Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trọn bộ)

Phần ba

Truyện tích Pháp cú Nam tông

Mục lục

1. Song song …… 243

2. Tự chế …… 260

3. Tâm ý …… 275

4. Hoa hương …… 288

5. Kẻ ngu …… 306

6. Người trí …… 326

7. La hán …… 340

8. Số ngàn …… 353

9. Điều ác …… 377

10. Dao gậy …… 398

11. Già yếu …… 412

12. Tự mình …… 424

13. Cuộc đời

14. Đức Phật..

15. Yên vui..

16. Yêu thích

17. Giận dữ

18. Dơ bẩn

19. Sống Pháp .

20. Đường đi

21. Tạp lục ...

22. Địa ngục...

23. Con voi

24. Ái dục.

25. Tỷ kheo .

26. Tịnh hạnh

437

458

472

481

491

503

517

.528

541

.553

564

.574

.591

.605

1. Song song

1/1. Truyện tích của Pc 1

Sức mạnh của một ác ý..

1/2. Truyện tích của Pc 2

Sức mạnh của một thiện niệm....

1/3. Truyện tích các Pc 3-4

Tỷ kheo mà ôm lòng oán hận.......

1/4. Truyện tích của Pc 5

Hận thù đến mấy kiếp..

1/5. Truyện tích của Pc 6

Tỷ kheo mà cãi vã lẫn nhau...

1/6. Truyện tích các Pc 7-8

Truyện anh em Kala

1/7. Truyện tích các Pc 9-10

Tư cách khoác mặc ca sa..

1/8. Truyện tích các Pc 11-12

Hậu quả của sự nhận thức

1/9. Truyện tích các Pc 13-14

Nan đà làm thuê

245

. 246

. 246

247

248

249

. 250

252

253

1/10. Truyện tích của Pc 15

Tự ăn trái ác …… 254

1/11. Truyện tích của Pc 16

Đời nào cũng vui …… 255

1/12. Truyện tích của Pc 17

Muốn mà không gặp Phật được …… 256

1/13. Truyện tích của Pc 18

Con hơn cha …… 257

1/14. Truyện tích của Pc 19-20

Hiểu sao bằng chứng …… 258

1/1
Truyện tích của Pc 1
Sức mạnh của một ác ý

Cakkhupal xuất gia theo Phật, tu học rất tinh tiến, thành bậc La hán, nhưng vốn mù cả hai mắt. Một hôm kinh hành dẫm chết côn trùng. Các vị Tỷ kheo bạch với Phật, rằng ngài sát sinh. Phật hỏi ngài nhìn thấy côn trùng hay không, ngài bạch không. Phật nói, La hán trả nghiệp cũ mà không làm nghiệp mới. Cakkhupal không thấy là không cố ý nên không phạm giới sát sinh. Sự mù mắt là do một đời trước làm y sĩ giỏi, chữa đau mắt cho một thiếu phụ nghèo. Thiếu phụ nguyện lành bịnh thì cùng con gái làm tôi tớ cho y sĩ. Thuốc công hiệu. Thiếu phụ lành, nhưng nghĩ lại, không giữ lời nguyền, với lời nói dối mắt chưa lành. Y sĩ biết thiếu phụ nói dối, nổi lên ác ý, thản nhiên đưa cho một thứ thuốc khác, bảo uống đi mới lành hẳn. Thiếu phụ uống, và mù cả hai mắt đúng như ác ý trả thù của y sĩ. Vì ác ý này mà đời này dầu đã thành bậc La hán vẫn phải đui mù. Thành bậc La hán là vì tẩy sạch phiền não, nhưng nghiệp cũ vẫn phải trả.
1/2
Truyện tích của Pc 2
Sức mạnh của một thiện niệm

Mattakundali là con trai duy nhất của một phú hào. Chàng bị bịnh sắp chết mà phú hào vẫn xót của, không đành xuất tiền rước lương y. Khi biết chắc con sắp chết, ông tính để đỡ bị người dòm ngó của cải nên thuê vài lao công khiêng đặt ngoài mái hiên. Biết lúc này là đúng lúc, Phật xuất hiện trước mắt chàng, với ánh sáng rực rỡ. Bừng mắt thấy Phật, chàng mừng lắm, không thể dậy nổi nhưng chăm chăm nhìn Ngài, và trút hơi thở cuối cùng trong sự đột biến cả người vào niềm ngưỡng mộ và hoan lạc. Do thiện niệm này, chàng tái sinh làm một vị trời ở Đao lợi thiên. Phú hào cũng bị kích động, từ đó đến với Phật và san sẻ của cải mà làm phước.

1/3
Truyện tích các Pc 3-4
Tỷ kheo mà ôm lòng oán hận

Tissa là em họ của Phật, xuất gia lúc tuổi già. Thích giả làm trưởng lão. Ai ưa như vậy, phục dịch ông, ông rất khoái. Nhưng ông không kính trọng các vị trưởng lão thật, lại hay rầm rĩ với mấy người trẻ tuổi. Ai phàn nàn hành vi trái Pháp của ông thì ông khóc lóc, hờn giận, rất bất mãn, lại ôm lòng oán Phật không binh vực. Phật biết rõ tình trạng ấy của ông nên thường khuyên ông sửa đổi hành vi, đừng ôm lòng oán hận, vì chỉ có cách ấy mới tiêu được oán hận. Về sau, Tissa chịu nghe lời Phật, sám hối với các vị trưởng lão thật.

1/4
Truyện tích của Pc 5
Hận thù đến mấy kiếp

Một bà vợ không con, sợ mẹ chồng và chồng ghét nên cưới thiếp cho chồng. Nhưng hai lần người thiếp có mang, người vợ đầu độc cho sẩy thai cả. Có mang lần thứ ba, người thiếp giấu nhưng người vợ cũng biết, đầu độc chết cả người thiếp và cái thai. Lúc sắp chết, người thiếp thề báo thù người vợ và con cái của bà. Ấy thế là thành thù oán đến mấy kiếp. Kiếp một, kẻ làm gà kẻ làm mèo. Kiếp hai, kẻ làm nai kẻ làm báo. Kiếp này kẻ làm con gái nhà quí tộc trong hoàng thành Xá vệ, kẻ làm quỉ ăn thịt người. Quỉ kia tìm ra mẹ con kẻ thù. Người con gái bồng con chạy vào lâm viên Cấp cô độc, núp bên cạnh Phật, đặt con dưới chân Ngài. Quỉ kia đuổi đến mà không vào được. Nhưng Phật gọi vào, nói rõ cho hai bên biết mối thù truyền kiếp của họ. Ngài khuyên đừng tiếp tục nữa. Và rằng "hận thù thì thêm hận thù, chỉ có tha thứ mới giải hết hận thù". Hai bên thấy ra cái sai của họ. Họ làm theo lời Phật, tha thứ hết cho nhau. Phật bảo người con gái bế bé trai đưa cho quỉ ăn thịt người. Người ấy chưa khỏi nghi ngại, nhưng tin Phật nên làm theo lời Ngài. Quỉ kia tiếp lấy, vỗ về hôn hít, thân thiết như con ruột. Một lát, quỉ kia trìu mến giao trả mẹ nó. Từ đó hai bên hết sạch hận thù, cư xử với nhau rất tốt.

1/5
Truyện tích của Pc 6
Tỷ kheo mà cãi vã lẫn nhau

Một việc không đáng nói, vậy mà làm cho nhóm Tỷ kheo Kosambi cãi nhau hoài. Một số theo người thông hiểu luật tạng. Một số theo người thông hiểu luận tạng. Hai bên không ngừng tranh cãi. Phật biết chưa đến lúc nói mà họ nghe, lại biết làm sao thì họ ngừng lại. Ngài vào rừng an cư, được một chàng voi và một chú khỉ giúp đỡ. Nhóm Tỷ kheo kia, vì vậy, bị phản đối và xa lánh, mới tỉnh ngộ. Tôn giả A nan tìm Phật, bạch rõ trạng huống tâm tính của họ. Và rằng "họ khẩn thiết xin Phật trở về". Phật về, họ chân thành kính lạy, vấn an, nhận lỗi, và xin Phật dung thứ. Phật nói, "sinh mạng vô thường, không ngừng thu ngắn lại. Tranh cãi chỉ làm cho sự thu ngắn ấy mau hơn".

1/6
Truyện tích các Pc 7-8
Truyện anh em Kala

Mahakala và Culakala, hai anh em đều đi buôn. Một lần nọ, trong dịp đi buôn xứ khác, được nghe Phật thuyết Pháp. Nghe rồi, hai anh em cùng xuất gia làm Tỷ kheo, nhưng anh rất chân thành, em thiếu tin tưởng. Người anh, Mahakala, tu tập chỉ quán một cách hết sức tinh tiến, cạnh bãi tha ma. Ông xét thấy cơ thế vô thường, thâm nhập chỉ quán mà chứng ngộ thánh quả A la hán. Người em, Culakala, không thấy thú vị gì trong sự thuần hóa và thăng hoa tâm trí, thường nhớ nghĩ những lạc thú giác quan. Sau này, có một lần Phật cùng nhiều Tỷ kheo, trong đó có hai anh em Kala, dừng chân tại rừng Simsapa. Vợ và thiếp của Culakala mời đến nhà để hiến cúng. Anh về trước để sắp đặt. Vợ và thiếp thừa cơ thuyết phục anh hoàn tục. Hôm sau, vợ và thiếp của Mahakala cũng làm y như vậy mà màn chót lại khác. Là hiến cúng rồi, họ xin Phật cho Mahakala ở lại một chút. Phật cho. Và Phật về trước, cùng chư vị Tỷ kheo tháp tùng. Đến cổng làng, chư vị bạch Phật, rằng Mahakala cũng sẽ như Culakala. Phật nói, không đâu. Culakala ưa lạc thú, nội tâm yếu kém, Mahakala ngược lại. Nội tâm yếu kém thì khuất phục dụ dỗ, nội tâm mạnh mẽ thì dụ dỗ khuất phục.

1/7
Truyện tích các Pc 9-10
Tư cách khoác mặc ca sa

Có một lần hai vị đại đệ tử của Phật là các tôn giả Xá lợi phất và Mục kiền liên từ Xá vệ đến Vương xá. Tại đây, hai vị được mời điểm tâm với chư vị Tỷ kheo địa phương. Có người kiếm được xấp vải rất quí, đưa cho mấy người lo liệu buổi điểm tâm ấy, dặn rằng thiếu thì bán đi bù vào, không thiếu thì hiến cho vị nào xứng đáng nhất. Mấy người ấy không thiếu nên làm theo ý kiến thứ hai. Họ nghĩ hai vị đại đệ tử chỉ tình cờ đến đây, nên đem hiến cho Đề bà đạt đa. Ông này may ca sa và khoác mặc liền. Sau đó có người từ Vương xá đến Xá vệ, đem chuyện này bạch Phật. Phật nói, Đề bà đạt đa đã lợi dụng ca sa từ kiếp trước. Bấy giờ ông làm thợ săn voi, rình thấy đàn voi quì trước một vị khoác ca sa vàng. Ông liền dùng ca sa vàng trùm mình nửa trên, giấu cả đầu và tay với cái mâu dài, ngồi đợi trên đường voi ra. Voi ra thật, thấy vậy tưởng là vị khoác ca sa thật nên quì xuống thi lễ, và ông hạ sát dễ dàng. Cứ như thế mà đàn voi bị giết không ít. Con voi đầu đàn nhận ra đàn nó mỗi ngày một mất nên đích thân đi xét coi. Nó thận trọng và quắp được tên thợ săn vào vòi nó. Nó định quật chết thì nghĩ đến ca sa vàng nên do dự, tha chết cho tên thợ săn. Sự lợi dụng ca sa thất đức đến như vậy mà Đề bà đạt đa đã làm được !

1/8
Truyện tích các Pc 11-12

Hậu quả của sự nhận thức

Xá lợi phất (Sariputta) và Mục kiền liên (Moggallana) vốn là hai thanh niên thành Vương xá, rất thân nhau. Một hôm coi kịch, tâm thức hai vị đột biến, cùng giác ngộ chân tướng huyễn ảo của cuộc đời, nên quyết định đi tìm đạo giải thoát. Họ đến vị khổ tu Sanjaya. Nhưng thấy vị này giảng dạy chưa rốt ráo nên chia nhau đi tìm nữa, hẹn gặp được thì báo cho nhau. Ngày nọ Xá-lợi-phất gặp Tỷ kheo Mã thắng (Assaji), nghe vị này tụng niệm bài chỉnh cú "tương quan luận" (nhân duyên) thì thành bậc Tu đà hoàn liền, và đi báo tin cho bạn. Mục kiền liên mới gặp và nghe tụng lại bài chỉnh cú "tương quan luận" cũng tức khắc thành bậc Tu đà hoàn. Hai vị đi báo cho thầy cũ Sanjaya và mời cùng tìm đến Phật. Vị này cự tuyệt. Hai vị cùng đệ tử đến Phật, xin xuất gia. Bảy ngày sau ngài Mục kiền liên thành bậc A la hán, mười bốn ngày sau ngài Xá lợi phất cũng thành bậc này.

Hai ngài kế đế Phật nghe chuyện thầy cũ Sanjaya, rằng ông nói ta là thầy của nhiều đệ tử, nay đến làm đệ tử Phật thì biến bình lớn thành chén nhỏ. Thông minh thì ít, ngu muội thì nhiều. Thôi, các ông thông minh thì theo Phật đi. Phật nói, chính sự kiêu căng làm mất sự "thấy biết chính xác". Sanjaya ngộ nhận phi pháp làm chánh pháp nên chưa thể giác ngộ chính xác.

1/9
Truyện tích các Pc 13-14
Nan đà làm thuê

Từ tinh xá Trúc lâm ở thành Vương xá, Phật cùng một số đệ tử về thăm cố quốc Ca tì la vệ, thăm phụ hoàng và bà con. Khi vào hoàng thành Ca tì la vệ, Ngài kể cho họ hàng nghe chuyện bản sinh Vessantara. Ngày thứ hai Ngài tụng một bài chỉnh cú với câu mở đầu "làm người phải tỉnh táo, chớ có kinh hoảng", phụ hoàng nghe rồi thành bậc Tu đà hoàn. Sau đó, Ngài tụng một bài chỉnh cú với câu mở đầu "làm người thì nên phụng hành Pháp", phụ hoàng nghe rồi thành bậc Tư đà hàm. Ngày thứ ba nhằm hôn lễ của hoàng tử Nan đà, em con dì của Ngài. Ngài đến khất thực tại tư thất của hoàng tử. Đưa bát ứng khí cho hoàng tử rồi Ngài đi liền về tinh xá. Hoàng tử đành ôm bát ứng khí đi theo, lễ buộc như vậy. Công chúa Janapada Kalyani chạy theo, kêu lớn về cho mau với em ! Nhưng hoàng tử phải đi thẳng, đến tinh xá lập tức xuất gia. Phật trở về tinh xá Cấp cô độc, ở nước Xá vệ, dĩ nhiên hoàng tử cũng phải đi theo. Ông rất bất mãn, thấy lối sống xuất gia thật vô vị cho ông. Ông càng không quên được lời kêu của công chúa, nên rất muốn hoàn tục.

Phật biết lúc này là đúng lúc, dùng thần lực cho hoàng tử thấy thiên nữ của Đao lợi thiên, những thiên nữ ông thấy hơn vợ ông xa quá ! Phật bảo rán tu đi thì sẽ được một trong số ấy làm vợ. Các vị Tỷ kheo cười rằng Nan đà giống anh làm thuê, vì một người con gái mà tu ! Ông phiền não, xấu hổ lắm lắm. Bèn một mình đến chỗ vắng nỗ lực tu tập, trở thành bậc A la hán. Tâm thức ông không dính mắc gì nữa. Các vị Tỷ kheo hỏi, ông nói không thấy lưu luyến gì cả. Họ không tin. Phật nói trước đây ông như cái nhà còn giột, nay như cái nhà kín rồi. Hai pháp cú 13-14 được Phật nói vào lúc này.

1/10
Truyện tích của Pc 15
Tự ăn trái ác

Trong một thôn gần tinh xá Trúc lâm, có một anh thợ thịt giết heo rất tàn khốc. Anh tên Cunda. Trong khi giết, con heo nào anh cũng vừa giết vừa chưởi. Anh làm nghề này đã nhiều năm, và chưa có điều gì gọi là việc tốt. Mấy ngày trước lúc gần chết, anh đau đớn lạ thường. Quằn quại và kêu rống như heo lúc bị giết mà dữ dội hơn. Cả tuần như vậy mới chết được. Một số Tỷ kheo nghe tiếng kêu rống tưởng Cunda giết nhiều heo, ái ngại cho anh tàn nhẫn quá đáng. Phật nói, không phải Cunda đang giết heo, mà là ăn trái ác anh đã gieo trồng. Hiện anh đã chết, đã tái sinh địa ngục. Làm ác thì đời này đời sau đều ăn lấy trái ác, nếu không biết sám hối.

1/11
Truyện tích của Pc 16
Đời nào cũng vui

Dhammika là một Phật tử rất đức hạnh, hết sức hoan hỷ san sẻ của cải. Ngày thường hay ngày lễ, ông lại hiến cúng chư Tăng. Ông như là thủ lãnh của Phật tử thành Xá vệ. Có nhiều con, đức hạnh như ông cả. Về già, lúc sắp mất, ông thỉnh cầu chư Tăng đến bên giường tụng cho nghe bài kinh thần diệu "Đại niệm xử". Khi các ngài đang tụng, ông thấy sáu cỗ xe ngựa lộng lẫy đến đón. Ông bảo đợi một lát để nghe hết bài kinh. Nghe xong, các ngài ra về, ông bảo các con có sáu cỗ xe đến đón, ông quyết định chọn cỗ xe của Đâu suất thiên. Ông đi trong niềm hoan lạc vô biên.

1/12
Truyện tích của Pc 17
Muốn mà không gặp Phật được

Đề bà (Devadatta) là em bên ngoại của Phật. Một hôm cùng Phật ở Kiều thường di (Kosambi), Đề bà thấy Ngài được nhiều người tôn kính và hiến cúng nên ganh tức, nảy ra ý đồ lãnh đạo chư Tăng. Sau đó, lúc cùng Phật ở tinh xá Trúc lâm, thành Vương xá, ông thưa, Ngài đã già yếu, xin giao chư Tăng cho ông lãnh đạo. Phật nói, ông chưa thích đáng với trọng trách ấy. Ông ấm ức, không bỏ nổi ý đồ danh lợi. Chư Tăng công khai tuyên cáo, khuyên ông chấp nhận sự can gián. Nhưng ông càng căm phẫn, thề trả thù. Sau ba lần mưu sát Phật không thành, ông rủ một số mới xuất gia tách rời chư Tăng, đến núi Tượng đỉnh (Gayasisa) biệt lập chư Tăng riêng, với ông là giáo chủ, với qui luật do ông lợi dụng hoặc sáng chế. Sau này chư Tăng ấy về lại với Phật cả. Rốt cuộc, trong cơn bịnh khổ, ông nhờ người khiêng về với Phật, nhưng khi dừng lại để nghỉ, ông đặt hai chân xuống đất, lập tức lún xuống, và lún xuống cả người ông. Đời ông kết thúc bi thảm. Tội lỗi làm ông cuối cùng, muốn, cũng không gặp được Phật.

1/13
Truyện tích của Pc 18
Con hơn cha

Sumana là con gái út của trưởng giả Cấp cô độc (Anathapindika), vị đại thí chủ thời Phật. Khi hai cô chị lấy chồng thì hiến cúng chư Tăng và san sẻ người cần là việc cô Sumana chủ trì. Cô bịnh, lúc gần mất, cô gọi cha là "em, em", và tức khắc hết thở. Tiếng gọi này làm trưởng giả không yên dạ, nghĩ con mình lúc chết thiếu sự "nhớ nghĩ chính xác". Ông đến thưa Phật. Ngài nói, trái lại, Sumara lúc chết vẫn có sự nhớ nghĩ chính xác hiện diện trọn vẹn. Sumana rất đúng khi gọi trưởng giả là em: cô đã thành bậc Tư đà hàm, hơn trưởng giả mới thành bậc Tu đà hoàn. Cô ấy hiện tái sinh ở Đâu suất thiên.

1/14
Truyện tích các Pc 19-20
Hiểu sao bằng chứng

Có hai vị Tỷ kheo thân nhau, cùng xuất thân quyền quí. Một vị hiểu biết kinh văn ba tạng, thuộc và giảng rất rành, làm thầy cho một nhóm mười tám vị Tỷ kheo. Vị kia nhiệt thành tu tập, chứng ngộ thánh quả La hán, thấu triệt trạng huống và năng lực của chỉ quán. Ngày nọ vị Tỷ kheo La hán về thăm Phật, và gặp bạn mình, vị Tỷ kheo hiểu biết tất cả ba tạng. Vị này không biết vị kia đã chứng ngộ thánh quả La hán, có ý khinh bạn mình không hiểu biết bao nhiêu về ba tạng. Ông tính sẽ hỏi mấy vấn đề. Phật biết tâm lý không thân hữu đó, lại biết ông sẽ tự làm thương tổn tự ái. Ngài gặp cả hai vị, đích thân hỏi vị Tỷ kheo hiểu biết ba tạng về trạng huống cao sâu của chỉ quán. Vị này không trả lời được, vì ông dạy người mà đầu có đích thân tu chứng. Ngài hỏi vị Tỷ kheo chứng ngộ La hán thì vị này trả lời rành mạch, bởi vì ông tinh tiến phụng hành cái ông biết được về Pháp, dầu cái ấy rất ít. Phật tán dương vị đã chứng ngộ, không có lời nào cho vị chỉ hiểu biết. Các vị Tỷ kheo không hiểu được ý Phật. Phật nói, hiểu biết mà không phụng hành thì như người chăn thuê bầy bò, chỉ được trả công mà không hưởng được gì về sản phẩm của sữa. Còn phụng hành Pháp thì như chủ bầy bò, hưởng được hết sản phẩm của sữa. Hiểu biết ba tạng thì chỉ được học trò phục dịch, không được ích lợi của các cấp bậc thánh quả. Chứng ngộ thánh quả thì hiểu biết không bao nhiêu, chỉ thuộc chút ít, nhưng thấu triệt diệu lý, lại tinh tiến phụng hành nên khắc phục phiền não của nội tâm, đối với đời này và đời sau không còn lưu luyến gì cả. Đó là ích lợi đích thực của sự tu chứng.

2. Tự chế

2/1. Truyện tích các Pc 21 - 23

Đàn bà : chớ có khinh thường …… 262

2/2. Truyện tích của Pc 24

Biết tiếng người …… 265

2/3. Truyện tích của Pc 25

Ngu đần vẫn tu chứng được …… 266

2/4. Truyện tích các Pc 26 - 27

Đừng sống trì trệ hay phóng túng …… 269

2/5. Truyện tích của Pc 28

Túc mệnh minh của La hán không bằng của Phật …… 270

2/6. Truyện tích của Pc 29

Ngựa hay với ngựa hèn …… 270

2/7. Truyện tích của Pc 30

Magha làm chúa trời. 2/8. Truyện tích của Pc 31 Đốn ngộ khi thấy lửa lớn. 2/9. Truyện tích của Pc 32 Cái gì phù hợp nhất với lời Phật ? …… 271

272 ... 273 2/1
Truyện tích các Pc 21 - 23
Đàn bà: chớ có khinh thường

Samavati, hoàng hậu của vua Ưu điền (Udena), có nhiều thị nữ, trong đó có cô Khu-jjuttara, hằng ngày đến Sumana, chuyên viên làm hoa, mua hoa cho hoàng hậu. Từ nhà chuyên viên này mà một hôm cô được nghe Phật thuyết Pháp. Nhờ sự tu học từ quá khứ, tức khắc cô chứng được thánh quả Tu đà hoàn. Về cung, cô thuật lại cho hoàng hậu và các thị nữ khác nghe. Nhóm này nhờ vậy mà cũng hiểu được Pháp. Từ đó hoàng hậu coi cô như mẹ như thầy, không để làm việc nặng nhọc. Do hiểu biết về Pháp, hoàng hậu và nhóm thị nữ của bà rất mong được gặp Phật. Nhưng họ ngại vua không chịu, nên chỉ chờ dịp Phật đi qua hoàng cung thì, từ những lỗ hổng tư thất, họ chú mắt mà nhìn và lạy.

Vua Ưu điền có một vương phi, cô Magandiya, xuất thân giai cấp Bà la môn. Cha cô cho Phật là người duy nhất đáng cho con gái ông gửi mình suốt đời. Ông đến Phật nói việc hôn phối. Phật ôn tồn từ chối. Ngài nói ba công chúa rất đẹp của Devaputta, Tanha làm cho khao khát ái dục, Arati làm cho không thích gì hơn, Raga làm cho ham muốn dục lạc, nhưng đã không làm dao động được Như lai. Này ông, sắc thân rốt cuộc có gì tham luyến được đâu? Phật nói như vậy vì biết ngày giờ ấy ông bà giai cấp Bà la môn này sẽ chứng đến A na hàm, thánh quả thứ ba. Và quả thật họ được như vậy sau khi nghe Pháp mà Phật mới nói. Họ đem cô con gái phó thác cho chú cô, rồi xuất gia cùng lúc, lại cùng lúc chứng được thánh quả A la hán. Riêng cô gái, Magandiya, trái lại, tự phụ mình đẹp phi thường, lại coi như Phật làm nhục, nên thống hận, tìm dịp báo thù. Và dịp ấy bắt đầu. Chú cô đem cô dâng cho vua Ưu điền làm một trong số vương phi của ông. Cô biết hoàng hậu Samavati và thị nữ của bà nhìn và lạy Phật qua lỗ hổng của tư thất nên dèm pha với vua, rằng họ không trung trinh. Vua đích thân kiểm tra thấy đúng, nhưng hỏi kỹ lý do thì không giận. Thất bại keo đầu, cô tìm cách giấu rắn độc vào cây đàn để vu khống. Lần này vua tức giận, gọi hoàng hậu ra đứng đầu, bắt các thị nữ sắp hàng sau lưng, rồi lấy cung, với mũi tên có tẩm thuốc độc, ông nhắm bắn. Hoàng hậu và nhóm thị nữ của bà không sợ gì cả, chỉ lặng lẽ nhìn với ánh mắt khoan hòa. Vốn là tay thiện xạ, vua nhắm bắn, nhưng không trúng ai cả. Thấy lạ, biết họ oan, ông tha, lại cho phép rước Phật và chư Tăng vào hoàng cung để hiến cúng và nghe Pháp. Thất bại lần này nữa, Magandiya nghĩ đến một âm mưu mà nàng cho là vạn toàn. Nhắn miệng với ông chú, nàng bảo ông lén đốt chỗ hoàng hậu ở. Lửa bùng lên, nhưng bà và thị nữ của bà vẫn ngồi chỉ quán. Trước khi phòng ốc sập xuống, có người được thánh quả Tư đà hàm, có người được vầy, có người được khác, ai cũng bước tới trong sự tu chứng. Họ đi khỏi cuộc đời trong phong cách như vậy, với lửa và chỉ quan.

Khi vua Ưu điền nghe tin thì đã quá chậm. Ông ngờ vương phi làm, nhưng làm bộ rất khéo, nói hoàng hậu còn thì ta đề phòng hoài. Nay ta thoải mái rồi. Không biết ai làm việc này, nhưng chắc chắn phải là người thương ta lắm lắm. Nghe nói như vậy, nàng vương phi ngu xuẩn vọt miệng ngay, "chính em, chính em" ! "Chính em bảo chú em đốt đó" ! Nghe thế, vua làm bộ càng khéo, bảo vương phi, ta sẽ thưởng lớn cho em và bà con em ! Và khi bọn họ hí hửng chạy cả vào hoàng cung thì bất ngờ cả bọn và vương phi Magandiya đều bị bắt trói, đem hành quyết ở quảng trường của hoàng cung.

Phật nghe hai việc bi thảm này, nói chánh niệm tinh tiến mà chết thì cái chết ấy là bất tử ; buông thả làm ác mà sống đi nữa cũng chỉ như thây chết đi hay cây thịt chạy mà thôi.

2/2
Truyện tích của Pc 24
Biết tiếng người

Quốc đô Vương xá (Rajugaha) có một năm phát bịnh dịch. Trong hoàng thành có chuyên viên ngân hàng, cả nhà phát bịnh, chỉ trừ một đứa con trai còn nhỏ, tên Kumba Ghosaka. Khi sắp chết, vợ chồng ông bảo con hãy đi gấp khỏi quê nhà, hết dịch mới về. Ông chỉ cho con biết chỗ chôn giấu tài sản giá trị. Kumba Ghosaka ra đi, sau một thì gian dài mới về. Khi về, cả hoàng thành không ai biết anh. Đến chỗ chôn của, anh biết còn nguyên. Anh nghĩ nếu đào lên lúc này thì ai cũng có thể nghĩ anh có của một cách phi pháp. Nếu báo với vua quan cũng dám mất hết. Anh quyết định không đào của lên, chỉ kiếm sống cách khác. Cứ mỗi sáng sớm anh đi đánh thức mọi người bằng cách rao lên, rằng đến giờ chuẩn bị làm ăn rồi !

Vua Tần ba sa la (Bimbisara) vốn có khả năng đặc biệt là nghe tiếng có thế biết người. Một hôm nghe tiếng anh rao, ông bảo thị nữ người này có của lớn. Thị nữ nhờ người tìm coi ra sao. Nghe người này về nói, thị nữ tâu vua rằng người có tiếng rao ấy chỉ là gã làm thuê. Nhưng hai ba ngày tiếp theo, vua cố nghe và vẫn nói như vậy. Thị nữ cảm thấy có một cái gì đó nên xin vua cho mình đi tìm hiểu. Và không khó gì mà tìm hiểu không ra. Kumba Ghosaka quả đúng như vua đoán. Của anh được đem trình vua. Vua mời anh, hỏi, và biết rõ cặn kẽ, ông cảm mến chàng, trả của, cho làm lại chức việc của cha, gả con cho, và bảo đi theo đến hầu Phật. Phật, nhân dịp này, nói những điều mà ai có thì có vinh hạnh, có thành công.

2/3
Truyện tích của Pc 25
Ngu đần vẫn tu chứng được

Một chuyên viên ngân hàng có hai cháu nội, tên họ chỉ khác nhau ở chữ Maha (Mahapanthaka- Ma ha bàn đà dà) và chữ Cula (Culapanthaka - Châu lị bàn đà dà). Anh thường đi theo ông nội nghe Pháp, sau xuất gia một thì gian ngắn đã chứng ngộ thánh quả La hán. Em cũng xuất gia theo anh, nhưng đời trước cười một vị Tỷ kheo ngốc nghếch nên đời này ngu đần đến nỗi bốn tháng học không nghỉ mà không thuộc một câu chỉnh cú. Anh ông khuyên nên hoàn tục.

Trong thì gian này, một hôm danh y Kỳ vức (Jivaka) mời Phật và nhiều vị Tỷ kheo đến nhà để hiến cúng. Culapanthaka không có trong số đó. Nghĩ phận mình ông muốn hoàn tục. Phật biết vậy, gọi ông đến cửa tinh xá, quay mặt về hướng đông, rồi giao cho ông một cái khăn lau tay, bảo vừa lau tay vừa đọc đi đọc lại câu "trừ bỏ dơ bẩn". Bảo rồi, Phật cùng chư Tăng trong đó có anh ông, Mahapanthaka, đi đến nhà danh y Kỳ vức. Phật đi rồi, ông làm đúng lời Ngài dặn, vừa lau tay vừa đọc tụng "trừ bỏ dơ bẩn". Một lát khăn dơ. Đúng lúc này thiện căn quá khứ của ông thuần thục, làm cho ông thấu hiểu sự vô thường. Bấy giờ, tại nhà Kỳ vức, Phật biết sự tiến bộ của Culapanthaka nên phóng một luồng ánh sáng đến ông, làm ông cảm thấy Phật đứng trước mắt ông mà nói, "không phải chỉ có cái khăn do lau chùi mà dơ bẩn; thân tâm con người cũng vậy, do tham dục, phẫn nộ và mù quáng mà dơ bẩn. Phải trừ bỏ chúng đi, con người mới thực hiện mục đích chứng ngộ thánh quả". Ông hiểu ngay và hiểu rõ ý Phật. Ông tiếp tục "chỉ quán", không mấy khắc mà chứng ngộ thánh quả La hán, có đủ tuệ giác và thần lực phi phàm. Bấy giờ người nhà Kỳ vức sắp sửa rót nước vào bát ứng khí của Phật. Phật lấy tay cản lại, hỏi có vị Tỷ kheo nào còn ở tinh xá không? Bạch, không. Phật nói còn có một vị, và muốn nhờ người ấy đi mời Culapanthaka. Nhưng người ấy đến tinh xá thấy không phải chỉ một vị Tỷ kheo mà có lắm vị giống nhau. Lúng túng, người ấy chỉ biết chạy về thông báo. Phật lại nhờ đi lần nữa, nói với nhóm Tỷ kheo giống nhau, rằng Phật gọi vị nào tên Culapan-thaka, thì có nhiều tiếng trả lời "tôi là Culapan-thaka". Người này lại đành chạy về thông báo, nhưng vẫn bị nhờ trở lại, níu lấy bất cứ vị nào nói tôi là Culapanthaka. Người này làm y lời, níu lấy một vị thì các vị khác biến mất. Culapanthaka đi theo, đến nhà Kỳ vức, thọ trai rồi, với sự truyền cảm của Phật, ông thuyết Pháp đầy tự tín. Sau đó, ai nêu lên chuyện Culapanthaka thì Phật nói, tin tưởng vững chắc và tinh tiến hết sức thì chắc chắn chứng được thánh quả La hán.

2/4
Truyện tích các Pc 26 - 27
Đừng sống trì trệ hay phóng túng

Có một năm quốc đô Vương xá được để cho làm theo một tập tục. Đó là trong bảy ngày, bọn tuổi trẻ dùng đất, tro và phân bò xoa vào mình, dông khắp nơi, ăn nói hỗn hào với bất cứ ai, ồn náo đến nhức đầu, và đến nhà ai thì cho tiền chúng mới chịu đi. Bấy giờ quốc đô Vương xá đã có một số Phật tử. Họ đến thông báo với Phật, xin Ngài và chư Tăng đừng ra ngoài, họ tự lo liệu hiến cúng. Qua tuần lễ quái quỉ, Phật đi khất thực và thuyết Pháp như cũ. Ngài nói, bọn trẻ vì thiếu giáo dục mà thiếu lễ độ trong lúc vui nhộn. Bất cứ ai và trong lúc nào, đừng sống quá trì trệ, cũng đừng sống quá cuồng phóng. Hãy để cho sự "nhớ nghĩ chính xác" thường hiện diện trong đời sống. Như vậy hạnh phúc bình thường mới có, mà trên nền móng này hạnh phúc tối thượng cũng có thể có.

2/5

Truyện tích của Pc 28

Túc mệnh minh của La hán không bằng của Phật

Có một lần tôn giả Đại ca diếp (Mahakas-sapa) ở trong động Tất bát la (Pipphali) cố gắng vận dụng sức thần để tìm biết cho hết sự "sinh tử trong luân hồi" : sinh ở đâu mà chết rồi đến đây, chết ở đây rồi sinh ra ở đâu. Phật biết, xuất hiện trước tôn giả, nói đừng phí thì giờ cho những việc không cần thiết cho mục đích chính của mình. Tường tận sinh tử luân hồi, của mọi người trong mọi đời, là việc quá tầm tuệ giác của tôn giả. Việc đó chỉ có trong tuệ giác của chư Phật.

2/6
Truyện tích của Pc 29
Ngựa hay với ngựa hèn

Có hai vị Tỷ kheo nghe Phật dạy về những đề mục của sự chỉ quán rồi, cùng nhau đến ở một tinh xá nhỏ trong rừng rậm mà tu tập. Nhưng một vị nhác, không tập trung tâm trí, chỉ biết hơ lửa và đùa với mấy chú Sa di nhỏ. Vị khác siêng, làm trọn việc phải làm : đầu đêm kinh hành, giữa đêm nghỉ ngơi, sau đêm chỉ quán, do vậy, một thì gian ngắn đã chứng ngộ thánh quả La hán. Hai vị, sau khi giải chế một mùa an cư, cùng về thăm Phật. Phật hỏi vị nhác thì nói mình làm như vị siêng, hỏi vị siêng thì nói mình làm như vị nhác. Phật biết hết, và nói với vị nhác, ông nhác mà nói mình làm đúng như vị siêng ! Ông đúng là con ngựa hèn yếu, nhác, chậm chạp, còn bạn ông đúng là con tuấn mã phi nước đại.

2/7
Truyện tích của Pc 30
Magha làm chúa trời

Một hôm vương tử Mahali nước Licchavi đến Phật, nghe một pháp thoại mang tên "Lời hỏi của Đế Thích". Vương tử chắc Phật đã hội kiến với Đế Thích, nên hỏi để xin Phật xác nhận. Phật nói đúng, không những đã hội kiến với Đế Thích mà còn biết rõ vì sao Đế Thích thành Đế Thích. Phật nói, trong một đời trước, Đế Thích vốn là thanh niên Magha, người làng Macala. Magha cùng ba mươi hai người bạn làm hết lòng hết sức những việc công ích vào thời ấy ; đắp đường, bắc cầu, làm nhà dưỡng lão, làm ấu trĩ viên, v/v. Họ lại kính giữ bảy mục đạo đức sau đây : hiếu dưỡng cha mẹ, tôn kính người lớn, nói năng từ tốn, không nói sau lưng, khảng khái rộng lượng, không nói dối, không nổi giận. Do chuyên chú làm những việc công ích và giữ đạo đức như vậy mà Magha và ba mươi hai người bạn tái sinh làm chúa trời Đế Thích và ba mươi hai hầu vương của Đao lợi thiên.

2/8
Truyện tích của Pc 31
Đốn ngộ khi thấy lửa lớn

Một vị Tỷ kheo nghe Phật nói những đề mục chỉ quán rồi vào rừng nỗ lực chỉ quán theo. Nhưng thấy tiến bộ rất ít. Ông thất vọng, về hầu Phật để xin chỉ dẫn cho tiến bộ hơn. Trên đường về, ông bỗng thấy lửa lớn cháy bừng bừng. Chạy lên chỗ cao để coi ra sao, đột nhiên ông thấy lửa đốt hết như vầy thì lửa tuệ giác đốt hết giây thắt lớn nhỏ đối với đời sống cũng là như vầy. Ngay lúc ấy Phật biết rõ trạng thái tâm trí của ông, nên phóng một luồng ánh sáng chiếu rọi hình ảnh Ngài trước mắt ông, nói, ông chỉ quán rất chính xác ! Hãy gắng lên tiếp đi ! Bởi vì, như lửa đốt hết, "chánh niệm" hiện diện nơi vị Tỷ kheo cũng vậy, có thể đốt hết mọi thứ giây thắt. Nghe vậy, vị Tỷ kheo chánh niệm liên tục, không lâu chứng ngộ được thánh quả La hán.

2/9
Truyện tích của Pc 32
Cái gì phù hợp nhất với lời Phật ?

Nigamavasi Tissa sinh trưởng lâu năm tại một làng phụ cận quốc đô Xá vệ. Sau khi xuất gia, ông sống rất đơn giản. Khất thực thì ông chỉ về làng mình, bà con bạn bè ai cho chút ít là đủ. Ông tránh dự những lễ hội hiến cúng lớn, dầu là của trưởng giả Cấp cô độc hay của quốc vương Ba tư nặc (Basenadi) nước Kiều tát la (Kosala). Các vị Tỷ kheo khác nói ông chỉ gặp người thân, và bạch với Phật. Phật gọi ông, bảo hãy tự giải thích. Ông bạch, con thường về làng cũ nhưng chỉ để khất thực, khất thực cũng chỉ đủ để khỏi đói, không kể ngon hay dở. Khất thực rồi con về liền. Nghe xong, Phật khen ông trước mặt chư vị Tỷ kheo, và rằng Tỷ

kheo thì nên nhu cầu rất ít. Sự "biết vừa đủ" rất phù hợp với huấn thị của bậc Đại giác.

3. Tâm ý

3/1. Truyện tích các Pc 33 - 34 Hãy chánh niệm mà khống chế tâm ý.... 3/2. Truyện tích của Pc 35 Dữ kiện giúp cho sự tu chứng. 3/3. Truyện tích của Pc 36 Khống chế tâm là đủ 3/4. Truyện tích của Pc 37 "Hãy níu nó lại, kéo nó ra !" 3/5. Truyện tích các Pc 38 - 39 Nông dân đi tu. 3/6. Truyện tích của Pc 40 Sức mạnh của tâm Từ. 3/7. Truyện tích của Pc 41 Phật chăm sóc bịnh 3/8. Truyện tích của Pc 42

277

.277

279

280

281

282

283

Truyện một người chăn bò...................... 3/9. Truyện tích của Pc 43 Biến đổi giới tín........... .. 284 ... 285 3/1
Truyện tích các Pc 33 - 34
Hãy chánh niệm mà khống chế tâm ý

Tỷ kheo Maghiya có một lần khất thực rồi, trên đường trở về tinh xá, thấy một vườn cây. Ông cho là nơi tốt cho việc chỉ quán nên xin phép Phật cho ông đến đó. Phật bảo hãy coi lại. Bởi vì Phật thấy một nơi ưa thích sẽ không giúp ích cho sự chỉ quán. Nhưng rồi Ngài cũng chấp thuận vì Maghiya xin mãi. Ông đến vườn ấy, ngồi dưới gốc cây, chỉ quán trọn ngày mà tâm ý càng rối loạn, nên chiều tối trở về bạch với Phật. Phật nói tâm ý vốn dễ bị kích thích và biến đối. Phải tùy chỗ tùy lúc mà khống chế nó cho thích đáng. Maghiya, với chánh niệm hiện tiền, suy ngẫm huấn dụ của Phật và chứng ngộ liền thánh quả Tu đà hoàn.

3/2.
Truyện tích của Pc 35
Dữ kiện giúp cho sự tu chứng

Có một lần sáu chục vị Tỷ kheo, sau khi nghe những đề mục chỉ quán Phật dạy, cùng đến tu chỉ quán tại một làng dưới chân núi. Mẹ người trưởng làng, bà Matika Mata, hiến cúng thực phẩm cho các vị, lại dựng cho các vị một cái rạp che mưa để các vị có thể ở lại trong mùa mưa. Một hôm bà xin các vị chỉ dạy cách chỉ quán. Các vị dạy bà quán tưởng toàn bộ thành phần của cơ thể, từ đó mà thấy cơ thể không tinh khiết, không cố định, không tự ngã. Bà chỉ quán theo, với sự gắng sức phi thường, nên chứng ngộ đến thánh quả A na hàm trước các vị đã dạy bà, kèm theo bà còn có thần lực phi phàm. Bà dùng "tha tâm thông" biết các vị chưa chứng ngộ thánh quả nào, nhưng ai cũng có tiềm lực chứng ngộ thánh quả A la hán. Họ cần có đủ thực phẩm cần thiết. Bà hiểu cơ thể suy nhược thì không phát huy được năng lực quí báu của tâm ý. Bà nguyện hiến cúng thực phẩm ấy. Do có thực phẩm, có chánh tinh tiến và có chánh niệm, các vị chứng ngộ thánh quả A la hán cả. Qua mùa an cư, các vị về lâm viên Chiến thắng (Jetavana). Bấy giờ Phật cũng tạm dừng chân ở đó. Các vị bạch Ngài về thành quả tu chứng, về nữ sĩ Matika Mata, về sự ngoại hộ của nữ sĩ.

Một vị Tỷ kheo khác, nghe việc làm của nữ sĩ Matika Mata, nên xin Phật dạy cho đề mục chỉ quán rồi đi đến làng của bà. Bà cũng hiến cúng đủ cả. Một hôm vị Tỷ kheo hỏi bà sự biết được tâm ý người khác, bà thưa gián tiếp, rằng người ta cử động ra sao thì tâm ý cũng vậy. Ông nghĩ, nếu mình cũng nghĩ quấy như ai và bà biết thì chắc chắn khinh thường. Ông e nghại nên trở về thưa Phật. Phật bảo hãy chú ý vào đề tài chỉ quán thì khống chế được tâm ý! Hãy cứ đến làng của nữ sĩ ! Khi ông đến, nữ sĩ vẫn hiến cúng như cũ, giúp ông dắt mà cột tâm ý vào chỉ quán. Không bao ngày, ông đã tẩy sạch tâm ý, chứng ngộ thánh quả A la hán.

3/3.
Truyện tích của Pc 36
Khống chế tâm là đủ

Quốc đô Xá vệ có một thanh niên con một chuyên viên ngân hàng. Cậu hướng về vị Tỷ kheo khất thực nhà cậu mà xin dạy cho làm sao để cởi mở khổ nạn của đời sống. Vị ấy nói nên chia tiền của ra ba phần : một phần đầu tư sinh lợi, một phần chi dùng trong nhà, một phần làm việc từ thiện. Cậu làm theo rồi xin dạy cho bước nữa. Vị ấy nói thứ nhất qui y tam bảo tuân giữ ngũ giới, thứ hai tuân giữ thập giới, thứ ba xuất gia tu học. Cậu làm theo nên cuối cùng đi xuất gia. Xuất gia rồi một vị thầy dạy luận học, vị khác dạy giới học. Cậu thấy cái phải học nhiều quá, giới luật đã nhiều lại nghiêm, tự do mất cả. Cậu cho đời sống thế gian hợp với cậu hơn. Vì tâm trạng như vậy mà cậu trở nên hoài nghi, bất mãn, phiền muộn, xao lãng, cơ thể ngày càng suy nhược. Phật biết tình trạng này, bảo cậu hãy khống chế tâm ý. Khống chế tâm ý thì không có gì phải quan tâm nữa. Con cố gắng mà canh chừng ý nghĩ của con.

3/4.
Truyện tích của Pc 37
"Hãy níu nó lại, kéo nó ra !"

Hai cậu cháu cùng xuất gia. Ngày nọ có người hiến cho người cháu hai xấp vải. Người cháu hiến lại cho người cậu một xấp nhưng ông từ chối. Người cháu buồn lòng và, khi đang quạt cho cậu, nảy ra ý nghĩ rời bỏ đời sống tăng sĩ. Rồi, theo dòng tư tưởng, người cháu mơ sẽ bán xấp vải, lấy tiền mua một con dê cái. Thầy sẽ có vợ và có con. Thầy sẽ dắt vợ con đến chùa lạy cậu. Trên đường đến chùa, người vợ vô ý làm chết con. Thầy nổi giận, đánh vợ. Vừa quạt vừa mơ như vậy, thầy quơ cây quạt nhằm cậu. Người cậu đọc được tư tưởng của cháu, dẫn cháu trở lại thực tế. Người cháu xấu hổ, buông quạt bỏ chạy. Người cậu chụp lại, đem đến hầu Phật. Phật nói tâm rất mông lung, chuyện xa mấy nó cũng nghĩ đến. Phải từ trong những tư tưởng mông lung ấy mà níu nó lại, kéo nó ra, là giải thoát bước đầu vững chắc đó.

3/5.
Truyện tích các Pc 38 - 39
Nông dân đi tu

Một nông dân xuất gia vì nghĩ đời sống ở chùa sẽ dễ dàng hơn. Sau đó, sáu lần anh hoàn tục và sáu lần xuất gia lại. Ngày nọ, khi thấy một thiếu phụ lâm bồn phải chịu đau đớn vô cùng, anh nông dân thực sự nhàm chán thế tục. Trên đường đến chùa, anh vừa đi vừa chỉ quán "vô thường", "đau khổ", và chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Anh xin xuất gia lại với các vị Tỷ kheo không mấy hoan hỷ chấp nhận một người đã nhiều lần ra về rồi trở lại. Sau cùng, anh chứng ngộ thánh quả A la hán khá sớm, với sự kiên định, cố gắng vượt bậc. Các vị Tỷ kheo không tin, bạch hỏi đức Phật. Ngài mô tả hai trạng thái tâm ý của anh, trước và sau khi thể hiện Niết bàn.

3/6.
Truyện tích của Pc 40
Sức mạnh của tâm Từ

Một nhóm Tỷ kheo chỉ quán trong rừng, bị những thần linh ở trên cây coi như bị quấy rối nên quấy rối lại. Các vị trở về thỉnh giáo với Phật. Ngài dạy hãy đọc tụng bài kinh nói về tâm Từ (Metta sutta), trải rộng tâm ấy đến khắp sinh linh nơi cánh rừng. Các vị làm theo, làm cho thần linh lập tức được tâm Từ tác động, biến thành thiện thần, hộ trì cho các vị Tỷ kheo. Cánh rừng trở nên yên vui. Các vị Tỷ kheo chỉ quán thực tướng "vô thường" của bản thân, tuệ giác tăng trưởng. Phật biết rõ trạng thái tâm ý của các vị, xuất hiện và ấn chứng cho.

3/7.
Truyện tích của Pc 41
Phật chăm sóc bịnh

Tỷ kheo Putigatta Tissa được Phật chỉ cho đề mục chỉ quán rồi cố sức chỉ quán theo. Nhưng ông phát bịnh. Thân ông đầy ghẻ nhỏ rồi thành ghẻ lớn. Ghẻ lở ra, máu mủ vấy thấm cả ca sa. Cả người tanh hôi hết sức. Cái tên Putigatta Tissa là vì đó. Không ai chăm sóc nổi cho ông. Phật biết tình trạng bi thảm của ông, lại biết ông sẽ chứng ngộ thánh quả A la hán. Đích thân nấu một nồi nước nóng, Ngài vào phòng dìu đỡ ông dậy, dựa vào thành giường. Bấy giờ các vị Tỷ kheo kéo đến. Cùng các vị này, Phật dìu ông ra ngoài tắm rửa cho, lại giặt phơi ca sa, chùi giường, quét phòng, cùng lúc nấu cháo và giúp ông ăn. Trong lúc thân tâm ông sáng lên, níu buộc sự nhớ nghĩ lại trước mắt, thì Phật đứng chỗ ông thấy được, nói sự sống mất đi thì thân này là cái cây gỗ mục bị vất bỏ. Ông lắng nghe, [lại chăm chăm nhìn Phật từ đầu đến cuối, Phật giáo Hoa văn ghi như thế], đột nhiên chứng ngộ thánh quả A la hán. Sau đó không lâu, ông nhập diệt. Có vị Tỷ kheo hỏi Phật, vì sao Putigatta Tissa bịnh khổ đến như vậy? Phật nói có một kẻ làm nghề bắt chim mà rất tàn độc, bắt được con nào vặn gãy cánh và chân con đó. Kẻ đó là đời trước của Putigatta Tissa. Phật lại nói, Tỷ kheo, các vị xuất gia rồi thì phải chăm sóc cho nhau, nếu không thì còn nhờ ai ? Các vị nhớ lấy, chăm sóc cho bịnh nhân thì cũng như chăm sóc cho Như lai.

3/8.
Truyện tích của Pc 42
Truyện một người chăn bò

Nanda chăn bò thuê cho một phú ông. Tuy chăn thuê nhưng anh biết cất tiền. Lại có dịp thì đến nhà phú ông, do đó mà có lúc thấy Phật nghe Pháp. Rồi cũng mời Phật đến nhà mình để hiến cúng. Phật biết chưa đúng lúc nên chưa nhận lời. Sau đó chính Phật, với sự tháp tùng của chư vị Tỷ kheo, tự đến nhà Nanda. Phật biết cơ hội tốt cho anh đã đến. Liên tiếp vài ngày, Phật và chư vị Tỷ kheo tiếp nhận sự hiến cúng rất tôn kính của anh. Ngày chót, anh chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn, ngay sau khi Phật thuyết pháp dứt lời. Khi Phật và chư vị Tỷ kheo ra về, anh đích thân cầm bát ứng khí của Phật tiễn Ngài một đoạn. Mới lạy Phật mà quay về thì bị bắn chết bởi một tên thợ săn vốn là kẻ thù lâu ngày của anh. Vị Tỷ kheo đi sau, thấy vậy, đến bạch Phật, và nói rằng nếu Phật không đến nhà anh, anh không tiền Phật, thì có đâu ra nông nỗi ấy. Phật nói, Như lai đến hay không, Nanda vẫn chết như vậy. Chết như vậy là do tâm của anh và kẻ thù của anh vốn hướng theo điều ác mà thù nhau. Như lai đến là để đúng lúc giúp cho anh tỉnh ngộ, cái tâm không tiếp tục hướng theo điều ác mà thù nhau nữa. "Tâm mà hướng theo điều ác" thì trở thành kẻ thù nguy hiểm nhất cho chính mình.

3/9.
Truyện tích của Pc 43
Biến đối giới tính

Soreyya là một phú ông trẻ. Một hôm cùng ông bạn cũng là một phú ông trẻ, đi tắm. Bấy giờ cũng là lúc tôn giả Đại ca chiên diên (Mahakac-cayana) chỉnh lại ca sa để đi khất thực. Ông liếc thấy nước da màu vàng của tôn giả thì "ước gì vị này là vợ ta, hoặc vợ ta có nước da như vị này" ! Không ngờ, một cách rất thần bí, ông biến đổi giới tính ngay lúc ấy. Hết sức xấu hổ, ông quyết định trốn đến Taxila. Ông bạn cùng đi tắm tìm mà không thấy ông.

Một người cùng đi một xe với cô Soreyya, mà bấy giờ không còn là ông Soreyya nữa, nói chuyện cô với một phú ông cùng cỡ tuổi với cô. Phú ông thấy cô quá đẹp nên kết hôn với nhau, sinh được hai trai. Khi còn là ông Soreyya thì có hai gái. Một hôm ông bạn nói trên đến Taxila, cô gặp được, hỏi han mọi tin tức rồi nói thật về mình. Ông bạn ấy khuyên cô hãy tìm tôn giả Đại ca chiên diên và sám hối. Cô làm theo. Mời tôn giả về nhà hiến cúng rồi, cô phục xuống mà lạy, và bạch thật mọi chuyện, cầu xin tôn giả tha thứ. "Hãy đứng dậy ! Tôi hoan hỷ tha thứ tất cả", tôn giả vừa nói xong thì tức khắc Soreyya biến đổi thành nam tính. Người chồng kinh ngạc và thích thú, nói với Soreyya, "ông bạn, bây giờ xin mời ông cứ ở đây ; hai bé trai vẫn là con của ông và của tôi". Nhưng ông Soreyya, mà bây giờ không còn là cô Soreyya nữa, nói, bản thân tôi, và chỉ đời này thôi, mà đàn ông rồi đàn bà, đàn bà lại đàn ông, cha của con gái mà mẹ của con trai, biến ảo như vậy tiếp tục làm gì. Tôi xin xuất gia theo tôn giả Đại ca chiên diên, kể từ ngày nay. Tôn giả chấp thuận, thế độ cho ông làm Tỷ kheo, nỗ lực tu tập, và theo tôn giả đến yến kiến Phật ở lâm viên Cấp cô độc. Sau đó, bị hỏi hoài thích hai con gái hay hai con trai, ý nói thích làm đàn ông hay làm đàn bà, ông thấy rất phiền nên xin phép tu hành đơn độc, tinh tiến chỉ quán về sự vô thường của thân thể nên mau chóng chứng ngộ thánh quả A la hán, và kỳ lạ là có đủ tuệ giác và thần lực phi phàm. Ai hỏi như cũ, rằng thích gì, thì ông trả lời "tâm tôi không lưu luyến gì nữa hết". Chư vị Tỷ kheo có người vẫn hoài nghi thì Phật nói đúng, Soreyya trọn vẹn hướng tâm về chánh hạnh rồi. Tâm hướng về chánh hạnh thì cho ta sự yên vui mà không người cha nào hay bà mẹ nào đem lại được cho ta.

4. Hoa hương

4/1. Truyện tích các Pc 44 - 45

Hãy xét biết bản thân đã …… 290

4/2. Truyện tích của Pc 46

Thật là biết chỉ quán về thân …… 290

4/3. Truyện tích của Pc 47

Một sự rửa hận hết nhân tính …… 291

4/4. Truyện tích của Pc 48

Thật là có phước …… 293

4/5. Truyện tích của Pc 49

Từ một sự hý lộng …… 294

4/6. Truyện tích của Pc 50

Đừng lý gì đến sự thóa mạ …… 296

4/7. Truyện tích các Pc 51 - 52

Hoa đẹp - lời hay …… 297

4/8. Truyện tích của Pc 53

Về bà Lộc mẫu Tỳ xá khư …… 298

4/9. Truyện tích các Pc 54 - 55

Hương của hoa nào không bị gió cản ? …… 300

4/10. Truyện tích của Pc 56

Đế thích hiến cúng tôn giả Đại ca diếp …… 301

4/11. Truyện tích của Pc 57

Dùng cái đau bởi lưỡi dao để quan sát cái khổ …… 302

4/12. Truyện tích các Pc 58 - 59

Thứ coi.. 298 …… 303

4/1
Truyện tích các Pc 44 - 45
Hãy xét biết bản thân đã

Một nhóm Tỷ kheo nhân một hành trình nhỏ mà bàn cãi với nhau về thể tích của địa cầu, về hình thế và địa chất, v/v. Phật đến thăm, bảo, bàn cãi cái ở ngoài làm gì ! Hãy xét biết bản thân đã ! Gắng mà xét biết hàm ý gì trong bản thân ấy ! Thấu triệt bản thân thì thấu triệt thế giới loài người, thế giới tốt hơn hay thế giới tệ hơn. Lại từ sự thấu triệt bản thân mà biết quán triệt giáo huấn của Như lai, tựa như chuyên viên góp nhặt hoa mà làm vòng hoa. Nhóm Tỷ kheo nghe Phật dạy, chánh niệm mà chỉ quán theo, kết cục ai cũng tẩy sạch tâm ý mà chứng ngộ thánh quả.

4/2.
Truyện tích của Pc 46
Thật là biết chỉ quán về thân

Một vị Tỷ kheo tinh tiến chỉ quán trong rừng sâu mà thấy tâm đắc quá ít, nên về lâm viên Cấp cô độc xin Phật chỉ dạy. Trên đường đi, ông thấy ảo ảnh trên biển mà nghĩ thân mình cũng là ảo ảnh, không có gì là bản ngã cả. Vừa đi vừa chỉ quán như vậy thì đến bờ sông Aciravati. Tắm rửa rồi ông ngồi nghỉ dưới cây lớn, thấy bọt nước thì chỉ quán tiếp về bản thân : nó cũng như thế, không có gì là trường cửu. Phật ở lâm viên Cấp cô độc mà biết trạng thái tâm ý của ông. Ngài phóng một luồng ánh sáng rọi hình ảnh của Ngài ở trước mặt ông mà nói, Tỷ kheo, ông chỉ quán rất chính xác ! Cố gắng tiếp đi ! Thân vô thường như bọt nước, vô ngã như ảo ảnh, chỉ quán như vậy rất tốt. Vị Tỷ kheo nghe như vậy liền chứng ngộ thánh quả A la hán.

4/3.
Truyện tích của Pc 47
Một sự rửa hận hết nhân tính

Ba tư nặc vương (Pasenadi) nước Kiều tát la (Kosala) muốn kết thân với dòng họ Thích ca (Sakya) nên phái sứ thần đến hoàng thành Ca tì la vệ (Kapilavatthu), xin kết hôn với một vị công chúa của dòng họ này. Các vương tử của dòng họ này không muốn xúc phạm Ba tư nặc vương nên nhận lời của ông, nhưng thay vì một vị công chúa thì là một thiếu nữ tuyệt đẹp được gả cho ông. Thiếu nữ này là con của ông Ma ha nam (Mahanama) cùng một nữ tỳ sinh ra. Ba tư nặc vương không biết sự thật, lập thiếu nữ ấy làm vương phi, sinh ra vương tử Lưu ly (Virudabha). Năm mười sáu tuổi, Lưu ly được phái về thăm họ ngoại và ông ngoại Ma ha nam, thăm các vương tử dòng họ Thích ca. Lưu ly được tiếp đãi tương đối tử tế, nhưng các vương tử đều tránh đến một làng khác để khỏi đón tiếp Lưu ly. Qua mấy ngày sau, một người phụ đạo Lưu ly, vốn là kẻ ngoại đạo ganh ghét Phật, được Lưu ly bảo đi trước, Lưu ly cũng xin chào để về. Nhưng vừa nhổm dậy đi khỏi chỗ ngồi thì một nữ tỳ được bảo lấy sữa lau rửa chỗ ấy. Nữ tỳ này vừa làm vừa càu nhàu, "thằng con của con mẹ nữ tỳ đã ngồi đây". Tên phụ đạo nói trên, Lưu ly bảo đi trước mà chưa đi, rình nghe lén được lời càu nhàu ấy, tức khắc báo cho Lưu ly, rằng vương phi Vesabha Kattiya vốn là con gái của một nữ tỳ. Lưu ly nghe sự thật ấy căm phẫn hết sức, tên phụ đạo lại đổ dầu thêm lửa, nên thề có ngày diệt dòng họ Thích ca. Về sau, khi làm vua, tên phụ đạo nhắc nhở lời thề ấy, lại nói khích cho Lưu ly tức thêm, nên nó phát động quân đội tấn công dòng họ Thích ca. Trừ ông ngoại Ma ha nam và một số gần ông, nó cuồng sát cả, bời vì dòng họ Thích ca quyết định từ trước là không kháng cự, mặc dầu sức mạnh thừa có ở phía họ. Cuồng sát rồi, Lưu ly cùng quân đội trở về, giữa đường dừng nghỉ bên bờ sông Aciravatti. Đột nhiên mưa gió cuồng bạo, nước sông tràn lên như hàng vạn ngựa phi, quét sạch quân đội và Lưu ly xuống sông, tuôn ào ra biến cả. Bi thảm cho phía dòng họ Thích ca là do sự cuồng sát phi lý từ đời trước mà dẫn ra sự kỳ thị phi lý và sự chịu chết phi lý trong đời này. Bi thảm cho phía Lưu ly thì do sự cuồng nộ phi lý mà chết vì sự cuồng nộ của thiên nhiên. Bao nhiêu phi lý như vậy là biểu hiện của sự cố chấp mà, như cơn bão lụt, nó cuốn phăng con người đang mù quáng.

4/4.
Truyện tích của Pc 48
Thật là có phước

Pati Pujika Kumari là nữ Phật tử ở quốc đô Xá vệ. Mười sáu tuổi đã kết hôn, sinh bốn con trai. Người rất đức hạnh. Hoan hỷ hiến cúng người tu hành những thực phẩm và vật dụng. Thường đến tinh xá lau quét phòng ốc, lấy nước đầy đồ chứa, làm bao việc vặt. Lại tự biết đời trước mình là một trong hàng vợ con của chúa Đao lợi thiên ; nhớ rõ mình là một trong số người cùng lúc đến hoa viên hái hoa thì cô tái sinh nhân gian. Bởi thế mà mỗi khi hiến cúng Tỷ kheo hay làm công đức gì cô cũng khát vọng tái sinh Đao lợi thiên như cũ. Thế rồi một hôm cô phát bệnh, chết, và đúng như khát vọng của cô, cô tái sinh Đao lợi thiên, làm vợ Đế thích như cũ. Một ngày ở Đao lợi thiên là một trăm năm ở nhân gian, nên khi cô tái sinh ở đó thì chúa Đao lợi thiên và đồng bạn của cô vẫn còn du ngoạn hoa viên. Họ không để ý sự vắng mặt của cô, nên khi cô trở lại họ mới biết. Chúa Đao lợi thiên hỏi, cô nói cho ông biết hết mọi sự. Bấy giờ chư vị Tỷ kheo cũng bạch Phật sự từ trần của cô. Ngài nói, mạng sống quá ngắn, quá tạm bợ ; con người chưa thỏa mãn dục lạc giác quan thì tử thần đã cướp đoạt mạng sống của họ.

4/5.
Truyện tích của Pc 49
Từ một sự hý lộng ...

Trong thôn Sakkara, phụ cận hoàng thành Vương xá, có một phú ông keo kiết. Tên ông là Kosiya. Một hôm ông cùng vợ nướng bánh. Sợ người biết, họ kín đáo làm trong phòng trên tầng chót. Sáng sớm hôm ấy, Phật biết vợ chồng ông có thể chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Ngài bảo tôn giả Mục liên hãy đến nhà ông, dặn phải đưa vợ chồng ông cùng về tinh xá trước bữa trưa. Tôn giả dùng thần lực, trong nháy mắt đã có mặt, đứng ngoài cửa. Ông mời tôn giả đi đi. Tôn giả làm ngơ. Ông phải gọi vợ, bảo đem một cái bánh nhỏ nhất cho ổng để ổng đi cho rồi. Vợ ông lấy một cái bánh nhỏ nhưng nó lớn lên đầy bàn nướng. Ông cho vợ ông lấy lầm bánh lớn. Đích thân lấy bánh nhỏ, ông đặt trên bàn nướng, bánh ấy cũng lớn lên. Làm mãi mà như nhau mãi, ông không làm sao có được bánh nhỏ. Cuối cùng, ông bảo vợ lấy đại một cái trong giỏ để đưa cho tôn giả, không dè bà đưa tay lấy thì tất cả bánh dính vào nhau, tách không ra. Đến nước này ông đành chép miệng, bưng cả giỏ bánh giao cho tôn giả. Tôn giả nói cho vợ chồng ông hiểu huấn dụ của Phật về sự san sẻ. Lại nói Phật và chư vị Tỷ kheo đang chờ ông bà tại lâm viên Cấp cô độc. Vợ chồng ông mang giỏ bánh đi theo tôn giả đến hầu Phật, đem bánh hiến lên. Và sau đó, qua lời Phật nói về sự san sẻ, họ thế hội được Pháp. Phật khen tôn giả Mục liên làm cho người phát dậy tín tâm mà không thương tổn gì cả.

4/6.
Truyện tích của Pc 50
Đừng lý gì đến sự thóa mạ...

Quốc đô Xá vệ có một nữ sĩ giàu lớn, tín đồ của Pathika, thuộc giáo phái khổ hạnh Lõa thể. Nữ sĩ tin tưởng nồng hậu, lo cho Pathika như con. Nữ sĩ có nhiều bạn bè và toàn thể là Phật tử. Họ thường đến thăm Phật, nghe Pháp, và khi về thì ca tụng hết lòng. Nghe họ ca tụng, nữ sĩ cũng muốn đến thăm Ngài.Nhưng lần nào cũng bị Pathika cản trở. Không thể đích thân đi được, nữ sĩ bảo con trai đi mời Phật về nhà để hiến cúng. Nữ sĩ chuẩn bị chân thành. Và sau khi hiến cúng, nữ sĩ nghe Phật nói đến sự tán đồng việc thiện. Lần đầu được nghe tiếng nói của Phật, nói đến sự tuyệt diệu của Pháp, nữ sĩ bất giác thốt lên "Ngài nói hay quá, hay quá". Đằng sau bức vách, Pathika nghe vậy, nghĩ nó không còn là tín đồ của ta nữa ! Pathika phẫn nộ, chạy vào gian nhà chính mà Phật đang ngồi, lăng mạ Phật, lăng mạ nữ sĩ. Vừa lăng mạ vừa bỏ đi. Việc xảy ra khiến nữ sĩ rất xấu hổ, không lòng nào mà nghe Pháp được nữa. Phật nói, đừng lý gì đến sự lăng mạ ! Hãy chánh niệm mà tự xét việc mình làm coi phải hay trái ! Lời này đem lại cho nữ sĩ thánh quả Tu đà hoàn.

4/7.
Truyện tích các Pc 51 - 52
Hoa đẹp - lời hay

Chattapani là Phật tử quốc đô Xá vệ, đã chứng ngộ thánh quả Tư đà hàm. Có một lần, khi ông đến lâm viên Cấp cô độc, đang nghe Phật thuyết Pháp thì vua Ba tư nặc (Pesenadi) đến bất thần. Ông không đứng dậy, vì sợ bị hiếu lầm trọng vua chứ không phải trọng Phật. Vua cho là xúc phạm nên nối giận. Phật biết. Ngài tán dương đức hạnh của Chattapani, lại cho vua hay ông am hiểu kinh tạng. Vua vui vẻ, có ấn tượng rất tốt về ông. Sau này, vua có dịp gặp ông nữa, mời ông truyền giảng về Pháp cho hai hoàng hậu Mallika và Vasabha Khattiya. Ông từ chối, đề nghị vua xin Phật phái cho một vị Tỷ kheo. Phật chỉ định tôn giả A nan. Không bao lâu, Phật hỏi sự tiến bộ của hai bà, tôn giả bạch, bà Mallika thì chuyên chú tu học, bà Vasabha Khattiya thì không. Phật nói, chỉ sự chuyên chú tu học thì Pháp ngôn mới đem lại Pháp ích ; trái lại, Pháp ngôn trở nên vô ích đối với người không chuyên chú tu học.

4/8.
Truyện tích của Pc 53
Về bà Lộc mẫu Tỳ xá khư

Tỳ xá khư (Visakha) nguyên là ái nữ của một đại phú ông. Lúc còn nhỏ, bà được ông nội, Mendaka, một trong năm người nhiều tiền nhất nước, hay dẫn đi theo nghe Phật thuyết Pháp và đã chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Lớn lên, bà kết hôn với con một phú ông khác, ông Magara. Một hôm cha chồng đang ăn thì có một vị Tỷ kheo đến khất thực trước cửa. Ông hoàn toàn không lý đến. Thấy vậy, bà bạch vị Tỷ kheo, "xin tôn giả tha thứ; cha chồng con chỉ ăn đồ cũ". Migara, cha chồng bà, nghe nói, giận lắm, đuổi bà ra khỏi nhà. Bà không chịu, xin mời các vị trọng tài phân xử. Migara cáo buộc, "tôi ăn bằng chén vàng mà nó bảo tôi ăn đồ cũ ! Nó phạm thượng ! Tôi phải đuổi nó !" Bà biện minh, khi tôi thấy cha chồng tôi hoàn toàn không lý đến vị Tỷ kheo khất thực trước cửa thì nghĩ đời này ông có phước đức gì, chỉ hưởng phước báo đời trước mà thôi. Như vậy là ăn đồ cũ. Nên tôi đã nói như vậy. Tôi có nói gì sai đâu ? Bà được xác nhận vô tội. Bà thưa, bản thân là một Phật tử thì tôi không cách gì mà ở lại được trong một gia đình không biết đón tiếp một vị Tỷ kheo. Như vậy nếu tôi không được mời các vị Tỷ kheo đến nhà để hiến cúng, nếu tôi không được làm mọi sự san sẻ, thì từ nay tôi xin đi khỏi gia đình này. Migara, cha chồng bà, không thể phản biện nên chấp thuận mọi yêu cầu của bà. Qua hôm sau, bà cung thỉnh Phật và chư vị Tỷ kheo đến nhà để hiến cúng. Bà mời cha chồng ra cùng hiến cúng với bà, nhưng ông từ chối. Hiến cúng rồi, bà lại mời ông ra để cùng nghe Phật huấn dụ. Ông thấy không thể từ chối được nữa, nhưng vị thầy giáo phái Khổ hạnh của ông không cho ông ra. Ông đành ở sau màn mà nghe Phật thuyết Pháp. Nghe xong, thiện căn ông thuần thục, ông chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn ngay nơi chỗ đang đứng nghe Pháp. Ông cực kỳ đội ơn Phật. Và rất cảm kích ơn bà. Ông xác nhận bà như mẹ ông. Từ đó, ai cũng gọi bà là Lộc mẫu (có nghĩa là "mẹ của nai", vì Migara, tên của ông, có nghĩa là nai).

Thế rồi bà thực hiện tâm nguyện mà bà tha thiết nhất : kiến thiết một giảng đường hùng tráng để hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng. Tặng phẩm vô giá mà cha bà, ông Dhananjaya, tặng lúc kết hôn, bà đem dùng vào việc này. Giảng đường mang tên Lộc mẫu. Tâm nguyện hoàn mãn, bà họp cả nhà, đến đi vòng quanh giảng đường, tụng lên, hát lên, những chỉnh cú về Pháp, đến nỗi một số Tỷ kheo tưởng bà trở nên bất thường. Phật nói, chỉ là bà mừng vì hoàn thành việc thiện mà bà khao khát. Phật lại nói, con người là một đống hoa, chuyên viên khéo thì có thể từ đống hoa ấy mà làm ra nhiều tràng hoa.

4/9.
Truyện tích các Pc 54 - 55
Hương của hoa nào không bị gió cản ?

Một hôm, về chiều, tôn giả A nan ngồi một mình, nghĩ đến một việc, rằng hương thơm của cỏ, cây, hoa, rễ, xưa nay đều bay theo chiều gió. Không có hương thơm nào bay ngược chiều gió được. Như vậy, thật ra có hay không có hương thơm nào có thể bay theo chiều gió, lại có thể bay ngược chiều gió ? Thật ra có hay không có hương thơm nào bay ra khắp cả, mà khắp cả rất xa? Tôn giả đem hỏi, Phật nói có. Ai qui y Phật Pháp Tăng, tuân giữ năm giới, hoan hỷ san sẻ của cải, thì người này thật có đức hạnh. Đức hạnh này ai cũng ca tụng. Các vị Tỷ kheo, Tịnh hạnh và cư sĩ, bất cứ ở đâu, cũng ca tụng hết lời.

4/10.
Truyện tích của Pc 56
Đế thích hiến cúng tôn giả
Đại ca diếp Tôn giả Đại ca diếp, sau khi xuất định, đến khất thực trong khu dân nghèo của hoàng thành Vương xá, ý muốn tạo cơ hội cho họ làm phước. Bấy giờ chúa Đao lợi thiên là Đế Thích cũng muốn hiến cúng tôn giả. Ông với vợ xuống hoàng thành Vương xá, hóa trang thành người thợ dệt già và nghèo mà hiến cúng. Tôn giả biết và ông cũng nhận. Ông thưa, con cũng là kẻ đáng thương : con có dịp nào để hiến cúng vị nào đâu ! Ông kính lạy tôn giả và cáo biệt. Bấy giờ Phật ở tinh xá mà thấy hết cử động của vợ chồng Đế Thích. Ngài nói cho các vị Tỷ kheo biết việc ấy. Nhưng có vị nghĩ không ra tại sao Đế Thích biết tôn giả Đại ca diếp xuất định, biết dịp hiến cúng tôn giả. Phật nói đó là do đức hạnh của tôn giả. Bốn phương thiên hạ, kể cả chư thiên, ai cũng biết đức hạnh ấy.

4/11.
Truyện tích của Pc 57
Dùng cái đau bởi lưỡi dao để quan sát cái khổ

Tôn giả Godhika có một lần tu tập chỉ quán ở núi Isigili của nước Ma kiệt đà (Magadha), đúng vào lúc hội nhập thì bịnh bộc phát, phá đám. Mặc kệ, tôn giả cứ tu tập. Và cũng mặc kệ, hễ tôn giả có chút lĩnh hội thì bịnh lại bộc phát. Sau sáu lần như vậy, đến lần thứ bảy, trước mắt tôn giả chỉ có sự chứng ngộ thánh quả A la hán, chết cũng không kể. Tôn giả cứ tiếp tục tu tập, thậm chí quyết định tự sát để lấy cái đau làm chủ đề mà quan sát. Khi đưa dao cắt cổ, tôn giả chú tâm vào cái đau, không sợ hãi, không mất bình tĩnh, tự chủ : sự chứng ngộ đã đến với tôn giả, cái chết cũng đến sau đó. Cái đau cái chết, thì ra, là của thân thể mà, bấy giờ, tôn giả không lệ thuộc vào nó nữa. Có chỗ chép rằng tôn giả chứng ngộ thánh quả A la hán rồi, sợ bị thoái thất nên tự sát. Chép và hiểu như vậy là rất sai. Tôn giả Godhika nhập diệt rồi, ma vương Ba tuần (Devaputta) tưởng mình có thể biết ngài tái sinh ở đâu. Nhưng tìm khắp mà không thấy, nên biến hình thành một thiếu niên đến hỏi dò Phật. Phật nói, ma vương, người có hóa trang và tìm hiểu thế nào cũng không thể biết được một vị A la hán sinh ra ở đâu. Trạng huống của vị A la hán, và của vị A la hán sau khi nhập diệt, không phải là điều mà cái biết nhà ma của ngươi có thể thấu đến.

4/12.
Truyện tích các Pc 58 - 59
Thử coi

Trong hoàng thành Xá vệ (Savatthi) có một đôi bạn thân là Sirigutta và Garahadinna mà nên gọi tắt là Siri và Gara. Siri là Phật tử, Gara là tín đồ giáo phái Kỳ na (Nigantha). Giáo phái này bao giờ cũng kỳ thị Phật. Gara thường nói với Siri, "theo Phật có gì hay đâu. Hãy đến với thầy tôi đi". Nghe nói mãi, Siri mới hỏi thầy anh có gì hay, Gara nói không gì không biết, biết hết quá khứ, hiện tại và vị lai, lại biết rành tâm lý của người khác. Siri nghe vậy thì nhờ mời đến nhà anh cho anh hiến cúng. Siri muốn thử coi, nên đào cái hào sâu và dài, bỏ dưới đó toàn là đồ dơ bấn, bắc ván treo lên và đậy lại, ghế bàn đặt lên trên, và trùm lên trên tất cả là một cái rạp trang hoàng tử tế. Khi thầy trò Kỳ na giáo đến, bước lên thì giây đứt, sụp cả xuống hào. Siri nói xin thử coi các vị có thật biết hết hay không, mà thôi. Thầy trò Kỳ na giáo tức giận, la mắng, bỏ về. Dĩ nhiên Gara rất căm tức, không thèm nói chuyện với Siri nữa. Nhưng sau đó Gara vui vẻ trở lại, và một hôm làm như quên hết chuyện cũ, nhờ Siri mời Phật và nhiều đệ tử đến nhà để hiến cúng. Siri nhận lời mời giúp, nhưng bạch Phật rõ sự tiếp đãi của anh đối với thầy trò Kỳ na giáo, và biết đâu đây là sự đáp lễ của Gara, xin Phật xét coi nên nhận lời hay không. Phật biết cả Siri và Gara đều có thể, và đã đến lúc, chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn, nên nhận lời. Thế rồi Gara cũng làm như Siri đã làm, chỉ thay đồ dơ bằng than nóng. Nhưng khi Phật và đệ tử bước lên thì từ dưới hào than nóng phóng lên những đóa hoa sen lớn như bánh xe, Phật và đệ tử mỗi vị đều ngồi trên một đóa hoa ấy. Gara kinh hoảng. Khi hoàn hồn, Gara thích thú, la lên, Siri giúp tôi. Tôi lếu quá. Tôi có chuẩn bị gì đâu. Bây giờ lấy gì để hiến lên các bậc Thánh này đây ? Siri giúp tôi với ! Nhưng cả hai xuống bếp thì nồi niêu chén bát gì cũng đầy thực phẩm. Một lần nữa sự kinh ngạc và khoái thích làm anh thoải mái hoàn toàn. Gara hiến cúng mà vui như mở cờ. Rồi Phật thuyết Pháp, cả hai người cũng thỏa thích, chứng ngộ được thánh quả Tu đà hoàn, cùng nhau góp công góp của vào việc hoằng dương Pháp. Phật nói, chúng sinh mù mờ, nhưng từ trong chúng sinh ấy mà có người chứng ngộ, như thể hoa sen mọc ra từ bùn lầy.