Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trọn bộ)

13. Cuộc đời

13/1. Truyện tích của Pc 167 Một sự cãi cọ đáng có... 13/2. Truyện tích các Pc 168-169 Phật về cố hương ..... 13/3. Truyện tích của Pc 170 Quan sát ảo tượng trên mặt biển.. 13/4. Truyện tích của Pc 171 Phật an ủy một vương tử bi thương.. 13/5. Truyện tích của Pc 172 Tỷ kheo quét 13/6. Truyện tích của Pc 173 Sự chứng ngộ của một sát thủ 13/7. Truyện tích của Pc 174 Thiếu nữ thợ dệt hiểu được sự thật của cuộc đời .

439

440

442

.442

443

444

449

13/8. Truyện tích của Pc 175

Mất đâu cả rồi ? …… 451

13/9. Truyện tích của Pc 176

Ngoại đạo vu khống …… 452

13/10. Truyện tích của Pc 177

Vua với dân tranh đua …… 454

13/11. Truyện tích của Pc 178

Truyện con trai của trưởng giả

Cấp cô độc …… 456

13/1
Truyện tích của Pc 167
Một sự cãi cọ đáng có

Có một lần một vị Tỷ kheo già cùng một vị Tỷ kheo trẻ đến khất thực tại nhà nữ sĩ Tỳ xá khư. Nữ sĩ hiến cúng rồi, vị già đi, để vị trẻ ở lại. Cháu gái nữ sĩ lọc nước để hiến cúng, bỗng nhìn vào ảnh mình trong lu nước mà phát cười. Vị trẻ thấy cô cười cũng cười theo. Nhưng cô thấy vị trẻ cười thì nói, ông trọc đầu, sao cười tôi ? Vị trẻ nói lại, cô cũng là cái thứ trọc đầu ! cha cô mẹ cô cũng là cái thứ ấy ! Cô chạy vào, khóc, mách bà. Nữ sĩ liền thưa vị trẻ, con xin đại đức đừng giận cháu. Cháu nó vô ý quá ! Thế nhưng Tỷ kheo thì cạo bỏ tóc râu, khoác mặc ca sa chắp vá, tay nâng ứng khí mà khất thực, như thế cháu nó nói có sai đâu ? Vị trẻ nói, nữ sĩ nói đúng, nhưng tại sao cô nhục mạ tôi ? Bấy giờ vị già trở lại, nhưng cũng không an ủy vỗ về được hai kẻ trẻ tuổi. Lát sau Phật cũng đến, vì đã biết rõ nguyên nhân của sự cãi cọ này, lại biết đã đến lúc vị trẻ chứng ngộ được thánh quả Tu đà hoàn. Muốn vị trẻ tiếp nhận lời mình, Ngài nói với nữ sĩ : bởi vị trẻ này cạo bỏ tóc râu mà cháu nó gọi ông là trọc đầu ? hay cháu nó gọi như vậy, với ý nghĩa cuối cùng là ông cạo bỏ tóc râu để đứng vào hàng ngũ Tỷ kheo tăng ? Vị trẻ nghe Phật nói như vậy thì hướng về Ngài mà lạy, bạch rằng đức Thế tôn hiểu con ! Thầy con và nữ sĩ không hiểu gì con hết. Phật biết đúng là lúc trạng thái tâm trí của vị trẻ có thể lĩnh hội Pháp nên nói thêm, "hưởng thụ dục vọng của giác quan là thấp hèn, có cái tâm lý muốn sự hưởng thụ ấy là không phù hợp với Pháp"!

13/2.
Truyện tích các Pc 168-169
Phật về cố hương

Sau khi chứng ngộ rốt ráo, lần đầu Phật về thăm cố hương là hoàng thành Ca tỳ la vệ (Kapilavatthu). Bấy giờ Phật tạm ở tại công viên Nigrodharama. Ngài thuyết Pháp cho thân thích cũng ở đó. Tịnh phạn vương (Sudhodana) nghĩ Phật vốn là con ông, ngày mai chắc là Ngài đến khất thực tại vương cung mà không đến đâu trước. Nghĩ thế nên vương không đặc phái người đến mời Phật mà chỉ ra lịnh sắp đặt hiến cúng. Phật thì vì không ai mời nên cùng chư vị Tỷ kheo vào hoàng thành khất thực. Vào đó, Ngài nghĩ chư Phật quá khứ khi vào khất thực trong chốn thành thị của thân thích là đi đến nhà thân thích hay tuần tự đi đến từng nhà? Nghĩ như vậy thì thấy chư Phật quá khứ tuần tự khất thực từng nhà, nay Ngài cũng làm theo cách ấy. Tịnh phạn vương nghe con dâu, công chúa Da du đã la (Yasodhara) báo cho ông hay Phật đang khất thực như vậy, và công chúa cho là nhục nhã. Vương phẫn nộ khác thường, đi tìm Phật mà nói, "con là con ta, tại sao làm nhục ta? Coi kìa, cái bộ dáng khất thực của con ta hết dám nhìn ! Con lang thang những nơi mà trước đây con đi bằng kiệu vàng, nay thì con khất thực từng nhà ! Con làm thế thích đáng chăng? Tại sao con phải làm nhục ta"? Trước sự phần nộ ấy, Phật nhẹ nhàng nói, thưa quốc vương, Như lai không dám làm nhục ngài. Như lai chỉ làm theo qui củ của chư Phật quá khứ. Chư Phật quá khứ sống bằng sự khất thực, thưa quốc vương ! Tịnh phạn vương nghe Phật nói như vậy, biết đây là cách thức khất thực của tất cả chư Phật. Ông vui mà biết được như vậy.

13/3.

Truyện tích của Pc 170
Quan sát ảo tượng trên mặt biển

Một lần nọ, hàng trăm Tỷ kheo đến tu tập chỉ quán trong một khu rừng. Nhưng tiến triển quá chậm. Họ trở về xin Phật dạy cho đề mục chỉ quán khác. Trên đường về, họ thấy lâu đài chợ phố trên mặt biển. Họ vừa đi vừa chỉ quán theo ảo tượng ấy, thấy thân tâm của mình cũng trình diễn đa dạng như vậy mà thôi. Về đến cửa tinh xá, đột nhiên gió lớn mưa to, những bóng nước hình thành nhưng thấy là mất. Thấy như thế, họ lại nghĩ thân tâm nào khác bóng nước, có đó không đó. Cả hai hiện tượng mà hàng trăm vị Tỷ kheo mục kích và chỉ quán như vậy, làm họ tỉnh ngộ thấu đáo sự vô thường của cái thân tổng hợp năm hợp thể.

13/4.
Truyện tích của Pc 171
Phật an ủy một vương tử bi thương

Vương tử Abhaya dẹp loạn ở biên giới, thắng trận trở về, Tần bà sa la vương (Bimbisara) rất cao hứng, ban thưởng cho vương tử được hưởng một tuần mọi vinh dự như vua, lại đặc phái một vũ nữ ủy lạo. Ngày thứ bảy, khi vũ nữ đang vui chơi trong hoa viên với vương tử và đồng bạn thì đột nhiên tim lên cơn, ngã chết tại chỗ. Vương tử kinh hoảng, thét lên, cảm thấy sụp đổ tất cả. Với trạng huống bi thương ấy, ông chạy đến Phật, tìm sự an ủy ở Ngài. Ngài nói bằng âm thanh của Phật, rằng "Vương tử, từ bao đời kiếp, chúng ta đổ nước mắt vì người thân đã quá nhiều : hãy để mình và người thân đừng chìm ngập trong nước mắt ấy nữa"

13/5.
Truyện tích của Pc 172
Tỷ kheo quét

Giành nhiều thì giờ vào việc quét dọn là tôn giả Sammunjjani, giành nhiều thì giờ cho sự chỉ quán là tôn giá Revata. Vị trước cho vị sau lãng phí thì giờ. Một hôm vị trước bảo vị sau, ông bạn nhác quá, chỉ sống với cúng phẩm của Phật tử. Sao ông không nghĩ có ngày phải quét đất, quét phòng, quét những chỗ khác ? Vị sau nói, ông bạn, Tỷ kheo thì không nên để hết thì giờ vào việc quét dọn. Mà nên sáng sớm thì quét dọn ; kế đó đi khất thực ; ăn rồi thì quan sát thân thể để biết sự thật của sự sống; hoặc tụng niệm những kinh văn cần phải tụng niệm ; cho đến xế chiều, bấy giờ nếu cần thì quét dọn lần nữa. Vị trước nghiêm chỉnh làm theo lời vị sau, không bao lâu mà chứng ngộ thánh quả A la hán. Chư vị Tỷ kheo thấy vị trước, tôn giả Sammunjjani, không dùng nhiều thì giờ vào việc quét dọn nữa mới hỏi lý do. Tôn giả nói, khi chánh niệm của tôi chưa đủ thì tôi hay quét dọn. Nay thì chánh niệm của tôi luôn luôn ở trước mắt tôi, nghĩa là tôi đã chứng ngộ A la hán. Chư vị Tỷ kheo vẫn hoài nghi, cùng nhau thỉnh giáo với Phật về sự tôn giả Samunjjani nói mình đã chứng ngộ A la hán. Phật nói đúng như vậy, tôn giả ấy đã là bậc A la hán.

13/6.
Truyện tích của Pc 173
Sự chứng ngộ của một sát thủ

Ương quật ma la (Angulimala) vốn tên là Ahimaka, xuất thân giai cấp Bà la môn. Cha làm việc trong hoàng cung Ba tư nặc vương (Pasenadi) của nước Kiều tát la (Kosala). Cha mẹ anh đưa anh đến thụ giáo với Taxila. Do anh khá thông minh, lại biết phục tùng, nên rất được vợ chồng thầy vui lòng. Bạn học vì vậy mà ganh ghét, vu khống với thầy rằng anh với vợ thầy có điều bất chính. Mới đầu thầy anh không tin, nhưng nghe lần thứ hai thì tin, quyết định báo thù. Giết anh thì sợ báo ứng, ông nghĩ ra một độc kế rất độc, ấy là làm cho anh độc hơn. Ông bảo đi giết một ngàn người, lấy mỗi người một đốt tay, đem về cho ông để thay việc trả học phí. Anh thật lòng không muốn, nhưng phục tùng thầy nên bắt đầu giết người, chặt lấy đốt tay, treo cất trên cây. Bị quạ diều ăn bớt, anh đem xâu lại thành cái vòng đeo cổ để giữ cho đủ số. Vì giết người và xâu đốt tay mà đeo cổ, nên ai cũng gọi là Ương quật ma la. Anh trở thành kẻ rất độc, ai cũng sợ. Vua biết anh bạo hành nên hạ lịnh tìm bắt. Mantani, mẹ anh, nghe lịnh vua thì ra mặt, liều mạng già cứu anh, đúng vào lúc vòng đeo nơi cổ anh đã có chín trăm chín mươi chín đốt, thiếu một đốt nữa là đủ số một ngàn.

Sáng sớm hôm ấy, Phật quan sát thế nhân, thấy nếu không cản trở thì anh sẽ tìm giết một người chót, mà người anh thấy trước hết là mẹ anh. Nếu việc này xảy ra thì anh phải chịu ác báo lâu dài. Vì thương anh và mẹ anh, Phật đi đến khu rừng anh trú ẩn. Bao ngày nay mất ngủ, mất nghỉ, anh mệt mỏi, cả người gần như sụp đổ, vậy mà vẫn phải làm sao cho có một đốt tay nữa. Anh quyết định giết bất cứ ai anh thấy trước hết. Đúng lúc này, Phật đi đến. Mới thấy là anh cầm dao dơ cao, chạy đến, tưởng giết được liền. Không ngờ chạy thế nào đi nữa, Phật ở trước mắt mà anh vẫn không bắt kịp. Anh la lên, "dừng lại, dừng lại, ông Tỷ kheo" ! Anh thấy Phật dừng, nhưng anh không đến gần được. Phật nói, "tôi dừng lâu rồi, chỉ anh chưa dừng thôi". Anh không hiểu ý Phật nói gì, hỏi lớn, "Tỷ kheo, ông nói gì vậy"? Phật nói, tôi dừng là dừng lại, không giết ai, không giận ai ; lòng tôi đầy ắp sự thương cảm, nhẫn nại, hiếu biết. Còn anh, anh chưa dừng lại sự giết hại, giận dữ ; lòng anh không có một chút thương cảm, nhẫn nại, hiểu biết. Lời Phật nói làm anh kích động. Anh nghĩ lời này phải nói ra từ miệng một bậc có trí tuệ. Vị này trí tuệ siêu phàm, lại dũng cảm khác thường. Chắc chắn đây là vị đạo sư của các Tỷ kheo, là Phật. Đúng rồi, Ngài muốn soi sáng cho ta mới đến đây. Suy nghĩ như vậy, anh thấy cử động lại được. Anh bỏ dao xuống, xin Phật làm ơn cho anh gia nhập hàng ngũ Tỷ kheo tăng. Phật chịu, cho anh đi theo liền. Mẹ anh đến khu rừng, gọi lớn tên anh, tìm kiếm khắp cả mà không thấy, đành ra về. Còn vua và bộ hạ tìm bắt anh trong tinh xá, nhưng thấy anh đã bỏ hết quá khứ, trở thành vị Tỷ kheo, nên quyết định cho anh một dịp tái sinh. Nhờ vậy, anh, Ahimaka hay Angulimala, yên ổn ở lại tinh xá, tu hành rất tinh tiến.

Dầu vậy, nội tâm anh vẫn rất bất an. Mỗi khi tu tập chỉ quán thì hiện lên trong tâm trí anh bao nhiêu hình ảnh giết chóc anh đã làm, bao nhiêu âm vang ghê rợn của nạn nhân. Còn nữa, mỗi khi đi khất thực thì công chúng vì quá khứ của anh mà ném đá, đánh gậy, lần nào về cũng rách đầu đổ máu, bầm tím cả người. Phật nói, Ương quật ma la, ông không làm ác nữa rồi ! Ông hãy chịu đựng ! Những gì ông chịu toàn là ác báo của ác nghiệp ông đã làm trong đời này. Như lai không tìm gặp ông thì ác nghiệp ông làm còn làm ông chịu khổ, lớn và dài, trong địa ngục nữa kia.

Một buổi sáng nọ, ông vào khất thực trong hoàng thành Xá vệ. Trên đường, ông nghe tiếng rên khóc rất đau đớn. Ông biết được đó là một sản phụ đang đau vì khó sinh. Ông nghĩ chẳng ai khỏi khổ cả. Lòng đầy thương cảm, ông bỏ khất thực, về kế chuyện ấy với Phật. Phật dạy cho ông thuộc một bài kinh ngắn mà sau này gọi là kinh Ương quật ma la (Angulimala Paritta). Rồi theo lời Phật, ông trở lại chỗ sản phụ, ngồi cách một bức màn, tụng niệm bài kinh nói trên. Lại nói, chị, hay cô, nghe đây. Từ lúc thành bậc A la hán đến nay, chính tôi, Ương quật ma la, chưa có ý hại sinh vật nào. Tôi cầu nguyện bài kinh vừa rồi làm cho chị, hay cô, được mọi sự dễ dàng. Tôi lại chúc trước cho cháu bé được an toàn và hạnh phúc sau này. Đúng lúc ấy sản phụ sinh được. Một bé trai ra đời và mẹ con đều yên ổn. Bài kinh ấy, sau này vẫn hiệu nghiệm.

Ương quật ma la thích độc cư chỗ vắng. Và rồi đi khỏi cuộc đời một cách tốt lành. "Ông là bậc A la hán, nên ông nhập Niết bàn, không phải chết mất". '. Phật đã trả lời như vậy cho các vị Tỷ kheo hỏi Ngài về chỗ sinh của ông. Nhưng có vị vẫn hoài nghi : một người giết người lắm thế mà nhập Niết bàn được sao? Phật nói, Ương quật ma là vì không gặp được bạn tốt mới làm ác. Sau này ông được bạn tốt, là Như lai đây, giúp đỡ và chỉ bảo thích đáng, nên ông kiên định và chánh niệm mà tu tập về Pháp qua sự chỉ quán, do vậy mà ác nghiệp bị thiện nghiệp và vô lậu nghiệp nghiền nát, không còn mảy may phiền não dơ bẩn nào trong tâm ông.

13/7
Truyện tích của Pc 174
Thiếu nữ thợ dệt hiểu được sự thật của cuộc đời

Có một lần Phật đến Alavi, nói về sự vô thường của sinh mạng. Ngài kết thúc bằng lời khuyên như vầy, "xin mọi người hãy vận dụng chánh niệm mà quan sát cái chết : chết thì chắc chắn mà sống thì không chắc. Ai cũng phải đối mặt với cái chết. Thế nhưng, ví dụ đối mặt với kẻ thù hay ác thú mà người có khí giới thì không bó tay ; cũng là như vậy, đối mặt với cái chết mà người có chánh niệm thì sinh thế giới yên lành. Phật nói như vậy, nhiều người không hiếu được ý Ngài, nhưng một thiếu nữ thợ dệt mười sáu tuổi lại nhận thức minh bạch.

Phật thuyết Pháp rồi trở về lâm viên Cấp cô độc. Một sáng sớm nọ, Phật quan sát thế nhân, thấy đã đến lúc thiếu nữ thợ dệt chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn, nên Ngài lại đến thuyết Pháp tại Alavi. Nghe được tin này, thiếu nữ muốn đi nghe lắm. Nhưng cha cô cần gấp một cuộn chỉ, cô phải đưa liền về cho ông. Trên đường về, cô dừng lại một chút ở vòng ngoài người nghe. Phật thì biết thế nào cô cũng đến nghe Pháp, lại biết cô đến trước khi đến máy dệt, không phải rời máy dệt mới đến : cô sẽ mất trong lúc ấy. Chính vì vậy mà khi cô dừng lại ở vòng ngoài, Phật chăm chú nhìn cô. Cô thấy cái nhìn ấy thì bỏ dụng cụ xuống, tôn kính bước mau đến Phật. Phật hỏi đáp với cô bốn câu như vầy. -

Con từ đâu đến đây? Con không biết. - Con đi đến đâu ? Con không biết. - Con không biết? Con biết. - Con biết không? Con không biết. Ai nghe Phật hỏi và cô đáp như vậy thì cho cô không kính trọng Phật, nên Phật bảo cô giải thích ý mình. Cô thưa, bạch đức Thế tôn, Ngài đã biết con từ nhà con đến đây, vậy câu hỏi thứ nhất của Ngài, con biết cốt hỏi đời trước của con là gì, và con đã đáp không biết. Câu hỏi thứ hai của Ngài, con biết là hỏi đời sau con sinh ở đâu, và con đã đáp không biết. Nhưng câu hỏi thứ ba của Ngài, con biết là hỏi con biết hay không biết sẽ chết, và con đã đáp là biết. Còn câu hỏi thứ tư của Ngài, con biết là hỏi con biết hay không biết chết lúc nào, và con đã đáp không biết. Nghe thiếu nữ giải thích như vậy, Phật khen hết sức. Và ngay lúc ấy thiếu nữ chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn.

Rồi cô đến phòng máy dệt, thì cha cô đã đến đó rồi. Ông đang ngủ gật trên ghế ngồi dệt. Cô đến, ông giật mình tỉnh dậy, bất ngờ động phải cổ máy, đầu cổ máy húc vào bụng cô. Cô chết liền tại chỗ và sinh ngay lên Đâu suất thiên. Cha cô gần chết ngất. Mặt đầy nước mắt, nhưng ông thấy rõ sinh mạng vô thường. Ông đến Phật, xin Ngài cho ông gia nhập Tỷ kheo tăng. Trở thành Tỷ kheo rồi, không lâu sau đó ông trở thành A la hán.

13/8.
Truyện tích của Pc 175
Mất đâu cả rồi ?

Một hôm có ba mươi vị Tỷ kheo đến kính lạy và vấn an Phật. Lúc các vị vào phòng Ngài thì tôn giả A nan, thị giả của Phật, xin phép ra chờ ở ngoài. Sau một lúc, tôn giả vào lại, không thấy ba mươi vị ấy. Tôn giả bạch hỏi Phật họ đã đi rồi ? Phật nói đi rồi. Họ ra ngã nào? Ngã không gian. Họ đã chứng ngộ A la hán cả ? Đúng như vậy. Họ vào đây nghe Pháp, chứng ngộ thánh quả ấy, và có thần thông cả. Đúng lúc bấy giờ, Phật nhìn thấy mấy con thiên nga bay qua trong không gian nên nói, tôn giả A nan, ai chứng ngộ thánh quả A la hán rồi cũng có thể bay trong không gian, y như mấy con thiên nga kia.

13/9.
Truyện tích của Pc 176
Ngoại đạo vu khống

Phật đi đâu tuyên dương Pháp ở đó. Dân chúng tin và chấp nhận Pháp mỗi ngày một nhiều. Tín đồ ngoại đạo dị giáo ngày càng giảm bớt. Họ tính kế phá hủy uy tín của Phật. Họ nài nỉ Cincamanavika, một nữ tín đồ rất đẹp, "nếu biết nghĩ đến ích lợi của sư phụ thì yêu cầu con giúp sư phụ làm nhục Phật". Cô chịu, và làm theo kế hoạch của họ. Hôm đó, gần tối, cô mang một ít hoa, nhắm lâm viên Cấp cô độc mà đi. Gặp ai hỏi cô đi đâu, cô úp mở hỏi lại, biết để làm gì? Rồi cô đến ngủ qua đêm tại nhà đồng đạo ở gần lâm viên. Sáng sớm cô về, cố ý làm cho mọi người thấy và nghĩ đêm qua cô ngủ trong lâm viên. Rõ hơn, ai hỏi, cô đáp, tôi ngủ với Phật suốt đêm. Ba bốn tháng sau, cô dùng một mớ vải bó bụng để ai nhìn cũng thấy như có thai. Sau chín tháng, cô làm như sắp sinh, đến lâm viên đòi gặp Phật. Phật đang thuyết Pháp cho Tỷ kheo và dân chúng, cô tuôn vào, phá ngang, chỉ Phật mà nói, nhà đại tu hành ơi ! ông khôn quá há ! ông còn thuyết giảng nữa hả ? Ông làm tôi mang thai. Tôi sắp sinh mà ông chẳng hỏi chẳng lo, chỉ biết vui sướng một mình ! Phật lên tiếng, bảo cô, chỉ cô với tôi biết việc này thật không. Cô la hét liền, đúng, đúng, người khác làm sao biết được ? Chỉ ông với tôi biết đã cùng làm gì ! Bấy giờ Đế Thích biết rõ chuyện đang xảy ra ở lâm viên Cấp cô độc. Ông phái ngay bốn vị thiên vương biến thể thành bốn con chuột, nhảy bám vào áo của cô, cắn đứt giây nịt ở bụng, đống vải đổ ra, xảo thuật của cô gãy đổ. Công chúng la mắng, mày là đứa gian ác ! mày dám vu khống bậc thầy tôn nghiêm như vầy sao ? Bấy giờ thấy rõ mối nguy trước mắt, cô rán sức tuôn chạy. Chạy không bao xa, cô ngã xuống, chết thảm. Hôm sau, chư vị Tỷ kheo bàn tán việc này. Phật nói với họ, một kẻ không ngại vu khống, không sợ báo ứng, thì chỉ biết làm ác, làm không chần chờ, không phân vân ! Trong một kiếp quá khứ, Cincamanavika, cô gái hôm qua đó, đã làm hoàng hậu, nhưng say đắm con trai của vua chồng. Oái oăm hơn, người ấy không xúc động chút nào. Hoàng hậu bèn tự gây thương tích cho mình, vu khống với vua, rằng vương tử không hãm hiếp được nên xuống tay như vầy đây. Nghe vu khống như vậy, vua nhà ta chẳng hỏi chẳng xét, đuổi vương tử ra khỏi xứ lập tức. Về sau, vua biết sự thật, và hoàng hậu phải chịu những gì đáng chịu.

13/10.
Truyện tích của Pc 177
Vua với dân tranh đua

Ba tư nặc vương (Pasenadi) có một lần thịnh đại hiến cúng Phật và đông đảo Tỷ kheo tăng. Sau đó thần dân của ông tranh đua với ông, cũng hè nhau đại biện một đại hội hiến cúng. Ấy thế là vua với dân, từ đó, tranh đua không ngừng. Hoàng hậu Mạt ly (Mallika) nghĩ ra một cách, và Ba tư nặc vương làm theo. Ông dựng một lều vải cực kỳ rộng lớn. Trong đó, ngoài cúng phẩm phong phú, quí giá, đặc biệt trang trí và phục dịch với hàng trăm công chúa, hàng trăm voi trắng, hàng trăm bảo cái, tất cả là những gì dân chúng không có để tranh đua. Hiến cúng Phật với Tỷ kheo tăng rồi, Ba tư nặc vương mở "đại hội không hạn chế" (vô giá đại hội), đãi đằng và chu cấp dân chúng. Vương có hai đại thần có mặt hiện trường. Một người tán thưởng việc vương làm, nhất là làm rồi đem phước báu hồi hướng cho dân chúng cùng hưởng. Người kia ngược lại, cho là vua lãng phí. Phật biết rõ như vậy, nên tiếp nhận hiến cúng rồi, Ngài chỉ nói vài lời chú nguyện trước khi trở về tinh xá. Ba tư nặc vương thấy vậy, nghĩ có thể có sơ suất gì chăng ? Ông vội vàng đến xin Phật chỉ dạy. Phật nói, Ba tư nặc vương, ông là vị hoàng đế vĩ đại. Mỗi đức Phật có thể chỉ dự một đại hội hiến cúng như hoàng đế vừa làm. Thế nhưng việc ấy vẫn có người đố kỵ. Như lai chú nguyện dài dòng thì họ thêm bất bình, rồi sẽ có những việc làm không tốt tiếp theo. Đó là lý do Như lai đã chú nguyện đơn giản. Phật lại nói tiếp, hoàng đế biết đấy, kẻ thiếu thông minh thì thiếu tán thưởng người khác san sẻ, và họ tự sa vào cảnh ngộ tệ hại hơn cảnh ngộ nhân loại. Trái lại thế, người có trí thức thì biết tán thưởng sự san sẻ của người khác, biết quí trọng sự san sẻ ấy, do vậy, họ cũng hưởng được phước báu trong thế giới chư thiên.

13/11.
Truyện tích của Pc 178
Truyện con trai của trưởng giả
Cấp cô độc Kala là con trai của trưởng giả Cấp cô độc (Anathapindika). Mỗi khi Phật được mời đến nhà anh thì anh tránh gặp mặt với Ngài. Trưởng giả nghĩ không cải biến tâm tính con thì không biết tương lai của con sẽ ra sao. Trưởng giả đem một trăm bạc dụ con vào tinh xá giữ giới một ngày. Anh chịu, nhưng không chịu nghe Pháp với ai cả, và mới sáng sớm đã về rồi. Trưởng giả thưởng đồ ăn đặc biệt, nhưng anh chỉ vòi tiền. Qua hôm sau, trưởng giả bảo, này con trai, nếu tụng thuộc một bài chỉnh cú Phật nói thì cha cho ngàn bạc. Anh vào lại tinh xá. Phật thuyết Pháp cho anh. Nhưng Ngài biết anh không thật tâm học Pháp mà chỉ vì khoái tiền thôi. Ngài dùng thần lực làm cho anh không nhớ được chỉnh cú nào mới nghe. Anh chỉ tụng lại chỉnh cú đã thuộc. Tụng đi tụng lại, nhờ đó mà rốt cuộc lý giải được Pháp và chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Sáng hôm sau, anh đi theo Phật và chư Tỷ kheo đến khất thực tại nhà anh. Anh nghĩ thầm, miễn là cha chớ cho tiền trước mặt Phật thì ta vẫn không bị Phật biết chỉ vì tiền mà giữ giới, mà nghe Pháp. Trưởng giả hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng rồi, đem ngàn bạc cho con, không ngờ anh không lấy. Trưởng giả bạch Phật, thế là cháu đổi tính rồi. Biểu hiện của cháu thật quí hết sức. Trưởng giả kể lại Phật nghe cái việc ông đem tiền dụ con như thế nào. Phật nói, con ông nay đã lý giải được Pháp, sự lý giải ấy có giá trị hơn cả cái giàu của Luân vương, của chư Thiên, kế cả Phạn thiên.

14. Đức Phật

14/1. Truyện tích các Pc 179-180

Cầu hôn với Phật …… 460

14/2. Truyện tích của Pc 181

Phật từ Đao lợi thiên cung trở về nhân gian …… 461

14/3. Truyện tích của Pc 182

Long vương và con gái của ông …… 462

14/4. Truyện tích các Pc 183-185

Pháp của chư Phật …… 464

14/5. Truyện tích các Pc 186-187

Một Tỷ kheo trẻ không biết vừa đủ …… 465

14/6. Truyện tích các Pc 188-192

Aggidatta qui y Tam bảo …… 466

14/7. Truyện tích của Pc 193

Người cao quí nhất. 14/8. Truyện tích của Pc 194 Hạnh phúc là gì ? 14/9. Truyện tích các Pc 195-196 Tôn kính đáng tôn kính …… 468

469

470

14/1
Truyện tích các Pc 179-180
Cầu hôn với Phật

Vợ chồng Mangandika thuộc đẳng cấp Bà la môn của nước Kuru, có cô con gái đẹp tuyệt. Người cầu hôn đến không ngớt. Vợ chồng ông bảo thẳng, rằng không đủ điều kiện lấy con gái của ông bà đâu. Sáng sớm một ngày nọ, Phật biết đã đến lúc vợ chồng ông chứng ngộ A na hàm, nên Ngài đến chỗ vợ chồng ông thường đến cúng vái thần Lửa. Liếc nhìn Phật một cái thôi, ông nghĩ Ngài là người xứng đáng lấy con gái ông ! Ông liền mời Phật dừng lại địa phương này một chút, rồi chạy về nhà gọi vợ và con gái ra nói chuyện. Phật thì đến nghỉ chân gần đó. Vợ ông chỉ thấy dấu chân của Phật mà đã nói, người có dấu chân như vầy là đã sạch hết dục vọng của giác quan. Mặc vợ nói gì thì nói, ông cả gan đến Phật đề cập việc kết hôn với con gái ông. Phật khước từ. Ngài nói khi Ngài mới chứng ngộ tuệ giác rốt ráo, trở thành đức Phật, thì Ma vương đã dẫn lũ con gái tuyệt đẹp của nó đến dụ dỗ như thế nào. Ngài lại bảo, muốn dụ dỗ người đã diệt hết luyến ái thì không hiệu quả gì đâu. Bởi vì người như vậy không còn dao động, không bị mê hoặc nữa. Ngài nói tiếp, khi lũ con gái tuyệt đẹp của Ma vương đứng trước Như lai, Như lai không có một chút dục vọng nào của các giác quan, không có một ý nghĩ nào nghĩ đến thú vị của sự động chạm. Nghe Phật nói như vậy, vợ chồng ông thấm thía ý nghĩa trong lời Ngài nói, và có một niềm tin chính xác đối với Pháp. Sau đó họ cùng xuất gia, người làm Tỷ kheo, người làm Tỷ kheo ni, cả hai cùng chứng ngộ thánh quả. Nhưng cô gái con họ cảm thấy nhục nhã nên thề có cơ hội là trả thù.

14/2.
Truyện tích của Pc 181
Phật từ Đao lợi thiên cung trở về nhân gian

Khi tạm trú ở quốc đô Xá vệ, có một lần Phật chấp nhận sự khiêu chiến của ngoại đạo nên biểu hiện thần thông. Sau đó Ngài lên Đao lợi thiên (Tavatimsa) thuyết Pháp ba tháng, nói luận học A tỳ đạt ma. Mẹ Ngài, hoàng hậu Ma gia (Maya) cũng từ Đâu xuất thiên (Tusita) cùng đến đó nghe Pháp, và sau đó, cùng nhiều chư thiên, hoàng hậu chứng ngộ Tu đà hoàn. Bấy giờ tôn giả Xá lợi phất an cư tại hoàng thành Xá vệ, tuân lời Phật bảo, giảng giải cho chư vị Tỷ kheo trong ba tháng, cũng về luận học A tỳ đạt ma. An cư rồi, tôn giả Mục kiền liên lên Đao lợi thiên yết kiến Phật, được Phật cho hay ngày trăng tròn sau khi giải hạ, Ngài sẽ trở về nhân gian, đúng chỗ tôn giả Xá lợi phất an cư là thị trấn Samkassa. Một đêm trăng tròn giữa tháng mười và tháng mười một, thân Phật phóng ra sáu luồng ánh sáng cát tường, xuống đến thị trấn nói trên. Nhiều chư thiên, kể cả Phạn thiên (Brahama deva) cùng theo hầu Phật. Tôn giả Xá lợi phất dẫn đại chúng Tỷ kheo và Phật tử ra đón tiếp. Tôn giả bạch Phật, con chưa bao giờ được thấy, hay tưởng tượng thấy, quang cảnh như vậy. Thế tôn đúng là bậc chư thiên, nhân loại và Phạn thiên, ai cũng mến trọng. Phật nói, chính xác là họ mến trọng những bậc tuệ giác toàn hảo và rốt ráo.

14/3.
Truyện tích của Pc 182
Long vương và con gái của ông

Long vương Erakapatta nguyên là một vị Tỷ kheo thời đại đức Phật Ca diếp (Kassapa). Tỷ kheo nhưng không kể gì lý trí, sai lầm liên tục, nên tái sinh vào loài rồng. Ông có một người con gái đẹp tuyệt đối. Rồng vốn có năng lực biến thể hình người, nên ông công nhiên nói ai giải đáp được những câu hỏi của con gái ông thì ông gả cho. Mỗi tháng hai lần, con gái ông biến thể hình người, đến nơi công chúng mà múa hát, và nêu ra những câu hỏi. Lắm người thử giải đáp mà không chính xác. Một sáng sớm nọ, Phật qua thần lực biết có một thanh niên tên Uttara sẽ do những câu hỏi của cô gái rồng mà chứng ngộ Tu đà hoàn. Thanh niên ra đi giải đáp những câu hỏi ấy. Phật tìm gặp để chỉ cho cách giải đáp chính xác. Và ngay khi được chỉ cho, anh đã chứng ngộ Tu đà hoàn. Nỗi ham muốn cô gái rồng đã tan biến. Nhưng anh nghĩ cứ đi, để ích lợi cho kẻ khác. Cô gái rồng với anh hỏi đáp như sau. Một, ai là người thống trị ? Là người thống trị được tất cả sáu giác quan. Hai, người thiếu đức hạnh có thể hay không thể gọi là người thống trị? Thiếu đức hạnh thì không thể gọi là người thống trị. Ba, thế nào là người thiếu đức hạnh ? Là người không công bình. Bốn, thế nào là người ngu ? Là người tìm lạc thú giác quan. Cô gái rồng rất thích thú khi nghe những lời giải đáp của thanh niên. Cô xin hỏi thêm về những điều liên quan đến lạc thú giác quan, đến đời sau, đến kiến thức sai lầm, đến không hiểu biết, nhất là liên quan đến cách thức khắc phục những sự kiện ấy. Thanh niên y theo lời Phật đã dạy mà giải đáp tất cả. Bấy giờ long vương nghe những lời giải đáp của thanh niên mà biết một đức Phật nữa, đức Thích ca, đã xuất hiện thế gian. Ông xin thanh niên cho ông đi theo để yết kiến và kính lạy Phật. Ông bạch với Phật về duyên cớ ông tái sinh loài rồng. Phật nói, thân người khó được, Phật khó gặp được, Pháp khó nghe được. Phật thuyết Pháp như vậy làm cho nhiều đệ tử của tôn giả Xá lợi phất chứng ngộ A la hán, và rất nhiều người trong số người nghe chứng ngộ Tu đà hoàn.

14/4.
Truyện tích các Pc 183-185
Pháp của chư Phật

Có lần tôn giả A nan hỏi Phật, Pháp của chư Phật quá khứ đồng nhất với Pháp của Phật, hay không ? Phật trả lời, Pháp của đức Phật nào cũng như nhau. Phật tụng liền một số chỉnh cú mà chư Phật dùng để mở đầu thuyết Pháp.

14/5.
Truyện tích các Pc 186-187
Một Tỷ kheo trẻ không biết vừa đủ

Tại lâm viên Cấp cô độc, một Tỷ kheo trẻ bị thầy đưa đến học hỏi về Pháp tại một tinh xá khác. Cha ông mất trong lúc này, để lại một số tài sản cho ông và em ông. Khi ông về lại lâm viên, em ông đến báo tin cha mất, lại nói phần tài sản để lại cho ông. Mới nói, ông bảo không cần đến. Nhưng sau đó, chính phần tài sản này làm cho ông thấy sống thế tục thì hơn. Ông chán dần sống xuất gia, ngày càng gầy ốm. Các vị Tỷ kheo khác khuyên ông đến bạch Phật để nghe Phật dạy thế nào. Ông làm theo. Ông bạch với Phật, rằng với phần tài sản được cha để lại, ông có thể sống tại gia, thoải mái hơn. Phật dạy ông, rằng đời không ai biết vừa đủ cả. Giàu như vua đi nữa cũng vậy. Phật nói tiếp cho ông nghe chuyện cũ của Đỉnh sinh vương (Mandhatu). Ông là thánh vương của Tứ vương thiên (Catumahara- jika) và Đao lợi thiên (Tava-timsa), được chư thiên hai nơi này tôn sùng. Thế nhưng có lần ông ở lại khá lâu tại Đao lợi thiên, muốn mình là người thống trị duy nhất ở đó, không cần có Đế Thích. Muốn thế mà không thực hiện được, và chết già tại đây. Vua chúa chư thiên đi nữa mà bị dục vọng kích động thì hủy hoại càng sớm. Phật nói như vậy, Tỷ kheo trẻ thôi, không muốn hoàn tục nữa, tiếp tục ở lại trong Tỷ kheo tăng, nỗ lực thực hiện Giải thoát.

14/6.
Truyện tích các Pc 188-192
Aggidatta qui y Tam bảo

Aggidatta là quốc sư của hoàng đế Maha-kosala. Ông này là phụ hoàng của Ba tư nặc vương (Pasenadi). Sau khi hoàng đế Mahakosala băng hà, Aggidatta bỏ hết tài sản, thoát ly gia đình, trở thành bậc khố hạnh. Ông cùng môn đồ đến ở vùng phụ cận ba quốc gia Anga, Magadha và Kuru. Gần vùng này có một độc long hung dữ. Aggidatta thường bảo môn đồ và dân chúng ba quốc gia, rằng thờ lạy thần rừng, thần núi, thần công viên, thần cây cối, thì các người có thể giải trừ thống khổ của đời sống. Một sáng sớm nọ, Phật qua thiên nhãn thông thấy đã đến lúc Aggidatta và môn đồ của ông chứng ngộ A la hán. Phật phái tôn giá Mục kiền liên đến thuyết Pháp cho thầy trò ông. Phật cũng đến đó tiếp theo. Tôn giả Mục kiền liên đến vùng ông cư trú, hỏi xin ngủ lại một đêm. Thầy trò ông trước cự tuyệt, sau bằng lòng, nhưng dẫn tôn giả đến chỗ độc long rồi bỏ về. Độc long gườm gườm nhìn tôn giả, mở ngay một trận đấu. Cuối cùng độc long thần phục. Độc long cuốn mình lại, cất đầu cao lên và xòe ra như dù che mưa mà che cho tôn giả, tỏ ý tôn kính. Sáng sớm hôm sau, thầy trò Aggidatta đến coi mạng sống của tôn giả ra sao. Khi thấy độc long thuần hóa thần phục, đang hiền hậu lấy đầu che cho tôn giả, thì vô cùng kinh hoảng, cùng nhau kính lạy. Bấy giờ Phật đến. Tôn giả đứng lên, kính lạy và vấn an, rồi nói với độc long và thầy trò Aggidatta, vị này là thầy tôi, là Phật đó. Tôi chỉ là một đệ tử khiêm tốn của Ngài. Nghe tôn giả nói như vậy, trước đây họ kính phục thần lực của tôn giả bao nhiêu, bấy giờ họ kính phục thần lực của Phật hơn lên bấy nhiêu. Phật nói, Aggidatta, khi con người bị uy hiếp bởi những mối nguy hiểm thì họ tìm sự che chở của thần núi, thần rừng, thần cây cối trong hoa viên hay công viên. Nhưng cách này không giúp con người đối phó được với đau khổ như qui y Phật, qui y Pháp và qui y Tăng của Phật.

Phật thuyết Pháp như vậy rồi, Aggidatta và môn đồ của ông cùng chứng ngộ A la hán, cùng gia nhập Tỷ kheo tăng. Và ngày ấy, những người từ ba quốc gia Anga, Magadha và Kuru đến, thấy thầy trò Aggidatta đều khoác mặc ca sa màu vàng thì phân vân, nghĩ không biết ai là bậc cao cả nhất : thầy ta, Aggidatta, hay là Gotama? Chắc là thầy ta, bởi vì Gotama tìm đến thầy ta mà ! Aggidatta, với năng lực của bậc A la hán, biết họ nghĩ lầm, nên ông hướng về Phật mà kính lạy và vấn an, rồi nói, bạch đức Thế tôn, Ngài là bậc thầy dẫn dắt cho con. Con chỉ là một trong bao đệ tử của đức Thế tôn. Bấy giờ mọi người mới biết đức Gotama là bậc siêu phàm.

14/7.
Truyện tích của Pc 193
Người cao quí nhất

Tôn giả A nan có một hôm đột nhiên nghĩ đến một vấn đề : Thầy ta, đức Phật, có nói voi, ngựa và bò, mỗi giống sinh ở một vùng đặc sản mới thật thuần chủng. Nhưng Ngài chưa nói phải sinh ra ở đâu mới là người cao quí nhất. Tôn giả nghĩ kỹ rồi hỏi Phật. Phật nói, tôn giả A nan, người cao quí nhất không nhất định phải sinh từ gia đình nào, nhưng gia đình nào sinh người cao quí nhất thì nhất định hạnh phúc, thịnh vượng.

14/8.
Truyện tích của Pc 194
Hạnh phúc là gì ?

Đó là vấn đề của một nhóm Tỷ kheo thảo luận. Họ thấy con người khác nhau nên giải thích hạnh phúc cũng khác nhau. Có người bảo giàu sang như vua là hạnh phúc, có người bảo lạc thú giác quan là hạnh phúc, có người bảo ăn ngon uống khoái là hạnh phúc... Khi các vị Tỷ kheo thảo luận như vậy thì Phật đến. Ngài hiểu vấn đề họ thảo luận, nên nói, những gì các người bảo là hạnh phúc đó không làm cho con người hết khổ. Mà nguồn gốc hạnh phúc là Phật ra đời, Pháp được nói, Tăng vui tu.

14/9.
Truyện tích các Pc 195-196
Tôn kính đáng tôn kính

Có một lần Phật với nhiều Phật tử đến Ba la nại (Baranasi), trên đường đi gặp nhà thờ thờ cúng thần linh, lại thấy cách nhà thờ ấy không xa có một người Bà la môn đang cày bừa và gieo hạt. Mới thấy người ấy, Phật mời đến gặp nhau. Người ấy đến thấy nhà thờ thì lạy chứ không lạy Phật. Phật nói, Bà la môn, ông lạy nhà thờ là phải. Bà la môn nghe thế, trong lòng càng khoái. Phật thấy cơ thể và tâm trí của ông đang ở trong trạng huống ích lợi, nên Ngài vận dụng thần thông làm cho tháp vàng của đức Phật Ca diếp trở nên thấy được trong không gian. Phật lại nói cho Bà la môn, rằng có bốn vị đáng được xây tháp, đó là Phật đà, Duyên giác, Thanh văn, Luân vương. Phật lại nói có ba loại tháp : tháp tôn trí linh cốt, tháp thờ phụng hình tượng, tháp thờ cất di vật. Di vật là ca sa, ứng khí, bồ đề đại thọ. Phật nhấn mạnh rằng thờ lạy thì phải đúng đối tượng đáng thờ lạy. Phật nói Pháp với cách nói như vậy làm cho Bà la môn chứng ngộ liền thánh quả Tu đà hoàn. Tháp vàng của đức Phật Ca diếp thì bảy ngày liên tiếp vẫn còn được thấy trong không gian và sự chiêm bái thì như thủy triều thành cường triều. Ngày thứ bảy, tháp ấy được thay bằng một tòa tháp đá.

15. Yên vui

15/1. Truyện tích các Pc 197-199

Phật can một cuộc chiến tranh …… 473

15/2. Truyện tích của Pc 200

Ma vương mê hoặc …… 474

15/3. Truyện tích của Pc 201

Hơn thua …… 475

15/4. Truyện tích của Pc 202

Lửa dục vọng …… 476

15/5. Truyện tích của Pc 203

Phật với người đang đói …… 477

15/6. Truyện tích của Pc 204

Ăn uống phải chừng mực …… 478

15/7. Truyện tích của Pc 205

Cách tôn kính Phật …… 479

15/8. Truyện tích các Pc 206-208

Đế Thích chăm sóc Phật …… 479

15/1
Truyện tích các Pc 197-199
Phật can một cuộc chiến tranh

Dòng họ Sakyan ở hoàng thành Kapilavatthu và dòng họ Koliyan ở hoàng thành Koliya, cùng ở hai bờ sông Rohini. Đôi bên có tương quan bà con. Nông dân đôi bên cùng dùng nước sông Rohini mà tưới ruộng đất. Có một năm đại hạn, thóc lúa và mọi nông phẩm đều bị uy hiếp. Đôi bên đều thấy sông Rohini là mạch máu. Nông dân Koliya muốn đổi đường dẫn nước để dẫn vào ruộng họ. Nông dân Kapilavatthu chống. Ai cũng muốn độc quyền sông Rohini. Ai cũng giận dữ hận thù. Họ cãi nhau như lửa cháy. Việc đến người thống trị đôi bên mà không tìm ra cách gì ổn thỏa. Họ chuẩn bị chiến tranh, giải quyết bằng vũ lực. Phật quyết định cản trở. Một mình, Phật đến giữa dòng sông Rohini. Đôi bên thấy Phật thì buông khí giới mà lạy. Phật nói, xin đôi bên chớ quên bà con với nhau. Xin đôi bên chớ vì vấn đề nước mà huy động khí giới tàn sát lẫn nhau. Nước quan trọng, nhưng không quan trọng bằng sinh mạng. Tại sao bà con với nhau mà định dùng giải pháp bất đức? Hôm nay không có Như lai ở đây thì máu tươi đã thấm đất như nước thấm rồi ! Như lai xin đôi bên hãy sống với nhau không hận thù, không tàn nhẫn, không vị kỷ. Nghe Phật nói như vậy, đôi bên đều tự thấy xấu hổ vì sự mù quáng của mình. Một cuộc chiến đẫm máu do vậy mà may mắn thoát được.

15/2.
Truyện tích của Pc 200
Ma vương mê hoặc

Một sáng sớm nọ, qua thần thông lực, Phật biết đã đến lúc một nhóm thiếu nữ làng Pancasala chứng ngộ được thánh quả Tu đà hoàn, biết sự đó sẽ xảy ra trong ác tính của Ma vương. Biết như vậy nên Phật dừng ở gần làng Pancasala. Nhóm thiếu nữ ra giặt bên sông rồi về. Phật vào khất thực làng ấy. Nhưng dân làng và nhóm thiếu nữ không ai hiến cúng gì cả. Đúng là họ bị Ma vương mê hoặc. Trên đường trở về, quả thật nó đón Phật, hỏi Phật nhận được thực phẩm hay không? Phật hỏi lại, tại sao tiếp tục mãi cái tập tính làm ma? Bỏ ngoài tai câu hỏi ấy, nó nghĩ dụ Phật vào làng ấy khất thực lại thì sẽ ê chề hơn nữa. Thế thì vui quá ! Nghĩ vậy, nó thưa, nhất định Ngài sẽ đói bụng. Ngài nên quay lại thì nhất định được thực phẩm. Đúng lúc nó nói như vậy thì nhóm thiếu nữ đến. Họ lạy Phật, vấn an Ngài. Ma vương thừa dịp, cười lớn, "Ha ha, Gotama, hôm nay thế nào Ngài cũng bị đói hành hạ cho coi" ! Phật nghiêm chỉnh nói, Ma vương, Như lai không vui vì có thực phẩm, không buồn vì không thực phẩm. Trên hết, Như lai không lúc nào không có sự thỏa thích về Pháp, nên thân tâm Như lai yên vui như Quang âm thiên sống trong sự thỏa thích về chỉ quán". Lời này làm cho nhóm thiếu nữ tức khắc chứng ngộ Tu đà hoàn. Ma vương bấy giờ tự biết là gì và phải làm gì.

15/3.
Truyện tích của Pc 201
Hơn thua

Ba tư nặc vương (Pasenadi) nước Kiều tát la (Kosala) chiến tranh với A xà thế vương (Ajata-sattu), bại trận ba lần liên tiếp. A xà thế vương là con của hoàng đế Tần bà sa la (Bimbisara) và hoàng hậu Vi đề hi (Vedehi). Hoàng hậu Vi đề hi là em gái Ba tư nặc vương. Ba tư nặc vương bại trận nên buồn và nhục, rất thất vọng, "không còn mặt mũi nào nữa ! thua một thằng trẻ con miệng chưa hết hôi sữa ! nên chết quách đi" ! Ông khổ sở, bỏ ăn uống, nằm suốt ngày. Phật biết ý chí ông suy sụp là vì gì, nên nói với chư vị Tỷ kheo, "thắng thì bị thù oán, bại thì phải khổ não. Chiến tranh thì, rốt cuộc, chẳng ai được gì có giá trị cả" ! Ba tư nặc vương nghe kể lời Phật thì thấm thía nhất là câu chót. Ông càng tin tưởng vào Pháp.

15/4.
Truyện tích của Pc 202
Lửa dục vọng

Ngày cô gái kết hôn thì cha mẹ cô mời Phật và chư vị Tỷ kheo về nhà hiến cúng. Chàng rể thấy cô vợ lăng xăng sắp đặt thì nhìn mà mê mẩn. Phật biết tâm trạng của anh, lại biết đã đến lúc vợ chồng anh lý giải chính xác về Pháp. Phật dùng sức mạnh tâm trí của Ngài di chuyển tâm trí anh ra khỏi trạng thái mê mẩn, và bảo, "chàng trai, cái lửa dục vọng là mạnh nhất trong những ngọn lửa, cái ác tức giận là dữ nhất trong những cái ác, không cái bịnh nào bằng thân thể, không cái vui nào bằng Niết bàn". Tư duy kỹ lời dạy này của Phật, cả hai vợ chồng cùng lý giải Pháp, dục vọng quân bình hơn, và sự thật của cuộc đời hiện rõ trong tâm trí của họ.

15/5.
Truyện tích của Pc 203
Phật với người đang đói

Một sáng sớm nọ, bằng thần thông lực Phật quan sát thế nhân, thấy một người nghèo ở làng Alavi đã đến lúc chứng ngộ Tu đà hoàn, nên Ngài đến làng ấy. Nhưng người nghèo đang đi tìm bò mất. Còn cả làng thì bắt đầu hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo, sau đó chuẩn bị nghe Phật thuyết Pháp. Phật thì chờ đợi người nghèo. Người này tìm bò được rồi chạy đến lạy Phật. Nhưng anh mệt và đói lắm. Phật bảo dân làng đem thực phẩm mời anh ăn. Ăn rồi, Phật từng bước một, cạn rồi sâu, thuyết Pháp đến "bốn thánh đế". Nghe xong, người nghèo chứng ngộ Tu đà hoàn tại chỗ. Về lâm viên Cấp cô độc, chư vị Tỷ kheo đem hỏi việc của người nghèo. Phật nói, Như lai đến Alavi cốt thuyết Pháp cho người ấy. Như lai vốn biết người ấy đủ sức hiểu Pháp. Vậy nếu để người ấy đói không chịu nổi thì làm sao mà nghe mà chứng. "Không có bịnh gì khó chịu cho bằng bịnh đói", chư vị Tỷ kheo phải ý thức như vậy.

15/6.
Truyện tích của Pc 204
Ăn uống phải chừng mực

Ba tư nặc vương có một hôm ăn sáng rồi đến lâm viên Cấp cô độc. Ông ăn uống nhiều đồ tốt nên lúc ngồi nghe Phật thuyết Pháp thì ngủ gật luôn. Phật nói, hoàng thượng ăn uống vừa phải, thân thể mới thư thái. Ba tư nặc vương phụng hành lời ấy nên thân thể nhẹ nhàng, tinh thần thoải mái, khỏe mạnh hơn lên. "Khỏe mạnh là cái phước phi thường", Phật nói với Ba tư nặc vương như vậy.

15/7.
Truyện tích của Pc 205
Cách tôn kính Phật

Phật tuyên bố bốn tháng nữa Ngài nhập diệt. Nghe vậy, những vị Tỷ kheo chưa chứng ngộ thánh quả thì rất xót xa, nhưng không biết phải làm gì, chỉ theo sát bên Phật. Riêng tôn giả Tissa quyết chí phải chứng ngộ thánh quả trước ngày Phật nhập diệt, nên không theo sát bên Phật, mà đi tìm nơi thanh vắng tinh tiến tu tập chỉ quán. Chư vị Tỷ kheo không biết quyết chí ấy, bạch với Phật, tôn giả Tissa chỉ biết bản thân, không tôn kính Phật. Tôn giả xin biện bạch, rằng tôn giả không theo sát bên Phật là vì tăng thêm tinh tiến để chứng ngộ thánh quả trước ngày Phật nhập diệt. Nghe lời biện bạch ấy, Phật nói, chư vị Tỷ kheo, ai mến trọng Như lai thì phải bắt chước tôn giả Tissa mà làm. Hiến cúng hoa tươi cũng chưa phải mến trọng Như lai. Cách thức đúng nhất là tinh tiến tu tập chỉ quán.

15/8.
Truyện tích các Pc 206-208
Đế Thích chăm sóc Phật

Quãng mười tháng trước ngày nhập diệt, Phật an cư tại làng Beluva, phụ cận hoàng thành Vesali. Bấy giờ thân Phật bị bịnh lị. Đế Thích đích thân chăm sóc cho Phật. Phật nói không cần thiết, vì có nhiều Tỷ kheo theo sát bên Ngài. Nhưng Đế Thích vẫn quyết ý xin được chăm sóc cho đến khi thân Phật thư thái. Chư vị Tỷ kheo rất kinh dị trước việc làm của Đế Thích, vì ông quá tôn nghiêm, quá đáng kính đáng sợ. Phật bảo hãy coi việc Đế Thích đích thân chăm sóc giúp Ngài là bình thường. Bởi vì Đế Thích thành Đế Thích là do ông từng có cơ hội thân gần Phật, nghe hiểu Pháp. "Gặp được bậc Không còn ô nhiễm là rất tốt, sống với bậc Không còn ô nhiễm thì rất vui", chư vị Tỷ kheo, hãy nhận thức như vậy.

16. Yêu thích

16/1. Truyện tích các Pc 209-211

Tập thể lưu luyến …… 483

16/2. Truyện tích của Pc 212

Một ông chết con …… 484

16/3. Truyện tích của Pc 213

Một bà chết cháu …… 484

16/4. Truyện tích của Pc 214

Gần chết vì gái …… 485

16/5. Truyện tích của Pc 215

Một chàng chết vợ …… 486

16/6. Truyện tích của Pc 216

Buồn vì ước vọng không thành (hay sự đối xử với Phật của một ngoại đạo …… 487

16/7. Truyện tích của Pc 217

Nỗi mừng của mấy cháu thiếu niên …… 488

16/8. Truyện tích của Pc 218

Vãng sinh Tịnh cư thiên …… 489

16/9. Truyện tích các Pc 219-220 Sự vãng sinh thế giới chư thiên.............................490 16/1
Truyện tích các Pc 209-211
Tập thể lưu luyến

Hoàng thành Xá vệ có một gia đình chỉ sinh người con một. Người con này tự ý xuất gia, không có sự đồng ý của cha mẹ. Cha với mẹ của anh quá lưu luyến đứa con một nên cũng xuất gia luôn. Cha với con là Tỷ kheo, mẹ là Tỷ kheo ni, cả nhà lưu luyến nhau, không cách gì sống riêng ra được. Họ sống trong một tinh xá như thể sống trong nhà mình, cùng ăn cùng nói cùng cười, làm cho chư vị Tỷ kheo chán ghét. Có mấy vị đem hành vi của họ bạch với Phật. Phật dạy cho cả "gia đình" :một khi các người xuất gia rồi thì không được cùng sống một chỗ như một nhà. Thân yêu mà rời nhau, oán ghét mà gặp nhau, thì những nỗi khổ này khổ đến không còn một chút hoài nghi gì nữa. Giả sử lưu luyến nhau đến mức chịu hết những nỗi khổ ấy, thì các người còn lòng dạ nào mà nghĩ đến ai? Do vậy mà biết sự lưu luyến tác hại nhất cho sự tu hành.

16/2.
Truyện tích của Pc 212
Một ông chết con

Một phú ông vì con chết mà tinh thần suy sụp, đến chỗ hỏa táng con mà khóc mãi. Phật, qua thần thông lực, thấy tình trạng như vậy của ông, lại thấy đã đến lúc ông chứng ngộ Tu đà hoàn. Ngài đến thăm ông. Ông thưa, con con chết đi, con khổ không chịu nối ! Phật an ủy : Không phải chỉ có ông chết mất người thân. Có sinh thì có chết, mọi sinh vật đều như vậy. Nhưng chết không phải chung cục của sinh mệnh. Đừng nghĩ lầm chỉ có mình chết con. Đừng thất vọng đến sống không nối như vậy. Đau thương và sợ hãi toàn do lưu luyến mà ra. Nghe Phật thuyết Pháp chỉ có như vậy mà phú ông chứng ngộ tại chỗ thánh quả Tu đà hoàn.

16/3.
Truyện tích của Pc 213
Một bà chết cháu

Nữ sĩ Tỳ xá khư (Visakha) rất khó chịu đựng đau khổ khi cháu gái bà, cô Sudatta, không may qua đời. Nữ sĩ đến tìm sự an ủy nơi thầy mình, nơi Phật. Phật dạy, Tỳ xá khư, không lẽ bà không biết mỗi ngày chỉ nước Xá vệ này mà đã có không ít người chết ? Bà tưởng tượng xem, nếu họ là con cháu bà cả, không lẽ bà khóc suốt ngày suốt đêm, suốt cả đời người ? Thế nên bà chớ coi cái chết nghiêm trọng đến như vậy. Mà phải biết chính lưu luyến tạo ra đau thương và sợ hãi.

16/4.
Truyện tích của Pc 214
Gần chết vì gái

Vào một ngày lễ, với nhiều Tỷ kheo tháp tùng, Phật vào khất thực trong hoàng thành Tỳ xá ly (Vesali). Trên đường đi, thấy mấy chàng vương tử Licchavi ăn mặc lộng lẫy. Phật nói với các vị Tỷ kheo, ai chưa thấy người Đao lợi thiên (Tava-timsa), cứ ngó mấy anh chàng này thì biết. Họ đi đến một công viên. Gặp một kỹ nữ, họ mời cùng đi. Thế rồi họ giành nhau cái cô gái này. Không mất mấy thì giờ mà tay và chân họ đã nói chuyện với nhau. Trận đánh kết thúc với mấy chàng áo thấm như nhuộm máu. Có kẻ đến nỗi phải khiêng về nhà. Phật nói với chư vị Tỷ kheo, khi đi thì thấy họ như người nhà trời, khi về thì gặp họ như kẻ tử thương. "Ấy chỉ là vì một cô gái", chư vị Tỷ kheo nói với nhau như vậy. Phật thì dạy, "đau thương với kinh hãi là do lưu luyến lạc thú giác quan".

16/5.
Truyện tích của Pc 215
Một chàng chết vợ

Kumara (Anitthi Gandha Kumara) ở Savatthi kết hôn với cô gái rất đẹp ở Sagala. Nhưng trên đường về Savatthi, cô gái đột nhiên phát bịnh, không may chết mất. Anh chàng Kumara nằm gọn trong chiếc lồng đau khổ vì yêu thương. Thế nhưng Phật lại biết cơ hội Kumara nhận thức về Pháp đã đến. Ngài đến nhà anh do cha mẹ anh mời để hiến cúng, và bảo cha mẹ anh khuyên anh gặp Ngài. Ngài hỏi sao anh đau buồn quá vậy ? Anh bạch rõ mọi chuyện. Nghe xong, Phật nói với anh, "đau thương do dục vọng dẫn ra, dục vọng thành khát vọng dẫn ra đau thương với kinh hãi". Chỉ nói có thế mà lời Phật đã làm cho anh thấm thía cái lẽ biến ảo của lạc thú giác quan, chứng ngộ tại chỗ thánh quả Tu đà hoàn.

16/6.
Truyện tích của Pc 216
Buồn vì ước vọng không thành (hay sự đối xử với Phật của một ngoại đạo)

Trong hoàng thành Xá vệ có một Bà la môn, là tín đồ ngoại đạo nhưng Phật biết không bao lâu nữa sẽ chứng ngộ Tu đà hoàn, vì vậy mà Ngài đến đám ruộng ông đang cày, lại nói chuyện với ông. Ông rất thân thiện, bày tỏ lòng biết ơn sự quan tâm của Phật đối với ông và việc làm ruộng của ông. Ông thưa, đợi lúa chín và gặt rồi, tôi sẽ phân ra hiến lên Ngài một phần. Tôi sẽ không ăn dùng lúa gạo này trước khi phân hiến. Phật biết sẽ mất mùa nên không nói gì. Quả nhiên, vào một ngày trước mùa gặt, bão lũ làm hỏng hết thóc lúa của ông. Ước vọng của ông tan biến. Ông buồn tủi không chịu nổi. Phật lại đến với ông, an ủy ông. Ông thưa Ngài rõ nỗi buồn phiền của ông. Ngài nói, "không muốn gì thì không có gì để buồn để sợ cả". Ngay sau lời nói chỉ có thế của Phật, ông đã chứng ngộ tại chỗ về thánh quả Tu đà hoàn.

16/7.
Truyện tích của Pc 217
Nỗi mừng của mấy cháu thiếu niên

Vào một ngày lễ, Phật đi với chư vị Tỷ kheo vào khất thực trong hoàng thành Vương xá. Trên đường đi, Phật dừng nghỉ tại một công viên n, gặp mấy cháu nh xách giỏ thực phẩm cũng đi đến đó. Mấy cháu thấy Phật thì lạy chào nhưng chưa dâng hiến gì. Phật bảo chư vị Tỷ kheo, hãy đợi vị Đại tỷ kheo mà mấy cháu muốn gặp đã. Liền sau đó, tôn giả Đại ca diếp đi đến. Mấy cháu thấy tôn giả thì mừng rỡ, chào hỏi, hiến dâng thực phẩm. Tôn giả bảo mấy cháu, vị ngồi kia là thầy ta, là Phật. Hãy đem thực phẩm đến dâng Ngài. Mấy cháu làm theo. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật tại sao mấy cháu mừng tôn giả đến thế, Phật nói, được như tôn giả thì chư thiên cũng mừng, cũng hiến cúng đủ cả bốn loại cúng phẩm là ca sa, thực phẩm, chỗ ở, dược phẩm.

16/8.
Truyện tích của Pc 218
Vãng sinh Tịnh cư thiên

Đệ tử của một vị Tỷ kheo lớn tuổi một hôm hỏi thầy đã hay chưa chứng ngộ A la hán ? Vị ấy đã chứng ngộ A na hàm, nhưng yên lặng, không nói. Ông quyết tâm chưa chứng ngộ A la hán thì không bao giờ nói đến tình trạng tu chứng của mình. Nhưng, cho đến lúc chết ông cũng chưa chứng ngộ A la hán, nên rốt cuộc ông cũng chưa nói đến tình trạng tu chứng ấy. Còn các vị đệ tử của ông thì đến ngày ông chết cũng chưa có ai chứng ngộ A la hán. Họ cảm thấy xấu hổ đến khó chịu. Họ bạch hỏi Phật chỗ sinh của thầy họ. Phật bảo, thầy của các vị trước khi chết đã chứng ngộ A na hàm. Hiện ông vãng sinh Tịnh cư thiên (Su-ddhavasa). Ông không nói tình trạng tu chứng của ông vì ông cảm thấy xấu hổ chỉ chứng ngộ A na hàm. Thật ra ông rất tinh tiến, gần như chứng ngộ A la hán. Nên ông đã hết sạch bất cứ sự lưu luyến nào đối với thế giới tình dục (Dục giới).
16/9.
Truyện tích các Pc 219-220
Sự vãng sinh thế giới chư thiên

Nandiya là phú ông xứ Ba la nại (Baranasi). Có một lần ông nghe Phật nói xây dựng tinh xá cho Tỷ kheo tăng thì được những ích lợi lớn lao thuộc về Pháp. Do vậy mà ông xây dựng tại chỗ Tiên rơi (Isipatana) một tòa tinh xá rộng lớn với đỉnh cao chót vót. Khi ông đem cơ sở này hiến cúng cho Phật và Tỷ kheo tăng thì Đao lợi thiên (Tavatimsa) để giành cho ông một tòa nhà đẹp. Một hôm, tôn giả Mục kiền liên đến đó, thấy tòa nhà này thì về hỏi Phật, trong nhân loại, người làm lành có thể được Đao lợi thiên để giành cho một tòa nhà đẹp với mọi sự giàu sang ? Phật nói, tôn giả hỏi câu hỏi thừa để làm gì ? Tôn giả đã mắt thấy việc ấy ở Đao lợi thiên rồi mà ! Chư thiên đãi người làm lành trước khi đến với họ, tựa như bà con bạn bè trông đợi người nhà vắng mặt lâu ngày. Nên lúc người làm lành đi khỏi nhân gian thì được chư thiên đón tiếp nồng hậu sinh đến thế giới chư thiên của họ.