Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trọn bộ)

5. Kẻ ngu

5/1. Truyện tích của Pc 60

Ba tư nặc vương mê vợ người …… 308

5/2. Truyện tích của Pc 61

Chú tiểu khó dạy …… 309

5/3. Truyện tích của Pc 62

Truyện của một phú ông keo kiết …… 310

5/4. Truyện tích của Pc 63

Thật là kẻ chí ngu …… 311

5/5. Truyện tích của Pc 64 Sự không thể hiểu được Pháp của người ngu …… 312

5/6. Truyện tích của Pc 65

Sự lĩnh hội Pháp của người trí …… 312

5/7. Truyện tích của Pc 66

Lòng tin Phật Pháp Tăng của một người cùi …… 313

5/8. Truyện tích của Pc 67

Nông phu này được cứu độ như thế nào ? …… 314

5/9. Truyện tích của Pc 68

Lòng tin của một chuyên viên về hoa …… 316

5/10. Truyện tích của Pc 69

Sự cuồng bạo của kẻ vô hạnh …… 317

5/11. Truyện tích của Pc 70

Khổ hạnh không chân thật …… 318

5/12. Truyện tích của Pc 71

Mặt người mình rắn …… 320

5/13. Truyện tích của Pc 72

Lại mặt người mình rắn …… 321

5/14. Truyện tích các Pc 73 - 74

Thế mới là hối lỗi …… 322

5/15. Truyện tích của Pc 75

Sa di Tissa.. 314 …… 324

5/1
Truyện tích của Pc 60
Ba tư nặc vương mê vợ người

Ba tư nặc vương tuần sát hoàng thành, thấy một thiếu nữ kiều diễm đứng nơi cửa nhà. Ông say đắm liền và muốn chiếm đoạt. Thám thính biết nàng đã có chồng, ông cho gọi người ấy vào phục dịch trong hoàng cung. Ông lịnh cho anh đi kiếm hoa sen trái mùa và buộc phải có lúc chiều tối. Ông cốt có cớ để trị tội và đoạt vợ anh. Anh đi kiếm suốt ngày, và cuối cùng chạy đến lâm viên Cấp cô độc xin núp bóng Phật. Còn vua thì tối hôm đó lửa dục nung đốt, không thể ngủ được vì đầu óc chỉ nghĩ đến cách giết người chồng đoạt người vợ. Thao thức đến nửa đêm, đột nhiên nghe một thứ âm thanh quái dị. Ông kinh hoảng mà không biết làm sao cho im đi. Theo lời khuyên của hoàng hậu Mạt ly, sáng sớm ông đến thỉnh giáo với Phật. Ngài nói đó là tiếng thét gào của bốn người ở trong địa ngục, đang chịu cực hình về tội ác tà dâm. Ông nghe ra ngụ ý của Phật trong lời ấy. Ông quyết tâm không tiếp tục nữa sự say mê vợ người. Nghĩ đến lý do mất ngủ đêm qua, ông bạch Phật, "đối với người mất ngủ thì đêm hôm dài ra" ! Bấy giờ người chồng đứng núp trong sự che chở của Phật, nghĩ đến cái mệt hôm qua, cũng bạch Phật, "đối với người lo sợ thì đường đi dài ra" ! Nhân đó, Phật nói với hai người, "đối với người mê mờ thì luân hồi dài ra".

5/2.
Truyện tích của Pc 61
Chú tiểu khó dạy

Tôn giả Đại ca diếp lúc dừng chân ở quốc đô Vương xá, có hai Sa di tuổi nhỏ xin theo ngài tu học. Một chú trong đó khiêm tốn, dễ dạy, tận tâm. Chú kia thì thả giàn. Tôn giả khuyên đừng xao lãng nhiệm vụ thì chú cho là làm nhục chú. Một hôm, chú đến nhà một người đệ tử của tôn giả, nói láo ngài bịnh. Người ấy gửi thực phẩm nhờ chú mang về ngài dùng thì chú dùng hết khi đi về. Việc lộ ra, tôn giả khuyên dạy, chú tức giận hết sức. Qua hôm sau, tôn giả đi khất thực, chú ở nhà đập vỡ hết đồ chứa nước, phóng hỏa đốt cốc. Chuyện này có một vị Tỷ kheo đem bạch với Phật. Ngài nói, các vị nên độc cư, đừng để kẻ khó dạy ở với, gây nên lắm chuyện phiền toái.

5/3.
Truyện tích của Pc 62
Truyện của một phú ông keo kiết

Ananda là một phú ông giàu có phi thường ở quốc đô Xá vệ, nhưng ông ta cũng keo kiết phi thường. Ông bảo con, không được cho mình có tiền ! Không được xài tiền ! Phải cố sức tích lũy của cải hơn nữa ! Thậm chí ông chôn giấu năm lu vàng bạc mà đến chết cũng không cho con trai biết. Chết rồi, ông tái sinh vào xóm hành khất, phụ cận quốc đô. Từ lúc mẹ ông có mang thì cả xóm đi xin bị ít đi. Họ cho là có một kẻ bất tường. Họ đi lựa lọc, đoán bà mẹ mang thai ông là đầu mối tai họa. Bà bị đuổi. Sau đó bà sinh một bé trai xấu đến nỗi ai thấy cũng ghê. Bà đi xin một mình thì được cho, mang con đi theo thì về không. Bởi thế mà con vừa lớn là bà bảo đi xin một mình. Khi chú bé đến nhà cũ đời trước, con cháu đời trước thấy ngoại hình của chú thì khiếp hãi, bảo tôi tớ đuổi đi. Bấy giờ Phật đang khất thực trong vùng này, thấy vậy, bảo tôn giả A nan đến gọi Mulasiri, con trai đời trước của chú bé, đến cho Ngài nói chuyện. Ngài cho hay chú bé ăn xin kia, đời trước là cha của anh. Anh không chịu tin. Phật bảo chú bé chỉ chỗ cho anh đào lấy năm lu của lên, bấy giờ anh mới tin. Đó rồi họ trở nên Phật tử chân thành, biết tránh sự keo kiết đáng sợ.

5/4.
Truyện tích của Pc 63
Thật là kẻ chí ngu

Một hôm có hai người cắp tiền trà trộn với một nhóm Phật tử đến lâm viên Cấp cô độc nghe Phật thuyết Pháp. Một trong hai người chuyên chú mà nghe nên tức khắc hiểu được Pháp, chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Người kia không lý gì, chỉ lo cắp tiền Phật tử. Rồi cả hai về nhà một người cắp tiền khác, và người kia mỉa mai người không còn ăn cắp. Người này nghĩ bụng "anh ta cuồng dại quá", rồi cùng một số bạn thân trở lại chỗ Phật, bạch chuyện với Ngài. Ngài nói người cuồng dại mà tự biết mình cuồng dại thì chính sự tự biết ấy là thông minh, nếu không tự biết như vậy mà còn cho mình thông minh thì mới thật là kẻ chí ngu.

5/5.

Truyện tích của Pc 64
Sự không thể hiểu được Pháp của người ngu

Tỷ kheo Udavi thường khoái ngồi trên pháp tòa trong giảng đường. Một hôm, một nhóm Tỷ kheo đến thăm tinh xá, thấy vậy tưởng Udavi là người học thức phong phú mới hỏi về "ngũ uẩn" (sinh mạng 5 hợp thế). Udavi không giải thích được, vì ông đâu có biết gì về Pháp. Nhóm Tỷ kheo kinh dị, sao có người ở chung với Phật mà không biết gì hết như vậy. Họ bạch Phật. Ngài nói, người ngu thì suốt đời ở với người trí cũng vẫn không lĩnh hội được Pháp, tựa như cái thìa nằm trong bát canh mà đâu có thưởng thức được hương vị của canh.

5/6.
Truyện tích của Pc 65
Sự lĩnh hội Pháp của người trí

Một nhóm ba thanh niên đùa giỡn trong rừng với một kỹ nữ. Khi họ nghỉ ngơi thì kỹ nữ lén lấy đồ trang sức trên đầu của họ, bỏ trốn. Họ tìm kiếm khắp khu rừng thì gặp Phật. Bỏ việc tìm kiếm, họ chú ý nghe Ngài thuyết về Pháp, rồi cùng xuất gia sau đó, và theo Phật về lâm viên Cấp cô độc. Tại đây họ giữ giới rất nghiêm. Về sau, khi Phật thuyết bản kinh Anamatagga (thích ứng với đạo lý luân hồi vô cùng tận) thì cả nhóm cùng chứng ngộ thánh quả A la hán. Có vị Tỷ kheo hỏi sự mau lẹ này thì Phật nói, người trí sống rất ngắn với người trí cũng dễ dàng lĩnh hội về Pháp, tựa như cái lưỡi nếm là biết liền hương vị của bát canh.

5/7.
Truyện tích của Pc 66
Lòng tin Phật Pháp Tăng của một người cùi

Người ấy tên là Suppabuddha, lĩnh hội rất mau về Pháp, ngay sau khi Phật thuyết. Nghe rồi ai cũng phân tán, nhưng ông xin theo Phật khi Ngài về tinh xá. Đế Thích nghĩ phải thử nghiệm lòng tin Tam bảo của ông, nên xuất hiện trước mắt, bảo, ông chỉ là kẻ người nhà cho gì ăn đó, chứ biết nhờ ai. Nếu ông phủ nhận Tam bảo, xác định Tam bảo chẳng ích gì cho ông, thì tôi cho ông một sự cự phú tức khắc. Ông nói, tôi không phải là một ký sinh trùng không biết nhờ vào ai. Tôi có đến bảy loại tài sản của các bậc chứng ngộ kia đấy ! Đế Thích liền vào bạch chuyện này với Phật. Ngài nói, cả ngàn người như ông cũng không lay chuyển nổi tín tâm của Suppabuddha đối với Phật Pháp Tăng. Lát sau, Suppabuddha cũng vào bạch Phật cùng một câu chuyện. Khi ra về, ông chết bất thần vì bị một con ngựa húc phải, và đó là sự báo thù của một kỹ nữ mà trong một đời trước đã bị ông giết. Tin ông chết truyền đến tinh xá, có vị Tỷ kheo hỏi Phật, ông tái sinh ở đâu ? Phật nói ở Đao lợi thiên. Ngài lại cho biết bịnh cùi của ông là do một đời trước khác ông đã nhổ nước miếng vào một bậc Thanh tịnh. Nhưng nay thì ông đã lĩnh hội được Pháp, mọi tập tính dơ bẩn đang được rửa sạch nơi ông.

5/8.
Truyện tích của Pc 67
Nông phu này được cứu độ như thế nào ?

Tại một chỗ hoang vắng, mấy tên trộm chia nhau đồ trộm được. Chia rồi tản ra, bỏ đi, để rơi lại một túi tiền. Phật thì mỗi sáng sớm thường dùng thần lực quan sát thế gian. Hôm nay Ngài thấy một nông phu sẽ lĩnh hội Pháp. Anh đang cày ruộng gần chỗ mấy tên trộm chia của. Ngài gọi tôn giả A nan cùng đến chỗ ấy. Nông phu chào hỏi tôn kính khi thấy Ngài, rồi cày tiếp. Còn Phật, nhìn thấy túi tiền thì bảo tôn giả A nan, "nhìn xem, rắn độc đó". Tôn giả cũng bạch, "đúng vậy, thật là rắn độc". Nói rồi hai vị cùng nhau quay về. Nông phu nghe hai vị nói, chạy lại coi thật có rắn độc không, thì thấy túi tiền. Anh cầm về chỗ mình, giấu đi. Trong lúc ấy kẻ mất của truy lùng bọn trộm, lùng đến chỗ chúng chia của, lại theo dấu chân, bắt được nông phu và túi tiền. Họ đánh anh, trói đem nạp cho vua. Vua phán xử tử. Anh bị dẫn đến một bãi tha ma. Vừa đi, anh vừa kêu mãi, "ngài A nan ơi, thật là rắn độc", "đức Thế tôn ơi, thật là rắn cực độc" ! Bọn đao phủ nghe kêu mãi như vậy cũng tội nghiệp cho anh, dẫn anh trở về trình vua. Vua nghĩ anh muốn xin Phật làm chứng nên đích thân dẫn anh đến Ngài. Ngài cho biết sự tình đầu đuôi. Vua mừng cho nông phu - và cho chính mình - "nếu không kêu mãi lời Phật thì anh mất mạng rồi". Phật nói, người thông minh thì đừng làm việc gì khiến mình phải hối hận.

5/9.
Truyện tích của Pc 68
Lòng tin của một chuyên viên về hoa

Sumana, chuyên viên về hoa, mỗi sáng sớm cung ứng hoa lài cho vua Tần bà sa la (Bimbisara). Một hôm, trên đường mang hoa vào vương cung, anh gặp Phật và chư vị Tỷ kheo đi khất thực. Trong một thoáng, anh có ý nghĩ rất mạnh là đem hoa ấy cúng Phật. Vậy là, với lòng thành tột đỉnh, anh thực hiện liền ý mình mà bất kể đến việc bị đày biệt xứ hay bị tử hình. Với vòng hoa anh cúng, Phật và chư vị Tỷ kheo được cả trăm cả ngàn người đổ ra thi lễ. Cảnh tượng này dậy lên tràn cơ thể và tâm lý anh một sự vui thỏa nhiễm đầy hương vị của Pháp. Nhưng vợ anh sợ quá, chạy vào tâu vua, rằng bà không dính gì việc anh làm hôm nay. Không ngờ vua khoái quá việc anh cúng Phật những vòng hoa lài mà đáng lẽ anh phải mang vào cho ông. Ông lại nhân dịp này xin hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo. Xong việc, Phật về lâm viên Cấp cô độc, còn vua gọi anh chuyên viên hoa lài vào vương cung, khen và thưởng cho lòng chí thành và sự can đảm của anh. Và tại lâm viên Cấp cô độc, tôn giả A nan hỏi Phật về ích lợi mà Sumana có được, Phật nói, lòng dạ của anh như vậy làm cho anh không bao giờ còn sa vào bốn nẻo đường dữ, và cuối cùng, bao sự thống khổ sinh mạng sẽ vĩnh viễn ngưng lại.

5/10.
Truyện tích của Pc 69
Sự cuồng bạo của kẻ vô hạnh

Nàng là con gái của một đại gia ở hoàng thành Xá vệ, đẹp phi thường mà lại dịu dàng, như đóa sen quí, nên ai cũng gọi bằng cái tên Liên hoa sắc (Uppala vanna). Tiếng tốt truyền đi rất xa. Nhiều người cầu hôn, trong đó có đủ mặt vương tử, cự phú. Nhưng nàng chỉ muốn xuất gia làm Tỷ kheo ni. Một hôm châm lửa đốt đèn, nàng lấy lửa làm đề mục, chỉ quán lửa rực lên khắp cả vũ trụ, và thánh quả A la hán đã đến với nàng. Sau đó, nàng độc cư trong rừng rậm, có lần ra ngoài khất thực. Anh bên ngoại của nàng, Nanda, tên của hắn, chạy vào chỗ nàng độc cư, chui núp dưới giường. Hắn vốn thầm mê nàng, mang ý đồ dùng bạo lực làm hoen ố nàng. Khất thực về, phát hiện ra hắn, nàng bảo "đừng làm bậy ! đừng hại tôi" ! Nhưng hắn vẫn cuồng bạo hãm hiếp, rồi dương dương ra về. "Thật là mật ngọt", hắn thỏa thích trong ý nghĩ ấy. Nhưng tội ác kinh tởm của hắn đem lại cho hắn bao nhiêu là hình phạt. Phật nghe nỗi bất hạnh của nàng, mời vua Ba tư nặc đến, nói bao nỗi khó khăn và hiểm nghèo cho các vị Tỷ kheo ni tu hành trong rừng. Vua liền kiến tạo cho các vị ấy một tinh xá, và từ đó các vị được khuyên chớ có độc cư trong rừng.

5/11.
Truyện tích của Pc 70
Khổ hạnh không chân thật

Jambuka là con trai của một cự phú trong hoàng thành Xá vệ. Do đời trước giành ăn, lại đổ xuống đất đồ ăn của vị tu sĩ khác, nên bẩm sinh có một quái tật: từ nhỏ, chỉ nằm trên đất mới ngủ được, chỉ phân người mới ăn được. Lớn lên vẫn vậy. Cha mẹ đành đem cho giáo phái Khổ hạnh. Nhưng giáo phái này cũng phải đuổi đi khi biết được quái tật ấy. Ở một mình, Jambuka lợi dụng quái tật mà lừa người : chiều tối mới ăn phân, sáng ngày thì đứng một chân như gà, miệng mở lớn ra ; nhưng Jambuka nói chỉ ăn không khí nên miệng mở lớn, địa cầu không đủ sức chịu trọng lượng của anh nên anh đứng một chân. "Tôi không bao giờ ngồi, cũng không bao giờ ngủ", Jambuka khoe như vậy. Có một số tin anh, cung cấp thực phẩm, nhưng anh cự tuyệt, "tôi chỉ hớp không khí". Năn nỉ lắm thì anh chỉ lấy chút xíu bằng đầu lá cỏ, và bảo "được rồi, đi đi ; chút xíu đó cũng đủ phước rồi" ! Nhiều năm sống như vậy, với sự khỏa thân hoàn toàn. Một sáng sớm nọ, thần lực của Phật cho Phật thấy Jambuka có tiềm năng chứng ngộ thánh quả A la hán, mà chứng ngộ trong thì gian rất ngắn. Ngài đến chỗ anh xin ở nhờ vài đêm. Anh dùng tay chỉ động đá trên đỉnh núi. Phật lên nghỉ trên đó. Và anh thấy chỗ Ngài nghỉ phát sáng. Đêm sau cũng vậy. Anh nói, nhất định Ngài là bậc thánh. Tôi khổ hạnh năm mươi lăm năm nay, chỉ ăn không khí và đứng một chân mà không được như Ngài. Phật bảo, nên nói và nên nghe chuyện thật. Bao năm nay anh chỉ ăn đồ dơ và nằm thẳng cẳng mà ngủ trên đất. Nhưng đó chỉ là cái ác báo quá khứ của anh. Jambuka thấm thía nghe Phật nói. Anh quỳ trước Ngài. Ngài chia cho anh một tấm vải lấy từ ca sa của Ngài, bảo anh che mình lại. Anh làm theo, vừa xong thì tức khắc cảm thấy rất rõ anh không còn là anh nữa. Và Phật thuyết Pháp cho anh nghe. Anh chứng ngộ thánh quả A la hán liền, và theo Phật về tinh xá. Khi đệ tử của anh tìm thấy thì anh bảo nay anh là đệ tử của Phật. Phật nói với họ, hiệu quả của bao khổ hạnh mà thầy họ tu hành trong bao năm không bằng một trong mười sáu phần hiệu quả mà ngày nay thầy họ đạt được.

5/12.
Truyện tích của Pc 71
Mặt người mình rắn

Tôn giả Mục kiền liên có một lần cùng tôn giả Lakkhana vào khất thực trong hoàng thành Xá vệ. Giữa đường thấy một sinh vật kỳ dị nhưng không nói. Về đến tinh xá mới nói cho tôn giả Lakkhana biết mình đã thấy một quỉ đói mặt người mình rắn. Phật cũng nói trong ngày Ngài thành Phật cũng thấy qu ấy. Trước đây lâu lắm, có một vị Duyên giác. Muốn đến tinh xá của vị ấy thì phải đi qua một đám ruộng. Chủ đám ruộng sợ người đi qua đi lại mãi thì hư ruộng nên đốt mất tinh xá của vị Duyên giác. Vị này phải đi chỗ khác. Đệ tử của vị này biết việc ấy thì giận lắm, đánh chết chủ đám ruộng. Người này do đốt tinh xá của một vị Duyên giác nên tái sinh làm quỉ mặt người mình rắn. Phật kể rồi, nói, việc ác làm ra đâu có báo ứng tức khắc, nhưng rồi người làm sẽ phải nhận lấy kết quả không thế trốn tránh.

5/13.
Truyện tích của Pc 72
Lại mặt người mình rắn

Một lần nữa tôn giả Mục kiền liên cùng tôn giả Lakkhana đi khất thực, lại thấy một quỉ mặt người mình rắn. Phật nói qu ấy vốn tên là Satthikuta. Trong một đời trước, anh xin thầy dạy tập ném đá. Thầy dặn kỹ rằng không được ném người hay trâu bò. Ném người thì phải bồi thường cho bà con hay người đỡ đầu. Ném trâu bò thì phải bồi thường cho chủ. Nhưng Satthikuta thấy một vị tu hành đi khất thực. Anh nghĩ mục tiêu đây rồi. Người tu hành đâu có bà con hay người đỡ đầu, cũng không phải trâu bò thì chủ đâu mà bồi thường. Thế là đá trong tay anh ném chết vị tu hành. Mọi người thấy vậy tức giận giết anh. Việc anh ném chết một vị tu hành làm anh sa vào đường dữ, thảm khổ lâu dài. Đời này còn phải làm quỉ mặt người mình rắn, đầu bộ lúc nào cũng bị sắt đỏ đập vào. Kể xong, Phật nói, kỹ thuật ở trong tay kẻ ác người ngu thì chỉ tai họa cho bản thân và tha nhân mà không phải chỉ trong một đời.

5/14.
Truyện tích các Pc 73 - 74
Thế mới là hối lỗi

Citta gặp được một trong năm vị Tỷ kheo đầu tiên là tôn giả Mahanama, đang đi khất thực. Citta liền mời về nhà hiến cúng, rồi nghe tôn giả thuyết Pháp, và lĩnh hội được Pháp. Sau đó anh xây cất một tinh xá trong khu vườn của anh, hiến cho vị Tỷ kheo nào đến trước. Vị ấy là Suddhamma. Một hôm hai vị đại đệ tử của Phật là các tôn giả Xá lợi phất và Mục kiền liên đến tinh xá này. Citta nghe tôn giả Xá lợi phất thuyết Pháp thì chứng ngộ thánh quả A na hàm. Anh mời hai vị hôm sau đến cho anh hiến cúng. Anh cũng mời Tỷ kheo Suddhamma nhưng ông cự tuyệt, nói vì anh mời hai vị đó rồi mới mời ông. Citta mời lần nữa, Suddhamma vẫn không chịu. Nhưng sáng sớm hôm sau ông xuất hiện trước cửa nhà Citta. Anh lại mời nữa, Suddhamma vẫn cự tuyệt, và cho anh hay ông đi khất thực, không thể vào nhà ngồi lại. Thế nhưng khi thấy cúng phẩm, ông ganh tức hai vị tôn giả. Không tự chế được, ông mắng Citta và bảo không ở tinh xá của anh nữa. Nói rồi, ông hằm hằm bỏ đi, về bạch với Phật sự việc trên đây. Phật nói ông đã quá đáng đối với một Phật tử chân thành. Ông phải trở lại Citta, xác thực nhận lỗi. Ông làm đúng lời Phật. Không ngờ Citta lại nói ông hiểu ra lỗi ông không đã. Suddhamma lại về Phật, Phật nói, vị Tỷ kheo tu hành thì không được cổ chấp, rằng đây là tinh xá của tôi, đây là địa bàn của tôi, đây là đệ tử của tôi... Cố chấp như vậy chỉ làm bùng lên những tập tính tham ái, cao ngạo... Sau lời huấn dụ này của Phật, Suddhamma trở lại Citta một cách hoan hỷ, thoải mái. Hai bên lại hòa hiếu như thuở ban đầu. Và chỉ mấy ngày sau, Suddhamma đã trở thành bậc A la hán.

5/15.
Truyện tích của Pc 75

Sa di Tissa

Tissa là con của một người nổi tiếng nhất quốc đô Xá vệ. Người này hay hiến cúng tôn giả Xá lợi phất, nên từ nhỏ Tissa đã gặp tôn giả nhiều lần. Năm lên bảy, chú xuất gia với tôn giả. Trong thì gian chú ở lâm viên Cấp cô độc, nhiều bạn bè đến thăm với lắm cúng phẩm. Chú thấy phiền phức, nên sau khi được dạy cho đề mục chỉ quán, chú vào ở một tinh xá trong rừng. Ở đó, dân làng phụ cận có ai cho gì, chú chỉ nói "xin cầu nguyện cho người yên vui, sớm giải thoát nỗi khổ luân hồi", rồi chỉ quán tiếp tục. Ba tháng sau, thánh quả A la hán đã thể hiện nơi chú. Năm ấy, giải chế mùa an cư rồi, tôn giả Xá lợi phất cùng tôn giả Mục kiền liên, và vài ba vị trưởng lão nữa, đến chỗ chú. Dân làng nhân đó xin tôn giả thuyết Pháp cho. Tôn giả dịu dàng từ chối, và chỉ định Tissa thay mình. Nhưng dân làng thưa chú ấy chỉ biết nói "xin cầu nguyện cho người yên vui, sớm giải thoát nỗi khổ luân hồi". Tôn giả nói chú Sa di Tissa sẽ làm cho các người hoan hỷ. Và chú mở lời. Rồi tiếng Pháp tuôn trào cho đến gần sáng. Tôn giả tán thưởng, dân làng thỏa thích, nhưng có một số lại trách sao trước đây chú không thuyết Pháp như vậy. Phật ở tại lâm viên Cấp cô độc mà thấy và nghe hết. Ngài xuất hiện, nói với dân làng đừng có nhớ chuyện cũ, hãy nắm lấy cơ may trong khi ở gần quí vị là Tissa, vị Sa di A la hán.

6. Người trí

6/1. Truyện tích của Pc 76

Một ngoại đạo đáng thương trở thành A la hán …… 328

6/2. Truyện tích của Pc 77

Tỷ kheo mà không giữ giới …… 329

6/3. Truyện tích của Pc 78

Sự ngoan cố của Xa nặc …… 329

6/4. Truyện tích của Pc 79

Cả hoàng gia và triều đình đều chứng ngộ thánh quả …… 330

6/5. Truyện tích của Pc 80

Sự thành tựu của một Sa di nhỏ tuổi …… 332

6/6. Truyện tích của Pc 81

Như là tảng đá …… 333

6/7. Truyện tích của Pc 82

Sự phản ứng của nữ tính …… 334

6/8. Truyện tích của Pc 83

Tỷ kheo thì khổ hay vui không làm cho xuống hay lên tinh thần …… 336

6/9. Truyện tích của Pc 84

Không thể chỉ ỷ lại vào ai c …… 337

6/10. Truyện tích các Pc 85 - 86

Không phải cùng lúc ai cũng chứng ngộ …… 338

6/11. Truyện tích các Pc 87 - 89

Hãy thoát từ bóng tối ra ánh sáng 336 …… 339

6/1
Truyện tích của Pc 76
Một ngoại đạo đáng thương trở thành A la hán

Radha là một bà la môn vừa già cả vừa đáng thương. Ông xin ngụ trong tinh xá. Ông làm những việc cắt cỏ, dọn dẹp. Chư vị Tỷ kheo ai cũng thiện cảm. Nhưng ông muốn xuất gia thì không ai nhận cả. Sáng sớm một ngày nọ, ông gặp Phật, thưa Ngài việc ấy. Phật biết ông sẽ thành bậc A la hán. Ngài triệu tập chư vị Tỷ kheo, hỏi có hay không ai nhận được sự phục vụ của ông. Bạch Ngài, tôn giả Xá lợi phất ứng tiếng, con nhớ Radha từng cho con một ít gạo. Phật hỏi, vậy tôn giả nên hay không nên giúp cho thí chủ của mình được giải thoát ? Tôn giả liền thế độ cho Radha xuất gia. Ông tuân giữ nghiêm chỉnh mọi huấn thị của tôn giả. Chỉ mấy tháng sau, ông trở thành bậc A la hán. Phật trở lại thăm, chư vị Tỷ kheo trình bạch việc ông tuân giữ huấn thị của tôn giả Xá lợi phất, Ngài nói ai cũng nên như ông ấy mà tuân giữ huấn thị của bậc dạy mình. Và nếu bị khiển trách vì phạm lỗi thì chớ có bất mãn.

6/2.
Truyện tích của Pc 77
Tỷ kheo mà không giữ giới

Tỷ kheo Assaji và Tỷ kheo Punabhasuka, cùng với đệ tử của họ, cùng lưu ngụ tại tinh xá Kitagiri. Vì lợi ích cá nhân, họ trồng một mớ cây ăn trái, lại vi phạm những giới điều nhỏ, làm cho cả tinh xá náo động. Sự tu học của chư vị Tỷ kheo bị chướng ngại. Phật biết, phái hai vị tôn giả Xá lợi phất và Mục kiền liên đến khuyên bảo. Do vậy, một số chịu khó cải biến ngôn ngữ cử động, nhưng một số khác hoàn tục.

6/3.
Truyện tích của Pc 78
Sự ngoan cố của Xa nặc

Xa nặc (Channa) là thị vệ của Phật lúc còn là thái tử Tất đạt đa (Siddhattha). Phật xuất gia tu hành thì cũng chính ông làm thị giả. Phật trở thành bậc toàn giác thì ông xuất gia theo. Dầu vậy, ông cho mình liên quan nhất với Phật nên cực kỳ ngoan cố, kiêu căng. Ông thường nói Phật xuất gia thì chỉ có ông theo hầu, nhưng nay thì Xá lợi phất và Mục kiền liên, vốn toàn là Bà la môn, lại bảo là đại đệ tử của Phật, có quyền chỉ đạo chúng ta ! Phật khuyên bảo thì ông lặng thinh, nhưng sau đó vẫn chứng nào tật ấy, vẫn xúc phạm hai vị đại đệ tử. Phật lại khuyên bảo mấy lần nữa. Ngài nói hai vị ấy là Tỷ kheo siêu việt, cư xử tốt với ông. Ông nên thân gần, đối xử thân thiện. Bởi vì bạn tốt là tối cần cho sự tu chứng. Nhưng ông không chịu biến cải. Phật nói với chư vị Tỷ kheo, Xa nặc không biến cải bây giờ, nhưng chắc chắn ông sẽ biến cải khi Như lai không tại thế nữa. Quả thật, Phật nhập diệt rồi, Xa nặc ý thức sai trái, cải biến chân thành, không bao lâu thánh quả A la hán đến với ông.

6/4.
Truyện tích của Pc 79
Cả hoàng gia và triều đình đều chứng ngộ thánh quả

Maha Kappina là quốc vương xứ Kukku-tavati. Anoji là vương hậu. Maha Kappina có nhiều triều thần giúp ông quản trị xứ sở. Một hôm, tại công viên, ông và triều thần gặp mấy thương khách đến từ quốc đô Xá vệ. Họ nói cho nhóm ông về Phật, về Pháp và Tăng. Sau lần gặp gỡ này, nhóm ông quyết định cùng đi Xá vệ. Phật biết việc đó, lại biết cả nhóm sẽ chứng ngộ thánh quả A la hán. Ngài đến bên sông, ngồi đợi dưới một gốc cây. Họ đến, thấy Phật, với ánh sáng sáu màu, thì cùng lạy chào, với niềm vui thỏa và tôn kính chưa bao giờ có. Phật thuyết Pháp cho họ nghe. Họ lĩnh hội được Pháp, cùng xuất gia cả.

Vương hậu Anoji nghe vua và triều thần đi Xá vệ thì cũng rủ vợ họ đi theo. Và như nhóm kia, nhóm này cũng thấy Phật với ánh sáng sáu màu, cũng lạy chào và có được cái trạng thái như nhóm kia. Nhưng thần lực của Phật làm cho nhóm này không thấy nhóm kia, nhóm chồng họ. Họ bình thản nghe Pháp. Pháp ấy làm cho nhóm kia chứng ngộ thánh quả A la hán, làm cho nhóm này chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Cả hai nhóm, bấy giờ thấy và nhận ra nhau, nhưng thấy nhóm kia toàn là Tỷ kheo mới, với đầu mặt không còn râu tóc, với ca sa màu vàng, thì nhóm này cũng xin xuất gia làm Tỷ kheo ni. Nhóm này đi trước về Xá vệ, ở với Ni bộ, và về sau cũng chứng ngộ thánh quả A la hán cả. Còn nhóm kia đi về với Phật, ở tại lâm viên Cấp cô độc. Tại đây, quốc vương mà bấy giờ là tôn giả Maha Kappina, hằng ngày hay thốt lên "vui quá". Chư vị Tỷ kheo bạch việc này với Phật. Ngài nói đó là ông cảm nhận tràn đầy cái vui của Niết bàn.

6/5.
Truyện tích của Pc 80
Sự thành tựu của một Sa di nhỏ tuổi

Pandita là con trai của một nhân vật nổi tiếng ở quốc đô Xá vệ. Lên bảy, chú đã xuất gia làm Sa di. Ngày thứ tám sau đó, chú theo tôn giả Xá lợi phất đi khất thực. Trên đường đi, thấy nông phu dẫn dòng nước chảy vào ruộng, chú hỏi tôn giả, "Bạch ngài, nước vô tri giác mà nông phu vẫn có thể tùy ý mình dẫn cho chảy vào chỗ nào cũng được? Đúng như vậy, tôn giả nói. Và cùng nhau đi tiếp, chú lại thấy người thợ làm tên đang uốn nắn cái tên cho thẳng ; thấy người thợ mộc đang cưa bào gỗ để làm cỗ xe. Thấy vậy, tâm chú nghĩ : nước này, tre này, gỗ này, toàn là vô tri giác, vậy mà chuyên viên có thể tùy ý làm thành vật dụng, vậy thì ta có tri giác đây sao không thể khống chế mà làm theo chỉ quán để trở nên thanh tịnh ? Nghĩ như vậy, chú xin tôn giả trở về tinh xá, vào phòng mình, tập trung tư duy mà cứu xét bản thân một cách nghiêm chỉnh. Trong lúc đó chư thiên và thiện thần bao quanh phòng chú mà hộ trì. Và chỉ mấy chốc lát sau, thánh quả A na hàm biểu hiện nơi chú. Phật biết chốc lát nữa chú sẽ trở thành bậc A la hán, mà tôn giả Xá lợi phất lại đi tới phòng chú, nên Ngài xuất hiện trước phòng ấy, hỏi nói mấy câu với tôn giả. Trong phòng, Pandita chứng ngộ thánh quả A la hán, và hôm nay là ngày thứ tám sau ngày chú xuất gia. Phật nói, yếu tố tu chứng là tinh tường và tinh tiến, cọng với sự hộ trì thích đáng, trong sự chỉ quán.

6/6.
Truyện tích của Pc 81
Như là tảng đá

Bhaddiya là vị Tỷ kheo cư trú tại lâm viên Cấp cô độc. Vì thân hình nhỏ bé nên bị một số gọi là Chú bé Bhaddiya. Một số bóp mũi, kéo tai, vỗ đầu mà cười, "chú ơi, chú khoái làm vầy không ? chú khoái làm Tỷ kheo không" ? Nhưng Bhaddiya hiền lành phi thường, chưa bao giờ nổi giận. Nội tâm và thần sắc của ông hoàn toàn yên tĩnh. Phật biết như vậy. Ngài nói một bậc A la hán thì vĩnh viễn không còn nổi giận, không còn trách móc. A la hán như hòn núi : núi thì gió không lay động được ; A la hán thì sự làm nhục không lay động được. Bấy giờ mọi người mới hay Bhaddiya là một bậc A la hán.

6/7.
Truyện tích của Pc 82
Sự phản ứng của nữ tính

Mata là một Phật tử thuần thành. Con gái bà, cô Kana, lấy chồng làng khác. Nàng về thăm mẹ mấy hôm, chồng nhắn tin bảo về. Mẹ nàng muốn làm một ít bánh cho con rể, bảo nàng nín lại đến ngày mai. Ngày ấy bánh làm xong, nhưng có bốn vị Tỷ kheo đến khất thực, mẹ nàng hiến hết cho chư vị số bánh vừa làm. Nàng phải ở lại một ngày nữa, rồi liên tiếp ba ngày nữa, nhưng ngày nào mẹ nàng cũng đem hiến hết số bánh vừa làm xong. Lấy lý do không về cho sớm, chồng nàng lấy vợ khác. Từ đó nàng oán hận chư vị Tỷ kheo. Gặp vị nào nàng cũng báng bổ, đến nỗi chư vị phải lánh xa nhà nàng. Phật biết việc này, đã qua và sẽ đến, nên đến nhà nàng, hỏi "chư vị Tỷ kheo chỉ lấy thực phẩm cô biếu, hay lấy cả thực phẩm cô không biếu" ? Nàng thưa chư vị ấy chỉ lấy thực phẩm nàng biếu. Nàng tiếp, chư vị Tỷ kheo không có lỗi gì cả, lỗi chỉ ở nơi con. Nàng xin Phật dung thứ, và lạy Ngài. Nàng được Ngài thuyết Pháp cho. Pháp ấy làm cho nàng chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Còn Phật, trên đường trở về tinh xá, Ngài ghé qua, gặp Ba tư nặc vương, đem chuyện Kana ra nói. Vương bạch hỏi, nàng đã nhận hay không nhận lỗi, và đã hay chưa lĩnh hội được Pháp. Phật nói, Như lai đã chỉ cho Kana về Pháp, Kana tràn ngập sự thỏa thích về Pháp. Vương bảo đảm với Phật sẽ lo cho nàng giàu có suốt đời. Gọi nàng đến, vương truyền thị, "ai chiếu cố tốt cho Kana, con gái của ta, thì có thể lãnh nhận nàng". Một vị đại thần nhận nàng làm con rơi, và bảo con muốn hiến cúng nhiều ít thế nào cứ tùy ý. Từ đó nàng hiến cúng bất cứ vị Tỷ kheo nào khất thực qua nhà nàng. Phật biết như vậy, nói với chư vị Tỷ kheo, cái trạng thái rối loạn của Kana đã biến cải. Nàng trong lắng và hiền hòa, sau khi nghe Pháp. Nhưng vì sự việc này mà Phật khuyên chư vị Tỷ kheo không nên khất thực nơi nhà nào và lúc nào chỉ có nữ Phật tử.

6/8.
Truyện tích của Pc 83
Tỷ kheo thì khổ hay vui không làm cho xuống hay lên tinh thần

Có một năm, Phật với chư vị Tỷ kheo nhận lời mời của một Bà la môn đến an cư tại Veranja. Nhưng rồi Bà la môn không chiếu liệu gì hết, gặp lúc đang đói nữa, dân chúng Veranja chỉ hiến cúng được chút ít khi Phật với chư vị Tỷ kheo đi khất thực. Mục kiền liên tôn giả xin Phật cho ngài dùng thần lực lấy thực phẩm từ nơi khác, nhưng Phật từ khước. Tình trạng khốn đốn nhưng chư vị Tỷ kheo không ai mất tinh thần, sống như là no đủ với một ít lúa mạch do người buôn ngựa hiến cúng mỗi ngày. An cư rồi, Phật với chư vị Tỷ kheo thông báo cho Bà la môn và cùng trở về Xá vệ. Dân chúng ở đây rất mừng, đón tiếp nồng hậu. Có một số người được chư vị Tỷ kheo thương mà cho ở lại tinh xá. Nhưng họ tham lam, ăn hết những gì có được. Ăn rồi ngủ. Ngủ rồi ra bờ sông đùa giỡn la hét, không kể gì đến ai cả. Chư vị Tỷ kheo phàn nàn với nhau, "nhóm này hồi ở Veranja đói cực mà vẫn còn khá, không như bây giờ no đủ mà khó dạy". Phật nghe như vậy, nói người ngu dại thì tinh thần suy sụp khi gặp cảnh ngộ khó khăn, nhưng tinh thần cuồng nhiệt khi gặp cảnh ngộ vừa ý. Đặc tính người ngu dại là như vậy. Còn người thông minh thì phải trái lại, không vì cảnh ngộ trái ý hay vừa ý mà mất hay lên tinh thần. Đặc tính người thông minh là không dao động vì cảnh ngộ.

6/9.
Truyện tích của Pc 84
Không thể chỉ ỷ lại vào ai cả

Vợ chồng Dhammika ở tại quốc đô Xá vệ. Một hôm chồng nói cho vợ, đang có mang, biết chàng muốn xuất gia, nàng xin chàng để con sinh ra đã. Con sinh rồi chàng nhắc lại hẹn ước, nàng nói đợi con biết đi đã. Chàng nghĩ mong vợ đồng ý là việc không thể có. Ta phải tự quyết lấy mà giải thoát luân hồi. Chàng tự ý xuất gia làm Tỷ kheo, lại tinh tiến chỉ quán theo đề mục mà Phật đã chỉ, và không bao lâu chàng chứng ngộ thánh quả A la hán. Mấy năm sau, chàng về nhà, nói chuyện về Pháp cho vợ con. Cậu con do đó cũng xuất gia, cũng chứng thánh quả A la hán. Bấy giờ mẹ cậu nghĩ chồng với con xuất gia cả rồi, tốt nhất ta cũng xuất gia luôn. Và rồi bà cũng chứng ngộ thánh quả A la hán. Trong một cuộc họp của chư vị Tỷ kheo, có vị nói, Dhammika, và cả gia đình, xuất gia tu chứng là do Phật. Ngài nói, chư vị Tỷ kheo, người có trí thì không vì mình hay vì ai mà làm ác để giàu có và thành công. Trái lại thế, người có trí thì lý giải và phụng hành về Pháp, tự mình từ trong luân hồi mà thoát ra. Con người phải tự nỗ lực mới giải thoát, không thể chỉ ỷ lại vào tha nhân mà được.

6/10.
Truyện tích của Pc 85 - 86
Không phải cùng lúc ai cũng chứng ngộ

Quốc đô Xá vệ có một nhóm chung nhau hiến cúng chư vị Tỷ kheo, lại cung thỉnh một ít vị thuyết Pháp cho nghe suốt đêm. Thế nhưng có người không thể nghe suốt đêm, có người nghe suốt đêm mà không thể chuyên chú, chỉ có ít người chuyên chú mà nghe. Hôm sau chư vị Tỷ kheo đem chuyện này trình bạch với Phật. Ngài nói, con người phần nhiều lưu luyến thế gian, chỉ có số ít qua đến "bờ bến bên kia". Phật đánh thức chư vị Tỷ kheo : phải thường xuyên cảnh giác, "chánh niệm" phải hiện diện trước mắt, bởi vì chỉ có ai tự giác mà tinh tiến tu học về Pháp mới cứu cánh giải thoát phiền não, hội nhập Niết bàn tuyệt đối yên vui.

6/11.
Truyện tích của Pc 87 - 89
Hãy thoát từ bóng tối ra ánh sáng

Sau khi an cư tại quốc gia Kiều tát la (Kosala), một nhóm Tỷ kheo xin Phật huấn thị những sự thích đáng cho chỉ quán. Phật dạy, hãy từ bóng tối thoát ra ánh sáng : hãy khước từ lạc thú và lưu luyến thế gian mới đi mau đến Niết bàn.

7. La hán

7/1. Truyện tích của Pc 90 Danh y Kỳ vức (Jivaka). 7/2. Truyện tích của Pc 91 A la hán thì không lưu luyến gì cả.. 7/3. Truyện tích của Pc 92 Cất chứa thực phẩm là không thích đáng cho một vị Tỷ kheo.. 7/4. Truyện tích của Pc 93 A na luật với nữ thiên thần. 7/5. Truyện tích của Pc 94 Sự tôn kính của Đế Thích 7/6. Truyện tích của Pc 95 Tôn giả Xá lợi phất bị khống cáo. 7/7. Truyện tích của Pc 96 Phong cách của một vị Sa di .342 .. 343

344

345

346

346

348

7/8. Truyện tích của Pc 97 Không phải chỉ tin tưởng mà thôi... 7/9. Truyện tích của Pc 98 Về người em út của tôn giả Xá lợi phất... 7/10. Truyện tích của Pc 99 Trước sự mê hoặc của một kỹ nữ... ..

349 ... 350 .352 7/1
Truyện tích của Pc 90
Danh y Kỳ vức (Jivaka)

Đề bà đạt đa (Devadatta) mấy lần mưu hại Phật. Trong đó có lần từ trên đỉnh Linh sơn ông xô xuống một tảng đá lớn lúc Phật đi qua. Nhưng tảng đá va vách đá, bế ra, một mảnh chạm vào ngón chân cái của Phật. Ngài được hộ tống đến tinh xá trong vườn danh y Kỳ vức. Danh y xức thuốc, băng bó, rồi đi thăm bịnh nhân khác, hẹn chiều tối về mở băng ra. Nhưng khi trở về thì cửa thành đóng rồi, ông không làm sao chăm sóc được cho Phật. Ông lo lắm, bởi vì không mở băng ra thì thương tích nặng thêm. Phật đoán biết danh y không về được nên bảo tôn giả A nan mở băng giúp Ngài, thì thấy vết thương lành rồi. Sáng sớm hôm sau danh y chạy về, hỏi Phật đau đớn khó chịu không, Phật nhân đó nói cho ông biết trạng thái tâm trí của bậc Giải thoát.

7/2.
Truyện tích của Pc 91
A la hán thì không lưu luyến gì cả

Có một năm Phật với nhiều vị Tỷ kheo an cư tại quốc đô Vương xá. Vài tuần trước ngày giải chế, Phật báo trước cho chư vị Tỷ kheo chuẩn bị để rời Vương xá. Có vị may ca sa mới, có vị giặt ca sa cũ. Nhưng thấy tôn giả Đại ca diếp cũng giặt ca sa thì các vị nghĩ trong và ngoài Vương xá chỗ nào cũng có Phật tử ngưỡng mộ tôn giả, sẽ chiếu liệu cho ngài đủ cả, ngài chuẩn bị theo Phật làm gì. Mười lăm hôm sau, một chiều trước khi rời Vương xá, Phật thấy sẽ có những nghi lễ như dâng y, xuất gia... Vậy đi hết cũng bất đáng. Ngài quyết định để lại một nhóm Tỷ kheo, được cầm đầu bởi tôn giả Đại ca diếp. Nghe tin này, các vị Tỷ kheo ấy nói với nhau, đúng như chúng ta đoán, tôn giả Đại ca diếp ở lại Vương xá. Phật dạy các vị ấy, rằng các người suy đoán tôn giả Đại ca diếp ở lại Vương xá là vì lưu luyến Phật tử ở đây, lưu luyến sự hiến cúng của họ. Các người suy đoán như thế là sai lầm. Tôn giả chỉ vì tuân lời Như lai mà ở lại. Tôn giả không còn lưu luyến bất cứ thứ gì.

7/3.

Truyện tích của Pc 92
Cất chứa thực phẩm là không thích đáng cho một vị Tỷ kheo

Sau khi vào thôn xóm khất thực, đáng lẽ trở về, tôn giả Bolatthi Sisa trở lại khất thực thêm nữa. Về tinh xá, tôn giả đem phơi khô thực phẩm ấy rồi cất đi. Do vậy mà tôn giả tu tập chỉ quán được liên tục, không phải khất thực mỗi ngày. Mỗi lần vài ngày, tôn giả mới rời chỉ quán, đem thực phẩm đã cất ra dùng. Chư vị Tỷ kheo không cho như vậy là đúng nên bạch Phật. Phật biết nếu để chư vị Tỷ kheo khác làm như tôn giả Bolatthi Sisa thì rất bất ổn, nên qui định Tỷ kheo không được cất chứa thực phẩm. Phật nói, Tỷ kheo thì phải giữ lấy nếp sống đơn giản, không để bị buộc vào bất cứ vật dụng gì. Còn bản thân tôn giả Bolatthi Sisa thì vì cất chứa thực phẩm trước khi việc ấy bị cấm, mặt khác, tôn giả làm như vậy không vì tham lam, mà vì để khỏi mất thì giờ tu tập chỉ quán, nên Như lai xác định vô tội. Phật lại giải thích, A la hán thì không chứa cất gì hết. Khi ăn cũng quán sát chính xác, không phải là thỏa thích - sự thỏa thích của các giác quan.

7/4.
Truyện tích của Pc 93

A na luật với nữ thiên thần

Tôn giả A na luật đà (Anuruddha) có một hôm đi nhặt giẻ rách bị vất bỏ để đem về may ca sa. Ca sa của tôn giả đã quá cũ rách. Nữ thiên thần Jalini, vốn là vợ kiếp trước của tôn giả, thấy vậy thì đem ba xấp vải tốt bỏ trên đất, chỗ dễ thấy. Tôn giả nhặt được, đem về tinh xá. Phật và chư vị Tỷ kheo cùng giúp tôn giả may ca sa. Còn Jalini biến thể thành một thiếu nữ, vào thôn xóm cổ động dân chúng hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo, với cúng phẩm nhiều và tốt. Một số Tỷ kheo thấy vậy nói với nhau, tôn giả A na luật đà có bảo mới được như vầy. Tôn giả muốn khoe có nhiều đệ tử đây ! Phật răn dạy các vị Tỷ kheo ấy, chớ có nghĩ tôn giả A na luật đà bảo ai hiến cúng. Việc đó là do một thiên thần làm. Tôn giả không yêu cầu gì cả, không muốn gì hết.

7/5.
Truyện tích của Pc 94

Sự tôn kính của Đế Thích

Vào ngày giải chế một mùa an cư, vốn nhằm ngày trăng tròn, Đế Thích cùng một số thiên nhân xuống đại giảng đường Lộc mẫu, hướng về Phật mà kính lạy, vấn an. Tôn giả Đại ca chiên diên (Maha Kaccayana) an cư ở Avandi nên chưa về kịp. Chỗ của tôn giả được giữ trống. Đế Thích dâng hoa tươi và hương tốt, kính lạy Phật rồi, nhìn thấy chỗ ấy thì rất mong có tôn giả ở đây để kính lạy. Tôn giả đột nhiên xuất hiện. Đế Thích vui mừng dị thường, tức khắc dâng hoa, kính lạy tôn giả. Chư vị Tỷ kheo thấy cảnh tượng này thì rất khoái Đế Thích, nhưng một số cho ông thiên vị. Phật dạy một số ấy, rằng chư thiên kính trọng bất cứ người nào khắc phục được cái lạc thú thỏa mãn giác quan.

7/6.
Truyện tích của Pc 95
Tôn giả Xá lợi phất bị khống cáo

Giải chế an cư rồi, tôn giả Xá lợi phất chuẩn bị cùng chư vị Tỷ kheo đi hoằng pháp độ sanh. Một vị Tỷ kheo trẻ tuổi vốn oán tôn giả nên bạch Phật, rằng tôn giả nhục mạ ông, hành hung ông. Phật nhờ người mời tôn giả đến biện giải. Tôn giả không biện giải gì, chí xin Phật dạy cho biết, nếu thấy biết một vị Tỷ kheo có hành vi không thể chấp nhận, thì vị Tỷ kheo kiên trì giữ giới và tự xét bản thân phải làm sao để có thể bỏ đi chứ không khuyên bảo? Phần con, con chỉ coi mình như đất, ai bỏ hoa xuống con không mừng, ai đổ rác xuống con không giận. Con coi thân con như người hành khất, đối với thân ấy con đâu còn lưu luyến gì ! Nghe tôn giả bạch Phật như vậy, vị Tỷ kheo kia bị kích động hết sức, nhận rằng mình có lỗi khống cáo tôn giả. Phật bảo tôn giả nhận lời biết lỗi của vị Tỷ kheo kia để cho vị ấy khỏi chịu ác báo trong tương lai. Vị ấy hướng về tôn giả mà thành khẩn xin tôn giả tha thứ, tôn giả cũng hướng về vị ấy mà thành khẩn xin vị ấy tha thứ. Tôn giả lại nói, thưa đại đức, nếu thấy tôi có điều gì khó chấp nhận thì xin đại đức tha thứ cho tôi. Chư vị Tỷ kheo hiện diện, thấy vậy, ai cũng thỏa dạ đối với tôn giả. Phật nói, A la hán thì không giận mà khoan dung, nội tâm vĩnh viễn hiền hòa, trong lắng.

7/7.

Truyện tích của Pc 96
Phong cách của một vị Sa di

Có một vị Sa di mới bảy tuổi, xuất gia để thỏa lòng người cha tha thiết mong ước như vậy. Trước khi làm lễ xuống tóc, vị ấy đã được dạy cho một đề mục chỉ quán. Trong lúc làm lễ xuống tóc, vị ấy chuyên chú chỉ quán theo đề mục ấy. Sự chuyên chú này hòa với thiện căn đời trước, nên sau khi xuống tóc, vị ấy đã chứng ngộ thánh quả. Sau này, vị ấy làm thị giả cho tôn giả Tissa. Hai thầy trò cùng đến Xá vệ để lạy Phật. Nửa đường họ tạm trú trong một tinh xá. Chiều tối, tôn giả ngủ, trong khi vị ấy ngồi bên cạnh suốt đêm, gần sáng mới nằm ngủ một chút. Trời sáng hẳn rồi, tôn giả thấy đã đến lúc thức vị ấy dậy. Tôn giả dùng cái quạt đánh thức, rủi lỡ tay làm hỏng một mắt của vị ấy. Vị ấy lập tức nín đau, dùng một tay che mắt lại, đi lấy nước cho tôn giả dùng, lại lấy nước lau nền nhà tinh xá. Khi vị ấy đưa nước cho tôn giả thì cũng chỉ dùng được một tay mà bưng. Tôn giả dặn nên dùng cả hai tay khi làm việc thị giả. Nhưng, cùng lúc, tôn giả phát hiện một mắt của vị ấy đã hỏng vì sự sơ suất của mình. Tôn giả thấy vị ấy thật là cao thượng, trưởng thành, và thấy mình rất đáng trách. Lập tức khiêm tốn, chân thành, tôn giả hướng về vị ấy mà nhận lỗi, xin dung thứ. Nhưng vị ấy thưa, việc này không phải tại ngài, cũng không phải tại con, mà là tại nghiệp báo. Vị ấy xin tôn giả chớ khổ tâm về việc này, nhưng tôn giả không cách gì quên được nỗi bất hạnh mà mình vô ý gây ra. Đoạn cuối của câu chuyện là hai thầy trò về đến lâm viên Cấp cô độc ở Xá vệ mà bấy giờ Phật đang dừng chân ở đó. Ngài biết mọi chuyện xảy ra trên đường đi của họ. Ngài nói A la hán thì không còn sự nổi giận. A la hán thì đã khắc phục sự xung động của giác quan, nên nội tâm trong lắng. Việc xảy ra cho hai thầy trò tôn giả Tissa đúng là một nghiệp báo. Ngài khen hết lời phong cách siêu phàm của vị Sa di nhỏ tuổi.

7/8.
Truyện tích của Pc 97
Không phải chỉ tin tưởng mà thôi

Có ba mươi vị Tỷ kheo từ một làng nọ đến lâm viên Cấp cô độc để lạy Phật. Phật biết cơ hội làm cho họ chứng ngộ thánh quả A la hán đã thành thục, nên mời tôn giả Xá lợi phất đến chỗ Ngài, và trước mặt họ, Ngài hỏi, tôn giả có tin rằng sự "quan sát về thân" có năng lực chứng ngộ Niết bàn, hay không ? Tôn giả bạch Phật, liên quan đến việc "quan sát về thân có thế chứng ngộ Niết bàn" thì không phải con chỉ tin vào lời Phật mà con còn tin vào đề mục ấy của Pháp. Chỉ có những ai chưa đích thân chứng ngộ Niết bàn mới chỉ tin vào lời người khác. Chư vị Tỷ kheo không hiểu ý của tôn giả ; họ nghĩ, cho đến nay tôn giả vẫn chưa từ bỏ kiến thức sai lầm : chưa tin vào Phật. Phật nói, ý của tôn giả rất rõ. Tôn giả xác nhận sự "quan sát về thân" có thể chứng ngộ Niết bàn. Nhưng nguyên nhân làm cho tôn giả xác nhận như vậy là do chính tôn giả đích thân chứng ngộ như vậy, chứ không phải chỉ do Như lai hay ai nói cho như vậy. Tôn giả tin Phật mà cũng tin Pháp, đặc biệt tin nhân tố gì đem lại hiệu quả nào.

7/9.
Truyện tích của Pc 98
Về người em út của tôn giả
Xá lợi phất Revata là em út của tôn giả Xá lợi phất. Trong anh em của ông, ông là người duy nhất không xuất gia. Theo tập tục, cha mẹ ông lo gấp việc hôn nhân cho ông. Do vậy, đang nhỏ tuổi mà ông kết hôn với một thiếu nữ cũng nhỏ tuổi. Đến dự hôn lễ của họ có bà cụ một trăm hai mươi tuổi. Ông nhìn thấy, tức khắc thấy ra mỗi người chỉ là một xâu chuỗi sinh, già, bịnh, chết. Ông quyết chí cũng xuất gia như các anh. Ông thoát ly gia đình, đi đến một tinh xá có ba mươi vị Tỷ kheo. Anh ông, tôn giả Xá lợi phất, đã thỉnh cầu ba mươi vị ấy, rằng nếu Revata đến trình bạch nguyện vọng của ông thì xin chư vị cho ông làm Sa di. Nhờ vậy mà việc xuất gia làm Sa di của ông rất êm xuôi. Chư vị Tỷ kheo cho ông một đề mục chỉ quán. Ông rời tinh xá, đến tu tập chỉ quán trong khu rừng khá xa. Ngày giải chế mùa an cư năm ấy, ông chứng ngộ thánh quả A la hán. Lúc này tôn giả Xá lợi phất xin phép Phật đến thăm Revata. Phật nói Ngài cũng đi. Vậy là đi theo Phật có tôn giả Xá lợi phất và một số chư vị Trưởng lão, Tỷ kheo. Sau đó, trong dịp mời Phật và chư vị Tỷ kheo về nhà để hiến cúng, bà Tỳ xá khư (Visakha) hỏi thăm về khu rừng mà Revata đang cư ngụ, nhân đó Phật đề cập đến sự hấp dẫn của khu rừng hay những nơi có vị A la hán trú ngụ.

7/10.
Truyện tích của Pc 99
Trước sự mê hoặc của một kỹ nữ

Một vị Tỷ kheo được Phật dạy cho một đề mục chỉ quán. Ông đến một hoa viên đã xuống cấp mà chỉ quán theo đề mục ấy. Bấy giờ có một kỹ nữ cũng đến đây theo lời của người hẹn cô. Nhưng người ấy không đến. Cô quan sát cả bốn phía không thấy có ai, chỉ có vị Tỷ kheo ấy đang ngồi chỉ quán. Vậy là cô nghĩ đến việc mê hoặc ông. Cô, không một chút che giấu, ngượng ngập, trình diễn thân hình bằng đủ cách đủ kiểu, làm ông hết cả tự chế, sững sờ, rối loạn. Chính lúc sắp đến việc phải đến thì tiếng của Phật vang lên, "Tỷ kheo", và tiếp tục, "Tỷ kheo, chỗ mà người tìm dục lạc ưa thích thì không có thú vị gì đáng quí, chỗ mà người gợi tình không đến thì tràn đầy thú vị". Cùng với tiếng nói ấy là ánh sáng và thân Phật hiện ra trước mắt ông, thánh quả A la hán cũng thể hiện nơi ông.

8. Số ngàn

8/1. Truyện tích của Pc 100

Vận mệnh của một tên đao phủ …… 355

8/2. Truyện tích của Pc 101

Cách mau nhất để chứng ngộ thánh quả A la hán …… 356

8/3. Truyện tích các Pc 102 - 103

Gái nhà giàu đòi lấy tướng cướp …… 359

8/4. Truyện tích các Pc 104 - 105

Cờ bạc ăn thua …… 361

8/5. Truyện tích của Pc 106

Cái cách làm cho tái sinh Phạn thiên …… 362

8/6. Truyện tích của Pc 107

Giá trị của sự cúng tế thần Lửa …… 362

8/7. Truyện tích của Pc 108

Thờ cúng bằng sinh vật …… 363

8/8. Truyện tích của Pc 109

Một bé trai được hộ trì …… 364

8/9. Truyện tích của Pc 110

Sự kỳ lạ của Sa di Sankicca …… 365

8/10. Truyện tích của Pc 111

Tôn giả Kondana với bọn cướp …… 367

8/11. Truyện tích của Pc 112

Sự tỉnh ngộ của một vị Tỷ kheo …… 368

8/12. Truyện tích của Pc 113

Trường hợp Patacara …… 369

8/13. Truyện tích của Pc 114

Chết mà sống lại …… 373

8/14. Truyện tích của Pc 115

Con mà không lo gì cho mẹ …… 374

8/1
Truyện tích của Pc 100
Vận mệnh của một tên đao phủ

Tambadathika làm đao phủ thủ cho nhà nước năm mươi lăm năm rồi về hưu. Trước khi làm đao phủ thủ thì anh ta là tên trộm. Sau khi về hưu, một hôm anh đi tắm sông, khi về mang theo thực phẩm đặc biệt. Đúng lúc anh ta sắp hưởng thụ hương vị của thực phẩm ấy thì thấy tôn giả Xá lợi phất, người mới nghỉ chỉ quán, đến khất thực trước cửa. Anh ta nghĩ suốt đời ta là kẻ trộm, là đao phủ thủ, nay ta nên hiến cúng vị Tỷ kheo này. Anh ra mời tôn giả vào nhà, và tôn kính hiến cúng thực phẩm nói trên. Thọ thực rồi, tôn giả thuyết Pháp của Phật cho anh nghe. Nhưng Tambadathika không cách gì chuyên chú được mà nghe. Bao nhiêu ấn tượng hành hình người trong quá khứ ào lên quấy rối tâm tư anh. Tôn giả biết nỗi khổ sở ấy. Để dắt tâm tư anh tỉnh lại, tôn giả hỏi như đột ngột, rằng anh giết người là do tức giận, do thù oán, hay chỉ do tuân lệnh ? Tambadathika trả lời, chỉ do tuân lệnh vua, bản thân anh không có ác ý hay ham muốn gì. Tôn giả nói liền, nếu thế thì anh có lỗi gì ! Lời này làm cho nội tâm anh hơi bình tĩnh. Anh xin tôn giả tiếp tục thuyết Pháp cho anh. Anh nghe chăm chú, lại còn kiên nhẫn và lý giải. Nghe xong, anh tôn kính tiễn tôn giả một đoạn đường, rồi quay về một mình thì, một cách rất bất ngờ, cái chết đến liền với anh. Chiều hôm đó chư vị Tỷ kheo bạch Phật biết tin này, và hỏi Ngài về chỗ tái sinh của anh. Ngài nói, đời này anh làm ác, nhưng đời sau lĩnh hội được Pháp, nên anh tái sinh Đao lợi thiên. Chư vị lại hoài nghi, một kẻ làm ác dài ngày, mới nghe Pháp một lần, mà sao được ích lợi lớn lao như vậy của Pháp ? Phật nói, thì gian nhiều ít, dài ngắn, không là vấn đề ; vấn đề ở chỗ chính xác lĩnh hội được Pháp, thì một lời nói về Pháp cũng vẫn đem lại lợi ích lớn lao của Pháp.

8/2.
Truyện tích của Pc 101
Cách mau nhất để chứng ngộ thánh quả A la hán

Một nhóm thương khách đi thuyền ra biển, bất hạnh bị nạn. Trừ một người, tất cả chết hết. Người này sống nhờ bám vào một tấm ván gỗ, và cuối cùng trôi vào hải cảng Supparaka. Lên bờ, anh dùng tấm ván ấy che thân, ngồi chỗ ai cũng thấy. Có người cho thức ăn. Có người cho là bậc Thánh và kính trọng. Có người biếu quần áo để anh mặc, nhưng anh không nhận, vì sợ mặc vào thì sự kính trọng sẽ bị bớt đi. Có người lại nghĩ anh là A la hán, và anh cũng tự cho như vậy. Do vì như vậy mà ai cũng gọi anh là Bahiva Daruciriya. Một thì gian sau đó, Maha Bramhma, bạn anh, thấy anh lầm đường mãi nên cảnh tỉnh, "Bahiva, anh không là A la hán, cũng không có đạo hạnh để thành A la hán". Anh nghe mà tỉnh ra, "đúng rồi, anh bạn ơi, tôi thừa nhận tôi không là A la hán. Tôi đã phạm một sự sai lầm to lớn. Nhưng mà, anh bạn, rốt cuộc đời này ai là A la hán" ? Maha Bramhma bảo, cứ đến Xá vệ gặp Phật thì biết. Biết mình lầm to, mất tinh thần, anh quyết định làm theo lời bạn. Đến Xá vệ, anh gặp Phật và chư vị Tỷ kheo trong lúc đang đi khất thực. Rất tôn kính, anh bước tới đón đường cầu xin Phật dạy bảo. Phật nói, bây giờ là giờ khất thực, không phải là giờ thuyết Pháp. Nhưng anh vẫn khẩn cầu, "Thưa bậc Đáng tôn kính, không ai giải cho con cái lầm suốt đời con. Con xin Ngài chỉ dạy cho con". Anh tiếp tục khẩn cầu. Phật để một lát, bảo, Bahiva, anh thấy gì thì chỉ thấy cái ấy, nghe gì, ngửi gì, nếm gì, chạm gì, nghĩ gì, thì chỉ nghe cái ấy, chỉ ngửi cái ấy, chỉ nếm cái ấy, chỉ chạm cái ấy, chỉ nghĩ cái ấy". Như đang khát mà được nước, anh chăm chú nghe lời Phật dạy. Anh tỉnh cả người. Cùng lúc với sự chăm chú nghe Phật nói, thiện căn quá khứ của anh cũng thành thục : anh chứng ngộ thánh quả A la hán. Anh xin Phật cho xuất gia. Phật bảo hãy sắm cho đủ ba ca sa, bát ứng khí, và một ít đồ dùng của một vị Tỷ kheo. Khi đi sắm sửa thì bất ngờ anh chết vì bị một động vật tấn công. Trên đường trở về, Phật và chư vị Tỷ kheo phát hiện thi thể của anh. Ngài bảo chư vị Tỷ kheo hãy cử hành cho anh mọi nghi thức tống táng một vị A la hán. Ngài nói Bahiva đã chứng ngộ Niết bàn trước khi chết theo nghiệp báo. Ngài lại nói, người chứng ngộ mau lẹ nhất là chính Bahiva. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật, Bahiva chứng ngộ lúc nào và cách nào ? Phật nói ngay lúc nghe Như lai nói Pháp giữa đường đi. Chư vị Tỷ kheo lại hoài nghi, tại sao chỉ nghe mấy câu về Pháp mà chứng ngộ được thánh quả A la hán? Phật nói, sự nhiều hay ít của Pháp, thì gian dài hay ngắn của sự thuyết Pháp, không liên quan gì đến sự chứng ngộ tức khắc hay từ từ.

8/3.
Truyện tích các Pc 102 - 103
Gái nhà giàu đòi lấy tướng cướp

Kundala Kesi là con gái một nhà giàu. Từ nhỏ đến lớn chỉ sống qua những ngày êm đềm. Cho đến một hôm nhìn thấy một tướng cướp bị dẫn đi hành hình thì, trong một thoáng, cô yêu anh ta. Yêu đến bỏ ăn, đòi hỏi cha rằng không lấy được anh ta thì không muốn sống nữa. Cha cô chẳng có cách nào khác hơn là tức tốc chạy đi hối lộ viên chức coi việc hành hình mà cứu mạng anh ta, đem về gả cô gái cho. Thế nhưng cô yêu anh đến tận mây xanh mà anh thì chỉ yêu tài sản của cô. Một hôm anh bảo cô mang hết nữ trang vào đầu và cả người. Anh nói anh sống được cũng nhờ thần linh, vợ chồng phải lên đỉnh núi mà lễ tạ. Khi lên đến đó anh nói thẳng : anh phải giết để chiếm nữ trang của cô. Cô van anh lấy đồ mà tha mạng cho cô, nhưng anh cự tuyệt. Tức thì cô nghĩ không giết anh thì cô phải chết. Làm bộ rất khéo, cô bảo được rồi, nhưng sống với nhau chẳng còn mấy chốc, hãy cho tôi lạy anh lần chót. Tục lệ lạy là phải đi quanh người mình lạy từ một đến nhiều vòng mới lạy. Cô đi từ từ, đến sau lưng anh thì bất ngờ sấn đến xô anh rơi xuống núi. Nhưng, qua sự tình này rồi cô không muốn về nhà nữa. Gói treo hết nữ trang lên trên cây, cô bỏ đi lang thang. Một hôm đến nhằm chỗ nữ ngoại đạo Vân du (lang thang đây đó). Cô thành một phần tử của họ. Họ truyền dạy cho cô kỹ thuật ngụy biện. Do thông minh, trong thì gian rất ngắn cô nắm được hết huyệt mạch của kỹ thuật ấy. Bấy giờ họ cho cô hay họ sẽ tứ tán vân du, còn cô, gặp ai giải đáp được sự chất vấn của cô thì hãy thờ người ấy làm thầy. Đó rồi cô cũng vân du, đến đâu cũng công nhiên khiêu khích. Bao người danh tiếng mà chỉ bị khiêu khích chứ đánh bại cô không nổi. Lần hồi cô vân du đến Xá vệ, cũng công nhiên khiêu khích bất cứ ai. Và tôn giả Xá lợi phất cũng bị khiêu khích. Cô hỏi rất nhiều, tôn giả giải đáp tất cả. Đến lượt tôn giả hỏi thì chỉ hỏi một câu : "một" là gì? Một đây có nghĩa là sự thật duy nhất, sự thật ấy là tất thảy sinh vật đều do ăn mà sống. Cô làm sao biết được để giải đáp, đành xin tôn giả chỉ dạy. Tôn giả bảo hãy xuất gia làm Tỷ kheo ni rồi thì biết, và biết hết những gì muốn biết. Cô chân thành phục tùng. Và tinh tiến phụng hành huấn dụ của tôn giả. Không bao lâu, cô chứng ngộ thánh quả A la hán. Một số Tỷ kheo đem việc này hỏi Phật, rằng, thật ra, Kundala có năng lực chỉ nghe một chút về Pháp mà chứng ngộ A la hán chăng? Phật nói, đừng đem sự nhiều ít ra mà phán đoán ý nghĩa của Pháp. Một câu có ý nghĩa của Pháp làm cho con người tỉnh ngộ sâu xa hơn cả trăm câu không ý nghĩa.

8/4.
Truyện tích các Pc 104 - 105
Cà bạc Hn thua

Có một Bà la môn nói với Phật, "Thưa bậc Đáng tôn kính, con nhận rằng Ngài biết sự tu hành hữu ích, nhưng con chắc Ngài không biết gì về sự vô ích. Phật nói, biết, biết cả những sự đã vô ích mà lại có hại. Phật kê ra sáu sự làm tài sản tiêu hao : một, dậy trễ ; hai, biếng nhác ; ba, tàn ác ; bốn, say sưa ; năm, lang thang ; sáu, ngoại tình. Phật lại hỏi Bà la môn sống bằng nghề gì, ông thưa : đánh bạc. Phật hỏi ăn thua ra sao, ông thưa khi ăn khi thua. Phật nói, đánh bạc mà hơn, cái hơn ấy không sánh được với cái hơn vì khắc phục tính xấu.

8/5.

Truyện tích của Pc 106
Cái cách làm cho tái sinh Phạn thiên

Chú của tôn giả Xá lợi phất là một Bà la môn. Có lần tôn giả hỏi ông, có hay không làm được bất cứ công đức gì? Ông nói, để được tái sinh ở Phạn thiên, hằng tháng chú hiến cúng các vị khổ hạnh Lõa thể. Tôn giả nói, như vậy là thầy chú không biết cái cách tái sinh Phạn thiên. Tôn giả dẫn chú mình đến Phật, xin Phật chỉ cho cái cách của Phật giáo làm cho tái sinh Phạn thiên. Phật nói với ông, hiến cúng một muỗng canh thực phẩm cho bậc Thánh đích thực vẫn hơn cái cách ông hiến cúng cho người không đáng hiến cúng.

8/6.
Truyện tích của Pc 107
Giá trị của sự cúng tế thần Lửa

Tôn giả Xá lợi phất có một người cháu là Bà la môn. Một lần tôn giả hỏi cháu, rằng có hay không làm công đức gì. Người cháu nói, hằng tháng anh cúng tế thần Lửa một con dê để được tái sinh Phạn thiên. Tôn giả nói, thầy cháu dạy như vậy chứng tỏ, từ căn bản, ông không biết làm cách nào để được tái sinh Phạn thiên. Tôn giả dẫn cháu đến hội kiến với Phật. Phật dạy cho anh, theo Phật giáo, cái cách đích xác tái sinh Phạn thiên. Ngài nói, trong một khoảnh khắc lạy bậc Thánh thật thì hơn tế lạy thần Lửa cả trăm năm.

8/7.
Truyện tích của Pc 108
Thờ cung bằng sih vật

Tôn giả Xá lợi phất có một người bạn Bà la môn. Một hôm, tôn giả hỏi người này có hay không làm được công đức gì ? Người này trả lời, từ lâu rồi, ông dùng tế phẩm rất lớn, toàn bằng sinh vật, cúng tế Phạn thiên để cầu tái sinh chỗ Ngài. Tôn giả nói với bạn, thầy anh dạy cho anh sự hy vọng hão huyền. Từ căn bản, thầy anh không biết cái cách tái sinh Phạn thiên. Tôn giả đưa bạn đến yết kiến Phật, xin Ngài chỉ dạy cách ấy cho anh. Phật nói, dầu chỉ có một khắc kính lạy bậc Thánh thật, sự kính lạy ấy vẫn hơn cả năm cúng tế bằng sinh vật lớn nhỏ đủ cả.

8/8.
Truyện tích của Pc 109
Một bé trai được hộ trì

Có hai ẩn sĩ cùng ở một chỗ, cùng tu khổ hạnh nhiều năm. Về sau một người hoàn tục, lập gia đình. Khi sinh bé trai thì vợ chồng bế đến thăm người ẩn sĩ vẫn tu hành. Người này nói, "xin chú nguyện cho các người sống lâu". Ông không nói gì về đứa bé cả. Vợ chồng người kia rất buồn, hỏi tại sao thì ông trả lời cháu chỉ sống đến ngày thứ bảy. Tôi không biết cách cứu cháu, nhưng Phật có thể có biết. Vợ chồng bế con đến Phật, lạy chào, vấn an, thì Phật cũng chỉ nói "xin chú nguyện cho các người sống lâu", nhưng cũng không nói gì về đứa bé. Phật cũng biết nó sẽ sống không bao ngày. Để ngăn chận sự chết yểu của nó, Phật bảo vợ chồng dựng lều vải trước cửa, đem đứa bé cho nằm trên giường đặt ở trong lều. Phật phái vài vị Tỷ kheo đến tụng những bài kinh cứu hộ trong bảy ngày. [Những bản cứu hộ hay tụng nhất là Từ kinh - Metta sutta, là Bảo kinh - Ratna sutta]. Dĩ nhiên chư thiên cũng qui tụ. Một ác quỉ cũng đến, rình cơ hội để đoạt sinh mạng của đứa bé. [Nhưng chư thiên hay ác quỉ này không ai thấy được bằng mắt thường]. Chư thiên tiếp tục đến. Ác quỉ đành để đứa bé cho chư thiên giữ, và hắn lùi đi thật xa. Chư vị Tỷ kheo tụng kinh suốt đêm. Đứa bé được cứu thoát. Khi Phật đến, đứa bé được bế lại, Ngài nói "chú nguyện cho cháu sống lâu". Hỏi sống bao lâu, Phật nói một trăm hai mươi tuổi. Do vậy mà ai cũng gọi nó là Ayu Waddhana. Sau này, khi lớn lên, anh chàng đến lâm viên Cấp cô độc, chư vị Tỷ kheo liền nhận ra, nhân đó hỏi Phật, sự thật có hay không có cái cách làm cho con người sống lâu ? Phật nói có, tôn kính sùng bái các bậc già cả, trưởng thượng, các bậc đủ cả thông minh và đức hạnh, thì có thể làm cho con người sống lâu, tốt tướng, hạnh phúc, khỏe mạnh.

8/9.
Truyện tích của Pc 110
Sự kỳ lạ của Sa di Sankicca

Một hôm có ba mươi vị Tỷ kheo từ Phật riêng rẽ nhận được đề mục chỉ quán, rồi cùng đến ở trong tinh xá của khu rừng thuộc địa phận một làng lớn cách xa hoàng thành Xá vệ. Khu rừng này rậm rạp, rộng lớn. Ở sâu trong khu rừng là một bọn cướp. Chúng có cái lệ giết người sống tế thần rừng. Biết chư vị Tỷ kheo mới đến ở đây, chúng vào tinh xá buộc chư vị Tỷ kheo nạp một người để chúng tế thần. Chư vị Tỷ kheo, bất kể lớn nhỏ, ai cũng tình nguyện hy sinh để cứu mạng đồng bạn. Trong chư vị có một vị Sa di tên Sankicca, vốn do tôn giả Xá lợi phất, [có chỗ nói do Phật], bảo tháp tùng. Vị này tuy là đồng ấu, nhưng do thiện căn tích lũy từ bao đời nên đã chứng ngộ thánh quả A la hán. Ngài thấu hiểu ý thầy là tôn giả Xá lợi phất, [hoặc ý Phật1, chắc chắn biết trước sự nguy khốn này nên đặc biệt bảo ngài đi theo chư vị Tỷ kheo. Bấy giờ ngài thiết tha xin để bọn cướp bắt ngài. Rất miễn cưỡng, nhưng chư vị Tỷ kheo tin tưởng tôn giả Xá lợi phất [hoặc Phật], nên đồng ý. Dẫn ngài về hang ổ, chúng đem ra sắp đặt theo nghi lễ. Tên tướng cướp giơ cao kiếm lên bổ mạnh xuống ngài - trong khi ngài nhập đại chỉ quán. Hắn bổ tới tấp, lưỡi kiếm cong đi, mà ngài không sao cả. Hắn thay cây kiếm khác, bổ xuống ngài dữ dội hơn, cán kiếm bật lên mà ngài vẫn an nhiên. Hắn, và cả lũ, kinh hãi, quì mọp xuống cầu xin tha thứ. Chúng thấy ra tội ác của chúng. Chúng cầu xin xuất gia theo ngài. Ngài chuẩn tấu. Và trở về tinh xá với sự tháp tùng của những ông Tỷ kheo mới. Chư vị Tỷ kheo thấy thế thì khoái quá, há hốc ra vì kinh ngạc. Rồi kéo nhau về lâm viên Cấp cô độc, kính lạy thầy là tôn giả Xá lợi phất. Sau đó cả thầy trò cùng yết kiến Phật. Ngài nói, sống đến trăm tuổi mà trộm cướp giết người thì sống như vậy chẳng có ý nghĩa gì. Sống một ngày thôi mà sống với mọi tính tốt, vẫn có giá trị hơn sống cá trăm năm mà sống dơ bẩn.

8/10.
Truyện tích của Pc 111
Tôn giả Kondana với bọn cướp

Tôn giả Kondana được Phật dạy cho đề mục chỉ quán rồi đến tu tập trong một cánh rừng, và chứng ngộ thánh quả. Tôn giả trở về tinh xá vấn an Phật. Trên đường gặp trời tối, tôn giả dừng nghỉ, và chỉ quán luôn, trên một tấm đá. Một bọn cướp vừa ăn hàng làng bên cũng chạy đến nghỉ ở đấy. Chúng tưởng tôn giả là gốc cây nên để đồ xung quanh. Trời sáng, chúng thấy là người sống, lại cho là ma, sợ quá bỏ chạy. Tôn giả gọi lại, bảo là Tỷ kheo, không phải ma, đừng sợ. Chúng hoàn hồn, lạy mà xin tha thứ, lại xin xuất gia. Tôn giả về tinh xá, có họ tháp tùng. Tôn giả thưa chuyện với Phật. Ngài nói với họ : sống lâu trăm tuổi mà mù quáng, cả đời làm bậy, thì đời sống ấy không ích gì cả. Các người đã lĩnh hội được Pháp thì thế là biến thành thông minh : một ngày của người thông minh có giá trị hơn cả năm của kẻ mù quáng. Từ đó những vị Tỷ kheo này tín thọ phụng hành lời Phật, cố gắng hết sức, và đã đem lại cho mình sự thành tựu đạo nghiệp.

8/11.
Truyện tích của Pc 112
Sự tỉnh ngộ của một vị Tỷ kheo

Sappadasa là vị Tỷ kheo thất vọng vì không chứng ngộ được thánh quả A la hán. Ông nghĩ hoàn tục thì không thích đáng, tốt hơn hãy kết liễu sự sống cho xong. Ông bắt rắn độc cho cắn mà rắn không cắn, ông nghĩ đến việc dùng dao sắc. Nhưng ông nghĩ mình là một vị Tỷ kheo, mình đã giữ giới trong sáng như thế nào, mình đã có sự thỏa dạ về Pháp ra sao... Với sự suy nghĩ ấy thân tâm ông dời vào trạng thái siêu thoát: ông chứng ngộ tức khắc thánh quả A la hán. Ông trở về tinh xá, chư vị Tỷ kheo hỏi làm gì, ông nói tôi vừa muốn kết liễu sinh mạng của mình. Thế sao bây giờ còn đây ? Ông nói, một khắc trước đây tôi định dùng dao cắt cổ, nhưng sau đó tôi dùng kiếm tuệ giác chém chết phiền não. Chư vị Tỷ kheo đem việc này bạch Phật, xin Ngài cho biết có thể trong khoảnh khắc mà chứng ngộ A la hán không? Có thể, Phật nói ; tinh tấn chỉ quán thì người ấy có sự có thế ấy. Không những khoảnh khắc có thể chứng ngộ thánh quả A la hán, mà trong lúc kinh hành, một chân bước lên chưa để xuống cũng có thể chứng ngộ như vậy.

8/12.
Truyện tích của Pc 113
Trường hợp Patacara

Patacara là con gái một nhà giàu trong hoàng thành Xá vệ, đẹp trọn vẹn, cha mẹ rất thương và chăm sóc. Ấy vậy mà cô yêu một chàng đày tớ trong nhà, cùng nhau trốn đến một làng xa xôi. Nàng có thai, sắp đến ngày sinh, mấy lần xin chàng cho về sinh ở nhà cha mẹ như tục lệ cổ. Chàng sợ cha nàng đánh nên không chịu. Một bữa, rình chàng đi vắng, nàng hối hả chạy. Nhưng chàng đuổi kịp, van nàng trở lại. Nàng không chịu, vì lúc ấy đang chuyển bụng. Vợ chồng vội vã tìm lùm cây mà sinh rồi cùng nhau trở lại. Ít lâu lại có thai, lại xin về nhà cha mẹ, lại bị không chịu. Nhưng ngày sinh sắp đến, nàng đành bồng đứa lớn trốn chạy. Khi chồng đuổi kịp thì nàng cũng chuyển bụng. Bấy giờ trời mưa lớn lắm, người chồng chạy tìm chỗ núp tạm. Anh đang sửa dọn thì bị rắn độc cắn chết tại chỗ, đúng lúc nàng đang sinh một bé nữa. Khi gượng dậy được, nàng tìm thấy xác chồng. Vô cùng buồn khổ, nàng cho chồng chết là vì mình. Nhưng vì hai con, nàng cố gượng, mong lân la về nhà cha mẹ. Qua một đêm mưa lớn, nước suối dâng lớn. Không cách gì mang cả hai con mà bơi lội, nàng đành để đứa nhỏ ở bờ bên này, mang đứa lớn bơi lội qua trước, đặt nó ở bờ bên kia. Một mình, nàng bơi lội trở lại để mang đứa nhỏ. Khi nàng mới đến giữa dòng thì một con diều hâu lớn bay liệng trên đứa nhỏ mà nó tưởng là miếng thịt. Nàng hét lên xua đuổi, nhưng nó đã bổ thẳng xuống quắp mất đứa nhỏ. Đứa lớn nghe mẹ hét, tưởng mẹ gọi nên chập chững xuống suối, bị nước cuốn trôi. Trong một ngày mà Patacara mất cả chồng và hai con. Nàng đang gào khóc thảm thiết thì một người đi qua. Người này cùng làng với nàng. Nàng hỏi thăm cha mẹ thì biết mưa gió làm sập nhà, cha mẹ và người anh duy nhất cùng tử nạn và đã được hỏa táng cả rồi. Tin dữ làm nàng rụng rời, phát điên. Đến nỗi không nhớ chưa mặc đồ lại, nửa người lõa lồ, tuôn chạy cùng cả, vừa khóc vừa kêu trời ơi đất hỡi. Bấy giờ Phật đang thuyết Pháp tại lâm viên Cấp cô độc, thấy nàng chạy đến ở ngoài. Ngài dùng thần lực làm cho nàng chạy vào. Những người đang nghe Pháp đổ ra chận lại, "đừng để con điên này vào giảng đường". Nhưng Phật bảo họ đừng làm như vậy. Khi nàng chạy vào cách Phật một quãng có thể nghe nói được, Phật nói, Patacara, tỉnh lại đi con ! Mới nghe tiếng Phật, nàng đã vội vàng đứng sững lại. Và rồi hết gào, hết khóc, rồi định thần lại, rồi biết mình đang lõa lồ nửa người. Nàng vội ngồi xuống, nhận một tấm vải người khác đưa cho, và che mình lại. Nàng hướng về đức Phật, thổn thức kể lại nỗi bất hạnh của nàng : cha mẹ chồng con chết hết, người anh duy nhất cũng không còn. Phật an ủi nàng, Patacara, con đừng sợ ! Con đang đứng trước một người che chở cho con. Bao kiếp luân hồi, con đã đổ nước mắt quá nhiều cho cha mẹ, anh em và chồng con. Con nên bớt thương tâm với nỗi bất hạnh hiện tại. Pháp thoại trong lúc này của Phật nói cho nàng là kinh Vô thỉ tương ưng ( Anamatagga : nhận thức sự luân hồi vô cùng tận). Pháp thoại của Phật làm cho nàng như trút được gánh nặng. Ngài lại bảo, con chớ quá bi lụy vì người đã qua đời, mà hãy nghĩ đến việc làm sạch bản thân con. Con hãy gắng lên, hội nhập với Niết bàn. Nghe lời Phật dạy, Patacara ý thức sinh mạng vô thường, tin vững vàng vào Pháp. Nàng xuất gia làm Tỷ kheo ni. Một hôm nàng khoát nước rửa chân, khoát lần thứ nhất nước chảy ra một chút rồi mất, khoát lần thứ hai nước chảy ra hơn một chút rồi mất, khoát lần thứ ba nước chảy ra xa hơn chút nữa rồi mất. Nàng hiểu ra quá khứ, hiện tại và vị lai của sinh mạng. Phật ở lâm viên Cấp cô độc mà biết rõ sự chỉ quán của nàng. Ngài phóng một luồng ánh sáng, truyền đạt cho nàng tiếng nói của Ngài, rằng Patacara, con chỉ quán thật chính xác. Con đã chính xác nhận ra thực tướng của tổng thể ngũ uẩn. Ai sống đến trăm năm mà không biết tổng thể ấy vô thường, khổ, không, thì như thế là uổng phí cả một đời. Patacara, sau đó không lâu, chứng ngộ thánh quả A la hán.

8/13.
Truyện tích của Pc 114

Chết mà sống lại

Kisa Gotami là người Xá vệ, lấy một phú ông trẻ, sinh một bé trai. Bé này chết đường. Kisa Gotami đau đớn khác thường, ôm thây con đi cầu cứu. Ai cũng cho cô điên. Nhưng một người thông thái, thấy cô đáng thương nên dẫn đến yết kiến Phật. Phật biết cô nát lòng lắm nên bảo: muốn cứu cháu thì con phải vào xóm làng, kiếm mà đem về đây một ít hạt cải của nhà nào không có người thân đã chết. Cô nghe mà hy vọng, không xét ý nghĩa trong lời nói của Phật. Cô đến từng nhà hỏi xin. Nhưng cô tìm không ra nhà nào không có người thân đã chết. Chiều tối đổ xuống, cô hiếu ra không phải chỉ cô có người thân chết. Cô còn biết số người chết hơn cả số người sống. Thái độ cô biến đổi, hết còn nắm chặt lấy sự lưu luyến đứa con đã chết. Cô hiểu ra ý Phật, có sinh thì có chết. Cô chôn cất con rồi đến Phật, bạch Ngài rằng cô không tìm ra nhà nào không có người thân đã chết. Phật nói, Gotami, con đừng nghĩ nữa chỉ có con mới chết con. Nay thì con biết rồi đó, con người ai cũng chết. Đến nỗi dục vọng chưa thỏa mà tử thần đã cướp sinh mạng đi rồi. Gotami, với sự nhận thức sinh mạng là chuyển biến vô thường, quyết định thoát ly đời sống tục lụy, xin Phật cho xuất gia làm Tỷ kheo ni. Phật nhận. Cô tinh tiến phi thường, chánh niệm thường xuyên hiện diện trước mắt. Cô hiểu chức năng của sự tu học là trừ khử tính xấu. Một bữa, chiều tối cô đốt đèn rồi ngồi cách ngọn đèn một chút, tập trung tư duy, quan sát ngọn đèn: sáng tối không ngừng. "Chúng sinh cũng vậy, sinh diệt liên miên. Chỉ có những vị chứng ngộ Niết bàn mới không sinh cũng không diệt". Phật, bấy giờ, ở tại lâm viên Cấp cô độc mà biết sự thăng tiến của cô. Ngài phát một luồng ánh sáng, truyền cảm âm thanh của Ngài mà khuyên cô tiếp tục quan sát vạn hữu vô thường. Lại nói, sống cả trăm năm mà không lĩnh hội được cái Niết bàn bất sinh bất diệt, thì không bằng sống một ngày đêm mà lĩnh hội được cái Niết bàn ấy. Gotami nghe Pháp như vậy của Phật thuyết thì chứng ngộ thánh quả A la hán.

8/14.
Truyện tích của Pc 115
Con mà không lo gì cho mẹ

Trong hoàng thành Xá vệ có một đôi vợ chồng sinh con trai có gái có. Chúng lập gia đình cả, và khá ăn ý với nhau. Cha chết rồi, chúng thuyết phục mẹ, bà Balm Puttika, chia hết gia sản cho chúng. Chúng hứa lo liệu tất cả cho bà. Chia gia sản rồi, trước hết bà đến ở nhà con trai lớn, không bao lâu vợ nó bảo, bà ở nhà này không khác gì đến chia của. Đến đứa nào cũng như vậy cả. Bà chỉ còn cách ngày nay đến đứa này ngày mai đến đứa khác. Chẳng đứa nào, dầu trai hay gái, lo liệu dài ngày cho bà. Cũng không đứa nào nễ trọng bà cả. Vì sự cư xử như vậy của bầy con mà bà xuất gia làm Tỷ kheo ni. Bà ý thức mình xuất gia đã già rồi, không thế buông thả. "Phải lợi dụng những ngày còn lại của đời mình mà tu hành cho khéo", bà nghĩ như vậy nên ngày đêm tinh tiến, tu tập chỉ quán. Tại lâm viên Cấp cô độc, Phật biết rõ như vậy. Ngài phát một luồng ánh sáng, truyền đạt cho bà tiếng nói của Ngài. Ngài nói : sống cả trăm năm mà không tu tập, phụng hành Pháp, thì sống như vậy không có ý nghĩa gì của đời sống. Sau đó bà chứng ngộ thánh quả A la hán, do chánh niệm của bà luôn luôn hiện diện trước mắt, phụng hành đúng với Pháp của Phật huấn dụ.