Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trọn bộ)

22. Địa ngục

22/1. Truyện tích của Pc 306

Âm mưu hại Phật …… 554

22/2. Truyện tích của Pc 307

Tự ăn trái ác …… 556

22/3. Truyện tích của Pc 308

Tỷ kheo mà giả bộ đã chứng ngộ thánh quả …… 557

22/4. Truyện tích các Pc 309-310

Chàng trai được lắm cô gái luyến ái …… 558

22/5. Truyện tích các Pc 311-313

Tỷ kheo mà ngoan cố …… 559

22/6. Truyện tích của Pc 314

Bà chủ ganh tớ gái …… 559

22/7. Truyện tích của Pc 315

Tỷ kheo cầu phước …… 560

22/8. Truyện tích các Pc 316-317

Sự lầm lẫn của ngoại đạo Khỏa thân …… 561

22/9. Truyện tích các Pc 318-319

Trẻ con đến với Phật …… 562

22/1
Truyện tích của Pc 306
Âm mưu hại Phật

Đệ tử của Phật ngày càng thêm, tín đồ ngoại đạo ngày càng bớt. Những vinh dự họ có trước đây nay không còn dồi dào. Dân chúng hầu như không biết họ còn hay mất. Đó là những lý do làm cho họ rất ghét Phật. Họ sợ không tái phá hoại danh dự của Phật thì sự việc ngày càng bất lợi cho họ. Họ gọi cô Sundari đến, bảo, cô gái trẻ, đẹp, thông minh ơi, chúng ta muốn con phá nát danh dự của Phật. Con hãy giả tạo cho người biết những dấu hiệu con tư thông với Phật. Việc này xảy ra thì cái chữ Phật tự quét mất đất. Phật tử sẽ bỏ ông mà theo ta. Hãy lợi dụng sắc đẹp của con, con ơi ! Hãy mưu mô cho khéo, nghe con ! Sau sự thuyết phục ấy, Sundari chiều tối hay đi về phía lâm viên Cấp cô độc. Ai hỏi đi đâu, cô nói đi tìm Phật. Đêm nay tôi đến ở với Phật. Thật ra cô đến ở nhà đồng đạo, sáng sớm mới về. Trên đường về, ai hỏi cô ở đâu về đây, cô nói đêm rồi tôi ở với Phật tại lâm viên Cấp cô độc, bây giờ mới về. Liên tiếp mấy ngày cô đều làm như vậy, nói như vậy. Không bao lâu, ngoại đạo thuê một hung thủ giết cô, đem thây chôn gần lâm viên Cấp cô độc. Hôm sau, chúng bủa ra bốn phía, cao rao tin Sundari mất tích. Họ cũng báo cho vua biết, và được phép tìm xét bất cứ ở đâu. Thế là họ giả bộ lùng kiếm khắp nơi và sau hết đào tìm được thi thể Sundari gần lâm viên Cấp cô độc, đem báo cho vua hay, rằng "Phật tử giết Sundari rồi vùi thây để che giấu việc làm dơ bẩn của Phật. Vua phán, nếu thế thì đi rao khắp nơi trong hoàng thành cho ai cũng biết việc ấy. Được lời như cởi mở, họ mang thây Sundari đi khắp hoàng thành, lớn tiếng rao lên, rằng coi đây ! Phật tử làm việc tốt đây ! Họ giết một cô gái trẻ đẹp để che giấu việc xấu của Phật đến như thế này đây ! Phật biết hết mục đích và việc làm của ngoại đạo, nhưng khoan thai nói với Phật tử, "nói láo thì đọa địa ngục", "phạm tội rồi nói láo lại càng đọa địa ngục".

Về phần vua, thật ra ông làm cho ngoại đạo yên trí, đắc ý, để hạ lệnh bí mật điều tra. Và chuyên viên không khó gì trong việc điều tra cái chết của cô Sundari. Họ biết rõ, và có đủ bằng chứng. Hung thủ giết cô Sundari bị bắt. Hắn cung khai trước vua việc ngoại đạo thuê hắn giết như thế nào, việc chôn thây ra sao. Đủ mặt ngoại đạo cũng bị bắt đến trước vua, cũng khai nhận mọi chi tiết việc giết Sundari. Vua bảo quan viên chức trách lệnh cho bọn chúng đi khắp hoàng thành, lớn tiếng và công khai thú nhận tội ác. Chúng cũng nói chúng vu cáo Phật tử là để làm nhục Phật. Thật ra Phật tử vô tội. Tội chính là bọn tôi. Sau đó, dĩ nhiên pháp luật làm việc. Còn Phật thì được thương cảm hơn vì sự chịu đựng của Ngài.

22/2.
Truyện tích của Pc 307
Tự ăn trái ác

Tôn giả Mục kiền liên có lần cùng tôn giả Lakkhana xuống núi. Trên đường đi, tôn giả thấy tình trạng mấy ác ma rất bi thảm. Về tinh xá, đối trước Phật, tôn giả nói với tôn giả Lakkhana, rằng tôn giả thấy năm ác ma chịu cái khổ cả người bị nướng. Phật nói năm ác ma này vốn toàn là Tỷ kheo vào thời một đức Phật quá khứ, không thích thú tu tập, lại phạm lắm tội ác. Họ đã chịu khổ trong địa ngục, nay chỉ là phần còn lại của cái khổ ấy.

22/3.
Truyện tích của Pc 308
Tỷ kheo mà giả bộ đã chứng ngộ thánh quả

Có một năm xứ Vajji bị đói. Có mấy Tỷ kheo muốn có thực phẩm nên ngụy trang đã chứng ngộ thánh quả thanh tịnh. Dân làng tin họ, hiến cúng cho họ khá nhiều, chỉ để lại phần mình chút ít. Theo thông lệ, an cư kết thúc thì Tỷ kheo các xứ hội về lạy Phật, vấn an Ngài. Mấy Tỷ kheo Vajji cũng có mặt, với hình sắc no đủ, còn Tỷ kheo các nơi khác thì hình sắc gầy ốm. Phật hỏi tất cả về tình trạng an cư. Ngài đặc biệt hỏi mấy Tỷ kheo xứ Vajji, nạn đói ở đó có vấn đề gì cho họ không, họ bạch không. Thật ra Phật biết vì sao họ được hiến cúng nhiều, và để dạy bảo họ, nên hỏi, làm cách nào họ được hiến cúng nhiều trong khi an cư xứ đói nhất ? Họ bạch thật. Rằng bàn nhau rồi, họ dùng sự hỏi đáp với nhau mà làm cho dân làng tưởng họ đã chứng ngộ thánh quả. Phật hỏi liền, nhưng các ông thật có sự đó hay không? Họ bạch không. Phật răn, cái tiếng không đúng với cái thật mà nhận của người hiến cúng, thì thế là không đúng với Pháp, và rất nguy cho quả báo tương lai.

22/4.
Truyện tích các Pc 309-310
Chàng trai được lắm cô gái luyến ái

Khema đã giàu có mà lại khôi ngô, nên được nhiều phụ nữ đam mê. Hễ gặp thì không cách gì chống được ma lực của anh. Họ yêu anh mà không tự ý thức được. Do vậy mà anh tư thông với nhiều phụ nữ và lương tâm không bất an chút nào. Quan viên của vua bắt được tại trận anh đang tà dâm với vợ con người khác. Lần nào họ cũng áp giải anh đến trước vua, và báo cáo anh là cháu của trưởng giả Cấp cô độc. Vua mến trọng trưởng giả nên lần nào cũng khiển trách rồi tha về. Trưởng giả biết rõ việc ác của cháu nên dẫn anh đến yết kiến Phật. Phật chỉ cho anh thấy tà dâm dẫn ra bao nhiêu tội ác và hậu quả nghiêm trọng. Anh, từ đó, thống cải lỗi cũ, tuân giữ năm giới.

22/5.

Truyện tích các Pc 311-313
Tỷ kheo mà ngoan cố

Có một vị Tỷ kheo hối hận đã chặt một mớ cây, nên đến một vị Tỷ kheo khác bộc bạch sự hối hận từ trong lòng mình. Không ngờ vị Tỷ kheo này bảo, cấm chặt cây là giới điều nhỏ nhặt, ông bộc bạch cho tôi nghe sự hối hận của ông rồi thì không cần tự trách nữa. Nói đi nói lại, làm cho vị Tỷ kheo kia muốn chứng tỏ ông không còn quan tâm giới điều ấy, bằng cách dùng cả hai tay mà chặt một mớ cây nữa. Thậm chí khi Phật răn dạy, ông vẫn bất kể, ngoan cố. Phật thuyết Pháp cho nghe, ông mới tỉnh ra "thân làm Tỷ kheo thì phải chế ngự thân miệng ý". Từ đó ông nghiêm giữ giới luật. Về sau, nhờ tu tập chỉ quán, ông trở thành bậc A la hán.

22/6.
Truyện tích của Pc 314
Bà chủ ganh tớ gái

Một bà cùng chồng ở trong hoàng thành Xá vệ. Bà phát giác chồng bà tư thông với tớ gái trong nhà nên phẫn nộ phi thường. Một hôm bà trói cô tớ gái, cắt tai, xẻo mũi, đem nhốt trong phòng, rồi cùng chồng đến lâm viên Cấp cô độc. Họ đi rồi, ngẫu nhiên bà con cô tớ gái đến, biết cô bị nhốt trong phòng. Người bà con mở cửa đem cô ra, băng bó rồi dẫn đến lâm viên. Cô hướng về Phật thưa việc bà chủ đã làm đối với cô. Cô đứng giữa những người có mặt, mở băng bó ra cho thấy bàn tay tàn khốc của bà chủ. Phật nhân đó nói, "không nên làm ác mà nghĩ không ai hay. Lén lút và bí mật làm ác, khi bị phát giác thì đau khổ và thương tổn lớn hơn. Vì thế, hãy làm lành. Làm lành chỉ đem lại vui vẻ mà không có gì hại cả". Phật dạy như vậy, cả hai vợ chồng và tớ gái, mỗi người một cách, thừa nhận việc họ làm là ác. Họ cố sức từ bỏ. Sau đó, họ cùng xác minh rồi xác tín đối với Pháp.

22/7.
Truyện tích của Pc 315
Tỷ kheo cầu phước

Một nhóm Tỷ kheo đến an cư tại một làng ở biên khu. Tháng thứ nhất, dân làng lo liệu thích đáng cho họ. Tháng thứ hai, làng bị cướp, thậm chí có người bị cướp bắt làm con tin. Dân làng bỏ của bỏ công để bố phòng tự vệ, không cách gì lo liệu cho họ được nữa. Họ chỉ còn cầu phước. An cư rồi, họ về lâm viên Cấp cô độc ở quốc đô Xá vệ để lạy Phật, vấn an Ngài. Họ cũng bạch Phật rõ tình trạng khốn đốn của dân làng họ ở, nên hai tháng sau của mùa an cư họ bị khó khăn. Phật nói, cái khó thật là nếu các vị muốn sống nhàn hạ. Bởi vì dân làng biên khu lo bố phòng tự vệ như thế nào thì vị Tỷ kheo cũng vậy, lúc nào cũng lo tập trung tư tưởng, tinh tiến tu hành.

22/8.
Truyện tích các Pc 316-317
Sự lầm lẫn của ngoại đạo Khỏa thân

Có vài đạo sĩ Khỏa thân đi khất thực với miếng vải che bát. Vài Tỷ kheo thấy vậy thì bình luận, "Đạo sĩ Khỏa thân đóng khố (Nigantha) không bằng đạo sĩ Khỏa thân hoàn toàn (Acclaka) chỉ dùng vải che bát mà thôi nên được trọng hơn". Nghe các Tỷ kheo bình luận như vậy, các đạo sĩ Khỏa thân hoàn toàn phản ứng liền, "đúng như vậy, vì chúng tôi chỉ dùng vải che bát là để ngăn bụi bay vào thực phẩm, mà trong bụi thì có vi sinh đấy" ! Mấy Tỷ kheo về tinh xá, bạch Phật nghe câu chuyện ngoại đạo Khỏa thân hoàn toàn, thì Phật nói, "Ngoại đạo Khỏa thân đối với việc đáng xấu hổ thì không xấu hổ, đối với việc không đáng xấu hổ thì rất xấu hổ : kiến thức lầm lẫn như vậy nên không cách gì đạt được thú vị của chân lý.

22/9.
Truyện tích các Pc 318-319
Trẻ con đến với Phật

Có một tín đồ ngoại đạo không muốn con mình chơi với con Phật tử, nên căn dặn chúng không được vào lâm viên Cấp cô độc, không được xá chào Tỷ kheo của Phật. Một hôm lũ trẻ đến chơi gần lâm viên. Chơi lâu, khát nước, nhưng, nhớ lời cha mẹ dặn, không dám vào lâm viên, phải nhờ chú bé con của Phật tử vào xin nước uống. Chú bé này vào uống nước rồi lạy chào Phật, lại thưa bạn chú bị cha mẹ dặn nên không dám vào. Phật gọi vào hết, đem nước cho chúng uống, rồi theo cá tính trẻ con mà nói chuyện với chúng về Pháp. Lũ trẻ vì vậy mà có ý tin Phật. Về nhà, chúng mách hết mọi việc cho cha mẹ nghe, thì họ kêu lên, "con mình hết trọng đạo mình rồi ! chúng sẽ bị hủy diệt mất"! Hàng xóm của họ có mấy Phật tử, nghe họ kêu như vậy mới đến thăm, giải thích cái hay của Pháp Phật. Nghe xong, họ mở màn, vào lâm viên Cấp cô độc, nghe Phật thuyết Pháp, và sau hết, họ tin tưởng chính xác vào Phật, vào Pháp và Tăng của Phật.

23. Con voi

23/1. Truyện tích các Pc 320-322

Đức Nhẫn của Phật …… 565

23/2. Truyện tích của Pc 323

Con người phải tự hu ấn luyện lấy mình …… 566

23/3. Truyện tích của Pc 324

Đám con mất dạy …… 566

23/4. Truyện tích của Pc 325

Ăn uống chừng mực …… 569

23/5. Truyện tích của Pc 326

Con Sa di với mẹ thần linh …… 569

23/6. Truyện tích của Pc 327

Voi già vùng lên …… 571

23/7. Truyện tích các Pc 328-330

Voi lo cho Phật …… 572

23/8. Truyện tích các Pc 331-333

Ma vương mưu toan xúi dục Phật …… 573

23/1
Truyện tích các Pc 320-322
Đức Nhẫn của Phật

Trong truyện tích một của phẩm hai, đã nói cô Magandiya rất oán hận Phật. Về sau cô thành một trong ba bà hậu phi của quốc vương Ưu điền (Udena). Khi nghe tin Phật đến Kiều thường di (Kosambi), cô thuê một lũ hung đồ đợi Phật vào hoàng thành khất thực thì bám sát sau Ngài mà phỉ báng. Một lần rồi hai lần, hai lần rồi ba lần, chúng phỉ báng mãi làm cho tôn giả A nan hết chịu nối, bạch Phật hãy bỏ đây mà đi đến thị trấn khác. Nhưng Phật từ chối, nói chỗ nào mà không thể bị phỉ báng ? Một người trong trắng mà bỏ đi mỗi khi bị phỉ báng là việc không thích đáng. Ở đâu có vấn đề thì ở đó mà giải quyết. Tựa như con voi to lớn giữa chiến trường lặng lẽ chịu hết tên bắn từ mọi phía, Như lai cũng vậy, yên lặng chịu đủ mọi cách phỉ báng của bất cứ ai.

23/2.

Truyện tích của Pc 323
Con người phải tự huấn luyện lấy mình

Một hôm có mấy vị Tỷ kheo thấy chuyên viên luyện voi với con voi to lớn của ông ở bờ sông. Chuyên viên ấy thử coi nhưng thấy con voi chưa thuần. Một trong số mấy vị Tỷ kheo, vốn đã làm việc luyện voi, nói với mấy vị kia về cách luyện voi lớn. Chuyên viên nghe được, làm theo, con voi lớn thuần thục rất mau. Sau đó, việc này được mấy vị đem bạch với Phật. Phật nói, các vị đã đi quá xa sự Giải thoát. Các vị phải chuyên chú huấn luyện tâm tính. Các vị không do luyện voi mà đạt được cái vui của Pháp. Cái vui của Pháp chỉ có cho ai tự huấn luyện lấy bản thân.

23/3.
Truyện tích của Pc 324
Đám con mất dạy

Trong hoàng thành Xá vệ có một Bà la môn rất giàu. Ông có bốn con trai. Mỗi người khi lấy vợ ông chia cho một phần tài sản xứng đáng. Bốn người lấy vợ cả rồi, ông đem tài sản còn lại chia hai, một phần chia thêm cho bốn người con. Về sau, khi vợ ông mất rồi, bốn người con về săn sóc ông khá lắm. Họ quan tâm, kính trọng, yêu thương ông, cùng lúc từ từ thuyết phục ông chia nốt phần tài sản ông còn để lại. Từ đó, ông không còn đáng giá một xu. Ông đến đứa con trưởng, ở mới mấy hôm mà vợ nó đã nói, cha chia cho con lớn hơn gì mấy chú đâu ? Cha không biết đường đi đến nhà mấy chú ấy sao ? Ông không chịu nổi, đến nhà con thứ, rồi nhà thằng ba, đứa nào cũng như đứa nào. Ông đến nhà thằng út lại cũng như ba thằng kia. Nên, một bát một gậy, ông lê bước tìm Phật, mong có một chút an ủi và chỉ bảo. Ông thưa hết sự ngược đãi của bầy con. Phật dạy cho ông mấy bài chỉnh cú, dặn ông đọc lớn và rõ, tại Đại hội Bà la môn. Chính yếu mấy bài chỉnh cú ấy như sau. "Bốn thằng con trai của tôi, thằng nào cũng như ác quỉ ! Chúng gọi tôi "cha ơi", "cha ơi", nhưng đó chỉ là quen mồm mà thôi ! Từ lâu trong lòng chúng, chúng không còn coi tôi là cha chúng ! Chúng là những tên lừa đảo, chỉ giỏi mưu mô ! Chúng cướp hết, đoạt sạch tài sản của tôi ! Đứa nào cũng nghe lời vợ ! Chúng tống tôi ra khỏi nhà chúng ! Bây giờ tôi chỉ còn cách đi ăn xin ăn mày ! Cái gậy nơi tay tôi đây, các ngài ơi, còn giúp tôi hơn bốn đứa con trai của tôi" ! Ông biết ngày biết chỗ họp Đại hội Bà la môn, biết bốn đứa con thế nào cũng dự. Ông cũng dự. Giữa đại hội, ông đọc lớn, đọc rõ mấy bài chỉnh cú nói trên. Truyền thống bấy giờ hễ ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ, thì con trai con gái gì cũng bị trừng trị. Khi mọi người dự đại hội nghe ông đọc thì ai cũng phẫn nộ bốn thằng con mất dạy, uy hiếp trừng trị chúng. Bọn chúng, bấy giờ biết tội, phải biết tội, quì sát chân ông, xin ông dung thứ. Chúng thề từ bây giờ sắp đi, kính mến và lo liệu cho ông. Chúng cũng thề không cho vợ chúng hỗn láo với ông. Nhờ vậy mà ông ăn mặc tử tế, sức lực khỏe mạnh. Ông đến tinh xá bái tạ ơn Phật. Một hôm, con trưởng của ông thành khẩn mời Phật về nhà để hiến cúng, Phật nói "con người lo liệu tử tế cho cha mẹ thì được lắm phước báu". Ngài lại kế con voi Tài hộ (Dhanapala) lo cho cha mẹ nó như thế nào, khi bị bắt, nó thương cha nhớ mẹ ra sao.

23/4.

Truyện tích của Pc 325
Ăn uống chừng mực

Một hôm, Ba tư nặc vương (Pasenadi) nước Kiều tát la (Kosala), sau khi ăn sáng, đến lạy Phật, vấn an Ngài, nghe Ngài thuyết Pháp. Nhưng tâm trí hôn trầm, ngủ gật hoài, không sao tỉnh táo được. Ông thưa, bạch đức Thế tôn, con ăn sáng nhiều quá, người con không thoải mái. Phật nói, ăn uống thiếu chừng mực thì cơ thể bị như vậy. Phật khuyên ông từ nay sắp đi hãy ăn uống vừa chừng. Ông làm theo, ngày càng bớt ăn. Quả nhiên, sau đó sức sống của ông sung túc hơn, trí não của ông linh hoạt hơn.

23/5.
Truyện tích của Pc 326
Con Sa di với mẹ thần linh

Nhiều vị Tỷ kheo, có một lần bảo Sa di Sanu tụng thuộc lòng một bài kinh. Tụng rồi, Sanu thành kính nói nguyện đem công đức này hồi hướng cho cha mẹ cùng được hưởng phước. Đúng lúc ấy, một vị thần linh vốn là mẹ đời trước của Sanu, nghe ông tụng và nguyện như vậy thì bà mừng lắm, ứng tiếng mà nói, "con trai yêu thương của mẹ, mẹ vui sướng biết ngần nào được con chia công đức cho. Con làm rất đúng ! Con thật là đứa con trai tốt" ! Vì có Sanu mà chư thiên và thần linh trọng bà hơn lên. Mỗi khi tụ họp, ai cũng đặc biệt vái chào bà. Thế nhưng lúc trưởng thành thì Sanu không thích thú đời sống tu hành mà muốn hoàn tục. Ông về nhà cha mẹ đời này nói ý ông muốn. Cha mẹ này mỏi môi mỏi miệng khuyên dứt. Nhưng ông đã quyết ý. Mẹ ông chỉ còn cách bảo ông ăn rồi bà đưa y phục thế gian cho mà thay. Rồi bà đi lo bữa ăn. Bấy giờ vị thần linh mẹ đời trước của ông nghĩ nhất định cản ông rời bỏ Tăng bảo. Bà phụ nhập vào chính ông, làm cho ông nhào lăn xuống đất, miệng nói lảm nhảm. Mẹ đời này của ông thấy vậy kinh hoảng, hàng xóm cũng xúm lại, vái cầu bà mẹ thần linh, không ngờ bà bảo, dĩ nhiên qua miệng Sanu, "Sa di này muốn rời Tăng bảo mà hoàn tục, nếu thế thì nó không thoát được tay ta đâu". Nói rồi, bà rời thân Sanu. Sanu cũng tỉnh. Thấy mẹ đầy nước mắt, thấy hàng xóm vòng quanh, ông hỏi việc gì đã xảy ra. Mẹ ông kể hết sự việc, và bảo hoàn tục là ngu xuẩn. Sanu cũng thấy mình quấy, thấy một cách thấm thía. Ông chững chạc, vững vàng trở về tinh xá, xin thọ cụ túc giới của Tỷ kheo, trở thành một phần tử của Tăng bảo. Phật muốn làm cho Sanu được Niết bàn trọn vẹn nên dạy ông, "Này, vị Tỷ kheo, ông không chế ngự tâm ông, để nó phiêu bạt khắp chốn, thì làm sao ông có cái vui của Pháp? Như viên quản tượng thuần hóa voi lớn, ông hãy khống chế tâm mình. Với "chánh niệm" lúc nào cũng hiện diện, Sanu phụng hành huấn dụ của Phật, chứng ngộ rất mau thánh quả A la hán, đặc biệt thuộc lòng cả ba tạng. Ông trở thành bậc Tỷ kheo ưu tú tuyên dương Pháp Phật.

23/6.
Truyện tích của Pc 327
Voi già vùng lên

Ba lê gia, con voi to lớn ấy, lúc trẻ thì cường tráng dị thường, nhưng về già suy yếu khó chịu. Một hôm đi trên bờ ao, nó bị sa lầy, không làm sao thoát lên. Vua nghe tin, đặc phái chuyên viên luyện voi đến giúp nó. Chuyên viên này đến bên nó, làm như sẵn sàng ra trận, rồi khua chiêng gióng trống như lâm trận. Ba lê gia nghe thì cảm thấy như đang xung trận, hăng lên, vùng lên, vọt khỏi bùn. Phật đem việc ấy mà răn dạy các vị Tỷ kheo, hãy như sự tự thoát hiểm của voi Ba lê gia, từ trong bùn lầy phiền não, các vị hãy tự vùng lên mà thoát ra.

23/7.
Truyện tích các Pc 328-330
VOI LO cho Phật

Có lần các vị Tỷ kheo xứ Kosambi nhân một việc nhỏ mà cãi nhau đến nỗi Phật can cũng không được. Phật độc thân vào an cư trong một cánh rừng. Trong thời gian này có con voi to lớn chăm sóc rất khéo cho Phật. Còn các vị Tỷ kheo Kosambi, phần tự giác, phần bị cảnh cáo, họ biết lỗi và nhờ tôn giả A nan đi mời Phật về. An cư xong, tôn giả cùng hàng trăm Tỷ kheo đến cánh rừng Phật an cư. Hàng trăm Tỷ kheo chờ ở ngoài, tôn giả A nan một mình vào yết kiến Phật. Phật bảo mời hết vào. Họ vào, lạy Phật, vấn an rồi, thưa, bạch đức Thế tôn, đức Thế tôn độc thân an cư trong cánh rừng này chắc là gặp lắm khó khăn. Phật nói, đừng nói như vậy. Con voi to lớn kia chăm sóc cho Như lai. Nó là người bạn tốt, người bạn thật sự. Có được người bạn thật sự thì nên giữ lấy tình bạn ấy, nếu không thì tốt nhất là nên độc cư.

23/8.
Truyện tích các Pc 331-333
Ma vương mưu toan xúi dục Phật

Có một lần Phật ở lại tại một làng phụ cận Hy mã lạp sơn (Himalaya), biết rất đông dân chúng phải chịu sự cai trị bất công của vua. Phật nghĩ coi có cách gì làm cho vua chăm sóc cho dân tốt hơn, hay không. Ma vương Ba tuần (Devaputta) biết suy tư của Phật, hắn xúi dục Ngài hãy đứng ra làm vua. Ngài nói, Ma vương lầm lẫn và độc ác kia, Như lai với nhà ngươi không có gì giống nhau đâu ! Nhà ngươi đừng hòng xoay xở Như lai. Có những kẻ miệng nói giúp người, kỳ thật chỉ là mưu lợi cho hắn.

24. Ái dục

24/1. Truyện tích các Pc 334-337

Cá vàng hôi miệng …… 576

24/2. Truyện tích các Pc 338-343

Nghiệp báo …… 577

24/3. Truyện tích của Pc 344

Bình thản trước cái chết …… 578

24/4. Truyện tích các Pc 345-346

Dây nào trói chắc hơn ? …… 579

24/5. Truyện tích của Pc 347

Sắc đẹp là gì ? …… 580

24/6. Truyện tích của Pc 348

Diễn viên Uggasena …… 581

24/7. Truyện tích các Pc 349-350

Thiếu nữ mê hoặc Tỷ kheo …… 584

24/8. Truyện tích các Pc 351-352 577-

Ma vương hù nhát tôn giả

La hầu la (Rahula) …… 585

24/9. Truyện tích của Pc 353

Lĩnh hội được Pháp không phải là dễ …… 586

24/10. Truyện tích của Pc 354

Đế Thích thỉnh cầu …… 586

24/11. Truyện tích của Pc 355

Càng giàu càng tham …… 588

24/12. Truyện tích các Pc 356-359

Gieo đất tốt thì gặt lúa nhiều …… 589

24/1
Truyện tích các Pc 334-337
Cá vàng hôi miệng

Một nhóm ngư phủ hoàng thành Xá vệ đánh bắt được một con cá màu vàng cực kỳ tươi sáng. Họ đem dâng vua. Vua đem theo đến yết kiến Phật. Thế nhưng nó há miệng ra là cả tinh xá phủ đầy một mùi hôi thối. Vua bạch Phật. Phật nói, thời đức Phật Ca diếp, con cá này vốn là một vị Tỷ kheo có tên Kapila. Kapila lão thông Phật pháp nên có danh vọng và vinh dự tương đương. Vì vậy mà Kapila cao ngạo, coi các vị Tỷ kheo khác không ra gì. Vị nào chỉ cho thấy cái đúng cái sai thì Kapila mỉa mai, "biết được bao nhiêu mà nói". Kapila muốn nói không ai bằng ông cả. Do vậy mà nhiều vị Tỷ kheo xa lánh. Có một lần tụng Giới kinh (Patimokkha sila), không ai ngồi một hàng với ông. Phát giác việc đó, Kapila nói các người không đáng cho tôi ngồi với nữa. Và đứng dậy bỏ đi. Vì việc ác này mà Kapila đã chịu khổ đời này nối tiếp đời khác. Còn đời này, do Kapila dạy cho người hiểu được Pháp nên được cái thân cá vàng cực đẹp, nhưng Kapila nhục mạ các vị Tỷ kheo khác nên miệng bị hôi thối đến mức này. "Nói với làm phải được coi trọng như nhau", Phật kết thúc như vậy.

24/2.
Truyện tích các Pc 338-343
Nghiệp báo

Phật vào khất thực trong hoàng thành Vương xá, khi thấy một con heo nái, Ngài mỉm cười rất nhẹ, biểu hiệu đặc biệt của Ngài hay đại đệ tử khi muốn nói điều gì quan trọng. Tôn giả A nan hỏi, Phật nói, con heo nái này, vào thời đức Phật quá khứ, vốn là con gà mẹ sống gần tinh xá, có cơ hội nghe tiếng tụng kinh nên chết rồi sinh làm một công chúa. Một hôm vào nhà xí thấy giòi, nhưng "chánh niệm" hiện hành, biết được cái khái niệm thân thể là dơ bẩn, nên chết rồi sinh lên Phạn thiên (Brahmadeva), làm Bà la môn (Brahma : Praja-pati). Nhưng do một số ác nghiệp đời trước nên đời này sinh làm con heo này. "Tôn giả A nan, Như lai yêu cầu các vị hãy để ý quan sát "thiện ác nghiệp báo", ', coi tại sao luân hồi mãi" ?
24/3.
Truyện tích của Pc 344
Bình thản trước cái chết

Tôn giả Đại ca diếp có một đệ tử xuất gia đã được "tứ thiền". Người này, một hôm, tại nhà người chú thợ vàng, thấy một người đẹp cực kỳ. Anh luyến ái dị thường nên hoàn tục, rời bỏ hàng ngũ chư Tăng. Nhưng anh nhác lắm, cuối cùng bị người chú trục xuất. Anh đi lang thang, thành một kẻ trộm. Rồi bị bắt, bị dẫn đi hành hình tại một bãi tha ma. Đúng lúc này, anh được tôn giả nhìn thấy, bảo, "hãy tập trung tâm trí lại cho vững trong bất cứ chủ đề chỉ quán nào". Anh làm theo, neo buộc chánh niệm lại như ở trước mắt. Khi đến bãi tha ma, viên quan giám sát hành hình vừa chuẩn bị vừa bảo "anh sắp bị chém". Anh không sợ hãi gì cả. Thản nhiên ngồi xuống, anh tiến vào trạng thái định tâm, siêu thoát mọi sự. Viên quan thấy anh trầm tĩnh, dũng cảm như vậy, bảo, tên trộm, hãy nhìn, chết đến nơi rồi mà sao không run sợ gì cả ? Xưa nay ta chưa thấy ai như anh. Anh dũng cảm thật đấy ! Viên quan thấy phải báo cho vua hay sự dị thường này. Và anh ta được tha chết, tha bắt luôn. Phật biết rõ hết. Ngài phóng một luồng ánh sáng, truyền đạt lời Ngài khuyên dạy, "Trước, con rời bỏ cái rừng dục vọng mà nhập vào cái rừng tu hành. Nhưng rồi từ chỗ rời bỏ cái rừng tu hành, con lại cột mình vào những gì đã qua. Nay, con hãy giữ lấy sự thanh tịnh của tâm trí con, đừng có bất cứ sự phiền não nào. Con hãy nhổ lên, và nhổ thật hết, gốc rễ của dục vọng, cho sự thanh tịnh được tự tại. Nghe lời huấn dụ của Phật, anh càng đứng vững trong sự chỉ quán "vạn hữu toàn là duyên sinh", thấu triệt thật tướng vô thường, khổ não, vô ngã. Và không lâu sau đó, anh chứng ngộ được thánh quả Tu đà hoàn. Rồi trở về tinh xá Trúc lâm (Veluvena), anh lạy Phật, được Phật cho trở lại với chư Tăng. Và dưới sự dẫn dắt của Ngài, anh chứng ngộ rất mau thánh quả A la hán.

24/4.
Truyện tích các Pc 345-346
Dây nào trói chắc hơn ?

Một nhóm Tỷ kheo đến khất thực trong hoàng thành Xá vệ, thấy mấy người tù tay chân đều bị buộc xích sắt. Khi về gặp Phật, mấy vị kể lại, và bạch hỏi có giây gì buộc chắc hơn xích sắt không, Phật nói có đấy. So với dục vọng về thực phẩm, phục sức, sang giàu, gia đình, thì sự trói buộc của xích sắt đáng gì mà nói. So với xích chân, khóa tay, cũi nhốt, thì dục vọng buộc chắc nhất. Đó là lý do vì sao người có trí chặt đứt dục vọng, từ bỏ thế gian, gia nhập Tăng chúng làm vị Tỷ kheo.

24/5.
Truyện tích của Pc 347
Sắc đẹp là gì ?

Khema là hoàng hậu của Tần bà sa la vương (Bimbisara). Người đẹp lắm lắm nhưng kiêu căng cũng tương đương. Vương muốn bà đến yết kiến Phật, nhưng bà biết Phật thường nói sắc đẹp không đáng tranh thủ, nên hết sức tránh Ngài. Vương biết tâm lý của bà, nhưng cũng biết sự kiêu căng của bà, nên lịnh cho nhạc sĩ cung đình soạn và hát những ca khúc tán dương những gì chốn tinh xá có, gồm cả khí vị thích thú, thoải mái, thanh thản, trong lành. Bà nghe mà cảm hứng sâu xa, quyết định đến thăm một lần. Khi bà đến tinh xá, đi vào đại sảnh, thì đức Phật đang thuyết Pháp kia vẫn vận dụng sức thần làm cho bà thấy, ngay bên cạnh bà, một thiếu nữ đẹp ơi là đẹp, và già và chết mau ơi là mau, tất cả là hoạt cảnh cho bà thấy cái thân đã không đáng nói huống chi là cái đẹp. Trong tâm trạng ấy, bà nghe tiếng nói của Phật, "hãy quan sát cái thân, tất cả là dựa vào và bồi đắp một bộ xương để mà bịnh, già và chết. Hãy chánh niệm mà nhìn cái thân như vậy. Chỉ có kẻ ngu muội đánh giá quá cao cái thân này, cái đẹp của thân này. Huấn thị như vậy của Phật, hoàng hậu Khema phụng hành rất nghiêm chỉnh, và chứng ngộ đến thánh quả A la hán. Bà xuất gia làm Tỷ kheo ni, và Phật nói là vị Tỷ kheo ni bậc nhất.

24/6.
Truyện tích của Pc 348
Diễn viên Uggasena

Một đoàn xảo thuật, gồm nhiều diễn viên đặc kỹ và vũ điệu, đến quốc đô Vương xá (Rajagaha), trình diễn trong hoàng cung Tần bà sa la vương (Bimbisara). Trong đoàn có một nữ diễn viên rất đẹp, vừa múa vừa hát trên đầu cây tre dựng đứng. Một thanh niên khán giả, con nhà giàu, tên Uggasena, yêu cô điên cuồng, và cưới được cô. Cưới rồi, cô không muốn ở lại Vương Xá nên anh phải đi theo đoàn xảo thuật. Nhưng anh không biết một đặc kỹ nào, nên mỗi khi đoàn rời chỗ trình diễn thì anh phải gánh đồ hay coi xe. Vợ chồng sinh được một bé trai. Mẹ bé thường hát cho bé, "cha con chỉ biết coi xe, gánh đồ ! Thật vô tích sự là cha con "! Anh nghe, biết là vợ nhạo mình, hỏi, có phải nói tôi không ? Phải, tôi nói anh đó ! Thế thì tôi bỏ đi ! Anh đi hay ở thì có khác gì ? Nữ diễn viên lại tiếp tục hát câu ấy hoài. Anh biết vợ ngạo mình vì ỷ có tài biểu diễn đặc kỹ. Anh nói khó với cha vợ, cũng là diễn viên đặc kỹ, chỉ dạy cho anh. Qua một năm luyện tập, anh thành diễn viên đặc kỹ loại kiệt xuất. Đoàn xảo thuật trở lại Vương xá, công khai quảng cáo về anh. Hôm trình diễn, đoàn dựng một cây tre. Anh leo lên, biểu diễn trên đầu cây theo tiếng nhạc.

Phật, qua thần thông, biết đã đến lúc anh lĩnh hội được Pháp. Ngài đi vào hý trường. Khán giả nhìn Ngài chăm chú, quên mất Uggasena. Thấy không ai chú ý đến mình nữa, anh vẫn ở trên đầu cây mà cụt hứng, thất vọng. Phật bảo, "Uggasena, người có trí thì không bám lấy những gì có ra bởi dữ kiện kết hợp. Người có trí tinh chuyên mà sửa đổi hành vi đế được Giải thoát". Ngay trên đầu cây, anh chánh niệm tư duy lời Phật, tức khắc chứng ngộ thánh quả A la hán. Anh xuống đất, lạy Phật, xin xuất gia, hội nhập Tăng bảo. Trong thời gian Phật dừng ở tinh xá Trúc lâm (Veluvana), lắm vị Tỷ kheo bàn tán về anh sao lại vì một nữ diễn viên mà làm tôi tớ cho đoàn xảo thuật? Phật nói, trong một kiếp trước, thời đức Phật Ca diếp, một hôm vợ chồng Uggasena thấy một Tỷ kheo khất thực. Họ chỉ còn một ít thực phẩm nhưng vẫn đem tôn kính hiến lên vị Tỷ kheo, với lời nguyện, "Kính thưa Tôn giả, nguyện cho chúng con hiểu biết đúng như sự thật về Pháp Phật". Vị Tỷ kheo vốn là bậc A la hán, trong một khắc vận dụng thần lực quan sát tương lai, thấy vợ chồng anh sẽ đạt được lời nguyện ấy, nên ngài mỉm cười nhẹ nhàng. Bấy giờ, trong kiếp trước ấy, anh đâu biết được ý nghĩa cử động của vị A la hán, nên đâm ra khinh miệt ngài, rằng ông Tỷ kheo này như là người diễn tuồng ! Câu nói khinh bạc này, đời nay thể hiện trong cuộc sống vừa qua của Uggasena, nhưng sự hiến cúng vị A la hán từ nay thể hiện trong cuộc sống mới của Uggasena.
24/7.
Truyện tích các Pc 349-350
Thiếu nữ mê hoặc Tỷ kheo

Một vị Tỷ kheo ăn trưa tại nhà nghỉ làm cho chư vị Tỷ kheo. Ăn rồi, ông vào nhà bên cạnh xin nước uống. Người đem nước cho ông là một thiếu nữ, thấy ông thì cảm liền. Để làm ông vui lòng, thiếu nữ mời ông khát lúc nào đến nhà cô lúc ấy mà uống nước. Nhích thêm bước nữa, cô mời ông đến nhà để hiến cúng, rồi, thay vì lời cầu nguyện, cô bộc bạch, "tôi không thiếu bất cứ thứ gì tôi cần, tôi chỉ cảm thấy cô đơn". Ông hiểu ý, lại tự thấy, thì ra, lâu nay ông càng đến là vì càng yêu cô. Ấy thế là ông chán ngấy đời sống xuất gia, ngày càng suy nhược. Các vị Tỷ kheo đem việc ông bạch với Phật. Phật bảo, này, vị Tỷ kheo, hãy nghe cho kỹ. Thiếu nữ kia sẽ là nguyên nhân hủy diệt ông, y như đời trước cô đã làm như vậy. Bấy giờ ông là xạ thủ tài tình về cung tên, cô ấy là vợ ông. Một hôm, vợ chồng ông ngao du, chạm mặt với một đám cướp. Cô ấy yêu ngay tên cầm đầu, trong giờ khắc đầu tiên. Khi ông chiến đấu với tên ấy thì cô lấy kiếm của ông đưa cho hắn, và ông bị giết chết. Cô ấy đã là nguyên nhân làm ông vong mạng. Ngày nay cô ấy toan tính hủy diệt đời sống tu hành của ông. Này, vị Tỷ kheo, hãy nhổ lên và hủy đi cái dục vọng yêu thương ấy. Từ sau lời dạy này của Phật, vị Tỷ kheo ấy cực đoan tinh tiến mà tự đem lại và giữ lấy sự Thanh tịnh.

24/8.
Truyện tích của Pc 352
Ma vương hù nhát tôn giả
La hầu la (Rahula)

Tinh xá của lâm viên Cấp cô độc có lần tràn ngập các vị Tỷ kheo hội về, phải sắp đặt lại chỗ ngủ. Tôn giả La hầu la bị xếp nhằm chỗ giữa phòng Phật với cái cửa. Ma vương Ba tuần (De-vaputta) muốn quấy Phật qua tôn giả. Hắn biến thành con voi lớn, lấy vòi xát đầu của tôn giả, lại rú lên âm thanh rùng rợn. Nhưng tôn giả bất động. Phật biết hết, nói, Ma vương lầm lẫn và độc ác kia, cả ngàn nhà ngươi cũng không hù nhát được bậc không còn ái dục mà chỉ có tinh tiến và tuệ giác. Ma vương nghe tiếng Phật, lập tức biến mất.

24/9.
Truyện tích của Pc 353
Lĩnh hội được Pháp không phải là dễ

Sau khi chứng ngộ cứu cánh, Phật đến Lộc uyển (Migadaya) để chuyển Pháp luân. Trên đường đi, Phật gặp Upaka, một ngoại đạo phái Khổ hạnh, thường vân du khắp nơi. Khi thấy Phật, thấy dung mạo ngời sáng của Ngài, ông rất cảm phục, nói, trầm mặc và thanh tịnh như Ngài là do học Thầy nào và tu Pháp gì ? "Như lai không có ai là Thầy cả", Phật trả lời như vậy, ông hỏi tiếp về tinh túy của Pháp. Phật khai thị đủ cả. Nghe xong, Upaka không khả không phủ, chỉ gật đầu mấy cái và từ biệt.

24/10.
Truyện tích của Pc 354
Đế Thích thỉnh cầu

Chư thiên Đao lợi (Tavatimsa) có lần họp lại, cứu xét bốn vấn đề mà không cách gì có sự giải đáp thuyết phục. Cuối cùng, Đế Thích và chư thiên Đao lợi xuống lâm viên Cấp cô độc yết kiến Phật. Họ nói sự bất lực của họ và thỉnh cầu sự giải đáp của Phật. Bốn vấn đề được họ lặp lại như sau. Một, tặng phẩm tốt nhất là gì ? Hai, mùi vị tốt nhất là gì ? Ba, thích thú bậc nhất là gì ? Bốn, chiến thắng bậc nhất là gì? Phật nói, Pháp là tặng phẩm cao nhất, là hương vị tốt nhất, là thích thú bậc nhất, và khắc phục ái dục là chiến thắng bậc nhất. Ngài lại nói thêm, khắc phục ái dục thì giải thoát khổ não, nên điều ấy cực kỳ trác việt.

Được Phật giải đáp như vậy, Đế Thích lại thưa, bạch đức Thế tôn, Pháp là tặng phẩm cao nhất thì tại sao chúng con không được cọng hưởng công đức của Pháp? Bạch đức Thế tôn, con mong từ nay về sau, chúng con được sự cọng hưởng ấy. Phật trịnh trọng chấp nhận lời thỉnh cầu của Đế Thích, bằng cách triệu tập các Tỷ kheo mà huấn thị, "từ nay về sau, ai làm công đức gì cũng hồi hướng cho chúng sinh cọng hưởng". Cũng từ đó về sau, "mời gọi chúng sinh, trong đó có chư thiên, long thần, hãy cùng chúng tôi cọng hưởng công đức đã làm" thành tập tục của chư Tăng. Lời mời như vầy, "Nguyện cầu chúng sinh, trong đó gồm có chư thiên long thần, hãy cùng chúng tôi cọng hưởng công đức này ! Nguyện cầu chư vị hộ trì cho thế giới và Phật pháp" !

24/11.
Truyện tích của Pc 355
Càng giàu càng tham

Quốc vương nước Kiều tát la (Kosala) đến vấn an Phật. Trước hết, vương thưa tại sao vương đến chậm. Nguyên hoàng thành Xá vệ có một phú ông qua đời hôm nay. Phú ông không có con thừa kế, gia sản vì vậy bị sung công. Vương xử lý việc ấy nên đến chậm. Vương thưa tiếp, phú ông giàu phi thường mà keo phi thường. Khi sống không cho ai, đối với bản thân cũng khắc nghiệt, ăn ít, mặc xấu. Phật nói, đời trước của phú ông này cũng là phú ông. Một hôm có một vị Duyên giác đến khất thực tại nhà ông. Ông bảo vợ hiến cúng cho tử tế. Vợ ông thừa biết ông không cho bà hiến cúng một cách tử tế cho ai, nhưng bà vẫn đặc biệt lấy thực phẩm để đầy ứng khí của ngài. Ông biết được, biết ông bảo lóng mà bà làm thật. Ông ăn năn nhưng cũng đành hiến cúng. Ông có ông anh cũng giàu có và chỉ có một con trai. Ông tham tài sản của anh nên giết con anh và được thừa hưởng tài sản ấy.

Ông nhờ hiến cúng vị Duyên giác mà những kiếp tiếp theo cũng giàu, nhưng vì ăn năn nên những kiếp ấy không biết sử dụng cái giàu. Ông vì chiếm tài sản của anh mà giết cháu, nên địa ngục đã giành chỗ cho ông lâu dài. Đến kiếp này, sau bao kiếp trả nợ việc ác, ông vẫn nhờ hiến cúng vị Duyên giác mà được làm người và giàu có, nhưng vẫn do sự hối hận mà không biết sử dụng cái giàu để làm một việc lành nào. Quốc vương Kosala nghe Phật nói, thưa, kính bạch Thế tôn, kiếp này phú ông kia đã được làm người lại còn gặp Phật, ấy thế mà không biết hiến cúng hay san sẻ cho ai, thì thật đã dẫm nát cơ hội ngàn năm khó có của ông.

24/12.
Truyện tích các Pc 356-359
Gieo đất tốt thì gặt lúa nhiều

Có một lần Phật lên Đao lợi thiên (Tava-timsa) nói cho Santusita về A tỳ đạt ma (Abhi-dhamma). Ông là hậu thân của mẹ Phật. Bấy giờ Đao lợi thiên có một thiên nhân nữa tên Indaka mà tiền thân là người, do hiến cúng một ít thực phẩm cho tôn giả A na luật đà ( Anuruddha) nên sinh lên đây, hưởng thụ quả báo lớn lao. Lại có một thiên nhân nữa tên Ankura, hiến cúng nhiều thực phẩm hơn Indaka, nhưng vị được hiến cúng không là bậc Thánh. Do vậy mà Ankura hỏi Phật tại sao quả báo khác nhau đến như vậy. Phật nói, Akura, sự hiến cúng hay san sẻ mà quả báo khác nhau là như gieo giống : lúa gặt được nhiều hay ít là do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân đất tốt hay xấu - nguyên nhân do đối tượng thế nào.

25. Tỷ kheo

25/1. Truyện tích các Pc 360-361

Tỷ kheo thì phải chế ngự toàn bộ giác quan …… 593

25/2. Truyện tích của Pc 362 ở kheo thì phải chế ngưự thân nghệ …… 93

25/3. Truyện tích của Pc 363

Tỷ kheo thì phải chế ngự khẩu nghiệp …… 594

25/4. Truyện tích của Pc 364

Tỷ kheo thì phải chế ngự ý nghiệp : phải quyết chí …… 595

25/5. Truyện tích các Pc 365-366

Tỷ kheo thì phải chế ngự ý nghiệp : phải tri túc …… 595

25/6. Truyện tích của Pc 367

Tỷ kheo : không lưu luyến (kể cả đối với thân tâm và thực phẩm) …… 597

25/7. Truyện tích các Pc 368-376

Tỷ kheo thì phải trọng Pháp (như một gương mẫu trọng Pháp) …… 598

25/8. Truyện tích của Pc 377

Tỷ kheo thì phải tinh tiến chỉ quán (mà hoa cũng là đề mục) …… 600

25/9. Truyện tích của Pc 378

Tỷ kheo thì phải trầm tĩnh đĩnh đạc …… 600

25/10. Truyện tích các Pc 379-380

Tỷ kheo thì phải tự cảnh tỉnh …… 601

25/11. Truyện tích của Pc 381

Tỷ kheo thì phải gần Phật, mà gần Phật là thế nào ? …… 602

25/12. Truyện tích của Pc 382

Tỷ kheo thì tuổi tác không quan trọng …… 3

25/1
Truyện tích các Pc 360-361
Tỷ kheo thì phải chế ngự toàn bộ giác quan

Năm vị Tỷ kheo Xá vệ mỗi vị tu tập thuần hóa một trong năm giác quan. Vị nào cũng nói giác quan mình phải thuần hóa là khó nhất. Do vậy mà ý kiến chia rẽ. Họ cùng yết kiến Phật để nghe Phật dạy. Phật nói năm giác quan cùng khó chế ngự. Tỷ kheo nào chế ngự toàn bộ năm giác quan thì vị ấy có năng lực ngay trong đau khổ mà giải thoát đau khổ.

25/2.
Truyện tích của Pc 362
Tỷ kheo thì phải chế ngự thân nghiệp

Có một vị Tỷ kheo giỏi cách ném đá, nhắm đâu trúng đó. Một hôm, ông cùng một vị Tỷ kheo đồng bạn đi tắm sông. Tắm rồi ngồi nghỉ, thấy hai con thiên nga bay liệng trên không trung, ông nói với đồng bạn, rằng ông có thể ném trúng mắt của một con. Tức thì một viên đá được ném lên, một con thiên nga rơi xuống ngay chân ông, chết trong tiếng kêu ai oán. Đồng bạn ông đem việc thương tâm này bạch Phật. Phật răn dạy, sao ông phải giết con thiên nga ? Nhất là, khi thân làm vị Tỷ kheo, thì ông phải luyện từ tâm đối với mọi sinh vật mới phải. Này, vị Tỷ kheo, phải cố mà chế ngự lấy thân miệng ý của ông.

25/3.
Truyện tích của Pc 363
Tỷ kheo thì phải chế ngự khẩu nghiệp

Tỷ kheo Kokalika nhục mạ hai vị đại đệ tử của Phật là các tôn giả Xá lợi phất và Mục kiền liên. Ác nghiệp loại này ấn định ông sẽ phải chịu ác báo. Các vị Tỷ kheo nói với nhau, Kokalika phải chịu khổ lớn là bắt nguồn từ sự không chế ngự khẩu nghiệp. Phật dạy, Tỷ kheo thì miệng lưỡi phải thuần hóa, cử động phải lương thiện, nội tâm phải từ hòa. Nói sai, làm bậy, nghĩ quấy, thì không phải Tỷ kheo.

25/4.
Truyện tích của Pc 364
Tỷ kheo thì phải chế ngự ý nghiệp: phải quyết chí

Phật tuyên cáo trước bốn tháng ngày nhập diệt của Ngài. Những vị Tỷ kheo chưa chứng ngộ A la hán thì mất tinh thần, không biết phải làm gì. Phần nhiều trong số này chỉ biết ngày đêm không rời Phật. Thế nhưng Tỷ kheo Phammarama không làm như vậy mà tu tập hơn nữa về chỉ quán. Các vị khác không hiểu nên bạch với Phật. Tỷ kheo Phammarama tôn kính bạch Phật, rằng cách con kính Ngài cao nhất là quyết chí phải chứng ngộ A la hán trước khi Ngài nhập diệt. Phật khen, ông làm như vậy là rất tốt ! Tỷ kheo nào kính mến tôn trọng Như lai thì phải quyết ý như ông. Người nào phụng hành chính xác đối với Pháp mới là người kính lạy chính xác đối với Phật.

25/5.
Truyện tích các Pc 365-366
Tỷ kheo thì phải chế ngự

ý nghiệp: phải tri túc

Phật có một người đệ tử rất thân với một người đệ tử của Đề bà (Devadatta), trong khi Đề bà nhiều lần mưu hại Phật mà không thành. Người đệ tử của Phật hay đến tinh xá của Đề bà, thường ăn, ở và ngủ mấy ngày tại đó, do được thầy trò Đề bà ưu đãi đủ cách. Những đệ tử khác của Phật bạch Ngài về trường hợp này. Ngài gọi người ấy đến, hỏi, ông thưa có, nhưng, tại tinh xá của Đề bà, ông chỉ ăn, ở và ngủ, không nghe những gì Đề bà dạy. Phật nói, ông không tiếp thu tà thuyết của Đề bà, nhưng ông làm cho ai cũng nghĩ ông đã là đệ tử của Đề bà vì muốn thỏa mãn nhu cầu. Này ông, thân làm Tỷ kheo thì phải "tri túc" - biết vừa đủ những gì mình có, không thế nhận đồ của người. Nhận đồ của người một cách không chân chính thì làm sao tu được "chỉ quán", làm sao đi theo "bát chánh đạo dẫn đến Niết bàn" ? Do vậy, ông phải ý thức rằng "chỉ quán" và "bát chánh đạo" chỉ có được bởi sự "tri túc".

25/6.

Truyện tích của Pc 367
Tỷ kheo: không lưu luyến (kể cả đối với thân tâm và thực phẩm)

Trong hoàng thành Xá vệ có một người Bà la môn rất hoan hỷ hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng. Một sáng sớm nọ, Phật quan sát nhân gian biết vợ chồng ông sẽ chứng ngộ A na hàm, nên đi đến trước cửa nhà ông. Bấy giờ đúng lúc ông đang ăn nên không thấy Phật. Vợ ông thấy, nhưng sợ chồng thấy thì sẽ đem hết thực phẩm đang ăn mà hiến cúng, và bà phải nấu lần nữa, nên xê đồ che mặt ông, rồi quay nhẹ ra chỗ Phật đứng, thưa nhỏ, kính bạch Thế tôn, chúng con hôm nay không có thực phẩm để hiến cúng. Phật nhẹ nhàng lắc đầu. Bà bật cười. Ông nghe vợ cười, xoay lại thấy Phật thì hiểu ra, kêu lớn, bà hại tôi rồi ! thấy Thầy thì nói cho tôi biết liền, sao lại giấu ? Ông vội vã bưng cả mâm cơm đang ăn đến trước Phật, ân hận mà mời, kính bạch Thế tôn, xin nhận cho con mâm cơm còn lại ! Con rất ân hận hiến cúng Ngài như thế này ! Phật nói, Bà la môn, đối với Như lai, bất cứ cúng phẩm nào cũng tốt, không kể đang ăn hay chưa ăn. Bà la môn mừng lắm, khi được Phật nhận sự hiến cúng của ông. Nhân thấy phong cách như vậy của Phật, ông xin Ngài dạy cho biết cái ranh giới Tỷ kheo : nên nhận định Tỷ kheo theo tiêu chuẩn nào? Biết ông đã hiểu tương đối về "danh sắc" - về tâm lý vật lý hóa hợp, nên Phật nói, Bà la môn, "không lưu luyến thân tâm thì đó là vị Tỷ kheo". Phật lại thuyết Pháp cho vợ chồng ông ; nghe Pháp ấy, vợ chồng ông chứng ngộ tại chỗ, cao đến thánh quả A na hàm.

25/7.
Truyện tích các Pc 368-376
Tỷ kheo thì phải trọng Pháp (như một gương mẫu trọng Pháp)

Có một nữ sĩ rất giàu. Bà có người con trai tên Sona, xuất gia làm Tỷ kheo. Một lần, trên đường về lâm viên Cấp cô độc, Sona ghé qua nhà, thăm mẹ. Mẹ ông lấy tên ông mà tổ chức "Đại hội biếu tặng". Bà cũng nghe con bà thuyết Pháp nổi tiếng nên mời ông khai thị tại đại hội. Ông vâng lời. Bà liền dựng một cái lều vải rất rộng lớn, bao trùm bà và rất nhiều người đến nghe con bà thuyết Pháp. Trong khi bà nghe Pháp thì một đám kẻ trộm lén vào nhà bà. Tên cầm đầu thì trà trộn vào lều vải ngồi canh chừng bà. Nếu bà biết nhà bị trộm mà về liền thì hắn giết. Nhưng người tớ gái coi nhà đến báo có trộm mà bà bình thản nói, mặc cho họ lấy hết, bà cũng bất kể. Con chớ quấy bà khi bà đang nghe Pháp. Tên trộm cầm đầu nghe rõ chủ tớ nói với nhau, anh nghĩ nếu bọn anh lấy hết tài sản của một nữ sĩ cao quí như thế này thì thế nào cũng sẽ bị trừng phạt, kể cả bị sấm sét. Nghĩ thế, anh phát hoảng, chạy gấp đến nhà bà, bảo thủ hạ trả lại đâu vào đấy những gì đã lấy được. Rồi cả bọn kéo nhau đến nghe Sona thuyết Pháp. Ông thuyết đến gần sáng. Cả bọn kéo nhau đến trước bà, nhận tội và xin tha thứ. Bà điềm đạm tha thứ, theo tánh tình nhân từ và lòng tin chân thành của bà. Cả bọn càng thấm thía tội ác của họ. Họ xin xuất gia cả, và được Sona chỉ dẫn, họ cùng đến một cánh rừng mà tu tập chỉ quán. Phật phóng một luồng ánh sáng, truyền cảm cho họ lời khuyên, "hãy gắng tinh tiến mà đạt cho được sự thanh tịnh trọn vẹn"

25/8

Truyện tích của Pc 377
Tỷ kheo thì phải tinh tiến chỉ quán (mà hoa cũng là đề mục)

Một nhóm Tỷ kheo Xá vệ được Phật dạy cho đề mục chỉ quán rồi vào một cánh rừng mà tu tập. Trong rừng, tại chỗ ở, các vị thấy hoa lài ban ngày mới nở mà ban đêm cánh hoa đã bắt đầu héo rụng. Các vị có sự cảm nhận từ hiện tượng này, nên quyết ý tinh tiến tu tập để cho phiền não phải mất đi. Phật không ở với các vị, nhưng biết rõ quyết ý đó. Ngài phóng một luồng ánh sáng, truyền đạt cho các vị lời khuyên của Ngài, "như hoa héo thì rụng, các vị phải tinh tiến mà giải thoát khố não". Với "chánh niệm" hiện diện luôn, và từ huấn dụ này, mà các vị chứng ngộ A la hán cả.

25/9
Truyện tích của Pc 378
Tỷ kheo thì phải trầm tĩnh đĩnh đạc

Kiếp trước của Tỷ kheo Santakaya là sư tử. Ông có những cử chỉ giống với loài này : rất ít di động, di động thì đi thong thả, bước rất vững. Nội tâm của ông bao giờ cũng yên tĩnh, trầm lắng, ai cũng thấy khác thường. Họ bạch với Phật. Phật nói, sau khi nghe họ mô tả, rằng "Tỷ kheo thì nội tâm và cử động phải trầm tĩnh và đĩnh đạc như San-takaya".

25/10
Truyện tích các Pc 379-380
Tỷ kheo thì phải tự cảnh tỉnh

Nangala Kula là người làm thuê nghèo cực. Một hôm, một vị Tỷ kheo thấy anh đang cày với chiếc áo rách thì hỏi muốn xuất gia không. Anh nói muốn. Rồi đem cái cày với chiếc áo rách móc lên thân cây đại thụ gần tinh xá mà xuất gia làm Tỷ kheo. Xuất gia ít lâu, anh thấy không thích đời sống Tỷ kheo, và muốn hoàn tục. Mỗi khi như vậy, anh ra thân cây, nhìn đồ cũ mà tự trách, "mày muốn trở lại với cái cày và chiếc áo rách này sao"? Mỗi lần tự trách như vậy thì sự không thích đời sống xuất gia tự biến mất. Do vậy mà mỗi khi bất mãn anh lại đến đó. Các vị Tỷ kheo hỏi anh đến đó làm gì, anh nói tôi đi tìm thầy tôi. Sau này, khi chứng ngộ A la hán rồi, anh không đến nữa. Các vị hỏi mỉa sao không đi tìm thầy nữa, anh nói, nay tôi hết cần thiết rồi. Nangala Kula nói thật chăng, các vị đem hỏi Phật. Phật nói, Nangala Kula nói thật đó. Chính sự tự trách làm thầy cho ông, làm vị cứu tinh cho ông, mà Nangala Kula nay đã chứng ngộ A la hán.

25/11
Truyện tích của Pc 381
Tỷ kheo thì phải gần Phật, mà gần Phật là thế nào ?

Vakkhali là một Bà la môn trong hoàng thành Xá vệ. Có một lần ông nhìn thấy Phật đi vào khất thực trong hoàng thành. Ung dung, trầm lắng, ngoại hình ấy của Phật thu hút ông rất sâu xa. Do lưu luyến Phật mà ông xuất gia, gia nhập chư Tăng, mong được gần Phật. Từ sau khi xuất gia làm Tỷ kheo, ông luôn luôn ở bên cạnh Phật, bỏ qua cả phận sự và tu học. Phật dạy, Vakkhali, chú ý cái xác thịt bất toàn của Như lai theo kiểu ông sẽ không thể nào có được ích lợi gì của Pháp. Thấy Pháp mới thấy Phật ; không thể thấy Phật nếu không lĩnh hội Pháp. Do vậy mà ông hãy rời khỏi thị tuyến của Như lai. Nghe Phật dạy như vậy, Vakkhali rất thất vọng, không cách gì chịu nổi. Ông đi khỏi tinh xá, muốn lên đỉnh núi nhy xuống mà tự sát. Phật biết nỗi khổ của ông, nhưng cũng biết do vậy mà ông có cơ hội chứng ngộ. Ngài phóng một luồng ánh sáng, làm cho Vakkhali cảm thấy như Phật ở bên ông, tức khắc ông mất hết đau buồn, nội tâm yên lành, "chánh niệm" hiện hành. Ông quyết chí đổi mới tâm ông cho thanh tịnh, nên không bao lâu thành bậc A la hán.

25/12
Truyện tích của Pc 382
Tỷ kheo thì tuổi tác không quan trọng

Sa di Sumana là đệ tử của tôn giả A na luật đà (Anuruddha). Còn quá nhỏ tuổi, nhưng Sumana nhờ thiện nghiệp từ bao kiếp đến nay, nên đã chứng ngộ thánh quả A la hán, mà lại có đủ thần thông lực. Một lần, tôn giả bịnh, Sumana vận dụng thần thông lực, đến hồ Anotatta rất xa, rất khó đến, lấy nước cho tôn giả. Sau này, tôn giả dẫn Sumana cùng đến giảng đường Lộc mẫu (Pubharama) lạy Phật, vấn an Ngài. Những Sa di khác thấy Sumana quá nhỏ, nên trêu ghẹo níu kéo mà giỡn. Phật muốn những Sa di kia biết cái hơn của Sumana nên bảo họ đi lấy nước ở hồ Anotatta. Họ không cách gì lấy được. Do tôn giả A nan bảo, Sumana tái dụng thần thông lực, đến hồ Anotatta lấy nước hiến Phật. Chiều tối hôm ấy, chư vị Tỷ kheo bàn tán sự thần kỳ của Sumana. Phật dạy, bất cứ ai, hễ nhiệt thành tu hành Pháp thì có thể có thần thông lực. Tuổi nhỏ cũng có thể có.

26. Tịnh hạnh

26/1. Truyện tích của Pc 383

Tỷ kheo không toàn là A la h l

26/2. Truyện tích của Pc 384

Thanh tịnh và chỉ quán …… 610

26/3. Truyện tích của Pc 385 "Bờ bên kia" là gì ? …… 611

26/4. Truyện tích của Pc 386

Ai mới đúng là Tịnh hạnh (Bà la môn) ? …… 611

26/5. Truyện tích của Pc 387

Ánh sáng của Phật …… 612

26/6. Truyện tích của Pc 388

Ẩn sĩ không nhất định là Tỷ kheo …… 613

26/7. Truyện tích các Pc 389-390

Không nên hành hung vị A la hán …… 613

26/8. Truyện tích của Pc 391

Bà Đại ái đạo cầu xin xuất gia …… 5

26/9. Truyện tích của Pc 392

Tôn kính người đáng tôn kính …… 616

26/10. Truyện tích của Pc 393

Lĩnh hội Pháp mới là Tịnh hạnh …… 618

26/11. Truyện tích của Pc 394

Lừa người trí đâu có dễ …… 619

26/12. Truyện tích của Pc 395

Tỷ kheo ni Kisa Gotami …… 620

26/13. Truyện tích của Pc 396

Không vì dòng dõi Tịnh hạnh mà được gọi là Tịnh hạnh …… 620

26/14. Truyện tích của Pc 397

Không vương vấn thì không sợ hãi …… 621

26/15. Truyện tích của Pc 398

Chặt đứt sự trói buộc của ái dục …… 622

26/16. Truyện tích của Pc 399

Phật khắc phục sự nhục mạ của bốn anh em Bà la môn …… 623

26/17. Truyện tích của Pc 400

Tôn giả Xá lợi phất bị mẹ mắng …… 624

26/18. Truyện tích của Pc 401

A la hán không lưu luyến dục lạc của giác quan …… 625

26/19. Truyện tích của Pc 402

Nô lệ chứng ngộ A la hán …… 626

26/20. Truyện tích của Pc 403

Phật tán dương Tỷ kheo ni Khema …… 627

26/21. Truyện tích của Pc 404

Tỷ kheo Tissa bị lừa …… 627

26/22. Truyện tích của Pc 405

Tỷ kheo bị đánh lầm …… 629

26/23. Truyện tích của Pc 406

Một nữ sĩ và bốn Sa di …… 630

26/24. Truyện tích của Pc 407 la hán thì không có phiền não trong lòn …… 631

26/25. Truyện tích của Pc 408

Sức mạnh của thới quen …… 632

26/26. Truyện tích của Pc 409

Tỷ kheo bị cho là kẻ trộm …… 633

26/27. Truyện tích của Pc 410

Tôn giả Xá lợi phất bị hiểu lầm …… 634

26/28. Truyện tích của Pc 411

Tôn giả Mục kiền liên bị hiểu lầm …… 635

26/29. Truyện tích của Pc 412

Nhổ cả gốc lẫn rễ …… 635

26/30. Truyện tích của Pc 413

Thanh niên thân phát sáng …… 636

26/31. Truyện tích của Pc 414

Mang thai lâu ngày …… 638

26/32. Truyện tích của Pc 415

Kỹ nữ cám dỗ Tỷ kheo …… 639

26/33. Truyện tích của Pc 416

Jatila đối với vàng và con …… 641

26/34. Truyện tích cũng của Pc 416

Jotika đối với nhà …… 643

26/35. Truyện tích của Pc 417

Một vị Tỷ kheo vốn là vũ công …… 645

26/36. Truyện tích của Pc 418

Nói thêm về một vị Tỷ kheo vốn là vũ côn …… 645

26/37. Truyện tích các Pc 419-420

Chuyên gia sờ xương …… 646

26/38. Truyện tích của Pc 421

Vợ xuất gia trước …… 647

26/39. Truyện tích của Pc 422

Tôn giả Ương quật ma la và voi dữ to lớn …… 648

26/40. Truyện tích của Pc 423

Devahita hiến cúng …… 649

26/1
Truyện tích của Pc 383
Tỷ kheo không toàn là A la hán

Trong hoàng thành Xá vệ có một Bà la môn sùng bái cực đoan đối với Phật và Tỷ kheo tăng. Ông thường mời Phật và Tỷ kheo tăng về nhà hiến cúng. Ông lại gọi Tỷ kheo là A la hán. Điều này làm cho các vị Tỷ kheo chưa chứng ngộ A la hán cảm thấy bất ổn, nên từ đó họ tránh đến nhận sự hiến cúng của ông. Ông biết được điều đó thì khổ tâm lắm, và đem bạch Phật. Phật hỏi các vị Tỷ kheo mới biết vì Bà la môn ấy gọi họ là A la hán, nên họ ngại mà không đến nữa. Phật hỏi, nhưng khi nghe gọi như vậy, các vị có mừng và hãnh diện không? Bạch, không. Phật nói, Bà la môn ấy gọi các vị là A la hán là vì ông rất kính trọng thánh quả này. Nhưng các vị từ bỏ mọi sự tham ái để chứng ngộ thánh quả A la hán là phải.

26/2
Truyện tích của Pc 384
Thanh tịnh và chỉ quán

Các vị Tỷ kheo về tinh xá để lạy Phật và vấn an Ngài. Tôn giả Xá lợi phất biết đã đến cái lúc các vị ấy chứng ngộ thánh quả A la hán nên hướng về Phật mà thỉnh giáo "hai mặt của Pháp" là gì ? Phật dạy, "đó là sự thanh tịnh và sự chỉ quán".

26/3
Truyện tích của Pc 385
"Bờ bên kia" là gì ?

Ma vương có lần ngụy trang thành nam nhân, hỏi Phật, "Bờ bên kia" là gì? Phật biết là Ma vương, nói, "bờ bên kia" không liên quan gì đến ác ma. Chỉ có những vị A la hán sạch hết phiền não mới biết "bờ bên kia" là gì.

26/4
Truyện tích của Pc 386
Ai mới đúng là Tịnh hạnh (Bà la môn) ?

Một Bà la môn nghĩ rằng đức Phật Gotama gọi đệ tử là Tịnh hạnh (Bà la môn), ta đây là chủng tộc ấy thì cũng đáng được Phật gọi là Tịnh hạnh mới phải. Thế là ông đi tìm Phật đế thỉnh giáo về việc này. Phật nói, Như lai không gọi ai là Tịnh hạnh vì người ấy là chủng tộc Tịnh hạnh. Như lai chỉ gọi các vị A la hán là Tịnh hạnh.

26/5
Truyện tích của Pc 387
Ánh sáng của Phật

Ngày trăng tròn tháng bảy, Ba tư nặc vương (Pasenadi) đến vấn an Phật với trang phục cực kỳ huy hoàng. Đồng thời tôn giả Kaludayi chỉ quán ngay giữa đại chúng, cả người toát ra ánh sáng hoàng kim. Tôn giả A nan lại thấy thái dương sắp lặn, nguyệt cầu mới mọc, làm không gian sáng lên ban ngày tiếp đến ban đêm. Nhưng khi nhìn lại thân Phật thì tôn giả kêu lên, "ánh sáng của Ngài hơn cả Ba tư nặc vương, tôn giả Kaludayi, hai vầng nhật nguyệt" ! Phật nói, các người dầu thấy dầu không, ánh sáng của chư Phật lúc nào cũng rực rỡ với năm màu sắc : ánh sáng giới đức (sila) làm mờ buông thả, áng sáng thiện hành (guna) làm mờ ác hành, ánh sáng tuệ giác (panna) làm mờ mù quáng, ánh sáng phước đức (punna) làm mờ tội khổ, ánh sáng chánh hạnh (dhamma) làm mờ tà hạnh.

26/6
Truyện tích của Pc 388
Ấn sĩ không nhất định là Tỷ kheo

Trong hoàng thành Xá vệ có một ẩn sĩ Bà la môn. Một hôm, đột nhiên ông nghĩ Phật gọi đệ tử là Sa môn Tỷ kheo (pabhajita). Nếu thế thì ta là ấn sĩ, Phật nên gọi ta là Sa môn Tỷ kheo. Nghĩ như thế nên ông đến xin Phật như vậy. Phật nói, Như lai không gọi ấn sĩ là Sa môn Tỷ kheo. Mà tiếng ấy Như lai chỉ gọi người nào làm sạch phiền não dơ bẩn của nội tâm.

26/7
Truyện tích các Pc 389-390
Không nên hành hung vị A la hán

Ai cũng khen tôn giả Xá lợi phất là chịu đựng và rộng lượng. Đệ tử của tôn giả cũng xác nhận như vậy. Do hai đức tính siêu phàm đó mà bị nhục mạ, hành hung, tôn giả vẫn trấn tĩnh, trầm lặng, không phát tức. Một Bà la môn muốn khiêu khích tôn giả để thử coi. Một hôm, gặp tôn giả đang đi khất thực, ông dùng tay đánh vào lưng tôn giả. Tôn giả đến nỗi không ngoái đầu coi ai đánh mình, chỉ tiếp tục đi khất thực, như không có việc gì xảy ra. Bà la môn thì khổ sở thực sự vì sự lỗ mãng của mình. Ông quì trước tôn giả mà nhận lỗi và xin tha thứ. Ông nói, kính thưa bậc Cao quí, nếu ngài tha thứ cho con thì xin từ bi, đến nhà con cho con hiến cúng. Và tôn giả đã nhận lời. Xế chiều, các vị Tỷ kheo đem việc ấy bạch Phật. Họ nói tôn giả làm thế thì Bà la môn này càng hung hăng, sau này dám đánh bất cứ vị Tỷ kheo nào. Phật dạy, Bà la môn thật thì không đánh Bà la môn thật. Chỉ có Bà la môn phàm phu mới ngu xuẩn phẫn nộ mà hành hung vị Bà la môn thật - vị A la hán.

26/8

Truyện tích của Pc 391
Bà Đại ái đạo cầu xin xuất gia

Bà Đại ái đạo (Mahapajapati Gotami : Đại thắng sinh chủ), là dì ruột của Phật. Mẹ Phật sinh Ngài được bảy ngày thì qua đời, bà thành hoàng hậu của Tịnh phạn vương (Suddhodana). Bà cũng năm ngày sau sinh một vương tử mà sau này là tôn giả Nan đà (Nanda). Bà giao con mình cho thị nữ, còn bà đích thân chăm nuôi thái tử Tất đạt đa (Siddhattha) mà sau này chính là Phật. Do vậy, bà là đại ân nhân của Ngài.

Sau khi đạt được tuệ giác tối thượng, trở thành đức Phật, Ngài về thăm quê hương Cà tỳ la vệ (Kapilavatthu). Trong dịp này bà cầu xin xuất gia làm Tỷ kheo ni, nhưng Phật từ chối. Về sau, khi Tịnh phạn vương chứng ngộ A la hán và qua đời, thì Phật dừng ở khu rừng Mahavana của xứ Tỳ xá ly (Vesali), không ngờ bà, và hàng trăm nữ nhân, cắt tóc, mặc đồ nhuộm xấu, từ Ca tỳ la vệ đi bộ đến Mahavana, cầu xin Phật lần nữa cho bà xuất gia làm Tỷ kheo ni. Tôn giả A nan lại nói thêm vào. Phật bảo phải tuân giữ tám giới điều đặc biệt. Bà kính cẩn vâng chịu. Phật mới cho bà, và những nữ nhân đồng hành, được phép xuất gia, làm Tỷ kheo ni, thành lập tập thể Tỷ kheo ni mà bà là vị thứ nhất. Về sau, có mấy vị Tỷ kheo ni cho lịch trình xuất gia của bà là không chính thức, vì không có vị thầy truyền giới. Họ không chịu làm lễ với bà. Phật biết việc này, dạy những Tỷ kheo ni kia, rằng vì sao nghĩ như vậy ? Như lai đích thân bảo bà tuân giữ tám giới điều đặc biệt. Bà tuân giữ đúng như sự chỉ bảo của Như lai. Như lai là vị thầy truyền giới của bà. Các vị đừng nghi ngại chút nào đối với bậc A la hán như bà.

26/9
Truyện tích của Pc 392
Tôn kính người đáng tôn kính

Tôn giả Xá lợi phất (Sariputta) xuất sinh từ một gia đình Bà la môn ở làng Upatissa, nên vốn có tên là Upatissa. Mẹ tôn giả là bà Sari. Tôn giả có người bạn rất thân, tên Kolita, con trai Bà la môn Moggali. Hai người nhất quyết tìm chân lý giải thoát, nên cũng đã nhiệt tâm gia nhập một giáo phái. Ban đầu hai người thân cận Sanjaya, nhưng sau không vừa ý sự thuyết lý của ông, nên hai người rời ông, tìm kiếm cho ra vị thầy có thể chỉ dẫn cho họ hội nhập Niết bàn. Nhưng tìm không ra. Họ bàn chia nhau tìm nữa, và ai tìm được trước thì báo cho nhau biết liền.

Trong thì gian này, Phật và nhiều vị Tỷ kheo đến hoàng thành Vương xá (Rajagaha), trong số đó có trưởng lão Mã thắng (Assaji), một trong năm vị Tỷ kheo đầu tiên. Một hôm, Upatissa gặp trưởng lão đang đi khất thực, ông cảm mến sâu xa trước thần sắc cao quí của trưởng lão. Rất tôn kính, ông bước tới, hỏi "thầy của ngài là ai ? dạy giáo lý gì ? xin ngài cho con được nghe một chút". Trưởng lão nói, đức Phật mà truyền thuyết nói đã xuất hiện trên thế giới này rồi. Hiện thời Ngài tạm dừng ở hoàng thành Vương xá này. Trưởng lão lại đọc cho ông nghe một bài chỉnh cú ngắn, có nghĩa "Hết thảy hiện tượng do dữ kiện tổ hợp toàn là sinh diệt. Như lai, bậc đại sa môn, tuyên bố như vậy". Trưởng lão mới đọc câu đầu mà Upatissa đã hiểu được Pháp của Phật. Ông hết sức thành kính cảm tạ trưởng lão, cáo biệt rồi tức khắc đi tìm mà báo cho Kolita hay. Ấy thế là hai người, cùng với môn đồ của họ, đem nhau đến yết kiến Phật, xin hội nhập Tỷ kheo tăng, và rất thỏa dạ khi được Phật chấp thuận. Upatissa và Kolita sau này được gọi là Xá lợi phất (Sariputta, ghép tên mẹ) và Mục kiền liên (Moggallana, ghép tên cha) và cùng là bậc Đại a la hán cả.

Tôn giả Xá lợi phất không bao giờ quên việc nhờ gặp trưởng lão Mã thắng mà được gặp Phật, được chứng ngộ thánh quả A la hán. Tôn giả biết trưởng lão Mã thắng ở đâu thì xoay đầu về hướng đó mà ngủ. Các vị Tỷ kheo ở lâm viên Cấp cô độc hiểu lầm cử động ấy và thưa Phật, kính bạch Thế tôn, tôn giả Xá lợi phất vẫn kính lạy bốn phương y như việc làm của Bà la môn. Tuồng như tôn giả chưa bao giờ từ bỏ tín ngưỡng cũ. Nghe vậy, tôn giả giải thích rằng tôn giả kính trọng trưởng lão Mã thắng, vị thầy khai thị đầu tiên cho tôn giả. Trưởng lão ở đâu thì tôn giả hướng đầu về phía đó mà ngủ, không phải kính lạy bốn phương. Phật bảo chư vị Tỷ kheo, rằng tôn giả Xá lợi phất tôn kính trưởng lão Mã thắng như vậy là đúng.

26/10
Truyện tích của Pc 393
Lĩnh hội Pháp mới là Tịnh hạnh

Một Bà la môn theo phái Khổ hạnh nghĩ Phật gọi đệ tử là Tịnh hạnh thì ông, người sinh từ chủng tộc ấy, đáng lẽ cũng được Phật gọi là Tịnh hạnh. Nghĩ như vậy nên đến xin Phật như vậy. Phật không đồng ý. Ngài nói, Như lai không vì ai bện tóc hay sinh từ chủng tộc Tịnh hạnh mà gọi người đó là Tịnh hạnh. Như lai chỉ gọi là Tịnh hạnh người nào lĩnh hội được "bốn thánh đế".

26/11
Truyện tích của Pc 394
Lừa người trí đâu có dễ

Một Bà la môn lắm quỉ kế, bò lên nhánh lớn của một cây lớn gần cửa hoàng thành Tỳ xá li (Vesali), rồi, như con dơi, ông thả ngược cả người xuống với hai chân víu nhánh cây. Với tư thế nguy hiểm như vậy, ông không ngừng kêu lớn, nạp cho ta trăm con bò, nạp cho ta tiền, nạp cho ta một tớ gái. Không làm đúng như ta bảo, và ta rớt chết, thì hoàng thành Tỳ xá li bị hủy diệt theo ta ! Dân chúng cả hoàng thành sợ ông rớt chết và mình chết theo, nên vâng lời ông đòi hỏi, yêu cầu ông xuống. Các vị Tỷ kheo đem việc ấy bạch Phật. Phật nói, kẻ lừa đảo chỉ lừa được ai vô minh, không thể nào lừa được người có trí.

26/12
Truyện tích của Pc 395
Tỷ kheo ni Kisa Gotami

Đế Thích với chư thiên đến lạy Phật, vấn an Ngài. Tỷ kheo ni Kisa Gotami cũng vận dụng thần thông lực, từ trong không gian lướt đến, cũng để lạy Phật, vấn an Ngài. Nhưng thấy Đế Thích và chư thiên thì bà nhường mà đi. Đế Thích nhìn thấy, xin hỏi Phật đó là vị nào? Phật nói, Đế Thích, đó là đệ tử của Như lai - là Tỷ kheo ni Kisa Gotami. Khi con trai bà chết, bà đau đớn, thất vọng, tìm đến Như lai. Như lai dạy cho bà biết "mọi hiện tượng tổ hợp toàn là vô thường". Bà nhờ lời ấy mà hiểu biết Pháp Phật, xuất gia làm Tỷ kheo ni, chứng ngộ A la hán. Bà là một vị kiệt xuất trong hàng đệ tử Tỷ kheo ni của Như lai.

26/13
Truyện tích của Pc 396
Không vì dòng dõi Tịnh hạnh mà được gọi là Tịnh hạnh

Trong hoàng thành Xá vệ có một Bà la môn nghĩ Phật gọi đệ tử là Tịnh hạnh, mà ta thì cha và mẹ đều là dòng dõi Tịnh hạnh, vậy ta cũng đáng được Phật gọi là Tịnh hạnh. Ông nghĩ như vậy và làm như vậy. Nhưng Phật nói, Như lai không gọi ai là Tịnh hạnh vì lý do cha mẹ người ấy là dòng họ Tịnh hạnh. Như lai chí gọi là Tịnh hạnh cho người nào hết sạch phiền não, không lưu luyến thế gian.

26/14
Truyện tích của Pc 397
Không vương vấn thì không sợ hãi

Uggasena lấy nữ diễn viên của một đoàn xảo thuật, nhờ cha vợ dạy cho mà thành diễn viên đặc biệt. Một hôm, khi anh đang biểu diễn trên đầu cây tre dựng đứng thì Phật vào hý trường thuyết Pháp cho anh. Ngay trên đầu cây tre, anh nghe Pháp và chứng ngộ tại chỗ thánh quả A la hán, rồi xuống đất, cầu xin làm đệ tử của Phật, hội nhập Tỷ kheo tăng. Một hôm, các vị Tỷ kheo hỏi tâm trạng của anh lúc ấy, anh nói không sợ hãi gì cả. Các vị hỏi Phật, kính bạch Thế tôn, Uggasena nói không sợ hãi gì cả, có nghĩa anh đã là A la hán: anh nói thật không ? Phật nói, những người như Uggasena đã chặt đứt mọi sự vương vấn thì cũng đứt hết mọi sự sợ hãi : Uggasena đúng là A la hán.

26/15
Truyện tích của Pc 398
Chặt đứt sự trói buộc của ái dục

Hoàng thành Xá vệ có hai Bà la môn. Mỗi người có một con bò. Ai cũng nói bò của mình đẹp và mạnh hơn. Sau cùng, họ quyết định thử coi. Họ đem chúng đến bờ sông, lấy cát đầy xe rồi thứ lớp cột bò vào kéo. Nhưng giây đứt mà không con bò nào làm cho xe cát nhúc nhích. Có vị Tỷ kheo đem chuyện ấy bạch Phật, Phật bảo, làm đứt cái giây mắt thịt nhìn thấy thì ai cũng làm được. Nhưng vị Tỷ kheo làm đứt là đứt cái giây trói buộc của sự ưa muốn và sự ghét bỏ ở trong tâm kia.

26/16

Truyện tích của Pc 399
Phật khắc phục sự nhục mạ của bốn anh em Bà la môn

Hoàng thành Xá vệ có vợ của một Bà la môn đã chứng ngộ Tu đã hoàn. Ai cãi cọ hay vô ý làm gì trúng bà thì bà buột miệng đọc một hay vài bài chỉnh cú nói về Phật. Tình trạng này ông chồng không ưa. Một hôm, ông cùng mấy người bạn đang ăn cơm ở nhà ông, bà lại buột miệng thốt lên "Nam mô Phật" (Mô Phật : con xin tôn kính Phật), làm cho ông nối giận như bị khiêu khích. Ông bỏ ăn, chạy tìm Phật, gặng hỏi "muốn sống bình yên thì phải giết bỏ cái gì" và "muốn sống vui vẻ thì phải giết bỏ cái gì". Phật điềm đạm trả lời, muốn sống bình yên, muốn sống vui vẻ, thì phải trừ bỏ sự tức giận. Phật và A la hán ai cũng vui cũng khen người bỏ được tức giận. Phật chỉ nói như vậy mà làm cho tâm linh của ông xúc động sâu xa. Ông xin xuất gia, và sau đó chứng ngộ A la hán.

Thế rồi đến em hai của ông. Ông này nghe tin anh xuất gia thì tức giận hết sức, chạy đến tinh xá nhục mạ Phật. Nhưng Phật chỉ hỏi, giả sử anh mời bạn về nhà ăn cơm, bạn anh chưa ăn mà ra về, vậy xin hỏi đồ ăn đó thuộc vào ai? Anh nói thuộc về anh. Phật nói, nay anh mắng Như lai, Như lai không nhận, thì lời mắng ấy không trở về anh thì về đâu? Chỉ nghe có thế, anh bái phục phong cách và ngụ ý của Phật, kính trọng Ngài vô cùng. Anh cũng xin xuất gia làm Tỷ kheo, và sau cũng chứng ngộ A la hán. Rồi đến ông em ba, tiếp ông em tư, cũng y như hai ông anh của họ.

Một buổi chiều tối, các vị Tỷ kheo nói với nhau, đức hạnh của Phật thật mầu nhiệm. Cả bốn anh em Bà la môn cùng đến nhục mạ Ngài mà rồi ai cũng được cảm hoá, cũng được làm cho lĩnh hội được Pháp, cũng được Ngài làm nơi nương tựa, làm vị cứu tinh. Phật nói, các vị Tỷ kheo, Như lai không làm thương tổn cả những người làm thương tổn Như lai. Như lai chịu đựng và tự chế, bao người qui y Như lai là qui y đức tính ấy.

26/17
Truyện tích của Pc 400
Tôn giả Xá lợi phất bị mẹ mắng

Vào lúc Phật dừng ở tinh xá Trúc lâm (Veluvana), tôn giả Xá lợi phất cùng mấy vị Tỷ kheo đến khất thực tại nhà mẹ, ở làng Nalaka. Mẹ tôn giả mời các vị tiếp nhận sự hiến cúng của bà. Ấy thế nhưng khi đưa thực phẩm cho tôn giả thì bà nói, con là người ăn cơm thừa canh cặn ! Con bỏ tài sản giàu sang, xuất gia làm Tỷ kheo, hủy diệt gia đình này ! Bà tiếp tục đưa thực phẩm cho các vị Tỷ kheo, và nói, cũng một cách thô lỗ, các người đem con trai ta làm người hầu ! Đấy, ăn đi ! Tôn giả Xá lợi phất không nói một tiếng, chỉ giữ sự trầm lắng cao siêu. Về tinh xá, các vị Tỷ kheo đem bạch Phật việc tôn giả Xá lợi phất nhân nại chịu đựng mẹ mắng. Phật nói, A la hán thì tuyệt đối không nổi giận, không để mất đức tính của mình.

26/18
Truyện tích của Pc 401
A la hán không lưu luyến dục lạc của giác quan

Có lần vài vị Tỷ kheo bàn luận việc bà Liên hoa sắc (Uppalavanna), một vị Tỷ kheo ni A la hán, bị một thanh niên cường bạo làm nhục. Các vị hỏi Phật, A la hán có hưởng thụ dục lạc của giác quan, hay không ? Phật nói không, bởi vì A la hán không còn lưu luyến sáu giác quan và sáu đối tượng trong dục lạc ấy, tựa như nước đổ xuống lá sen mà không thể dính vào lá ấy.

26/19
Truyện tích của Pc 402
Nô lệ chứng ngộ A la hán

Một người nô lệ của Bà la môn trốn khỏi nhà chủ, gia nhập chư Tăng mà làm một vị Tỷ kheo, lại chứng ngộ A la hán. Một hôm, người này tháp tùng Phật mà đi khất thực, bị chủ cũ nhận thấy, tức thì chạy đến nắm lấy ca sa. Phật hỏi tại sao, ông bảo, người này là nô lệ của nhà ông. Phật nói, người này là vị Tỷ kheo, lại là vị Tỷ kheo đã trút bỏ cái gánh nặng sinh mạng. Ông hiểu ý Phật nói người nô lệ của ông đã là bậc A la hán. Để cho chắc, ông xin hỏi lại, "Tỷ kheo thanh niên này phải hay không phải là A la hán ? Phật khẳng định là A la hán.

26/20

Truyện tích của Pc 403
Phật tán dương Tỷ kheo ni Khema

Vào một đêm gần sáng, Đế Thích và nhiều thiên nhân cùng đến vấn an Phật. Trong lúc ấy, Tỷ kheo ni Khema cũng vận dụng thần thông lực, lướt không gian mà đến, cũng để vấn an Phật. Nhưng khi thấy Đế Thích thì bà đi, để ông vấn an Phật trước. Ông hỏi Phật, bà là ai ? Phật nói, bà là vị kiệt xuất trong chúng Tỷ kheo ni của Như lai, là vị Tỷ kheo ni trí tuệ bậc nhất.

26/21
Truyện tích của Pc 404
Tỷ kheo Tissa bị lừa

Tỷ kheo Tissa được Phật dạy cho đề mục chỉ quán rồi, tìm đến một động núi thích hợp, an cư tại đây. Buổi sáng mỗi ngày ông vào làng khất thực. Làng này có một bà lão thường hiến cúng cho ông. Ở trước trong động núi nói trên là một nữ thần, thấy khó ở chung với vị Tỷ kheo cao quí này. Nhưng nữ thần không dám mời ông đi, chỉ nghĩ lừa cho ông phạm vào sự không phải để ông tự đi. Nữ thần phụ vào con trai nhỏ của bà lão, làm cho thanh niên vẹo đầu ra sau, đến nỗi lồi hai mắt. Bà lão thấy vậy thì kinh hoảng, kêu lớn. Bấy giờ nữ thần mới nói, ta đã nhập vào con bà. Bà bảo Tỷ kheo Tissa lấy nước rửa chân ông ấy mà rảy lên đầu con bà, ta mới đi. Hôm sau, Tỷ kheo Tissa đến khất thực, bà lão làm y lời nữ thần, con bà trở lại bình thường. Nữ thần về trước trong động, chờ Tỷ kheo Tissa. Lúc ông về, nữ thần hiện hình, bảo, tôi là thần coi động này. Ông là kẻ đuổi ma, không được ở đây nữa. Tỷ kheo Tissa biết và nhớ rõ từ ngày xuất gia đến giờ sống theo đức hạnh, mới nói lại, tôi không phạm vào giới điều "Tỷ kheo không được sử dụng chú thuật". Nữ thần nói, thì ông mới chữa cho con trai bà lão đấy. Nhưng ông nhớ tự mình chưa hề sử dụng chú thuật, và tức khắc ông biết rõ nữ thần đã không thể nào gài bẫy ông. Ông tràn đầy niềm vui của Pháp, chứng ngộ tại chỗ và tức khắc đối với thánh quả A la hán. Ông bảo nữ thần, vu khống một Tỷ kheo không làm điều gì dơ bẩn, như nữ thần đã vu khống, là một sự lầm lỗi. Ông đề nghị nữ thần đừng quấy phá, để ông tiếp tục an cư nơi động ấy.

An cư rồi, ông trở về lâm viên Cấp cô độc, nói cho các vị Tỷ kheo nghe về việc nữ thần. Các vị hỏi, khi nữ thần ngăn ông vào động, ông giận không ? Ông nói không. Các vị đến thỉnh giáo với Phật, coi ông nói thật hay không thật. Phật nói, Tissa nói thật. Ông đã chứng ngộ A la hán. Ông không lưu luyến gì hay chấp trách ai : ông không có lý do để nổi giận.

26/22
Truyện tích của Pc 405
Tỷ kheo bị đánh lầm

Có một vị Tỷ kheo mang theo đề mục chỉ quán vào tu tập trong một cánh rừng, và chứng ngộ A la hán, liền về tinh xá yết kiến Phật để bày tỏ lòng biết ơn sâu xa của ông. Trên đường về, ông đi qua một làng, đúng lúc một bà vợ cãi vã với ông chồng và tuôn chạy khỏi nhà, ngẫu nhiên đi sau vị Tỷ kheo ấy. Ông chồng đuổi theo, thấy vậy, tưởng vị ấy đem vợ mình đi cùng. Ông hét lớn, đánh ẩu vị ấy. Vợ ông van xin chồng mình đừng đánh ẩu như vậy, nhưng càng làm cho ông tức giận thêm và đánh ẩu nữa. Đánh rồi kéo vợ đi. Còn vị Tỷ kheo đi tiếp về tinh xá ở lâm viên Cấp cô độc. Tại đây, các vị Tỷ kheo thấy ông bầm tím cả người thì lo chữa cho ông, rồi hỏi ông giận hay không giận kẻ đánh ông, ông trả lời không. Các vị đến Phật, bạch hỏi Ngài coi vị Tỷ kheo nói thật không. Phật nói, A la hán phỉ nhổ bạo lực. A la hán không phát tức, kể cả lúc bị đánh ẩu. Phật xác định như vậy về sự chứng ngộ A la hán của vị Tỷ kheo.

26/23
Truyện tích của Pc 406
Một nữ sĩ và bốn Sa di

Bà vợ Bà la môn nói với ông chồng Bà la môn đến lâm viên Cấp cô độc mời bốn vị Tỷ kheo về nhà để hiến cúng. Bà đặc biệt bảo chồng nói tên mà mời bốn vị Tỷ kheo cao hạ và xuất thân dòng họ Bà la môn. Nhưng ông chồng mời về là bốn vị Sa di A la hán. Bà thấy mà thất vọng, trách chồng. Rồi tức giận bảo ông trở lại lâm viên mà mời bốn vị cao hạ. Còn đối với bốn vị Sa di A la hán thì đến nỗi bà không mời ngồi chỗ tử tế, cũng không hiến cúng các vị.

Chồng bà vào lại tinh xá, gặp và mời ngay tôn giả Xá lợi phất. Tôn giả đến nhà ông thấy bốn vị Sa di A la hán thì hỏi đã tiếp nhận hiến cúng chưa. Tôn giả biết chưa, lại biết trong nhà chỉ sắp đặt hiến cúng bốn vị Tỷ kheo, thì trở về tinh xá. Chồng bà lại đến tinh xá, lần này mời về là tôn giả Mục kiền liên. Tôn giả này cũng trở về tinh xá y như tôn giả Xá lợi phất.

Bấy giờ chúa trời Đế Thích thấy bốn vị Sa di đã hơi đói, mới biến thể thành một Bà la môn lão mạo, đến nhà vợ chồng Bà la môn. Hai vợ chồng kính chào, và mời ngồi chỗ trang trọng, nhưng ông chỉ ngồi trên mặt đất, lại còn hướng về bốn vị Sa di A la hán mà kính chào. Rồi ông nói cho hai vợ chồng biết ông là ai. Hai vợ chồng bấy giờ hiến cúng bốn vị Sa di A la hán và Đế Thích. Sau đó, bốn vị và Đế Thích đều hiện thần thông lực mà về tinh xá và thiên đường. Phật biết việc bất ngờ này, nói, A la hán thì đối với người nghịch với mình đi nữa cũng không gợn lên ý nghĩ không tốt.

26/24
Truyện tích của Pc 407
A la hán thì không có phiền não trong lòng

Khi em ông, tôn giả Cula Panthaka xuất gia thì ông, tôn giả Maha Panthaka đã chứng ngộ A la hán. Bẩm tính em ông rất ngu đần, vì trong một kiếp trước ông em này đã cười một vị Tỷ kheo ngốc nghếch, nên kiếp này bốn tháng không thuộc được một bài chỉnh cú. Do vậy mà ông khuyên em nên hoàn tục. Sau này, có mấy vị Tỷ kheo xét thái độ của ông đối xử với em ông, thỉnh giáo với Phật để được biết A la hán có phát tức hay không? trong lòng còn hay không phiền não như ham muốn và ghét bỏ? Phật giải thích, A la hán thì không còn phiền não gì cả. Maha Panthaka muốn giúp em, không phải ghét bỏ.

26/25
Truyện tích của Pc 408
Sức mạnh của thói quen

Pilinda Vaccha, tên vị tôn giả ấy, là người thỉnh thoảng hay nói lời và chữ rất khó chấp nhận, như "đến đây, con sâu đáng thương", hay "đi đi, con sâu đáng tởm"... Các vị Tỷ kheo đến Phật tả oán cung cách của Pilinda Vaccha. Phật bảo mời ông đến và khuyên can ông. Phật, bằng thần thông lực, biết nhiều kiếp đã qua, ông là con của một gia đình Bà la môn thâm tín dòng dõi Bà la môn là chí thượng. Ngài khuyên các vị Tỷ kheo đừng vì lời tiếng của ông mà cho ông là xúc phạm các vị. Khi ông nói con sâu đáng thương hay con sâu đáng tởm là chỉ do thói quen bao kiếp tự hào dòng dõi Bà la môn mà ra, chứ không có ác ý gì, không phải muốn thương tổn ai. A la hán không làm thương tổn ai cả.

26/26
Truyện tích của Pc 409
Tỷ kheo bị cho là kẻ trộm

Một Bà la môn trong hoàng thành Xá vệ quăng tấm vải ra mặt đường ngoài cửa. Lúc ấy một vị Tỷ kheo đi qua để về tinh xá, thấy tấm vải thì nghĩ đây là đồ bỏ nên nhặt lên. Bà la môn thấy, tức khắc chạy ra, chỉ mặt mà mắng, "anh đầu trọc, lấy cắp của ta" ! Vị Tỷ kheo lập tức đưa trả tấm vải. Về tinh xá, ông kể lại việc bất ngờ ấy. Các vị Tỷ kheo cười mà hỏi chơi, tấm vải ấy dài hay ngắn, tốt hay xấu? Ông nói tôi có để ý gì đâu mà biết dài ngắn tốt xấu. Tôi không bám víu gì cả. Các vị Tỷ kheo thỉnh giáo với Phật, coi ông nói thật không. Phật bảo, ông nói rất thật. A la hán không còn bám víu bất cứ thứ gì. Ông nhặt cầm tấm vải chỉ vì Như lai chưa qui định giới điều "không được cầm bất cứ thứ gì người khác không tự tay đưa cho".

26/27
Truyện tích của Pc 410
Tôn giả Xá lợi phất bị hiểu lầm

Tôn giả Xá lợi phất có một lần cùng một nhóm Tỷ kheo đến an cư tại tinh xá gần một làng nhỏ. Dân làng thấy tôn giả đến thì cung ứng mọi thứ cần dùng. Nhưng, từ đó cho đến kết thúc an cư, họ không cung ứng gì nữa. Tôn giả nói với các vị Tỷ kheo, nếu dân làng hiến cúng ca sa thì xin giao cho tôi, nếu không thì cũng tin cho tôi. Rồi tôn giả về lâm viên Cấp cô độc, lạy Phật, vấn an Ngài. Các vị Tỷ kheo hiểu lầm ý của tôn giả, bạch với Phật, kính thưa Thế tôn, tôn giả Xá lợi phất vẫn lưu luyến ca sa và đồ dùng. Phật nói, các vị Tỷ kheo, tôn giả Xá lợi phất không lưu luyến gì đâu. Tôn giả yêu cầu các vị đem ca sa của dân làng hiến cúng chuyển giao cho tôn giả là để tỏ ra tôn giả đã nhận ca sa ấy cho dân làng khỏi mất phước báu, lại để tỏ ra tôn giả muốn phân cấp ca sa ấy cho các vị Tỷ kheo trẻ tuổi và các vị Sa di.

26/28
Truyện tích của Pc 411
Tôn giả Mục kiền liên bị hiểu lầm

Có lần nhiều vị Tỷ kheo bạch với Phật, rằng tôn giả Mục kiền liên cũng y như tôn giả Xá lợi phất, còn lưu luyến đồ vật. Phật bảo, các vị Tỷ kheo, tôn giả Mục kiền liên là vị A la hán đã trừ khử tận gốc mọi sự lưu luyến.

26/29
Truyện tích của Pc 412
Nhổ cả gốc lẫn rễ

Một hôm, một số Tỷ kheo bạch với Phật, rằng Sa di Revata nhận được rất nhiều cúng phẩm, tiếng tốt và tài sản. Dầu ở trong rừng mà, bằng thần thông lực, ông đã dựng lên nhiều tinh xá cung cấp cho năm trăm vị Tỷ kheo. Phật bảo, các vị Tỷ kheo, Revata đã nhổ hết mọi sự lưu luyến, nhổ cả gốc lẫn rễ : ông đã là một bậc A la hán.

26/30
Truyện tích của Pc 413
Thanh niên thân phát sáng

Tôn giả Candabha, trong một kiếp trước, hiến gỗ đàn hương để xây dựng tháp báu tôn trí di vật của đức Phật Ca diếp. Do thiện căn này mà ông sinh trong một gia đình Bà la môn ở hoàng thành Xá vệ. Trên mình ông có hiện tượng kỳ lạ là nơi rún liên tiếp chớp ra từng vòng ánh sáng nối nhau. Vì vậy mà ai cũng gọi ông là Candabha. Một số Bà la môn, bạn ông, lợi dụng hiện tượng không bình thường này. Họ đem ông triển lãm, ai bỏ tiền mới được xoa rờ vào mình ông.

Một lần họ đem ông đến gần lâm viên Cấp cô độc, chận và nói với Phật tử đi đến lâm viên, rằng các người đến Phật nghe Pháp có tác dụng gì? Các người phải biết nào ai có khả năng như Candabha đây : ai rờ vào mình ông là phát tài ! Sao các người không thử coi ? Các Phật tử trả lời, Thầy chúng tôi không thiếu khả năng gì. Không ai hơn Ngài đâu ! Họ liền đem Candabha vào lâm viên, cùng Phật so coi ai cao thấp. Nhưng đứng một chỗ với Phật thì rún ông hết phát sáng, đi khỏi chỗ Phật lại phát sáng như cũ. Lại thử tiếp, đứng một chỗ với Phật vẫn hết phát sáng. Trong lòng Candabha tự bảo, rõ ràng, không ngờ gì nữa, Phật biết cách nào mà thân ông hết phát sáng - cách nào đó cũng là cách làm cho thân ông lại phát sáng. Ông khẩn cầu Phật dạy cách ấy cho ông. Phật bảo xuất gia làm Tỷ kheo, gia nhập Tỷ kheo tăng đi, Ngài sẽ xét và dạy cho. Candabha bảo mấy anh bạn Bà la môn, tôi phải gia nhập Tỷ kheo tăng để học cách ấy đã. Hãy chờ tôi. Nhưng khi thành Tỷ kheo rồi, Phật dạy hãy tự quan sát thân thể : quan sát ba mươi hai vật nơi thân thể ấy, có vật nào sạch sẽ không ? có vật nào ưa thích được không ? Sau vài ngày chỉ quán, ông chứng ngộ A la hán. Bạn ông hỏi, học được chưa? Ông chỉ nói, các bạn về đi, tôi không muốn rời chỗ này. Nhiều vị Tỷ kheo bạch Phật rõ lời Candabha nói với bạn ông. Phật nói, Candabha nói thật lòng mình đó. Ông đã lọc sạch bao nhiêu vẩn đục trong lòng ông.

26/31
Truyện tích của Pc 414
Mang thai lâu ngày

Công chúa Suppavasa mang thai lâu ngày một cách khác thường. Trước khi đau đẻ mấy hôm, công chúa vẫn không ngừng nghĩ nhớ đến những sự đặc biệt của Phật Pháp Tăng. Công chúa còn nhờ chồng thay mình đến lạy Phật, vấn an Ngài. Phật biết ý nguyện của công chúa nên nói, và để chồng bà nghe. "Như lai chú nguyện cho công chúa khỏi mọi lo sợ, mọi sự đều bình yên. Như lai chú nguyện cho con công chúa được sinh dễ dàng, khỏe mạnh, cao quí". Đúng lúc Phật chú nguyện như vậy, công chúa sinh một bé trai. Công chúa và con, và mọi sự, đều được như Phật chú nguyện. Cả nhà công chúa thỉnh cầu Phật và Tỷ kheo tăng đến nhà để hiến cúng, chúc phúc cho cháu bé mới sinh. Về sau, cháu bé này lớn tuổi thì xuất gia làm Tỷ kheo, và ai cũng gọi là Sivali. Ngay khi Sivali làm lễ xuống tóc xuất gia là đã chứng ngộ A la hán. Vì nối tiếng dễ được hiến cúng nên ông được gọi là Tỷ kheo hiến cúng bậc nhất. Các vị Tỷ kheo thỉnh giáo với Phật để biết sao ông ở trong thai mẹ lâu ngày. Phật nói, trong một kiếp quá khứ, Sivali là một vương tử. Quốc gia ông bị quốc vương khác chiếm cứ. Để thu hồi tổ quốc, ông theo kế của mẹ mà bao vây cả hoàng thành, cắt đứt nước và lửa, làm cho dân chúng khốn đốn đến mấy ngày. Tội ác đó kiếp này biểu hiện nơi sự lâu ngày ở trong thai mẹ.

26/32
Truyện tích của Pc 415
Kỹ nữ cám dỗ Tỷ kheo

Sundara Samudda là con trai một gia đình giàu tiền trong hoàng thành Xá vệ. Xuất gia rồi, anh đến tu tập chỉ quán tại Vương xá, cách Xá vệ khá xa. Từ đó, cha mẹ anh rất nhớ anh. Một hôm, hoàng thành Xá vệ cử hành lễ hội tưng bừng, mà ông bà vắng con bên cạnh, cám cảnh cô độc mà khóc lóc. Một kỹ nữ thấy vậy, hỏi, ông bà tâm sự cho nghe cả. Cô nói, nếu cháu làm cho con ông bà rời bỏ chư Tăng, về với ông bà, thì ông bà trả công cho cháu thế nào? Ông bà nói sẽ làm cho cô trở thành nhà giàu. Cô nói ông bà đưa cho cháu một ít tiền. Đi liền đến Vương xá, cô thuê một căn nhà nằm trên đường Sundara Samudda hay đi khất thực, chuẩn bị thực phẩm tốt để đợi anh. Mở màn trình diễn, cô mở cửa, đưa thực phẩm hiến cúng cho anh. Không lâu sau đó, cô mời anh vào nhà. Rồi cô thuê một mớ trẻ con đợi anh đến thì đùa giỡn. Lấy cớ tầng dưới vừa ồn vừa bụi, cô mời anh lên tầng trên hết để cô hiến cúng. Sundara Samudda nghe lời. Tại đó, cô đóng cửa, chính thức cám dỗ. Kính trọng mà tha thiết, cô nói, thưa bậc Cao quí, xin ông làm người chồng yêu thương em đi ! em xin làm người vợ yêu thương ông ! Chúng ta sẽ có cuộc sống thú vị lâu dài ! Rồi chúng ta, sau đó, sẽ cùng gia nhập Tăng chúng, cùng hội nhập Niết bàn ! Bấy giờ Tỷ kheo Sundara Samudda biết mình lầm to rồi. Lập tức cảnh giác, ông tự bảo mình, "sơ ý mà đại họa, liệu lấy" ! Bấy giờ Phật biết việc gì xảy ra cho ông, nên gọi tôn giả A nan đến, bảo, Sundara Samudda đang kháng cự với sự cám dỗ của một kỹ nữ trong tầng chót của một nhà ở hoàng thành Vương xá. Nhưng ông sẽ thắng. Ngài phóng một luồng ánh sáng, truyền đạt lời Ngài khuyên răn Sundara Samudda, "hãy khước từ dục vọng, hãy từ dục vọng mà giải thoát" ! Sun-dara Samudda, với chánh niệm hiện diện, chuyên chú vào huấn dụ của Phật, tức thì chứng ngộ tại chỗ thánh quả A la hán.

26/33
Truyện tích của Pc 416
Jatila đối với vàng và con

Sau khi đức Phật Ca diếp nhập diệt không lâu, một vị Tỷ kheo A la hán quyên góp khắp nơi để xây một bảo tháp thờ phụng di vật của Ngài. Một hôm, ông đến trước cửa nhà thợ vàng, không may gặp lúc anh đang cãi dữ dội với vợ. Anh hét lớn với ông, "tốt nhất là ông đem bán di vật của Phật đi" ! Vợ anh nghe vậy, vội vàng van lơn, anh giận tôi thì xin chưởi mắng tôi thôi. Anh đánh tôi, tôi cũng xin chịu. Sao anh lại xúc phạm đến đức Phật và vị Tỷ kheo ? Anh phạm lỗi lớn rồi ! Nghe vợ nói thế, anh dịu xuống, thấy mình vừa phạm một lỗi nghiêm trọng thật. Để chuộc lỗi ấy, anh làm một đóa hoa bằng vàng, đặt trong cái lọ cũng bằng vàng, thông qua vị Tỷ kheo A la hán mà hiến cúng bảo tháp của đức Phật Ca diếp. Đời này anh là đứa con sinh riêng của một cô gái nhà giàu. Cô gái, sau khi sinh anh, bỏ anh vào cái ang, đem thả theo dòng nước, được một thiếu nữ tắm sông vớt lên, đem nuôi, đặt tên là Jatila. Jatila lớn lên, mẹ nuôi nghe lời một vị Tỷ kheo, đưa đi học tại Taxila. Vị Tỷ kheo thu xếp cho Jatila ở trọ trong nhà một thương gia. Sau đó, Jatila lấy con gái của thương gia ấy, và đào được một số vàng lớn trong nhà sau của tòa nhà mới. Vợ chồng Jatila sinh được ba con trai, và rồi Jatila xuất gia, làm Tỷ kheo, chứng ngộ A la hán. Một hôm, Phật cùng nhiều Tỷ kheo, trong đó có Jatila, đến khất thực tại nhà của những người con. Những người này hiến cúng liên tiếp mười lăm ngày. Sau hội hiến cúng này, các vị Tỷ kheo hỏi Jatila còn hay không lưu luyến vàng và con, Jatila nói không thấy trong lòng vương vấn gì. Các vị thỉnh giáo với Phật về lời Jatila nói. Phật bảo, Jatila đã gột sạch lưu luyến với tự hào : ông đã là bậc A la hán.

26/34
Truyện tích của Pc 416
Jotika đối với nhà

Jotika là người Xá vệ, rất nổi tiếng và rất giàu sang. Ông ở trong tòa nhà cao lớn với bảy lớp tường. Cửa lớp tường nào cũng có thần linh bảo vệ. Qua tòa nhà này, ông nổi tiếng rất xa, và nhiều người đến tham quan. Có lần Tần bà sa la vương (Bimbisara) và vương tử A xà thế (Ajatasattu) cũng đến xem. Vương tử thấy sự tráng lệ của tòa nhà thì thề khi làm vua sẽ tuyệt đối không cho Jotika ở trong đó. Tần bà sa la vương tham quan rồi về thì Jotika đem dâng cho vương một viên hồng ngọc lớn, vô giá. Biếu tặng cho khách tham quan tòa nhà là cái lệ của Jotika.

Sau này, A xà thế vương thành công trong việc giết cha, cướp ngôi, thì quả nhiên đem tướng sĩ đến tòa nhà Jotika, dùng vũ lực mà cướp. Nhưng mọi cửa tòa nhà đều có thần linh bảo vệ, nên A xà thế vương cùng tướng sĩ của hắn đành tháo lui. Khi hắn đến tinh xá Trúc lâm (Veluvana) thì thấy Jotika ở đó, đang nghe Phật thuyết Pháp. Hắn rống lên, "thì ra ông lịnh cho thần linh bảo vệ tòa nhà của ông tác chiến với tướng sĩ của ta, còn ông đến đây ngụy trang nghe Phật thuyết Pháp" ! Nghe hắn nói, Jotika mới biết hắn vừa đến cướp, mà không được, tòa nhà của ông.

Trong quá khứ, Jotika từng ước nguyện tài sản không bị cướp đoạt. Nay ước nguyện đó hiệu quả hiển nhiên. Jotika nói với hắn, nhà vua hay bất cứ ai không cách gì trái với ước nguyện của tôi mà chiếm được tài sản của tôi. Nói rồi, Jotika đưa cả mười ngón tay, bảo hắn cứ gỡ thật mạnh những chiếc nhẫn vô song trên đó. Hắn rán hết cái sức mạnh tham lam và tự phụ, nhưng không gỡ được chiếc nào. Jotika bảo hắn trải mấy lớp vải cho dày, rồi đưa cao cả hai tay lên đó, những chiếc nhẫn tự rơi xuống. Jotika cho hắn hết. Rồi cầu xin Phật cho phép gia nhập Tỷ kheo tăng, và không bao lâu sau đó, ông chứng ngộ thánh quả A la hán. Về sau, các vị Tỷ kheo hỏi Jotika còn hay không lưu luyến nhà và của ? Jotika đáp không. Các vị thỉnh giáo với Phật, coi Jotika thật hay chưa chứng ngộ A la hán. Phật nói, Jotika đã nói đúng sự thật. Ông không còn bất cứ sự lưu luyến nào : ông đã là bậc A la hán.

26/35
Truyện tích của Pc 417
Một vị Tỷ kheo vốn là vũ công

Vũ công Nata Puttaka có một lần nghe Phật thuyết Pháp, rồi xin gia nhập Tỷ kheo tăng và chứng ngộ A la hán. Một hôm, Phật với nhiều Tỷ kheo, trong đó có ông, đi khất thực, gặp một vũ công trẻ đang vũ. Các vị Tỷ kheo hỏi ông còn thích vũ nữa không, ông đáp không, không thích nữa. Các vị hỏi Phật. Phật nói, Nata Puttaka đã chặt đứt mọi dạng ràng buộc của sự lưu luyến : A la hán chính là ông.

26/36
Truyện tích của Pc 418
Nói thêm về một vị Tỷ kheo vốn là vũ công

Nata Puttaka, vị Tỷ kheo từng là vũ công mà gia nhập Tỷ kheo tăng, chứng ngộ A la hán. Phật nói với các vị Tỷ kheo, Nata Puttaka không còn chìm đắm trong dục lạc, dưới bất cứ dạng nào.

26/37
Truyện tích các Pc 419-420
Chuyên gia sờ xương

Trong hoàng thành Xá vệ có một Bà la môn tên Vangisa. Ông chỉ sờ vào xương người chết là biết người đó sinh thiên giới, nhân gian, hay địa ngục. Vài Bà la môn bạn ông đưa ông đến các làng. Dân làng vây quanh ông, đưa biếu nhiều tiền, nhờ ông, sau khi sờ vào mẩu xương, nói cho họ biết thân nhân quá cố của họ đã sinh ở đâu. Một lần nọ, họ kéo nhau đến gần lâm viên Cấp cô độc, đón những người đến nghe Phật thuyết Pháp, yêu cầu những người này hãy đến thỉnh giáo với Vangisa. Những người này nói Vangisa biết gì ! Thầy chúng tôi không ai bằng đâu. Chỉ có Ngài mới giác ngộ trọn vẹn. Nói rồi lại tranh luận với họ. Sau hết, có một người nói, tốt lắm, để chúng tôi đưa Vangisa đến, và chứng thực, coi Vangisa với Phật ai hiểu biết nhiều hơn ai. Ấy thế là cả đám kéo đến tinh Xá. Phật biết họ đến với ý gì. Ngài bảo một vị Tỷ kheo kiếm và giàn ra năm mẩu xương của những người sinh địa ngục, súc sinh, nhân gian, chư thiên, và của A la hán. Vangisa phán đoán chính xác bốn mẩu xương của bốn người trước, nhưng đến mẩu xương của vị A la hán thì đành chịu. Bấy giờ Phật mới nói, Vangisa, mẩu xương này ông không biết đâu. Như lai thì biết rõ của ai và sinh ở đâu. Vangisa khẩn cầu Phật chỉ cho cách để biết. Phật bảo, ông xuất gia đi, làm Tỷ kheo rồi, Như lai dạy, ông mới học hiểu được cách ấy. Vangisa bảo nhóm bạn Bà la môn, hãy chờ ông học. Thế nhưng khi thành vị Tỷ kheo rồi, Phật dạy cho ông quan sát ba mươi hai bộ vị của thân thể con người. Ông làm theo, nỗ lực mà chỉ quán, không lâu đã chứng ngộ A la hán. Nhóm bạn trở lại, hỏi ông học được chưa, ông bảo các anh rời khỏi nơi đây. Tôi không cần biết cách ấy nữa. Tôi cũng không còn đi với các anh. Các vị Tỷ kheo nghe Vangisa nói, một cách gián tiếp biểu thị mình là A la hán, nên thỉnh giáo với Phật, coi ông nói thật không. Phật nói, Vangisa thật sự đã biết sự sinh ra và sự diệt đi của vạn hữu : ông đã là bậc A la hán.

26/38
Truyện tích của Pc 421
Vợ xuất gia trước

Trong hoàng thành Vương xá có một Phật tử tên Visakha. Có lần nghe Phật thuyết Pháp rồi chứng ngộ A na hàm. Ông bảo vợ, hãy thừa kế cái gia sản giàu có này ! Từ nay tôi không lý đến việc đời nữa. Tôi muốn xuất gia. Vợ ông, bà Dhamma-dinna, chống lại yêu cầu của ông. Bà làm ngược lại, yêu cầu ông nhường bà xuất gia làm Tỷ kheo ni. Ông bằng lòng. Bà xuất gia làm Tỷ kheo ni rồi, rời ngay Vương xá, ra sức tu tập chỉ quán, nên trong thì gian ngắn bà đã chứng ngộ A la hán. Bà trở về Vương xá. Ông chồng đến thăm, thỉnh giáo về bốn thánh quả. Hỏi về Tu đà hoàn, về Tư đà hàm, về A na hàm, thì bà giải thích. Hỏi đến A la hán thì bà nói vượt quá trình độ của ông. Bà thêm, ông muốn biết thì mời đến thỉnh giáo với Phật. Ông đến Phật. Phật nói, "bà đã trả lời cho ông rồi đó ! Ông hỏi Như lai, Như lai cũng trả lời như vậy". Phật muốn nói bà Dhammadinna đã là bậc A la hán.

26/39
Truyện tích của Pc 422
Tôn giả Ương quật ma la và voi dữ to lớn

Hoàng đế Ba tư nặc (Pasenadi) và hoàng hậu Mạt lị (Mallika) tổ chức một đại hội không có trong lịch sử, "Đại hội không hạn chế", để hiến cúng Phật và nhiều Tỷ kheo. Đại hội sắp một đàn voi lớn, nhiều, đã thuần thục, trên mình có lọng. Mỗi vị Tỷ kheo ngồi trên một con voi, với lọng che nắng. Nhưng thiếu một con, đành thay thế bằng con voi chưa thuần thục, nổi tiếng hung dữ. Tôn giả Ương quật ma la (Angulimala) nhằm con voi ấy. Nó là con voi đã làm mệt tim bao nhiêu người. Thế nhưng lúc dẫn đến bên Tôn giả thì trở nên thuần thục. Sau đại hội, các vị Tỷ kheo hỏi lúc ấy Tôn giả sợ không, tôn giả nói không. Các vị thỉnh giáo với Phật về lời Tôn giả nói. Phật bảo đúng đó, lúc ấy tôn giả Ương quật ma la đã không sợ hãi chút nào : A la hán thì không sợ hãi gì cả.

26/40
Truyện tích của Pc 423
Devahita hiến cúng

Phật có lần đau dạ dày. Ngài nhờ tôn giả Upavana đến nhà Devahita xin một ít nước nóng. Devahita quá mừng vì được dịp khó có. Ông hiến cúng Phật nước nóng và mật ong. Đem về tinh xá, tôn giả Upavana sắp nước nóng cho Phật tắm và hòa mật ong cho Phật dùng. Bịnh Ngài nhẹ đi rất nhiều. Devahita khẩn cầu Phật dạy cho để biết "hiến cúng ai thì công đức lớn" ? Phật dạy, "Devahita, hiến cúng cho ai không còn trở lại làm ác nữa thì công đức lớn nhất".