

– Bách pháp minh môn luận

– Nhân minh nhập chính lý luận

– Phật pháp khái luận

– Toát yếu lịch sử Phật giáo Việt Nam

– Bát–nhã tâm kinh

– Nhân minh khái yếu

– Nhân minh học giải thích

12. Hòa thượng Như Từ–Tâm Đạt

如 慈 心 達 (1907–1979): Chùa Thiên Bình

Hòa thượng Tâm Đạt |
Hòa thượng thế danh Nguyễn Giốc, sinh năm Đinh Mùi (1907) tại làng Trung Lý, xã Nhơn Phong, huyện Nhơn An, tỉnh Bình Định. Năm 14 tuổi, Ngài xuất gia với tổ Chơn Dụng–Quang Phước tại chùa Thiên Bình. Ngài được Bổn sư ban cho pháp danh Như Từ, nối pháp đời 41 tông Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh.
Năm Quý Hợi (1923), Hòa thượng Bổn sư viên tịch, Ngài về chùa Nhạn Sơn y chỉ Hòa thượng Chơn Huệ–Chí Mẫn để tu học. Năm Đinh Mão (1927), khi tuổi vừa đôi mươi,

Ngài được Hòa thượng Chí Mẫn cho đăng đàn thọ giới Cụ túc tại chùa Nhạn Sơn do ngài Chí Mẫn làm Đàn đầu và ban cho đạo hiệu Tâm Đạt. Đồng thời, Ngài được cử về kế nghiệp Bổn sư trú trì chùa Thiên Bình. Từ đây, đời Ngài gắn liền với chốn Tổ cho đến ngày viên tịch.

Năm Canh Ngọ (1930), Ngài khởi công đại trùng tu chùa Thiên Bình và hai năm sau công việc mới hoàn tất. Từ đó, đạo phong của Ngài tỏa rạng nên vào năm Canh Thìn (1940) chùa Thiên Bình được triều đình ban Sắc tứ.

Năm Đinh Hợi (1947), Ngài khai đại giới đàn tại chùa Thiên Bình và được cung thỉnh làm Đàn đầu Hòa thượng.

Năm Nhâm Thìn (1952), Ngài tiếp tục mở giới đàn tại chùa Thiên Bình, cung thỉnh Hòa thượng Huệ Chiếu – trú trì chùa Thập Tháp làm Đàn đầu Hòa thượng, Hòa thượng Phước Hộ chùa Từ Quang, Phú Yên làm Yết–ma và Ngài làm Giáo thọ kiêm Hóa chủ.

Năm Đinh Mùi (1967), khi tuổi vừa lục tuần, Ngài trao quyền trú trì cho đệ tử là Thượng tọa Thích Liễu Không. Từ đó, Ngài lui về sự tịnh tu để làm biểu chứng cho các đàn hậu học về sau.

Ngài có công khai sáng các chùa Thiên Ân ở tại xã Hữu Pháp huyện Phù Cát; chùa Thiên Long tại Huỳnh Giảng, Tuy Phước; chùa Thiên Xá tại huyện Phù Cát v.v...

Vào ngày 29 tháng 11 năm Kỷ Mùi (1979), Hòa thượng thị tịch, thọ thế 73 tuổi. Bảo tháp lưu giữ nhục thân Ngài được môn đồ kiến lập trong khuôn viên Tổ đình Thiên Bình.

13. Hòa thượng Thị Công–Trí An–Đồng Thiện

是 功 智 安 同 善 (1922–2001): Tu viện Nguyên Thiều

Hòa thượng thế danh Trần Đình Hiếu, sinh năm Nhâm Tuất (08/4/1922) tại thôn Vạn Hòa, xã Ân Hảo, huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Trần Văn Duệ pháp danh Thị Hộ và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Long pháp danh Thị Kính.

Năm lên 9 tuổi, Ngài thọ Tam quy Ngũ giới với Hòa thượng Như Từ–Tâm Đạt với pháp danh là Thị Công tại chùa Thanh Sơn, thôn Thanh Lương, xã Ân Tín, huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định.

Năm Quý Dậu (1933), Hòa thượng xuất gia đầu sư tại chùa Thanh Sơn với ngài Thị Thường–Chánh Nguyên được ban pháp danh Đồng Thiện. Theo học với Bổn sư chẳng được bao lâu, Hòa

thượng được Bổn sư bố trí vào huyện An Nhơn để tiếp tục thế học và Phật học. Trong thời gian này, Hòa thượng được sự giám hộ của ngài Tâm Đạt tại Tổ đình Thiên Bình.

Năm Đinh Sửu (1937), Hòa thượng thọ Sa–di giới tại giới đàn Tổ đình Tịnh Lâm huyện Phù Cát, Bình Định do Hòa thượng Huyền Giác làm Đàn đầu.
Năm Nhâm Ngọ (1942), Ngài thọ Cụ túc giới tại Tổ đình Hưng Khánh huyện Tuy Phước, do Hòa thượng Chơn Hương–Chí Bảo làm Đàn đầu. Vì không về đảnh lễ Bổn sư thế độ, Ngài tác pháp với Hòa thượng Tâm Đạt tại Tổ đình Thiên Bình để y chỉ cầu thọ Đại giới. Sau khi đắc pháp, Hòa thượng được ngài Tâm Đạt ấn chứng với pháp danh Thị Công, hiệu Trí An. Như vậy Hòa thượng

Hòa thượng Đồng Thiện

chính thức nối thừa dòng pháp Lâm Tế đời 42, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh. Tuy nhiên, để tỏ lòng hoài niệm ân đức của Bổn sư thế độ, Ngài lấy pháp danh Đồng Thiện làm pháp hiệu lưu thông.

Từ năm 1943 đến năm 1954, Ngài theo học Phật pháp với chư vị cao đức trong địa phận của huyện An Nhơn, Tuy Phước, thường xuyên tham vấn lưu học tại các Tổ đình Hưng Long, Thanh Quang tại An Nhơn, Tổ đình Thiên Đức huyện Tuy Phước và nhiều tự viện khác trong tỉnh. Ngài tham gia tổ chức tập thể “Tăng chúng lục hòa” để thực hiện tinh thần “Thượng cầu hạ hóa” sinh hoạt tại Tổ đình Tịnh Liên, thị trấn Bình Định.

Từ năm 1954 đến năm 1958, Hòa thượng theo học lớp Tăng ở Học Đường Trung Việt tại chùa Long Sơn thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa do Tổng hội Phật giáo Trung phần điều hành.

Năm Mậu Tuất (1958), Hòa thượng cùng chư vị tôn túc thành lập tu viện Nguyên Thiều để làm trung tâm đào tạo Tăng tài cho Phật giáo tỉnh nhà.

Năm Kỷ Dậu (1969), Hòa thượng được chính thức công cử làm Đệ nhất trú trì tu viện Nguyên Thiều. Từ đó, Hòa thượng phụng hành hoài bão lấy công hạnh hoằng pháp lợi sanh làm sự nghiệp, đem hết tâm lực duy trì và khuếch trương cơ sở Tu Viện cho đến ngày viên tịch.

Trong thời gian này, Hòa thượng chú trọng đến việc giáo dục học Tăng và ít quan tâm đến việc thế độ đệ tử. Mãi đến cuối đời Ngài mới thâu nhận đồ chúng để có nhân sự duy trì cở sở Tu Viện. Hiện tại đồ chúng Hòa thượng thâu nạp lên đến số vài mươi nhưng hầu hết đều còn ngây thơ nhỏ dại, môn hạ trưởng thành được Hòa thượng giáo dưỡng thâm niên hiện còn có 4 vị, đó là Thích Trí Biện (Quảng Bửu), Thích Minh Hạnh (Đồng Luận), Thích Minh Tuấn (Thị Anh), Thích Minh Dung (Thị Viên).

Vào ngày 3 tháng 8 năm Tân Tỵ, nhằm ngày 19/09/2001, Hòa thượng viên tịch sau một thời gian lâm bệnh, thọ thế 80 năm, tăng lạp 58 tuổi.

14. Hòa thượng Như An–Giải Hòa–Huyền Quang

如 安 解 和 玄 光 (1920–2008): Tu viện Nguyên Thiều

Hòa thượng Huyền Quang |
Hòa thượng thế danh Lê Đình Nhàn, sinh ngày mồng 8 tháng 8 năm Canh Thân (19–9–1920) tại thôn Háo Đức, xã Nhơn An, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Lê Vỵ pháp danh Như Hương và thân mẫu là cụ bà Ngô Thị Tư pháp danh Như Tâm.
Năm Ất Hợi (1935), Ngài xuất gia với Hòa thượng Chơn Đạo–Chí Tâm tại chùa Vĩnh Khánh. Cũng trong năm này, Ngài thọ Sa–di với pháp danh Như An, tự Giải Hòa nối pháp đời 41 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 8 pháp phái Chúc Thánh. Tháng 9 năm 1935 Hòa

thượng Bổn sư viên tịch, nên Ngài đến cầu pháp tu học với Hòa thượng Trí Hải tại chùa Bích Liên.

Năm Đinh Sửu (1937), với học hạnh kiêm ưu, tài trí vượt chúng nên Ngài được Hòa thượng Bích Liên và Hội đồng Thập sư đặc cách cho thọ Cụ túc giới tại trường hương Hưng Khánh do Hòa thượng Chơn Hương–Chí Bảo làm Đàn đầu. Sau khi đắc giới, Ngài được Hòa thượng Trí Hải phú pháp hiệu Huyền Quang, pháp danh Ngọc Tân, pháp tự Tịnh Bạch, lúc bấy giờ Ngài vừa tròn 18 tuổi. Bắt đầu từ đó Ngài lấy pháp hiệu Thích Huyền Quang làm danh xưng phổ thông.

Năm 1938–1945, Ngài theo học tại Phật học đường Lưỡng Xuyên, tỉnh Trà Vinh. Sau khi học xong Ngài ra Huế học với Hòa thượng Trí Độ tại Phật học đường chùa Báo Quốc.

Tháng 8 năm 1945, Ngài tham gia kháng chiến chống Pháp và thành lập Phật giáo Cứu quốc Liên khu 5, giữ chức vụ Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký. Năm 1951 vì chống đối chính sách can thiệp vào nội bộ Phật giáo của Việt Minh nên ngài đã bị bắt và an trí ở Phù Mỹ, rồi Sơn Tịnh, tỉnh Quãng Ngãi, cho đến ngày 20/7/1954 Ngài mới được thả tự do.

Từ năm 1955 đến 1957, Ngài được thỉnh cử làm Giám đốc Phật học đường Long Sơn, Nha Trang. Do sự phát triển, từ năm 1957, Phật học đường Long Sơn, Nha Trang và Phật học đường Báo Quốc, Huế hợp nhất thành Phật học viện Trung phần Hải Đức, Nha Trang.

Năm Mậu Tuất (1958), Ngài cùng với chư Tăng Bình Định khai sơn Tu Viện Nguyên Thiều và thành lập Phật học viện Nguyên Thiều. Từ đó, Ngài giữ vai trò Giám viện cho đến cuối đời.

Năm Nhâm Dần (1962), Ngài làm phó Hội trưởng Hội Phật học Trung phần kiêm Hội trưởng Hội Phật giáo Thừa Thiên, Huế.

Năm Quý Mão (1963), Ngài tham gia cuộc vận động cho quyền bình đẳng tôn giáo dưới chế độ của Tổng thống Ngô Đình Diệm và đòi hỏi yêu sách xóa bỏ Dụ số 10. Lúc bấy giờ Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo ra đời, Ngài làm Tổng thư ký kiêm trưởng khối soạn tài liệu đấu tranh. Ngày 20 tháng 8, Ngài cùng bị bắt với chư tôn đức, mãi đến ngày 01/11/1963 mới được thả tự do. Năm Giáp Thìn (1964), GHPGVNTN ra đời, Ngài được cung thỉnh vào chức vụ Tổng thư ký Viện hóa đạo kiêm Tổng vụ trưởng Tổng vụ Cư sĩ.

Năm Canh Tuất (1970), Ngài đại diện Viện hóa đạo tham dự Đại hội các Tôn giáo Thế giới vì hòa bình lần thứ nhất tại Nhật

Bản. Năm 1972, Ngài tham dự Đại hội Hội đồng Tôn giáo Thế giới tại Geneve, Thụy Sỹ.

Đại hội kỳ VI của GHPGVNTN, tổ chức vào ngày 27/12/1974, Ngài được cung thỉnh vào chức vụ Phó viện trưởng Viện hóa đạo.

Hòa thượng Huyền Quang là một trong những nhà lãnh đạo Phật giáo tài ba lỗi lạc của Phật giáo Việt Nam thời cận đại. Đặc biệt, Ngài có trí nhớ hơn người và khả năng hành chánh siêu việt khiến các chính khách của bao chế độ phải nể phục. Là một người yêu chuộng hòa bình, luôn đấu tranh vì sự tự do bình đẳng của tôn giáo nên gần như suốt cả cuộc đời Ngài luôn bị tù tội cầm cố. Trong những tháng ngày bị an trí tại Quảng Ngãi, Hòa thượng đã có cơ duyên đọc hết bộ Đại Tạng Kinh bằng Hán tạng. Đây là một điều hy hữu mà không phải vị tôn đức nào cũng làm được. Đồng thời, Ngài đã phiên dịch, biên soạn một số tác phẩm sau:

– Thiền môn chánh độ

– Sư tăng và thế nhân

– Nghi cúng chư Tổ và chư vị Cao tăng

– Đạo tràng công văn tân soạn

– Thiếu thất lục môn

– Phật pháp hàm thụ

– Pháp sự khoa nghi

– Nghi thức cúng giao thừa

– Phật pháp áp dụng trong đời sống hằng ngày v.v...

Hòa thượng viên tịch vào ngày mồng 3 tháng 6 năm Mậu Tý (5/7/2008), tại phương trượng Tu viện Nguyên Thiều, tỉnh Bình Định, trụ thế 89 năm và 69 hạ lạp.

15. Hòa thượng Thị Huệ–Hạnh Giải–Bảo An

是 慧 行 解 寶 安: Chùa Phổ Bảo

Hòa thượng Bảo An |
Hòa thượng thế danh Lê Bảo An, sinh năm Giáp Dần (1914) tại thôn Tịnh Bình, xã Nhơn Hạnh, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Lê Phúng, pháp danh Như Kinh; thân mẫu cụ bà Từ Thị Hữu, pháp danh Như Bằng; đức mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Cơ, pháp danh Như Duyên.
Năm Bính Dần (1926), do nhân duyên nhiều đời nên Ngài đến Tổ đình Hưng Khánh thuộc thôn Hưng Nghĩa, xã Phước Nghĩa, huyện Tuy Phước, Bình Định xin đầu sư với Hòa thượng Chơn Hương–Chí Bảo; nhưng bấy giờ, ngài

Chí Bảo vì tuổi đã cao, nên chỉ định đệ tử mình là Như Hòa–Tâm Ấn làm Bổn sư cho Ngài.

Năm Tân Mùi (1931), Hòa thượng thọ Sa–di giới tại Giới đàn Trường kỳ Phước Sơn, Bồng Sơn, do Hòa thượng Tường Quang (ngài Cam Lồ) làm Đàn đầu, ngài Chí Bảo Chứng minh đạo sư, ngài Bích Liên làm Tuyên luật sư. Ngài được Bổn sư ban cho pháp danh Thị Huệ, tự Hạnh Giải, nối pháp đời 42, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh.

Năm Nhâm Thân (1932), Ngài Tâm Ấn được hương quyền tộc thuộc cùng bổn đạo cung thỉnh về trú trì Tổ đình Phổ Bảo. Hòa thượng theo Bổn sư về chùa Phổ Bảo để phụ giúp trông coi việc chùa. Với tâm tinh cần không quản ngại khó khăn cực nhọc, mọi công việc do ngài Tâm Ấn giao phó, Hòa thượng đều cố gắng chu toàn nên được Bổn sư tin tưởng thương mến.

Năm Mậu Dần (1938), vì tuổi cao sức yếu nên ngài Chí Bảo đặc cử ngài Tâm Ấn trực tiếp đảm nhận công việc điều hành Phật sự tại Tổ đình Hưng Khánh. Cùng năm đó, Phật học đường

Long Khánh do hội Phật học Bình Định tổ chức tại chùa Long Khánh, Quy Nhơn, Hòa thượng được Bổn sư giới thiệu theo học dưới sự chỉ dạy của Quốc sư Phước Huệ.

Năm Canh Thìn (1940), ngài Trí Độ – bấy giờ đang là Giám đốc Trường An Nam Phật học từ Huế về Bình Định, xin phép ngài Tâm Ấn để đưa Hòa thượng ra Huế tham học. Cơ duyên đã đến, Hòa thượng theo gót ngài Trí Độ ra Trường An Nam Phật học tại chùa Trúc Lâm, Huế tiếp tục nâng cao kiến thức Phật học. Đồng học với Hoà Thượng có các ngài: Hòa thượng Thích Trí Quang, Hòa thượng Thích Thiện Siêu, Hòa thượng Thích Thiện Minh, Hòa thượng Thích Huyền Quang, Hòa thượng Thích Phước Trí, Hòa thượng Thích Tâm Hoàn.

Năm Nhâm Ngọ (1942), Đại giới đàn được tổ chức tại Tổ đình Hưng Khánh do ngài Chơn Hương hiệu Chí Bảo làm Hòa thượng Đàn đầu. Nhận biết cơ duyên đã đủ, ngài Tâm Ấn cho phép Hòa thượng đăng đàn thọ Cụ túc giới, chính thức nhận y bát, bước lên giới phẩm Tỳ–kheo với pháp hiệu Bảo An.

Năm Quý Mùi (1943), chính trường trong nước có nhiều thay đổi, Trường An Nam Phật học phải tạm thời đóng cửa, Hòa thượng trở về Tổ đình Phổ Bảo tiếp tục phụ giúp Bổn sư trong công việc trùng kiến già–lam, cũng như đảm trách những Phật sự ở tỉnh nhà. Việc theo học tại Trường An Nam Phật học của Hòa thượng bị gián đoạn kể từ đó.

Năm Đinh Hợi (1947), hưởng ứng lời kêu gọi của uỷ ban hành chánh kháng chiến Nam Trung bộ, Hội Thanh niên Cứu quốc, Hòa thượng cùng chư sơn lúc bấy giờ khởi xướng và sáng lập Đoàn Thanh niên Tăng sĩ Bình Định. Tổ chức này bấy giờ hoạt động nằm trong bí mật, Chủ tịch là Hòa thượng Thích Giác Tánh, Hòa thượng được cử làm Phó chủ tịch, cùng với Hòa thượng Thích Huyền Quang và Hòa thượng Thích Tâm Hoàn làm Thư ký và Giáo thọ.

Năm Mậu Tý (1948), Hòa thượng Chí Bảo viên tịch, ngài Tâm Ấn về thừa kế Tổ nghiệp tại Hưng Khánh. Hòa thượng được Bổn sư trạch cử làm trú trì Tổ đình Phổ Bảo.

Năm Kỷ Sửu (1949), Hòa thượng được cử làm Hội trưởng Hội Phật giáo Tuy Phước. Cùng năm này, Hòa thượng cùng chư tôn đức trong tỉnh đứng ra cổ động thành lập chúng Lục Hòa tỉnh Bình Định, và Hòa thượng được mời giữ chức vụ Chúng trưởng huyện Tuy Phước (năm 1951).

Năm Nhâm Thìn (1952), Hòa thượng được mời làm Cố vấn đoàn chúng A–nan.

Sau hiệp định Genève, Hòa thượng vẫn tiếp tục được cử làm Hội trưởng Hội Phật giáo huyện Tuy Phước.

Năm Mậu Tuất (1958), dù phải đảm trách khá nhiều phật sự của Giáo hội, dù phải lo chu toàn mọi việc tiếp Tăng độ chúng trong chùa giữa thời buổi khó khăn của cuộc chiến, song Hòa thượng vẫn cùng chư tôn đức trong tỉnh, như Hòa thượng Thích Huyền Quang, Thích Tâm Hoàn,Thích Đồng Thiện, Thích Đỗng Quán v.v... cùng chung bắt tay nhau đứng ra sáng lập Tu viện Nguyên Thiều, dùng làm cơ sở “Bồi dục Tăng tài” cho tỉnh nhà và Giáo hội. Buổi đầu Phật học viện Nguyên Thiều ra đời, Hòa thượng được bầu làm Phó Ban Quản trị khóa I (năm 1960).

Năm Quý Mão (1963), ngài Tâm Ấn viên tịch, Hòa thượng được tín đồ cung thỉnh về giữ trách vụ trú trì chùa Hưng Khánh. Từ đó “một cảnh hai quê”, Hòa thượng đảm trách điều hành và chu toàn mọi Phật sự ở cả hai ngôi Tổ đình Phổ Bảo và Hưng Khánh.

Năm Giáp Thìn (1964), Hòa thượng trùng kiến lại toàn bộ chùa Hưng Khánh một cách quy mô và khang trang như ngày nay. Cùng năm đó, chính trường trong nước gặp nhiều biến cố, cuộc chiến ở miền Trung Việt Nam ngày một trở nên khốc liệt. Trước tình hình đó, Hòa thượng nhận lãnh trách nhiệm dẫn dắt những Tăng sinh đang tu học tại Phật học viện Nguyên Thiều thời bấy giờ vào Sài–gòn lánh nạn. Tại Sài–gòn, Hòa thượng được tín đồ cung thỉnh nhận chức trú trì Niệm Phật Đường ấp Tây Ba, Phú Nhuận. Cuối năm đó, Hòa thượng xây dựng khang trang lại ngôi Niệm Phật Đường này và cải hiệu thành Giác Uyển tự.

Cùng năm, GHPGVNTN tỉnh Bình Định thành lập, Ngài được mời làm Đặc ủy nghi lễ của Giáo hội.