Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trọn bộ)

17. Giận dữ

17/1. Truyện tích của Pc 221 Được báo ứng trước mắt. 17/2. Truyện tích của Pc 222 Tỷ kheo với thần cây... 17/3. Truyện tích của Pc 223 Không tức giận nên không bị bỏng... 17/4. Truyện tích của Pc 224 Cái gì đưa ta lên thiên đường ? 17/5. Truyện tích của Pc 225 Một sự ngộ nhận đáng có. 17/6. Truyện tích của Pc 226 Làm việc mà hiến cúng. 17/7. Truyện tích các Pc 227-230 Đối với khen chê 17/8. Truyện tích các Pc 231-234 Tỷ kheo kéo guốc gỗ

492

493

. 494

497

498

499

. 501 . 502

17/1
Truyện tích của Pc 221
Được báo ứng trước mắt

Có một lần tôn giả A na luật đà (Anuruddha) trở về quê nhà Ca tỳ la vệ (Capilavatthu), bà con đến thăm cả, trừ cô em gái Rohini. Bà con cho hay cô bị bịnh da nên không đến được. Nhưng tôn giả nhắn bảo cô đến. Cô xấu hổ, trùm đầu mặt mà đến. Tôn giả khuyên em nên làm công đức. Tôn giả bảo bán một nữ trang quí trên đầu, lấy tiền xây cất một đại sảnh cho công chúng làm công đức. Rohini nghe lời. Tôn giả xin bà con hỗ trợ cho cô. Tôn giả lại khuyên em trong thì gian xây cất thì quét đất tinh xá, lấy nước đầy lu. Rohini làm theo tất cả, và bịnh mỗi ngày một bớt. Đại sảnh hoàn thành, Phật và nhiều Tỷ kheo được mời đến để hiến cúng. Xong việc, Phật hỏi ai quyên hiến đại sảnh, nhưng Rohini vắng mặt. Phật bảo cô đến. Rohini đến, lạy Phật rồi, Phật nói cho cô hay nguyên nhân của bịnh cô. Đó là kết quả việc ác của một đời trước, do cô giận dữ mà gây ra. Đời ấy cô là hoàng hậu của hoàng đế xứ Ba la nại (Baranasi), nhưng hoàng đế lại sủng ái một vũ nữ, và dĩ nhiên hoàng hậu rất ganh ghét. Bà bảo thị vệ đem nước khuấy một thứ bột gây bịnh ghẻ rưới lên trên giường, trên thảm, trên cả người cô, lại làm nhục thậm tệ. Cô đau đớn, càng vật vã đau đớn càng tăng. Do việc ác như vậy mà đời nay cô bị bịnh như vầy. Phật bảo mọi người đang nghe Ngài nói, rằng trong lúc phẫn nộ thì cố gắng kềm chế lỗ mãng, và lúc bình thường thì đừng có ác ý với ai. Phật thuyết Pháp như vậy, làm cho nhiều người, trong đó có Rohini, cùng chứng ngộ thánh quả tại chỗ. Rohini lành bịnh và đẹp hơn lên.

17/2.
Truyện tích của Pc 222
Tỷ kheo với thần cây

Có một vị Tỷ kheo đến từ Alavi. Để cất cho mình một gian lều tranh, ông bắt đầu chặt một cây lớn. Ở trên cây này là một nữ thần với đứa bé con bà. Bà xin ông đừng chặt, ông không lý đến. Không cách gì ngăn được, bà quăng đứa bé trên thân cây, hy vọng ông ngưng chặt. Nhưng ông lỡ tay, không ngừng kịp, làm đứa bé đứt cánh tay. Nữ thần giận lắm, muốn đánh chết ông. Nhưng khi dơ hai tay lên, sắp đánh xuống thì đột nhiên tâm bà biến đối, tự bảo nếu giết Tỷ kheo là giết người giữ giới, lại tạo tiền lệ làm cho các vị Tỷ kheo bị hại. Ông có thầy. Ta tìm đến thầy ông thì hay hơn. Bà đến, khóc, kể với Phật. Phật nói, bà tự kềm chế được như vậy quí báu quá lắm ! Và Ngài tiếp tục khai thị về Pháp cho bà nghe. Bà chánh niệm tư duy lời Phật, hiểu rõ được Pháp. Phật lại cho bà một cây lớn gần lâm viên Cấp cô độc để cư trú. Và từ đó về sau, Phật qui định giới luật cấm Tỷ kheo chặt cây.

17/3.
Truyện tích của Pc 223
Không tức giận nên không bị bỏng

Nông phu Punna làm thuê cho phú ông Sumana. Ông có một cô con gái tên Uttara. Một hôm, ông và vợ con được hiến cúng cho tôn giả Xá lợi phất mới xuất "diệt tận định". Nhờ phước báu này mà ông đào được vàng trong ruộng ông và thành giàu lớn. Quốc vương phong ông làm nhà ngân hàng. Có một lần ông hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng bảy ngày liên tiếp, qua ngày thứ bảy nhờ nghe Pháp của Phật thuyết cho mà cả nhà ba người đều lĩnh hội được Pháp (chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn). Sau này ông đem con gái của ông, cô Uttara, gả cho con trai phú ông Sumana. Nhưng, ở nhà chồng, Uttara không có cách gì hiến cúng Phật hoặc nghe Phật dạy. Cô sống những ngày không vui. Cô hỏi cha, sao nhốt cô vào cái lồng khóa chặt như vậy? Con không cách gì nhìn thấy một vị Tỷ kheo nào chứ đừng nói thấy Phật, cũng không có cơ hội làm được bất cứ việc lành nào ! Ông rất đau lòng cho cảnh ngộ của con gái, chỉ có cách cho con nhiều tiền. Nhờ tiền ấy, và được chồng đồng ý, Uttara thuê cô Sirima phục dịch chồng. Uttara sử dụng thì giờ được rảnh mà hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo tăng, liên tiếp hai tuần. Đến ngày thứ mười lăm, chồng cô thấy cô vẫn bận rộn chuẩn bị thực phẩm thì cười, "em ngốc ơi, sao không hưởng thụ thú vui con người mà chỉ tất bật lo hiến cúng mãi vậy" ? Lúc ấy, thấy chồng cô cười, Sirima quên mất thân phận mình, nổi ganh ghê gớm, không thể kềm chế được, xông vào trong bếp lấy nước sôi ra, định tạt vào đầu Uttara. Thấy Sirima xông vào, Uttara không giận chút nào, lại còn biết ơn Sirima vì nghĩ nhờ nó mà cô có cơ hội cúng Phật, nghe Pháp, làm lành. Nhưng cô bỗng nhận ra Sirima muốn tạt nước sôi vào cô, tức khắc cô trấn tĩnh tột độ, "nếu tôi có giận gì người này thì tôi chịu thương tổn, nếu tôi không giận gì người này thì nguyện tôi an toàn". Vì Uttara không có một chút tức giận nào đối với Sirima, nên Sirima tạt nước sôi vào mà Uttara không thương tổn gì. Thấy Uttara như thể được tạt nước lạnh, nên Sirima nghĩ nước nguội rồi, định vào lấy nước sôi nữa, không ngờ bị người giúp việc của Uttara chận đánh khá nặng. Uttara ra sức can ngăn, và xức thuốc cho Sirima. Uttara từ bi như vậy làm cho Sirima tỉnh trí, thấy ra phận mình, hối hận cái ý muốn hại nữ chủ. Cô cầu xin nữ chủ dung thứ. Uttara bảo Sirima, tôi phải hỏi cha tôi dạy tôi thế nào. Sirima xin được đi theo. Uttara bảo, Sirima lầm rồi. Không phải tôi nói cha tôi là nói người sinh ra thân này của tôi, mà tôi nói người cha giúp tôi cắt đứt luân hồi. Người cha ấy là Phật, đức Phật dạy cho tôi cái Pháp chân lý cứu cánh kia. Sirima nói cô cũng muốn yết kiến Ngài. Cả hai quyết định, ngày mai, tại nhà Uttara, Sirima sẽ hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng. Sáng ngày, hiến cúng xong rồi, cả hai bạch Phật mọi việc vừa xảy ra giữa họ. Sirima nhận mình có lỗi, xin Phật khuyên Uttara tha thứ cho cô. Phật hỏi Uttara, khi Sirima muốn hại con thì con nghĩ gì ? Uttara thưa, bạch đức Từ phụ, con cảm kích Sirima đã giúp con, con không tức hay giận mà chỉ tốt với cô ấy. Phật khen, Uttara, con đúng quá ! con tốt quá ! Con không tức giận nên cảm hóa được người hại con. Ai khảng khái, đại lượng, thì cảm hóa được kẻ keo lẫn, ai trung thực, chân thành, thì cảm hóa được kẻ dối trá. Rồi trước sự chứng minh của Phật, Uttara nói rõ ràng một cách đúng phép Phật dạy, rằng cô dung thứ cho Sirima.

17/4.
Truyện tích của Pc 224
Cái gì đưa ta lên thiên đường ?

Có một lần tôn giả Mục kiền liên viếng thiên giới, thấy nhiều thiên nhân thiên nữ tụ tập ở trong tòa hoa ốc. Tôn giả hỏi họ làm sao để sinh lên ở đây. Họ trả lời khác nhau. Một thiên nhân nói không phải ông biết san sẻ của cải hay nghe giảng giáo lý, mà vì suốt đời ông nói thật nên sinh lên ở đây. Một thiên nữ nói chủ cô đánh mắng thế nào cô cũng không tức không giận ; chính sự khống chế tức bực và đàn áp giận dữ mà cô sinh lên ở đây. Thiên nhân khác nói tôi sinh lên ở đây vì biết tùy sức lực và vị trí của mình, theo cách riêng mà san sẻ của cải, lợi ích cho người. Tôn giả Mục kiền liên về tinh xá, hỏi Phật, một người nói nói thật, một người nói không giận, một người nói san sẻ, phải chăng ba cách này được sinh lên thiên đường? Phật nói, tôn giả đã thấy và nghe cả rồi mà. Tôn giả không phải hoài nghi gì nữa, bởi vì một lượng công đức ít thôi cũng làm cho con người sinh lên thế giới chư thiên.

17/5.
Truyện tích của Pc 225
Một sự ngộ nhận đáng có

Có lần Phật đi khất thực với một vị Tỷ kheo đến từ Saketa. Một người Bà la môn tuổi già thấy Phật thì nói, con trai của ta, sao lâu nay không về thăm cha ? Hãy về cho mẹ con nhìn một chút. Nói rồi, ông yêu cầu Phật đến nhà ông. Đến đó, vợ ông cũng nói năng như ông. Họ lại nói với bầy con, rằng Phật là anh cả các con đó. Từ đó về sau, vợ chồng ông hiến cúng Phật, nghe Phật thuyết Pháp, và do vậy mà cả hai người đều chứng ngộ A na hàm. Các vị Tỷ kheo thấy khó hiểu, không biết tại sao vợ chồng người Bà la môn ấy gọi Phật là con. Phật giải thích, họ gọi Như lai như vậy là vì nhiều đời kiếp quá khứ Như lai đã là con hay cháu của họ. Phật thân gần vợ chồng ông đến ba tháng là đế, theo Phật thấy trước, họ nhờ đó mà chứng ngộ A la hán cả. Khi vợ chồng ông qua đời, các vị Tỷ kheo không biết họ hội nhập Niết bàn hay chưa, nên hỏi nơi họ tái sinh. Phật nói, A la hán thì không còn sinh ở đâu cả. Họ có cái vui Niết bàn - cái vui trọn vẹn, cái vui biểu hiện Pháp.

17/6.
Truyện tích của Pc 226
Làm việc mà hiến cúng

Khuya rồi mà cô tớ gái Punna còn giã gạo cho chủ. Cô mệt lắm, nên nghỉ một lát. Đúng lúc này cô nhìn sang tinh xá, thấy tôn giả Dabha đưa một số Tỷ kheo mới nghe Pháp xong về phòng cá nhân. Giờ này các vị ấy cũng vẫn chưa ngủ. Cô nghĩ thân phận đáng thương của mình mới phải làm việc cho đến giờ này mà vẫn chưa được ngủ. Còn các vị ấy là người tu hành, tại sao thức khuya vậy ? có ai phát bịnh ? hay ai bị gì ? Sáng sớm hôm sau, Punna ngâm nước một ít gạo, rồi lấy ra nghiền bột làm bánh, một cách thô xảm thôi. Cô mang bánh đó định ra bờ sông thì ăn. Bất ngờ trên đường cô được gặp Phật đi khất thực. Cô lẩm nhẩm, trước đây, khi gặp Phật thì không có gì, khi có gì thì không gặp Phật. Bây giờ gặp Phật mà lại có bánh. Mà không biết bánh như vầy, Phật có ăn cho ta không ? Phật biết ý cô nghĩ nên nhận bánh của cô hiến cúng, rồi bảo tôn giả A nan trải tọa cụ trên đất. Phật ngồi xuống, ăn bánh ấy. Ăn rồi, Phật giải cho cô hết thắc mắc, "con không có thì giờ để ngủ, vì con phải làm việc. Còn các Tỷ kheo phải thức để chánh niệm hiện diện, nên phải ngủ khuya. Bất kể là gì, ai cũng phải thức, phải chánh niệm mà nghĩ nhớ phận sự, không thế lười nhác". Punna suy nghĩ lời Phật, và hiểu được Pháp.

17/7.

Truyện tích các Pc 227-230
Đối với khen chê

Atula và đồng bạn muốn nghe Pháp. Trước hết họ xin gặp tôn giả Ly bà đa (Revata), thì là người rất lạnh nhạt, một câu cũng không muốn nói. Họ thất vọng, kéo nhau đến xin gặp tôn giả Xá lợi phất (Sariputta), tôn giả biết mục đích của họ mà thuyết Pháp, nhưng nói quá sâu xa làm họ cũng chẳng vui gì. Họ kéo đến xin gặp tôn giả A nan (Ananda), tôn giả chỉ nói những Pháp rất cơ bản, họ cho là quá đơn giản. Sau hết họ xin gặp Phật, "bạch đức Thế tôn, chúng con xin Ngài thuyết Pháp cho chúng con. Chúng con đã đến xin ba vị tôn giả thuyết Pháp, nhưng không vị nào làm cho chúng con thỏa mãn. Tôn giả Ly bà đa đến nỗi không lý đến chúng con. Tôn giả Xá lợi phất nói quá sâu xa. Tôn giả A nan nói quá đơn giản. Chúng con không được vui thỏa". Phật nói, những đệ tử của Như lai, hãy nghe đây. Một số người dễ dàng chê trách kẻ khác. Thế gian này không ai không bị họ chê trách, thậm chí Phật họ cũng không nế. Do vậy, nếu bị chê trách bởi những kẻ lòng dạ hẹp hòi thì không khẩn thiết gì mà lý đến. Thế nhưng nếu bị chê trách bởi những người có trí thì đó là sự chê trách chính xác, cũng như được khen ngợi bởi những người có trí thì đó là sự khen ngợi chính xác.

17/8.
Truyện tích các Pc 231-234
Tỷ kheo kéo guốc gỗ

Có một lần nhóm sáu Tỷ kheo cầm gậy gỗ và đi guốc gỗ, kéo qua kéo lại gây ra ồn náo. Phật nghe tiếng ấy, hỏi tôn giả A nan. Tôn giả bạch Ngài, rằng đó là tình trạng do nhóm sáu Tỷ kheo gây ra. Phật nói làm người thì phải quan tâm người khác, chớ phá vỡ không khí yên tĩnh. Ngài lại dạy Tỷ kheo thì phải lo khống chế việc làm, lời nói, ý nghĩ. Phật lại nói với chư vị Tỷ kheo, "từ nay về sau không được đi guốc gỗ theo cách ấy".

18. Dơ bẩn

18/1. Truyện tích các Pc 235-238 Cuối đời của cha con thợ thịt .. 18/2. Truyện tích của Pc 239 Hiến dâng các bậc Thánh. 18/3. Truyện tích của Pc 240 Tỷ kheo làm côn trùng.. 18/4. Truyện tích của Pc 241 Tỷ kheo nói khoác. 18/5. Truyện tích các Pc 242-243 Chàng trai có vợ ngoại tình. 18/6. Truyện tích các Pc 244- 245 Tỷ kheo làm thuốc 18/7. Truyện tích các Pc 246-248 Giữ giới không dễ. 18/8. Truyện tích các Pc 249-250 ...

505 .......... 506 .507

508

509

. 510

511

Sự ganh ghét làm cho bất an …… 512

18/9. Truyện tích của Pc 251

Nghe Pháp mà không chuyên chú …… 512

18/10. Truyện tích của Pc 252

Giàu thật …… 514

18/11. Truyện tích của Pc 253

Tỷ kheo mà ưa tìm kiếm lỗi người …… 515

18/12. Truyện tích các Pc 254-255

Vị đệ tử cuối cùng của Phật …… 515

18/1
Truyện tích các Pc 235-238
Cuối đời của cha con thợ thịt

Trong hoàng thành Xá vệ có một kẻ đồ tể làm nghề này đã nhiều năm. Anh ta ưa ăn thịt bò. Bữa ăn hằng ngày phải có thịt bò với ca ri. Một hôm, trước khi đi tắm sông, anh ta để riêng một miếng thịt bò để nấu cho cả nhà ăn. Anh vừa đi thì bạn anh đến, bảo vợ anh đem bán miếng thịt bò ấy đi, làm cho bữa ăn hằng ngày đó không có thịt bò với ca ri. Anh ta giận quá, cầm dao ra chuồng bò cắt ngay cái lưỡi của một con, nướng chín mới chịu ăn cơm. Nào ngờ khi ăn, anh cắn mạnh một miếng lưỡi bò thành ra cắn lưỡi mình, làm cho anh ta với con bò khốn khổ như nhau. Máu chảy rất nhiều, làm anh càng đau càng tức, rồi chết bất đắc kỳ tử, tái sinh vào cảnh huống bi thảm. Khiếp đảm trước cái chết của anh, vợ anh khuyên con trai rời quê hương, đến một nơi thật xa để tránh cái chết biến thành nguyền rủa đổ lên thân nó. Người con trai này đi đến Taxila làm thợ vàng rồi lấy con gái thầy dạy, sinh được mấy người con. Khi con khôn lớn, anh trở về quê hương Xá vệ. Mấy người con anh toàn là Phật tử thuần thành, rất bận tâm vì anh, cha chúng, cả đời không có một việc lành. Bởi thế mà một hôm họ mời Phật và chư vị Tỷ kheo về nhà hiến cúng. Rồi họ thưa, bạch đức Cao cả, chúng con lấy tên cha chúng con mà thiết lễ hiến cúng này. Chúng con thỉnh cầu Ngài giảng nói cho cha chúng con hiểu được Pháp. Phật chấp thuận, và nói với cha của họ, "Ông già rồi ! Thân ông đã như chiếc lá khô héo ! Ngay trong lúc này, ông hãy chuẩn bị cho sự sống đời sau ! Ông hãy làm người khôn ngoan, làm việc của người khôn ngoan". Vốn đã thấy biết cái nguy khốn của đời sống, nay lại suy nghĩ lời Phật dạy vừa rồi, nên ông già này chứng ngộ tại chỗ thánh quả Tu đà hoàn.

18/2.
Truyện tích của Pc 239
Hiền dâng các bậc Thánh

Một người Bà la môn thấy một đoàn Tỷ kheo ca sa tề chỉnh, cùng đi khất thực. Ông chú ý, thấy ca sa vài vị bị ướt, hôm sau, thấy ca sa vài vị bị dơ, ông đi phát dọn cây cỏ, trang lấp đường sá. Sau nữa, ông để ý thấy các vị nắng thì đổ mồ hôi, mưa thì mình ẩm ướt, nên tự lực và kêu gọi dựng cái nhà nghỉ tạm. Nhà thành, ông cùng mọi người mời Phật và chư vị Tỷ kheo đến nhà để hiến cúng. Ông lại bạch Phật việc lành này từng bước làm thành như thế nào. Phật nói, ông Bà la môn, người có trí hoàn thành việc lành bằng từng chút công sức thì, cùng lúc, tâm người trí ấy cũng mất đi từng chút phiền não.

18/3.
Truyện tích của Pc 240
Tỷ kheo làm côn trùng

Tissa là Tỷ kheo xứ Xá vệ. Ông nhận được một ca sa rất tốt nên rất khoái. Ông nghĩ ngày mai sẽ khoác ca sa ấy, không ngờ chiều nay ông đã qua đời. Bởi lưu luyến ca sa ấy quá đáng, nên ông sinh làm một côn trùng sống ẩn trong ca sa. Không ai thừa kế di vật này của ông, nên các vị Tỷ kheo quyết định phân cấp mọi người. Khi sắp làm như vậy, côn trùng căm giận lắm, khóc lớn rằng các người phá hủy ca sa của ta ! Phật, với thần thông, nghe tiếng khóc ấy, lại biết về sau của ông, nên khuyến cáo các vị Tỷ kheo để sau bảy ngày rồi xử lý. Ngày thứ tám, ca sa được phân cấp. Bấy giờ Phật giải thích sự khuyến cáo của Ngài, "Tỷ kheo Tissa khi chết lưu luyến ca sa nên làm côn trùng ở ngay trong ca sa ấy. Khi các vị định phân cấp ca sa thì Tissa rất đau khổ, nhảy qua nhảy lại trong ca sa. Nếu lúc ấy các vị phân cấp ca sa thì chắc chắn Tissa quá thống hận mà sinh vào thế giới khổ hơn. Hiện giờ, nhờ việc lành đã làm trước đó, Tissa đã sinh vào thế giới vui hơn, nên Như lai mới để các vị phân cấp. Các vị Tỷ kheo, lưu luyến rất nguy hiểm. Tựa như sắt sinh sét, sét trở lại ăn sắt, sự lưu luyến hủy diệt bản thân người có nó, làm cho người này biến thành hình thái khác của sinh mạng mà tàn tệ hơn. Nên việc đầu tiên là các vị chớ có đắm say vào sự lưu luyến các dạng ăn uống. Chính sự lưu luyến cột mà kéo lại sự tiến tới của người tu học"

18/4.
Truyện tích của Pc 241
Tỷ kheo nói khoác

Công chúng Xá vệ thường tán dương các vị tôn giả Xá lợi phất và Mục kiền liên. Tỷ kheo Laludayi nghe thấy vậy thì nói, nếu họ nghe tôi thuyết Pháp thì nhất định cũng tán dương tương tự. Công chúng bèn mời ông thuyết Pháp. Nhưng ông ngồi mãi trên Pháp tòa mà vẫn không nói được gì. Họ phải mời vị Tỷ kheo khác thuyết Pháp trước rồi mời ông. Liên tiếp ba lần như vậy mà ông vẫn không mở miệng nói được gì hết. Bấy giờ công chúng hết nhẫn nại, nghiêm khắc nói, khi chúng tôi tán dương các vị tôn giả Xá lợi phất và Mục kiền liên thì ông lớn tiếng nói cũng thuyết Pháp được như các vị ấy, tại sao bây giờ ông không thuyết gì cả ? Laludayi chỉ còn chai mày tái mặt mà đi. Phật hay được việc này, nói Laludayi không biết nhiều về Pháp, cũng không hiểu được Kinh thường tụng, lại không nhớ bất cứ Kinh gì. Ấy là vì Laludayi không tụng Kinh đã học, nên đối với Kinh ấy ngày càng quên mất.

18/5.
Truyện tích các Pc 242-243
Chàng trai có vợ ngoại tình

Một chàng trai nổi tiếng, có vợ tư tình với người khác. Anh chàng rất xấu hổ, tránh hết bạn bè, thậm chí tránh cả Phật. Qua cơn xấu hổ, anh chàng mới đến lạy Phật, chào hỏi Ngài. Phật biết anh chàng không hiểu gì về kẻ đã làm anh xấu hổ một trận như vậy, nên Ngài nói, này người đệ tử của Như lai, phụ nữ mà không biết xấu hổ thì cũng như nước sông, ngựa cỡi, đường đi, quán rượu, nhà nghỉ công cộng, quán nước bên đường, ai cũng sử dụng họ được, không bằng cách này thì bằng cách khác. Và rồi những phụ nữ bất trinh và dễ dãi ấy nhất định tự hủy diệt mình.

18/6.
Truyện tích các Pc 244-245
Tỷ kheo làm thuốc

Tỷ kheo Culasari biết thuốc biết bịnh biết chữa. Một ngày nọ, ông coi cho một bệnh nhân rồi về thì gặp tôn giả Xá lợi phất. Ông nói ông chữa bịnh và được thù lao bằng thực phẩm rất ngon, mời tôn giả cùng dùng với ông. Nhưng tôn giả không nói gì, rời ông mà đi. Sở dĩ như vậy là vì Tỷ kheo Culasari đã vi phạm giới điều của Tỷ kheo, "không được vụ lợi cho mình mà làm nghề chữa bịnh". Phật biết đầu đuôi câu chuyện, nói với chư vị Tỷ kheo, rằng thân miệng ý của Tỷ kheo không giới hạnh thì không thanh tịnh, đồng thời sự ngạo mạn làm cho Tỷ kheo ấy giống như loài quạ đen vậy. Họ lợi dụng những thủ đoạn bất chính mà sống thoải mái, không như Tỷ kheo biết xấu hổ thì sống khó khăn.

18/7.
Truyện tích các Pc 246-248
Giữ giới không dễ

Một hôm có năm Phật tử tại gia đến lâm viên Cấp cô độc giữ giới. Mỗi người giữ một trong năm giới, và ai cũng cho giới mình giữ là rất khó. Do vậy mà tranh luận không ngừng, cùng đến yết kiến Phật, trình bạch nhận định của họ. Phật răn bảo, rằng các người đừng cho có giới điều nào dễ dàng, thấp kém, không đủ để nói đến. Các người hãy tuân giữ giới luật, vì như thế thì làm cho hạnh phúc của các người tốt đẹp, hoàn hảo. Đừng coi nhẹ bất cứ giới điều nào. Giới điều nào cũng giữ không dễ đâu.

18/8.
Truyện tích các Pc 249-250
Sự ganh ghét làm cho bất an

Tissa, Tỷ kheo trẻ, có cái thói rất xấu, ấy là miệt thị việc tốt của người, thậm chí sự hiến cúng và san sẻ nổi tiếng của trưởng giả Cấp cô độc và nữ sĩ Tỳ xá khư cũng đem ra đàm tiếu. Ông còn khoác lác rằng bà con của ông ai cũng rất giàu, và họ giống như giếng nước, ai muốn lấy mấy cứ mặc sức mà lấy. Nghe vậy, có mấy vị Tỷ kheo hoài nghi, tìm hiểu cho biết. Họ đến thẩm tra tại quê nhà của ông, biết là bà con ông rất nghèo, Tissa nói dối quá đáng. Họ bạch Phật. Phật nhân đó, nói Tỷ kheo mà không vui khi thấy người khác được hiến tặng, thì mình vĩnh viễn không cách gì có được sự chỉ quán trong sáng.

18/9.
Truyện tích của Pc 251
Nghe Pháp mà không chuyên chú

Phật dừng lại tại lâm viên Cấp cô độc để giảng dạy về Pháp. Trong số người nghe có năm Phật tử tại gia mà người thứ nhất ngồi ngủ, người thứ hai lấy ngón tay khươi đất, người thứ ba lấy tay rung cây, người thứ tư ngước đầu nhìn lên, chỉ người thứ năm chuyên chú kính cẩn mà nghe Phật nói. Tôn giả A nan thấy vậy, thưa Phật, bạch đức Thế Tôn, khi Ngài thuyết Pháp thì trong năm người kia chỉ có người thứ năm là nghe chăm chú. Tôn giả kể rõ cử chỉ của bốn người, lại xin Phật cho hay tại sao có những biểu hiện như vậy. Phật nói vì họ không chịu đối bỏ thói cũ. Đời trước, người thứ nhất là rắn, người thứ hai là sinh vật trong đất, người thứ ba là khí, người thứ tư là nhà thiên văn, người thứ năm là vị tịnh hạnh học thức phong phú. Phật nói tiếp, A nan, tôn giả hãy nhớ lấy, phải chú ý nghe Pháp mới hiểu Pháp. Thế nhưng có lắm người chú ý nghe Pháp mà vẫn chưa hiểu Pháp, huống chi không chú ý nghe Pháp. Bạch đức Thế tôn, cái gì cản trở sự hiểu Pháp? Tôn giả A nan, cái ấy là tham sân si. Đặc biệt, dục vọng là lửa dữ nhất trong lửa, mãi hoài đốt cháy chúng sinh.

18/10.
Truyện tích của Pc 252
Giàu thật

Phật đến tuyên dương Pháp tại Anga và Uttara, có ghé thành phố Bhaddiya, vì Ngài biết trong thành phố này có nhà phú hào Mendaka, bao gồm ông, vợ ông, con trai, con dâu, cháu gái, người làm, đều đã đến lúc cùng chứng ngộ Tu đà hoàn. Mendaka vốn đào được pho tượng con dê, bằng vàng và to lớn, nên được gọi là phú hào Mendaka. Cả nhà Mendaka nghe Phật đến thuyết Pháp tại Bhaddiya thì đem nhau đến lạy chào, và sau khi nghe Phật thuyết Pháp, ai cũng chứng ngộ tại chỗ thánh quả Tu đà hoàn. Mendaka bạch Phật, trên đường cả nhà con đi đến đây có gặp mấy ngoại đạo khổ hạnh. Họ bình nghị Phật, ý muốn thuyết phục con đừng đến nghe Phật thuyết Pháp. Phật bảo, ông biết đấy, phóng đại sự thiếu sót và sai lầm của người, coi như không có sự thiếu sót và sai lầm của mình, vốn là việc rất tự nhiên. Còn ông, Mendaka, trong một đời trước đã xây dựng và hiến cho đức Phật Ca diếp một tòa tinh xá, trong đó có sảnh đường cho sự tu tập công cọng. Một đời trước khác, ông là nhà giàu ở Baranasi, gặp lúc mất mùa, ông chỉ có chút ít thực phẩm mà vẫn đem đến cúng một vị Duyên giác, nên nồi nấu cơm của ông có cái kỳ lạ là như có gạo đầy trong đó.

18/11.
Truyện tích của Pc 253
Tỷ kheo mà ưa tìm kiếm lỗi người

Ujjanasanni, tên vị Tỷ kheo ấy, ưa tìm kiếm lỗi người. Nhiều vị Tỷ kheo đem bạch Phật. Phật dạy, nếu tìm xét sai lầm của người để chỉ bảo họ cho chính xác, thì sự tìm xét ấy không phải là việc ác, không cần khiển trách. Nếu tìm tòi lỗi người để khinh thị và có ác ý, thì những kẻ này không cách gì định tâm, không cách gì hiếu được Pháp, và phiền não tăng thêm trong tâm họ.

18/12.
Truyện tích các Pc 254-255
Vị đệ tử cuối cùng của Phật

Tu bạt đà la (Subhada) là vị khổ hạnh vân du khắp nơi. Khi ông đến Câu thi na (Kusinara) thì nghe nói Phật sắp nhập diệt. Nguyên ông đã đến nhiều vị thủ lãnh các giáo phái, thỉnh giáo ba câu hỏi làm ông bận trí từ lâu. Sự giải đáp của các vị ấy làm ông không thỏa mãn. Nhưng ông chưa thỉnh giáo với Phật, dầu ông cảm thấy chỉ có Ngài giải đáp được cho ông. Do vậy mà nay ông cấp tốc gặp Phật cho được. Tôn giả A nan xin ông đừng quấy rầy Phật, nhưng Phật đồng ý gặp ông. Ông thỉnh giáo ba câu hỏi như sau. Một, không gian có hay không có dấu vết đường đi ? Hai, ngoài sự giáo huấn của Phật thì có hay không có các bậc Sa môn? Ba, có hay không có cái gì không phải duyên sinh vô thường? Đối với ba câu hỏi này Phật trả lời bằng sự phủ định.

19. Sống Pháp

19/1. Truyện tích các Pc 256-257 Quan tòa ăn hối lộ ......... 19/2. Truyện tích của Pc 258 Người ngu mới gây rối. 19/3. Truyện tích của Pc 259 Tri thức không phải lĩnh hội. 19/4. Truyện tích các Pc 260-261 Tuổi tác không là tiêu chuẩn để phán đoán 19/5. Truyện tích các Pc 262-263 Phô trương thanh thế. 19/6. Truyện tích các Pc 264-265 Tỷ kheo háo biện 19/7. Truyện tích các Pc 266-267 Ai là Tỷ kheo ?. 19/8. Truyện tích các Pc 268-269 Lặng thinh không tiêu biểu cho trí tuệ... ..

519 . 519 .... 520 .522

522

523

524

524

19/9. Truyện tích của Pc 270 Người phải như tên... 19/10. Truyện tích các Pc 271-272 Chứng ngộ A la hán không dễ. ... 526 ......... 526 19/1
Truyện tích các Pc 256-257
Quan tòa ăn hối lộ

Một hôm có mấy vị Tỷ kheo sau khi khất thực trong hoàng thành Xá vệ, trở về lâm viên Cấp cô độc thì trên đường đi bị mưa lớn. Mấy vị phải vào đại sảnh của pháp đình mà tránh. Do vậy mà bắt gặp mấy ông quan tòa đang thu nhận hối lộ rồi sau đó phán quyết theo ảnh hưởng của sự ấy. Việc này được các vị bạch rõ với Phật, khi về đến lâm viên Cấp cô độc. Phật nói, quan tòa bị tiền ảnh hưởng đến kết án thì họ không phải là quan tòa quang minh chính đại, tuân giữ luật pháp. Quan tòa thì phải trái lại, dựa vào chứng cứ được thẩm tra chính xác mà kết án, không để bị ảnh hưởng nào chi phối.

19/2.
Truyện tích của Pc 258
Người ngu mới gây rối

Có một nhóm Tỷ kheo, không kể ở tinh xá hay xóm làng, hễ đến bữa ăn là sinh chuyện. Một hôm họ nhục mạ mấy vị Sa di rồi huênh hoang "bọn ta mới thông minh, có trí". Tiếp theo, họ quậy phá tinh xá tơi bời mới nghênh ngang bỏ đi. Phật biết như vậy, nói với chư vị Tỷ kheo, rằng nói nhiều, nhục mạ, uy hiếp, thì người đó không phải có trí. Có trí là người nào không phẫn nộ, không hại ai.

19/3.
Truyện tích của Pc 259
Tri thức không phải lĩnh hội

Phụ cận hoàng thành Xá vệ có một vườn cây ăn trái. Ở trong đó là vị Tỷ kheo tên Ekudana. Ông chỉ thuộc một bài chỉnh cú của Phật thuộc loại "không ai hỏi thấu, chỉ Phật tự nói". Dầu thuộc rất ít như vậy, nhưng ông thấu triệt ý nghĩa chứa đựng trong bài chỉnh cú ấy. Hễ có cơ hội là ông khuyên người tu tập Pháp, tụng bài chỉnh cú ấy cho họ nghe. Và bao giờ cũng vậy, ông tụng xong thì những thần linh vùng rừng núi ấy vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt. Thế rồi có hai vị Tỷ kheo rành và thuộc cả ba tạng, với sự tháp tùng của nhiều vị Tỷ kheo, ghé ở lại tinh xá của ông. Ông chân thành mời họ thuyết Pháp. Họ hỏi ông ở chỗ hẻo lánh này có nhiều người tự đến nghe Pháp không ? Ông thưa, có những thần linh vùng rừng núi này mỗi khi thuyết Pháp đều đến nghe và vỗ tay tán thưởng. Thế là hai vị Tỷ kheo luân lưu thuyết Pháp. Thuyết xong cả vùng rừng núi yên lặng như tờ. Họ xấu hổ, nghi ông nói dối. Ông quả quyết là có. Họ mời ông đích thân thuyết Pháp. Ông cầm đứng cái quạt che trước người ông và tụng bài chỉnh cú đã nói ở trên. Tụng xong, thần linh tán thưởng như cũ. Những vị Tỷ kheo tháp tùng hai vị kia, thấy cảnh tượng này thì công nhận ông thánh thiện hơn. Khi về lâm viên Cấp cô độc, chuyện này được họ đem bạch rõ với Phật. Phật nói với họ, Như lai không cho những ai học rộng, và thuyết Pháp hay, là người có sự thấy biết chính xác về Pháp. Trái lại, thuộc một bài chỉnh cú thôi, mà biết thấu đáo, chính xác, và qua bài chỉnh cú ấy, biết được tư tưởng hệ của bốn thánh đế, chánh niệm thường xuyên hiện diện, thì người như vậy mới là lĩnh hội Pháp.

19/4.
Truyện tích các Pc 260-261
Tuổi tác không là tiêu chuẩn để phán đoán

Một ngày nọ có một nhóm Tỷ kheo đến lạy Phật, vấn an Ngài. Phật biết rõ đã đến lúc họ chứng ngộ A la hán nên hỏi, khi đến đây, các vị thấy hay không thấy một vị Trưởng lão? Họ thưa không thấy, chỉ thấy một vị Sa di. Phật nói đó không phải là Sa di mà là vị Trưởng lão. Như lai không vì lớn tuổi mà gọi là Trưởng lão, mà ai hiểu rõ "bốn chân lý của bậc Thánh", không hề tổn hại ai, Như lai mới gọi là Trưởng lão. Nhóm Tỷ kheo liền chứng ngộ A la hán sau khi nghe Phật nói như vậy.

19/5.
Truyện tích các Pc 262-263
Phô trương thanh thế

Lệ thường của chư Tăng qui định Tỷ kheo trẻ hay Sa di phải phục vụ thầy của họ. Có mấy vị Tỷ kheo thấy các vị Tỷ kheo nhiều tuổi hạ được sự phục vụ ấy, thì mơ ước mình cũng được như vậy. Họ kiến nghị lên Phật bảo những Tỷ kheo, sau khi học hỏi với các vị Tỷ kheo nhiều tuổi hạ, phải học thêm với họ. Phật biết dụng tâm của họ nên bác bỏ dứt khoát, lại răn dạy họ, "các người nói thì cứ nói, nhưng Như lai không cho dụng tâm của các người là tốt". Người dụng tâm tốt là tuân giữ "phạn hạnh", tham vọng không có, không toan tính làm điều bất thiện.

19/6.
Truyện tích các Pc 264-265
Tỷ kheo háo biện

Tỷ kheo Hatthaka ưa biện luận. Khi bị thua thì khiêu khích đối phương, hẹn biện luận ở chỗ khác và lúc khác. Rồi ông đến trước, phân bua đối phương không đến là công nhận mình thua. Thỉnh thoảng ông lại khoa trương, rằng nhìn kia, kẻ ngu ngốc ấy không dám biện luận với ta : nó bị ta đánh bại. Phật biết tính xấu ấy của Hatthaka, răn ông tại sao làm như vậy? Tỷ kheo dầu cắt bỏ được ba ngàn tơ sợi phiền não đi nữa, mà nói như vậy cũng không đáng gọi là Tỷ kheo. Đáng gọi là Tỷ kheo là phải trừ hết việc ác và kiêu ngạo.

19/7.
Truyện tích các Pc 266-267
Ai là Tỷ kheo ?

Một Bà la môn có thói quen đi khất thực. Đột nhiên một hôm nghĩ, ai cũng cho Tỷ kheo là sống bằng khất thực. Như thế ta cũng phải được gọi như vậy. Ông đến Phật, thưa Ngài nên gọi ông là Tỷ kheo. Phật nói, Bà la môn, người nào chỉ biết khất thực mà thôi, Như lai không gọi người ấy là Tỷ kheo. Bởi vì kiến thức không chính xác, hành vi không chính xác, không phải là tư cách Tỷ kheo. Những ai quan sát "cái thân năm hợp thể là vô thường, khố não, vô ngã, Như lai mới gọi là Tỷ kheo.

19/8.
Truyện tích các Pc 268-269
Lặng thinh không tiêu biểu cho trí tuệ

Những vị khổ hạnh mỗi khi tiếp nhận dâng cúng thì nói những lời chúc phúc, đại khái cầu cho người được an toàn, cầu cho người được thịnh vượng, cầu cho người được nhiều tiền, cầu cho người được sống lâu... Ngược lại, các vị Tỷ kheo thì khi tiếp nhận hiến cúng chỉ yên lặng. Đó là sự qui định của Phật trong hai mươi năm sau khi Ngài thành đạo, làm cho người bấy giờ so sánh rằng các vị khổ hạnh chúc phúc chúng ta, các vị Tỷ kheo chúng ta mến trọng thì yên lặng. Nhiều vị Tỷ kheo bạch Phật sự kiện đó, từ đó Phật qui định Tỷ kheo tiếp nhận hiến cúng rồi nên nói một lời chú nguyện thích đáng. Cũng từ đó công chúng hiến cúng rồi nghe các vị Tỷ kheo chúc phúc thì vui thỏa, tin tưởng. Thế nhưng một số vị khổ hạnh khác lại chê bai, rằng chúng ta nghiêm giữ truyền thống của các bậc Thánh mà yên lặng, còn đệ tử Gotama thì giảng nói giữa công chúng. Phật nghe sự khinh miệt ấy thì nói, chư vị Tỷ kheo, có người yên lặng chỉ vì dốt nát và khiếp sợ, có người yên lặng chỉ vì không muốn san sẻ sự hiểu biết sâu sắc. Thế nên chỉ biết yên lặng thì không phải là bậc Thánh - bậc Thánh là khắc phục những việc ác, việc bất thiện.

19/9.
Truyện tích của Pc 270
Người phải như tên

Ariya là một ngư phủ, ở gần cửa bắc của hoàng thành Xá vệ. Một sáng sớm nọ, do thần thông lực, Phật biết đã đến lúc anh chứng ngộ Tu đà hoàn. Nên trên đường về tinh xá, Phật đi với nhiều vị Tỷ kheo đến vùng anh ở. Anh thấy Phật là bỏ cần câu xuống, chạy đến bên Phật. Trước mặt anh, Phật hỏi tên của mỗi vị Tỷ kheo, cuối cùng Phật hỏi tên anh, anh thưa là Ariya. Phật nói, Ariya có nghĩa là bậc Thánh. Nhưng bậc Thánh không hại sinh vật nào, còn anh thì đoạt mất sinh mạng của loài cá. Anh tự làm nhục tên anh đó. Chỉ vài câu về cái tên như vậy mà biến anh thành bậc Tu đà hoàn. Anh biết ý Phật cổ vũ anh bỏ hết mọi cách sống tổn hại sinh mạng, đồng thời bồi dưỡng từ bi mà quan hoài chúng sinh.

19/10.
Truyện tích các Pc 271-272
Chứng ngộ A la hán không dễ

Một nhóm Tỷ kheo giới hạnh rất nghiêm. Trong đó có vị còn phụng hành khổ hạnh rất kỹ, có vị đã chứng ngộ A na hàm. Họ cho là đã thành tựu như vậy thì bước tới chứng ngộ A la hán rất dễ. Mang ý tưởng đó, họ đi gặp Phật. Phật hỏi, các vị chứng ngộ A la hán chưa ? Ai cũng bạch Phật rõ trình độ tu chứng của mình, và, vì vậy, họ nghĩ chứng ngộ A la hán không khó. Phật dạy, dầu các vị có người giới hạnh trang nghiêm, khổ hạnh siêu việt, có người chứng ngộ A na hàm đi nữa, không thể vì vậy mà tự mãn, rằng cách A la hán một chút nữa thôi. Ngoại trừ triệt đế diệt sạch phiền não, các vị không thể tự cho dễ dàng chứng ngộ A la hán.

20. Đường đi

20/1. Truyện tích các Pc 273-276

Con đường giải thoát …… 530

20/2. Truyện tích của Pc 277

Quan sát "các hành vô thường" …… 530

20/3. Truyện tích của Pc 278

Quan sát "các hành khổ não" …… 531

20/4. Truyện tích của Pc 279

Quan sát "các pháp vô ngã" …… 531

20/5. Truyện tích của Pc 280

Chớ sống buông thả …… 532

20/6. Truyện tích của Pc 281

Hãy giữ gìn thân miệng ý …… 533

20/7. Truyện tích của Pc 282

Chỉ hiểu biết mà không lĩnh hội là vô dụng …… 534

20/8. Truyện tích các Pc 283-284

Hãy chặt rừng cho đúng ý nghĩa …… 535

20/9. Truyện tích của Pc 285

Quán tưởng hoa sen …… 536

20/10. Truyện tích của Pc 286

Nhà buôn giàu sắp chết …… 538

20/11. Truyện tích của Pc 287

Ai rồi cũng chết …… 539

20/12. Truyện tích các Pc 288-289

Con cái không là chỗ dựa cuối cùng …… 539

20/1
Truyện tích các Pc 273-276
Con đường giải thoát

Một nhóm Tỷ kheo theo Phật đi khất thực tại một làng, rồi trở về lâm viên Cấp cô độc. Chiều tối các vị bàn tán tình trạng đường sá, nhất là địa thế núi sông, bằng phẳng hay lồi lõm, đường đất hay đường đá... Phật nghe được, bảo, tình trạng đường sá mà các vị bàn tán chỉ là ở ngoài. Tỷ kheo thì phải chú ý con đường tu học của các bậc Thánh, tinh tiến mà thực hiện những đức hạnh dẫn đến Niết bàn.

20/2.
Truyện tích của Pc 277
Quan sát "các hành vô thường"

Một nhóm Tỷ kheo ai cũng y theo đề mục chỉ quán đã được Phật dạy cho, cùng vào rừng rậm mà chỉ quán. Thế nhưng tiến bộ rất chậm. Họ trở về yết kiến Phật, xin dạy đề mục khác, thích hợp với họ hơn. Phật, qua túc mệnh minh, biết nhóm Tỷ kheo này đã tu tập " vô thường quán" từ thời đại đức Phật Ca diếp, nên bảo, hãy quan sát tất cả "duyên sinh pháp" toàn là vô thường.

20/3.
Truyện tích của Pc 278
Quan sát "các hành khổ não"

Một nhóm Tỷ kheo ai cũng y theo đề mục chỉ quán đã được Phật dạy cho, cùng vào rừng rậm mà chỉ quán. Thế nhưng tiến bộ rất chậm. Họ trở về yết kiến Phật, xin dạy đề mục khác, thích hợp với họ hơn. Phật, qua túc mệnh minh, biết nhóm Tỷ kheo này đã tu tập "khổ não quán" từ thời đại đức Phật Ca diếp, nên bảo, hãy quan sát tất cả "duyên sinh pháp" toàn là khổ não.

20/4.
Truyện tích của Pc 279
Quan sát "các pháp vô ngã"

Một nhóm Tỷ kheo ai cũng y theo đề mục chỉ quán đã được Phật dạy cho, cùng vào rừng rậm mà chỉ quán. Thế nhưng tiến bộ rất chậm. Họ trở về yết kiến Phật, xin dạy đề mục khác, thích hợp với họ hơn. Phật, qua túc mệnh minh, biết nhóm Tỷ kheo này đã tu tập "vô ngã quán" từ thời đại đức Phật Ca diếp, nên bảo, hãy quan sát tất cả "duyên sinh pháp" toàn là vô ngã.

20/5.
Truyện tích của Pc 280
Chớ sống buông thả

Một nhóm thanh niên Xá vệ xin xuất gia và được Phật chuẩn nhận. Họ gia nhập tập thể chư Tăng. Phật dạy họ mỗi người một đề mục chỉ quán, và, trừ một người duy nhất, họ cùng vào rừng tu tập. Ngày liền đêm, không gián đoạn, họ tu tập chỉ quán rất tinh tiến. Không bao lâu, ai cũng chứng ngộ A la hán, cùng nhau trở về lạy Phật, vấn an Ngài. Còn người duy nhất không vào rừng tu tập chỉ quán, đó là Tỷ kheo Tissa, không tu gì nên không thành gì. Khi thấy trong nhóm ai cũng tu chứng hơn mình, thì ăn năn đã bỏ mất thì giờ, nên ông quyết chí không ngủ không nghỉ, tu tập chỉ quán. Vào một chiều, vô ý trượt chân, ngã, gãy xương bắp vế. Nghe ông kêu la, các vị Tỷ kheo chạy ra, đỡ mới dậy được. Phật nghe sự bất hạnh này, dạy chư vị Tỷ kheo, trong lúc có thể tu tập thì lại bỏ mất thì giờ, không lo tinh tiến, thì vị Tỷ kheo như vậy không cách gì đạt được sự định tâm và sự thanh tịnh.

20/6.
Truyện tích của Pc 281
Hãy giữ gìn thân miệng ý

Tôn giả Mục kiền liên có lần cùng Tỷ kheo Lakkhana xuống núi, thấy một quỉ đói mặt heo thân người, trông rất bi thảm. Thấy vậy, tôn giả Mục kiền liên chỉ mỉm cười. Lúc về tinh xá, Tỷ kheo Lakkhana hỏi vừa rồi tại sao tôn giả cười? Tôn giả nói vì thấy một quỉ đói thân người mặt heo, đầy mõm nhai nuốt sâu giòi. Phật nói, khi mới thành tựu tuệ giác vô thượng, Ngài cũng thấy qu ấy, nên nay cần nói sự tương quan từ đời trước. Thời đức Phật Ca diếp, quỉ này là một vị Tỷ kheo giảng Kinh thuyết Pháp. Có lần ông đến tinh xá của hai vị Tỷ kheo ở. Trong lúc dừng lại ở đây, ông biết dân chúng địa phương rất mừng nghe ông thuyết Pháp, nên nảy ra ý muốn làm cho hai vị Tỷ kheo chủ rời bỏ tinh xá để ông độc chiếm. Ông mở màn chia rẽ, làm cho hai vị cãi lẫy nhau hoài, đến nỗi bỏ đi cả. Việc ác này làm ông chết rồi phải chịu khổ lâu dài. Ngày nay sinh làm mình người mặt heo là hình thức chịu khổ tiếp tục. "Bản thân làm vị Tỷ kheo thì tâm tính phải hiền hòa, không được làm ác qua thân, qua miệng, qua ý".

20/7.
Truyện tích của Pc 282
Chỉ hiểu biết mà không lĩnh hội là vô dụng

Pothila, tên vị Tỷ kheo ấy, là người nhiều tuổi hạ, không những hiếu biết Pháp mà còn chỉ dạy Pháp cho các vị Tỷ kheo. Vì vậy mà ông tự cao tự phụ. Phật biết nhược điểm này của ông, mong ông sửa đổi, dẫn ông trở về đường chánh, nên mỗi khi ông đến lạy Phật, vấn an Ngài, thì Ngài gọi ông là "Pothila vô dụng". Mấy lần nghe Phật gọi mình như vậy, ông nghĩ kỹ ý Phật, biết Ngài muốn nói ông hiểu biết rất rộng về Pháp, nhưng không hề tinh tiến tu tập chỉ quán, nên chưa chứng ngộ gì, kể cả thánh quả Tu đà hoàn. Ông ra đi, đến chỗ khá xa là một tinh xá ở ngoài hoàng thành Xá vệ, với nhiều Tỷ kheo cư trú. Trước hết ông yết kiến vị Tỷ kheo cao tuổi hạ nhất, khiêm tốn xin vị này làm thầy y chỉ. Vị này muốn ông thật là khiêm tốn nên bảo đến xin vị thứ hai. Vị này bảo đến xin vị thứ ba. Lần hồi đến vị Sa di trẻ nhưng là A la hán. Vị này thấy ông quả thật kính cẩn thọ giáo nên chịu làm thầy y chỉ cho ông. Với sự chỉ đạo của vị Sa di này, ông tập trung chánh niệm, quan sát thân thể một cách đúng như sự thật, tu tập chỉ quán cực kỳ tinh tiến. Qua thần thông lực, Phật biết ông đang là như vậy, nên phóng một luồng ánh sáng, truyền cảm âm thanh của Ngài khuyên ông kiên định, tinh tiến hơn nữa, phát triển trạng huống cao siêu của tuệ giác, và thánh quả A la hán đến với ông không quá mấy giờ khắc sau đó.

20/8.
Truyện tích các Pc 283-284
Hãy chặt rừng cho đúng ý nghĩa

Hoàng thành Xá vệ có năm người bạn. Về già, họ nhất tề xuất gia. Họ hay đến khất thực tại nhà một bà già. Bà này nguyên là vợ của một người trong nhóm họ, nấu ăn rất khéo, lại lo liệu rất khéo cho cả nhóm. Một ngày nọ bà đột ngột bịnh và đột ngột chết. Cả nhóm Tỷ kheo già rất thương cảm, khóc và ca tụng đức hạnh của bà. Phật răn họ, rằng các ông quá thương cảm là vì chưa giải thoát tham sân si. Ba độc tố này là một rừng rậm lớn : hãy chặt ngã cả đi - thì các ông giải trừ được dơ bẩn của tâm linh.

20/9.
Truyện tích của Pc 285
Quán tưởng hoa sen

Tôn giả Xá lợi phất có dìu dắt một thiếu niên xuất gia, hội nhập chư Tăng. Thiếu niên này là con một thợ vàng. Thiếu niên được tôn giả dạy cho đề mục chỉ quán : quan sát "thân thể dơ bẩn". Với đề mục ấy, thiếu niên vào rừng tu tập, nhưng không tiến bộ chút nào. Sau đó có vài lần thiếu niên về xin tôn giả dạy cho bước nữa, nhưng vẫn không có chút gì khởi sắc. Sau cùng, tôn giả dẫn thiếu niên đến yết kiến Phật. Phật thì biết Tỷ kheo trẻ này, đời này cũng như mấy đời trước, đều làm con thợ vàng. Do đó, Phật dạy cho đề mục khác. Phật không cốt làm cho Tỷ kheo trẻ này có tư tưởng nhàm chán, mà lại làm cho Tỷ kheo trẻ ấy mở đầu chỉ quán bằng cảm giác thích thú. Phật vận dụng thần thông lực tạo ra đóa sen tuyệt đẹp, bảo anh đem trồng chỗ đất phía ngoài tinh xá. Tỷ kheo trẻ bắt đầu tập trung tâm trí vào đóa sen càng lớn càng thơm. Chung cục, anh trừ được sự ngăn cản, tâm anh tràn đầy nỗi vui thỏa về Pháp, chỉ quán thăng hoa dần, cuối cùng anh thể hiện Tứ thiền. Thế rồi Phật dùng thần thông lực làm cho đóa sen khô héo. Tỷ kheo trẻ thấy đóa sen thoắt cái đã khô héo, đã hết tươi đẹp, làm anh thấu hiểu sự vật cùng đồng nhất với đóa sen, toàn là "duyên sinh pháp" - toàn là vô thường, khổ, vô ngã. Bấy giờ, bằng một luồng ánh sáng phóng ra, Phật bảo, Tỷ kheo trẻ, hãy loại bỏ ái dục! Anh chánh niệm liên tục, chỉ quán đúng như Phật dạy: anh chứng ngộ thánh quá A la hán.

20/10.
Truyện tích của Pc 286
Nhà buôn giàu sắp chết

Mahakhana là nhà buôn xứ Ba la nại (Baranasi). Ông tính gặp lễ hội thì đến Xá vệ bán đồ dệt và những thương phẩm khác. Khi đến bờ sông gần hoàng thành Xá vệ thì mưa lớn, nước cao, không qua sông được, ông đành chờ ở bên này. Chờ đến một tuần, vào hoàng thành Xá vệ thì lễ hội kết thúc từ bao giờ. Nhưng ông không tính chở thương phẩm trở về, mà ở lại Xá vệ để bán hết đã. Trong thì gian đó, một hôm Phật vào khất thực trong hoàng thành Xá vệ, thấy ông thì mỉm cười nhỏ nhẹ. Tôn giả A nan hỏi lý do, Phật nói, tôn giả thấy nhà buôn kia không ? Ông tưởng ở lại trong hoàng thành này bán hết thương phẩm. Ông không biết sinh mạng ông sắp kết thúc. Người ta ngày nào có thể làm gì thì ngày ấy làm cho xong đi. Ngày nào ký ức vẫn còn, sức sống vẫn còn, phiền não không tác loạn, thì ngày ấy mới là sống và sống có giá trị. Tôn giả đem lời này nói cho Mahadhana biết, và khuyên ông hãy giữ lấy "ký ức chân chánh", chớ sống qua ngày với sự vô ý thức. Mahadhana mới nghe sắp chết thì hoảng sợ, nhưng rồi trấn tĩnh với ý thức vô thường, không lưu luyến, không rối loạn, chân thành hiến cúng, hoan hỷ san sẻ, liên tiếp một tuần như vậy. Lại xin Phật thuyết Pháp, giúp ông có cơ hội giải thoát trong đời sau. Sau khi nghe Pháp, ông chứng ngộ Tu đà hoàn, và chết là sinh Đâu suất thiên (Tusita).

20/11.
Truyện tích của Pc 287
Ai rồi cũng chết

Kisa Gotami vì chết đứa con một mà quá đỗi thương khóc, tìm đến Phật. Phật nói với cô, con ơi, không lẽ con nghĩ chỉ có con chết con ! Sinh vật nào rồi cũng chết ! Chết mà dục vọng chưa thỏa ! Con chớ có thương khóc đến nỗi không thể chịu đựng.

20/12.
Truyện tích các Pc 288-289
Con cái không là chỗ dựa cuối cùng

Patacara gần điên, khi liên tiếp chết chồng, chết hai con, chết cha và mẹ, chết cả người anh duy nhất. Khi cô đứng gần trước Phật, Phật gọi tên cô mà nói, Patacara, con trai hay con gái cũng không cách nào lo cho con trọn vẹn ! Hai cháu nếu còn đi nữa cũng không phải vì con mà còn ! Do vậy mà người khôn ngoan thì nghiêm giữ giới luật, quét sạch mọi thứ cản trở sự hội nhập Niết bàn. Lời và tiếng dịu dàng của Phật làm cho Patacara chế ngự được đau thương.

21. Tạp lục

21/1. Truyện tích của Pc 290

Oai lực của "Bảo kinh" (Ratana Sutta) …… 543

21/2. Truyện tích của Pc 291

Chỉ có tình thương mới chấm dứt hận tùi …… 44

21/3. Truyện tích các Pc 292-293

Tỷ kheo mà chỉ lo giày dép …… 545

21/4. Truyện tích các Pc 294-295

Tỷ kheo hại cha hại mẹ ? …… 546

21/5. Truyện tích các Pc 296-301

Bé trai với quỉ thần …… 546

21/6. Truyện tích của 302

Không có cách sống nào vừa lòng con người …… 548

21/7. Truyện tích của Pc 303

Có phước thì không thiếu …… 549

21/8. Truyện tích của Pc 304

Khoảng cách không gian không là vấn đề .........550 21/9. Truyện tích của Pc 305 Độc cư tốt hơn …. .. 552 21/1
Truyện tích của Pc 290
Oai lực của "Bảo kinh" (Ratana Sutta)

Quốc đô Tỳ xá ly (Vesali) có một năm bị đại hạn, gây ra nạn đói. Nông nghiệp hoàn toàn mất mùa. Rất nhiều người chết đói. Bạo phát bịnh dịch. Không cách gì xử lý thây chết nên hôi thối nồng nặc, dẫn đến cái nạn quỉ dữ thần tà. Đau thương bao trùm dân chúng. Bàn nhau cầu cứu bất cứ ở đâu, cầu cứu Phật là ý kiến cuối cùng. Một đoàn thay mặt do vương tử Mahali xứ Licchavi cầm đầu, đến quốc vương Ba tư nặc (Pasenadi) mời vương đến Vesali quyết định. Vương nói để ông đích thân đi mời Phật. Phật hoan hỷ nhận lời. Khi Phật với nhiều Tỷ kheo đến Vesali thì đột nhiên mưa lớn, lớn lắm, rửa sạch cả xứ. Phật tuyên thuyết Bảo kinh (Ratana sutta) và bảo tôn giả A nan đi vòng Vesali tụng lại kinh ấy. Oai lực Bảo kinh trước hết làm lành mạnh những ai đang bị bịnh dịch, và sau một tuần Vesali phục sinh như cũ. Đau thương tan biến, và lòng biết ơn hướng cả về Phật.
21/2.
Truyện tích của Pc 291
Chỉ có tinh thương mới chấm dứt hận thù

Trong hoàng thành Xá vệ có một bà nuôi một con gà mẹ. Nó đẻ trứng nào bà đập ăn trứng đó. Gà mẹ hận lắm, thề kiếp khác nó làm mèo, bà kia làm gà mẹ, và gặp gỡ rất khéo là cả hai cùng sống trong một nhà, và mèo ăn hết trứng của gà. Tiếp đến kiếp khác, gà thành báo, mèo thành nai, mẹ con nai bị báo ăn sạch. Cứ thế, mối thù hai bên diễn đi diễn lại mãi. Và thời Phật thì bên này làm phụ nữ, bên kia làm quỉ dữ. Một hôm, phụ nữ cùng chồng con từ nhà mẹ về nhà mình gần hoàng thành Xá vệ. Trên đường đi, cả nhà dừng nghỉ nơi bờ hồ. Khi người chồng xuống tắm rửa thì người vợ cảm thấy một người đang đi đến chính là quỉ dữ biến thể. Người vợ kinh hoảng, không kịp kêu cứu, ôm con tuôn chạy, đến trốn chỗ Phật đang thuyết Pháp, quăng vội đứa con xuống chân Ngài. Quỉ dữ đuổi theo, nhưng không sao vào được. Phật gọi cứ vào. Và bảo cả hai bên, rằng hôm nay các người không gặp Như lai thì mối thù truyền kiếp không cách gì ngừng được. Các người nên ý thức rằng thù hận không thể san bằng thù hận, thù hận chỉ chấm hết bởi tình thương. Hai bên nghe lời ấy của Phật thì tỉnh ngộ "thù hận chẳng có chút gì đúng cả". Cả hai, ai cũng thấy ra sự ngu muội. Họ chân thành đoạn tuyệt mối thù truyền kiếp mà vô nghĩa.

21/3.
Truyện tích các Pc 292-293
Tỷ kheo mà chỉ lo giày dép

Baddiya có một nhóm Tỷ kheo chỉ hứng thú trong việc làm và dùng giày dép đẹp. Dĩ nhiên họ xao lãng tu tập. Có người bạch Phật rõ việc này. Và nhóm Tỷ kheo muốn làm gì thì làm ấy, được Phật răn bảo, rằng các vị hội nhập chư Tăng là để được giải thoát trọn vẹn, vậy tại sao chỉ lo làm và dùng giày dép có trang trí ? Sau lời răn ấy của Phật, nhóm Tỷ kheo Baddiya thống cải lỗi cũ, tinh tiến mà đi rất thắng, và mau, trên đường Giải thoát.

21/4.
Truyện tích các Pc 294-295

Tỷ kheo hại cha hại mẹ ?

Có một lần, một nhóm Tỷ kheo ở xa đến lâm viên Cấp cô độc, lạy Phật, vấn an Ngài. Đúng lúc ấy, Tỷ kheo Lakuntaka Bhaddiya đi qua. Phật chỉ ông mà nói với nhóm Tỷ kheo, hãy nhìn vị Tỷ kheo kia, ông sát hại cha mẹ của ông mà không có một chút ăn năn. Nghe Phật nói như vậy, nhóm Tỷ kheo lạ lắm, vì họ biết Tỷ kheo Lakuntaka Bhaddiya không làm gì có việc sát hại cha mẹ, nên họ xin Phật giải thích cho họ được rõ ý Ngài. Phật nói đây là một ngụ ngôn, ý nói A la hán trừ khứ tham ái, kiêu ngạo, tà kiến, chấp trước của sáu giác quan đối với sáu đối tượng của chúng. Mẹ là tham ái. Cha là kiêu ngạo. Thường kiến và đoạn kiến là hai quốc vương. Chấp trước là thống đốc thuế vụ chuyên thu thuế. Vương quốc là sáu giác quan và sáu đối tượng. Tất cả có bị sát hại hủy diệt mới là A la hán.

21/5.
Truyện tích các Pc 296-301
Bé trai với quỉ thần

Trong hoàng thành Vương xá có một tiều phu. Một hôm anh cùng con trai vào núi chặt củi. Xế chiều, trên nửa đường về nhà, cha con dừng lại nơi đám mả để ăn. Họ tháo ách cho cặp bò để chúng ăn cỏ. Cặp bò đi mất mà cha con không để ý. Khi biết thì tiều phu bảo con ngồi giữ củi, còn anh, cuối cùng tìm được bò trong hoàng thành. Khi trở ra thì bị cửa thành đã đóng cả. Con trai anh chỉ còn cách ngủ qua đêm trong cái xe bò chở củi. Con trai anh tuy còn quá nhỏ nhưng lúc nào cũng biết niệm Phật - biết nhớ Phật, nhớ Ngài là bậc hơn hết. Bấy giờ, ngay đầu đêm, có hai ác quỉ đã đến hù để hại cháu. Khi một ác quỉ kéo chân cháu thì cháu la lớn "Nam mô Phật - Phật ơi, cứu con với"! Ác quỉ nghe thế phát hoảng, quay lại bảo hộ cho cháu. Bọn chúng chia nhau, một ở lại giữ cho cháu khỏi bị nguy hiểm gì, một vào vương cung của Tần bà sa la vương (Bimbisara) ăn trộm đồ ăn với cả cái mâm, bưng về đám mả cho cháu ăn, và ăn với cháu, bằng hai hình người mà cháu tưởng là cha mẹ. Ăn rồi, cháu ngủ thoải mái như khi ăn, còn hai ác quỉ trở lại nguyên trạng, canh gác cho cháu. Sáng sớm hôm sau, thị vệ của Tần bà sa la vương biết mất cả mâm đồ ăn, bủa tìm khắp nơi, thấy cái mâm ở bên cháu. Cho cháu là tên trộm oắt con, họ bắt về nạp vua, với cái mâm có chữ của ác quỉ viết mà chỉ Vương thấy và đọc được, ghi chúng là ác quỉ, là kẻ đã lấy trộm đồ cho cháu ăn, cháu đã niệm Phật như thế nào, cha mẹ cháu là ai và ở đâu. Đọc thấy thế, Vương lấy làm lạ và rất thích thú, rồi hỏi cháu. Cháu nói đêm qua cha mẹ cháu cho cháu ăn. Ăn no rồi cháu khoái quá, ngủ liền. Cháu nói mà không sợ sệt gì cả, bởi vì ngoài cái biết đơn sơ mà cháu nói, cháu có biết gì nữa đâu. Vương cho mời cha mẹ cháu đến, rồi dắt cả nhà theo Vương đến yết kiến Phật. Vương tường trình mọi việc rồi thưa, bạch đức Thế tôn, đúng hay không đúng chỉ có sự niệm Phật mới bảo hộ được cho con người khỏi tai họa ? Niệm Pháp có hay không có cùng một hiệu năng? Phật dạy, đại vương, niệm Phật không là cách chánh niệm duy nhất bảo hộ cho con người. Bất cứ cách nào trong sáu cách chánh niệm cũng có hiệu năng, và hiệu năng như nhau cả.

21/6.
Truyện tích của Pc 302
Không có cách sống nào vừa lòng con người

Cái đêm trăng tròn giữa tháng mười và tháng mười một, cả hoàng thành Tỳ xá ly (Vesali) rực lên ánh sáng đèn đuốc. Đêm nay dân chúng cả hoàng thành ăn mừng "lễ hội tinh tú", cầu nguyện tinh tú không giáng tai họa. Họ vui đùa ca hát, nhảy múa quay cuồng, vui tận mây xanh. Đúng vào lúc này, từ tinh xá, một Tỷ kheo đứng chỗ thuận tiện, nhìn xa vào hoàng thành. Ông cảm thấy lạc lõng, hoang vắng. Ông không còn thấy thú vị lối sống xuất gia. Ông lẩm bẩm, "chẳng ai vô vị như ta" ! Ngay lúc ấy, vị thần quản nhiệm khu rừng ông cư trú, hiện hình trước ông, nói, "người địa ngục ngưỡng mộ đời sống chư thiên, cũng là như vậy, dân chúng trong hoàng thành ngưỡng mộ đời sống trong rừng - ám chỉ đời sống tu hành" ! Nghe như thế, vị Tỷ kheo bừng tỉnh, ân hận đã khinh thị đời sống Tỷ kheo. Sáng sớm hôm sau, ông về lạy Phật, vấn an Ngài. Phật khuyên ông hãy quan sát sự vô thường của cuộc đời. Ngài lại nói, "không ở đâu mà con người không khổ não".

21/7.
Truyện tích của Pc 303
Có phước thì không thiếu

Citta, sau khi nghe tôn giả Xá lợi phất thuyết Pháp thì chứng ngộ A na hàm. Chất đầy một xe những cúng phẩm để hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo, ông chở đến hoàng thành Xá vệ. Ngay khi ông lạy Phật, vấn an Ngài, thì hoa tươi như mưa rải xuống trên ông. Ông ở lại tinh xá mấy ngày, ngày nào cũng hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo, nhưng chư thiên làm cho cúng phẩm vẫn đầy xe ông, ông không lo thiếu gì. Trước một ngày ông trở về, vào buổi chiều, ông đem hết những gì ông có hiến lên Phật và chư vị Tỷ kheo, nhưng chư thiên lại làm cho xe ông đầy những cúng phẩm rất giá trị. Tôn giả A nan thấy cúng phẩm của Citta liên tục được chư thiên bổ sung như vậy, hỏi Phật, bạch đức Thế tôn, phải hay không phải vì Citta hiến cúng Ngài và chư vị Tỷ kheo mà cúng phẩm có giá trị và có không ngừng, hay hiến tặng cho ai, san sẻ cho ai, cũng có như vậy ? Phật dạy, Citta tin vững vàng, cho khảng khái, nên đến đâu cũng được giàu có và vinh dự.

21/8.
Truyện tích của Pc 304
Khoảng cách không gian không là vấn đề

Trưởng giả Cấp cô độc (Anatha Pindika) lúc nhỏ cùng Ugga học một thầy. Ugga có con trai, trưởng giả có con gái, khi chúng lớn tuổi thì Ugga đến trưởng giả cầu hôn. Sau ngày cưới, Cula Subadda, con gái trưởng giả về nhà chồng. Nhưng toàn gia nhà chồng không ai thiện cảm với Phật. Những lúc toàn gia mời ngoại đạo Lõa hình về nhà, thì lúc nào cha chồng cũng bảo cô ra thi lễ. Nhưng cô từ chối vì thẹn quá, không quen nhìn khỏa thân. Và ngược lại, cô nói với mẹ chồng về những sự trang nghiêm của Phật. Nghe nói như vậy, bà nóng lòng muốn thấy Ngài. Bà cho cô mời Phật đến nhà để hiến cúng. Chuẩn bị cúng phẩm rồi, cô lên lầu cao, hướng về lâm viên Cấp cô độc, chưng hoa tươi, đốt hương thơm, trong lòng nghĩ nhớ thắng đức của Phật, rồi tác bạch nguyện vọng của mình, "Bạch đức Thế tôn, con khẩn thiết mời Ngài và chư vị Tỷ kheo ngày mai đến đây cho con hiến cúng. Con mong lời thỉnh cầu của con được Phật biết đến". Bấy giờ, tại lâm viên Cấp cô độc, cha cô, trưởng giả Cấp cô độc, cũng mời Phật ngày mai đến nhà để ông hiến cúng. Nhưng Phật nói Ngài đã chấp nhận lời mời của con gái ông, cô Cula Subadda, ngày mai đến nhà cô cho cô hiến cúng. Trưởng giả quái lạ, thưa Phật, "Bạch đức Thế tôn, cháu đâu có ở Xá vệ. Nó ở xa lắm" ! Phật nói đúng như vậy, nhưng người lành dầu ở xa cũng vẫn được biết đến như người ở bên cạnh. Thế rồi ngày hôm sau, Phật và chư vị Tỷ kheo đến nhà Ugga để tiếp nhận hiến cúng. Vợ chồng Ugga rất xúc cảm trước sự trang nghiêm của Phật, cùng lạy và vấn an Ngài. Hiến cúng rồi Phật thuyết Pháp. Từ ngày ấy cả nhà Ugga trở thành Phật tử. Dĩ nhiên Cula Subadda là người thỏa thích nhất, mẹ chồng cô cũng không kém.

21/9.
Truyện tích của Pc 305
Độc cư tốt hơn

Tôn giá Ikavihari không thích cùng ở với các vị Tỷ kheo mà thà ở một mình. Ở một mình mà đi, đứng, nằm, ngồi, bất cứ lúc nào tôn giả cũng tinh tiến tu tập, "chánh niệm" thường xuyên như hiện diện trước mắt. Các vị Tỷ kheo không hiếu tôn giả, đem việc tôn giả bạch với Phật. Phật chẳng những không răn bảo mà còn ca ngợi tôn giả, rằng "vị ấy làm đúng : Tỷ kheo thì độc cư như vị ấy rất tốt".