Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trọn bộ)

9. Điều ác

9/1. Truyện tích của Pc 116

Sự hiến cúng của một người nghèo …… 379

9/2. Truyện tích của Pc 117

Khắc phục tính dục …… 380

9/3. Truyện tích của Pc 118

Thiên nữ chiếu cố tôn giả Đại ca diếp …… 381

9/4. Truyện tích các Pc 119-120

Trưởng giả Cấp cô độc với vị thần hộ trì nhà ông …… 382

9/5. Truyện tích của Pc 121

Tỷ kheo mà thiếu ý tứ …… 384

9/6. Truyện tích của Pc 122

Sự hiến cúng của một phú ông …… 385

9/7. Truyện tích của Pc 123

Biết tránh đường đi nguy hiểm …… 386

379 .380 .381

382

384

385

386

9/8. Truyện tích của Pc 124

Toàn gia hiểu rõ Pháp (?) …… 387

9/9. Truyện tích của Pc 125

Kẻ đi săn bị chó săn cắn chết …… 389

9/10. Truyện tích của Pc 126

Nỗi oan của một vị Tỷ kheo …… 391

9/11. Truyện tích của Pc 127

Ác báo thì vô phương trốn thoát …… 393

9/12. Truyện tích của Pc 128

Thiện giác vương chận đường Phật đi …… 395

9/1
Truyện tích của Pc 116
Sự hiến cúng của một người nghèo

Xá vệ có một cặp vợ chồng chỉ có một cái áo, nên hai vợ chồng không bao giờ cùng ra khỏi nhà. Đến với Phật cũng vậy, ngày vợ đi, tối chồng đi. Một bữa chồng nghe Phật thuyết Pháp, lòng tràn niềm vui về Pháp, muốn đem hiến Phật cái áo duy nhất mà anh đang mặc. Nhưng anh biết vợ chồng sẽ không có cái áo nào khác nữa. Anh do dự. Cứ như vậy mà qua mất phần đầu đêm rồi phần giữa đêm. Đến phần sau đêm thì lòng bảo lòng, nếu e ngại thì sẽ qua mất cơ hội làm hết khổ não của cuộc đời. Thế là anh đem cái áo đặt dưới chân Phật, miệng kêu lên, "con thắng con rồi", "con thắng con rồi" ! Bấy giờ Ba tư nặc vương xứ Kiều tát la cũng ngồi trong số người nghe Pháp, nghe kêu như vậy thì bảo người tìm hiểu coi. Khi biết mọi việc, Ba tư nặc vương nói không phải người tầm thường mà làm được việc như vậy. Người này phải được khen thưởng. Một kiện vải, theo lịnh ông, được tặng cho anh chồng nghèo ấy. Thế nhưng anh lại đem hiến Phật luôn. Ba tư nặc vương lại thưởng hai kiện vải, anh cũng hiến cả hai kiện. Cứ như vậy mà lũy tiến. Sau hết Ba tư nặc vương cho anh ba mươi hai kiện, bảo anh đem ba mươi kiện hiến lên đức Phật, còn hai kiện để lại cho anh một, cho vợ anh một. Ba tư nặc vương lại nói với anh chồng nghèo này là anh làm được việc khó làm, nên phải tưởng thưởng cho thích đáng. Ông cho người về hoàng cung mang đến cho anh hai kiện chăn lông thiên nga đắt giá. Anh lại đem hiến Phật một kiện. Ba tư nặc vương, lần sau đến lâm viên Cấp cô độc, thấy kiện chăn ấy thì cao hứng thưởng cho anh lần nữa. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật về cái hiện báo mà anh có ngay, Phật nói, anh ta làm trễ mà đã được như vậy. Vậy nên việc thiện nên làm thì hãy làm liền. Bởi vì có người đã không làm việc thiện mà còn làm việc ác - Làm việc ác vốn rất dễ cho con người.

9/2.
Truyện tích của Pc 117
Khắc phục tính dục

Có một vị Tỷ kheo tên Seyyasaka, sống không thích đời sống xuất gia, lại bị cái tập tính thủ dâm, nhưng không phải là người sẽ không ra gì. Phật biết như vậy, răn ông, không được làm cái việc tách xa sự thanh tịnh như vậy. Nhân trường hợp này, Phật qui định những giới luật cấm những hành vi thỏa mãn sự hưởng lạc của các giác quan. Phật nói những hành vi như vậy cần phải khiển trách, bởi vì những hành vi ấy làm cho con người sản xuất khổ não.

9/3.
Truyện tích của Pc 118
Thiên nữ chiếu cố tôn giả
Đại ca diếp Tôn giả Đại ca diếp tạm trú trong hang động Tất bát la (Pipphali), nhập định đến bảy ngày đêm. Khi xuất định, tôn giả đi khất thực, mong tặng cho ai gặp được đầu tiên cái cơ hội hiến cúng bậc mới xuất định. Thấy một thiếu nữ đang nấu ăn, tôn giả đến, đứng khất thực trước cửa. Thiếu nữ thấy tôn giả thì mừng lắm. Cô tôn kính hiến thực phẩm, thưa, con hy vọng sự hiến cúng khiêm tốn này làm cho con hiểu biết chân lý. Tôn giả nói, chú nguyện cho cô được như vậy. Khi bị rắn độc cắn chết, cô tái sinh làm thiên nữ ở Đao lợi thiên. Cô biết phước báu này là nhờ hiến cúng tôn giả nên rất cảm kích, nguyện tiếp tục làm việc thiện để giữ cho phước báu được liên tục, bằng cách mỗi sáng cô đến tịnh thất của tôn giả quét dọn xung quanh, lấy đầy nước, làm những việc cần thiết, rồi về. Sáng ra, tôn giả thấy vậy nghĩ vị Sa di nào đó giúp cho. Sau đó biết do thiên nữ thì tôn giả khuyên cô đừng đến làm nữa để tránh miệng tiếng. Nghe thế, thiên nữ buồn lắm, khóc mà thưa, xin tôn giả đừng hủy diệt phước báu của con. Phật ở xa mà nghe thấy hết. Với một luồng ánh sáng phát ra, Ngài an ủi thiên nữ, nhưng dạy rằng "việc thiện quan trọng đến mấy đi nữa, Phật tử trẻ phái nữ cũng không nên được khuyến khích phục dịch, dầu ở tịnh thất hay ở tinh xá".

9/4.
Truyện tích các Pc 119-120
Trưởng giả Cấp cô độc với vị thần hộ trì nhà ông

Trưởng giả Cấp cô độc là người hiến Phật khu lâm viên mang tên Cấp cô độc của ông. Ông thích làm lành, ưa san sẻ, và là Phật tử cực kỳ chân thành. Hằng ngày ba buổi ông đến lâm viên Cấp cô độc : buổi sáng đến lạy Phật, vấn an, hiến cúng cháo; buổi trưa hiến cúng thực phẩm thích đáng ; buổi tối hiến cúng thuốc và hoa. Về sau nhà ông suy nhưng vẫn không nghèo khốn. Ông vẫn hiến cúng tiếp tục. Một đêm, vị thần giữ gìn nhà ông làm cho thân mình trở nên thấy được. Vị ấy bảo ông, tôi là thần giữ gìn cho nhà ông. Từ lâu rồi, ông hiến cúng Phật một cách không tính toán. Nhưng nay nhà suy, ông không nên hiến cúng nữa. Ông nên nhìn lại việc nhà một chút. Ông hãy tiếp tục là một phú ông. Nghe nói như vậy, trưởng giả xin vị thần rời bỏ nhà ông. Vị ấy đành ra đi, đến gặp Đế Thích, người thống lĩnh của ông. Đế Thích khuyên nên làm việc tốt đã rồi trở lại xin trưởng giả dung thứ. Đế Thích mách chỉ : có mấy nhà buôn mượn mà chưa trả hàng hóa cho trưởng giả ; tổ tiên trưởng giả chôn cất nhiều của mà nay chuồi xuống đáy biển; có một số kho báu vô chủ hiện còn tại nhiều chỗ. Đi đi, ông thần ! Hãy đem tất cả tài sản ấy lấp đầy nhà trưởng giả. Thế rồi nhà trưởng giả phát đạt như cũ. Vị thần cho trưởng giả hay việc ông làm và xin trưởng giả dung thứ, lại nhờ dẫn đến yết kiến Phật. Phật nói, con người có thể lâu lắm vẫn chưa được hưởng kết quả của việc thiện đã làm, cũng có thể lâu lắm vẫn chưa chịu lấy kết quả của việc ác đã làm ; nhưng kết quả của thiện ác thì sớm muộn gì rồi cũng thành thục.

9/5.
Truyện tích của Pc 121
Tỷ kheo mà thiếu ý tứ

Có một Tỷ kheo mỗi khi đem giường của tinh xá ra dùng, bất kể dài ngắn lớn nhỏ, dùng rồi bỏ đó, mặc cho mưa nắng. Ai trách ông vô ý tứ thì ông vặn lại, tôi không cố ý, với lại có hư hỏng gì đâu. Rồi chứng nào vẫn tật ấy chính là ông. Phật biết, mời ông đến, răn dạy "Tỷ kheo thì không thể cư xử theo cách ấy. Ông chớ coi thường việc ác. Việc ác dầu nhỏ nhặt đến đâu mà thành tập tính thì những việc ác nhỏ nhặt ấy biến thành lầm lỗi trọng đại".

9/6.
Truyện tích của Pc 122
Sự hiến cúng của một phú ông

Hoàng thành Xá vệ có một thanh niên nghe Phật thuyết Pháp rồi rất cảm động, quyết chí làm theo. Trong một buổi thuyết Pháp khác, Phật khuyến cáo rằng, sự san sẻ không nên chỉ làm một mình, mà nên khuyên mời người khác cùng làm. Thanh niên nghe như vậy thì mời Phật và chư vị Tỷ kheo hôm sau đến nhà để hiến cúng. Mời rồi, anh đến khắp các nhà gần anh để vui mừng thông báo và chân thành mời họ cùng chung hiến cúng. Thấy vậy, một phú ông mà anh cũng mời, càm ràm "cái thứ làm tàng ! sao không tự lượng mà hiến cúng một mình, kêu gọi ồn ào làm gì" ! Ông đợi thanh niên mang tô đến mới bỏ cho một ít muối, sữa, dầu, mật. Đem về, thanh niên để riêng ra. Ông bảo người nhà đi theo coi, về cho ông biết như vậy. Ông nghi thanh niên muốn bêu diếu ông "giàu thế mà chỉ cúng có thế. Ông cho người đến rình coi nữa, thấy thanh niên phân đồ của ông ra từng phần nhỏ, rồi trộn vào những cái tô lớn đã có cúng phẩm của mọi người, với ý nghĩ để ông có nhiều phước báu. Người nhà về báo, ông vẫn không hiểu ý của thanh niên. Ông thủ sẵn con dao, đến nhà anh, chỉ đợi anh nói riêng ra đồ cúng của ông là ông giết. Nhưng khi Phật và chư vị Tỷ kheo đến, an tọa cả rồi, anh ra tác bạch : Kính thưa đấng Đáng tôn kính! Việc hiến cúng hôm nay là mọi người chúng con chung nhau. Chúng con kính nghĩ, cúng phẩm nhiều ít không quan trọng, quan trọng là chúng con ai cũng chân thành, sẵn lòng. Con thỉnh cầu đấng Đáng tôn kính chú nguyện cho tất cả mọi người chúng con được phước báu như nhau. Nghe thanh niên tác bạch như vậy, phú ông thấy mình đã lầm quá lắm. Ông nói, anh bạn, hãy tha thứ cho ác ý của tôi. Phật nói với phú ông, "việc thiện nhỏ nhặt đến mấy cũng đừng khinh thường. Thường làm việc thiện nhỏ nhặt thì sẽ thành việc thiện lớn lao".

9/7.
Truyện tích của Pc 123
Biết tránh đường đi nguy hiểm

Maha Dhana là nhà buôn giàu có ở Xá vệ. Một bọn cướp có kế hoạch đánh chiếm của ông, nhưng chưa có cơ hội ra tay. Chúng nghe ông sắp đi với những chiếc xe chở đầy thương phẩm quý giá, lại còn mời một nhóm Tỷ kheo đi cùng. Chúng đi trước, núp chờ. Maha Dhana đi đến bìa rừng chúng núp thì định ngừng lại mấy ngày. Chúng biết như vậy, chuẩn bị ra tay. Nghe được tin này, Maha Dhana quay về. Biết thế, chúng cũng chạy trở lại, núp trên đường về. Một số dân làng thông tin như vậy cho ông. Ông quyết định ở lại mấy ngày trong làng đó. Ông thông báo cho các vị Tỷ kheo biết. Các vị tự về Xá vệ, bạch Phật biết tại sao họ không đi tiếp. Phật nói, Maha Dhana biết đường đi nguy hiểm. Vì tính mạng, con người phải tránh người, tránh việc và tránh vật độc hại. Tỷ kheo có trí cũng vậy, ý thức đời sống là một lộ trình hiểm nghèo, phải nỗ lực mà tinh tiến, không đi theo nẻo ác.

9/8.
Truyện tích của Pc 124
Toàn gia hiểu rõ Pháp (?)

Trong hoàng thành Vương xá có một thiếu nữ con nhà giàu có, thực sự hiểu rõ Pháp (?). Một hôm có một anh thợ săn, Kukkhuta Mitta, tên hắn, đến Vương xá bán thịt thú săn được. Thiếu nữ liếc thấy là yêu say đắm, đi theo, lấy hắn, và đến ở một thôn nhỏ, dần dà sinh đủ bảy đứa con, đã lớn và lập gia đình cả. Sáng sớm một ngày nọ, Phật quan sát thế gian, thấy cả nhà này phải và có thể lĩnh hội Pháp (?). Ngài đi đến cái hầm của tên thợ săn đào và gài bẫy, ở trong rừng. Ngài đến gần, để lại dấu chân ở đó và tiếp theo cả đoạn đường dẫn đến bóng mát của một đại thụ. Ngài ngồi dưới bóng mát ấy. Chốc lát sau, tên thợ săn đi soát hầm, không thấy con thú nào mà lại thấy dấu chân người. Hắn nghĩ có ai đến đây, thả thú mắc bẫy rồi. Lần theo dấu chân, hắn thấy Phật ngồi dưới bóng cây. Hắn cho là Ngài đã thả mồi của hắn. Lửa giận xông lên, hắn lắp cung tên để bắn. Đúng lúc kéo cung thì cả người hắn cứng đờ, hết cách động thủ. Cả bầy con hắn kéo đến, nhận ra người ngồi đó là địch thủ, cùng lấy cung tên để bắn, thì chúng cũng cứng đơ cả người y như cha chúng. Bấy giờ, vợ tên thợ săn, bọn con dâu hắn, chờ không thấy về nên kéo nhau đi tìm. Khi thấy Phật ngồi đó, còn hắn với con hắn giương cung ngắm vào Ngài thì người vợ kinh hoảng, kêu lên, "chớ giết cha tôi". Nghe vợ kêu, hắn nghĩ thì ra người này là cha vợ của mình, bọn con hắn cũng nghĩ người này là ông ngoại, nên lửa giận trong lòng cha con hắn hạ bớt xuống. Vợ hắn lại nói buông cung tên ra, lạy chào cha tôi đi. Phật biết cha con hết còn cái ý muốn giết nữa nên cho chúng được cử động. Chúng buông cung tên, hướng về Phật mà lạy, lại nghe Phật thuyết Pháp, cả nhà đều hiểu được Pháp. Phật về tinh xá, nói chuyện này cho chư vị Tỷ kheo nghe. Chư vị hỏi Phật, bà vợ thợ săn được nói là đã thực sự hiểu Pháp (?) mà lại giúp chồng con đi săn bằng cách ngày nào cũng sắp cung tên bẫy lưới cho chúng, vậy có thể nói không phạm tội sát sinh được sao? Phật nói (?) người chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn (?) thì không sát sinh, nghĩa là không muốn sinh vật bị giết. Vợ thợ săn chỉ theo lịnh chồng mà sắp cung tên bẫy lưới, trong lòng bà ấy không nghĩ giúp chồng sát sinh (?). Tựa như bàn tay không thương tích thì nắm thuốc độc cũng không bị độc hại ! Không có ý sát sinh nên bà ấy không phạm việc ác nào (?).

9/9.
Truyện tích của Pc 125
Kẻ di săn bị chó săn cắn chết

Kola là kẻ đi săn. Buổi sáng một ngày nọ, anh đi săn với đàn chó săn của anh. Giữa đường anh gặp một vị Tỷ kheo đi khất thực, anh cho là điềm không tốt, anh càu nhàu, ngày nay đừng hòng bắt hay giết được con gì. Và quả đúng như vậy. Khi trở về, anh lại gặp vị Tỷ kheo cũng trở về sau khi đi khất thực. Nổi cáu, anh xua chó đuổi cắn. Nhưng vị ấy chạy rất mau, trèo lên trên cây. Chó cắn không thấu, anh dương cung bắn trúng bàn chân của vị ấy. Vị ấy đau quá, không giữ được ca sa. Ca sa vô tình rơi xuống trùm lên cả người của anh. Đàn chó tưởng mồi của chúng rơi xuống, nhào tới cắn xé. Vị Tỷ kheo bẻ được một nhánh cây ném xuống, đàn chó mới biết mồi của chúng đang còn. Đánh hơi kỹ, chúng biết kẻ chúng cắn xé là chủ của chúng. Sợ quá, chúng chạy tán loạn, mất hút. Vị Tỷ kheo trèo xuống, biết anh đi săn chết rồi. Ông không chịu nổi cái ý nghĩ mình có trách nhiệm về cái chết ấy. Chạy mau về tinh xá, ông cầu Phật dạy cho biết nỗi hoài nghi của mình. Phật an ủi, rằng ông không có trách nhiệm gì về cái chết của người đi săn. Ông cũng không phạm gì về giới luật và đạo đức. Người đi săn ác ý muốn hại kẻ không đáng bị hại mới ra nông nỗi. Sự thật chỉ là như vậy.
9/10.
Truyện tích của Pc 126
Nỗi oan của một vị Tỷ kheo

Xá vệ có một người thợ chuyên làm đồ trang sức. Hằng ngày anh hiến cúng cho một Tỷ kheo đã chứng ngộ thánh quả A la hán. Một hôm, người thợ đang xử lý một khối thịt thì quan hầu của Ba tư nặc vương được lịnh vương đem một viên hồng ngọc đến thuê anh làm. Với cái tay đầy máu, anh nắm coi rồi để trên bàn, đi vào rửa tay. Nhà anh có nuôi một con chim lớn, thấy viên hồng ngọc có máu tưởng là miếng thịt, nhảy đến mổ nuốt ngay trước mắt vị Tỷ kheo A la hán. Người thợ trở ra, không thấy viên ngọc, gọi vợ hỏi, vợ nói không cầm đến. Sau khi tra hỏi tìm kiếm, anh hỏi vị Tỷ kheo, ngài cũng nói không cầm đến. Anh thợ đâu có chịu chỉ nghe có thế. Anh cho là ngài lấy chứ ai vào đây. Anh nói với vợ, phải đánh cho ông nhận tội. Người vợ nói, mười hai năm nay ngài là thầy chúng ta. Hồi nào đến giờ ngài có làm gì bậy đâu. Xin đừng phỉ báng ngài. Thà chúng ta chịu vua phạt sao cũng được, đừng phỉ báng bậc tu hành. Anh thợ không nghe. Anh lấy sợi giây trói chặt ngài lại, dùng cây côn đánh rất độc, làm ngài rách đầu chảy máu. Com chim lại tưởng là thịt, lại muốn ăn. Nó nhảy đến bên ngài. Anh thợ đang giận dữ, đá một cái thật mạnh, nó chết ngay tại chỗ. Nó chết rồi, ngài mới bảo, xin coi lại cho kỹ con chim chết thật không. Anh thợ nói rất lỗ mãng, rồi ông cũng phải chết thật như nó. Biết con chim chết thật rồi ngài mới nhẹ nhàng thuật lại những gì mình thấy. Anh thợ nghe vậy, mổ bụng con chim, quả có viên ngọc trong dạ dày của nó. Bấy giờ anh mới thấy mình phạm một lỗi lầm quá lớn. Anh run sợ, khẩn cầu ngài tha thứ, và đừng chấm dứt việc đến khất thực nhà anh. Ngài nói, không lỗi gì ở anh, cũng không lỗi gì ở tôi, mà đây là kết quả của việc làm mà tôi với anh đã làm trong bao kiếp đã qua - đây là món nợ luân hồi. Tôi không oán hận gì anh đâu, dầu chỉ như tơ tóc. Sự thật đây là hậu quả của việc tôi vào trong nhà của anh. Từ nay tôi sẽ không vào nhà ai cả, mà chỉ đứng khất thực trước cửa. Sau đó, trọng thương của vị Tỷ kheo không chữa lành được; con chim tái sinh làm con anh thợ để đòi nợ luân hồi; anh thợ chết thì tái sinh vào địa ngục, dầu rất lâu về sau cũng có ngày tái sinh đường lành nhờ sự hiến cúng vị Tỷ kheo; còn vợ anh tái sinh một nơi của thế giới chư thiên, do lời khuyên chân thành dầu không được nghe theo.

9/11.
Truyện tích của Pc 127
Ác báo thì vô phương trốn thoát

Một nhóm Tỷ kheo đi đến chỗ Phật. Các vị tạm nghỉ tại một làng trên đường đi. Một số dân làng nấu thực phẩm hiến cúng thì có một nhà bị cháy, lửa vùn vụt cao lên. Đúng lúc đó một con quạ đen bay qua, không ngừng hay đổi đà được nên bị lửa đốt, rơi xuống đất mà chết. Các vị Tỷ kheo thấy cái chết như vậy của con quạ thì nghĩ chỉ có Phật mới biết nó vốn làm điều ác gì, nên đi tiếp cho mau để gặp Ngài.

Một nhóm Tỷ kheo khác đi thuyền cũng để đến chỗ Phật. Khi thuyền ra giữa biển thì không đi được nữa. Mọi người trên thuyền rút xăm coi ai là người không cát tường. Rút ba lần liên tiếp đều ra người vợ của chủ thuyền. Ông bảo, mọi người không thể chết vì một nữ nhân không cát tường. Hãy cột bao cát vào cổ mà quặt ra sau lưng của bà ấy rồi ném xuống biển. Tôi không muốn thấy bà ấy nữa ! Thế là bà bị làm như ông bảo, và thuyền lại đi được. Vào bờ rồi các vị Tỷ kheo rời thuyền và đi tiếp. Họ muốn gặp Phật gấp để được biết vợ chủ thuyền làm việc ác gì mà chết như vậy.

Cùng lúc với hai nhóm trên, một nhóm Tỷ kheo thứ ba cũng đi đến Phật. Trên đường đi, một buổi chiều họ vào một tinh xá xin nghỉ lại một đêm. Họ được đưa vào nghỉ trong động núi, và nửa đêm một khối đá rơi xuống ngay cửa động. Sáng sớm, các vị Tỷ kheo trong tinh xá thấy như vậy, vào làng nhờ người giúp sức với họ, nhưng không cách gì đẩy được khối đá, và nhóm Tỷ kheo kia bị kẹt ở trong. Đến ngày thứ bẩy, điều kỳ lạ là khối đá như tự lăn khỏi cửa động, nhóm Tỷ kheo kia mới ra được và đi tiếp. Họ muốn gặp Phật sớm để được biết cái nhân duyên họ bị nhốt xuýt chết trong hang động.

Cả ba nhóm gặp nhau. Họ ni cho nhau biết những việc họ thấy và thân họ chịu. Họ cùng yết kiến Phật, bạch Ngài những việc ấy. Phật nói với nhóm thứ nhất, rằng một nông phu có một con bò rất nhác. Anh ta không làm sao bắt nó làm việc. Nó hết ăn thì ngủ. Thấy hoài như vậy, anh giận lắm, bắt cột cổ lại, đốt chết. Vì việc ác này mà đời này và đã mấy đời quá khứ đều bị chết cháy.

Phật nói với nhóm thứ hai. Rằng một nữ nhân có một con chó. Nữ nhân đi đâu, làm gì, nó theo bén gót. Bị một số thanh niên chế nhạo, nữ nhân tức giận, xấu hổ, giết con chó bằng cách cột bao cát vào cổ mà quật lên trên lưng, đem ném giữa sông, nó phải chết chìm. Do việc ác này mà đời này và mấy đời quá khứ đều bị ném cho chết chìm trong sông, giữa biển.

Phật nói với nhóm thứ ba. Một bầy bảy đứa chăn bò thấy một con thằn lằn chui vào cái bao, chúng chỉ vì nghịch chơi thôi mà cột kín miệng bao rồi bỏ quên. Đến ngày thứ bảy chúng mới nhớ, chạy đến mở bao cho thằn lằn thoát ra. Việc ác này làm cho các người bị nhốt bảy ngày và không có cái ăn.

Một vị Tỷ kheo nghe Phật kế, thốt lên, "làm ác thì trong không gian, giữa dòng nước, trên mặt đất, không có chỗ trốn thoát ác báo cho được". Phật dạy, đúng như vậy, trốn thoát ác báo sao được, trừ ra việc ác được đổi bỏ.

9/12.
Truyện tích của Pc 128
Thiện giác vương chận

đường Phật đi

Thiện giác vương (Suppabuddha) là phụ hoàng của vương tử Đề bà đạt đa (Devadatta) và công chúa Da du đà la (Yasodhara). Có hai lý do khiến ông tức giận đối với Phật. Thứ nhất, thái tử Tất đạt đa (Siddhattha) đã bỏ con gái ông mà thoát ly thế tục. Thứ hai, con trai ông tự cho là đối thủ với Phật. Một hôm, ông biết Phật đi khất thực, nên uống rượu say, chận đường Phật đi. Khi Phật và chư vị Tỷ kheo đi đến thì ông không chịu mở đường mà còn sai người nói với Phật, rằng ông không nhường cho Ngài được, vì Ngài nhỏ tuổi hơn ông nhiều lắm ! Phật đi trở lui. Ông cho người bí mật đi theo, nghe Phật nói gì. Nghe rằng Phật nói với tôn giả A nan, Thiện giác vương vì việc này mà không bao lâu nữa phải nhận lấy kết quả. Nghe báo Phật dự đoán như vậy, ông phòng bị đặc biệt, ra lịnh thị vệ tăng cường canh phòng và cảnh giác. Cốt ý của ông là chứng tỏ Phật nói sai. Ông phòng bị như vậy, Phật biết, và ái ngại cho ông, "dẫu trong đỉnh tháp cao, trong không gian rộng, trong biển cả sâu, trong hang núi kín, không nơi nào mà thoát được ác báo". Bảy ngày sau, khi Thiện giác vương đang ăn, con ngựa ông thương và quí nhất, không biết vì gì mà hý lớn, đá lung tung. Ông nghe tiếng hý kinh hoàng của con ngựa thì quên cả việc chú ý đề phòng đặc biệt, muốn đích thân chăm sóc vỗ về nó. Ông chạy vội ra, trượt chân, rơi theo thang lầu mà chết.

10. Dao gậy

10/1. Truyện tích của Pc 129

Tỷ kheo mà giành nhau …… 400

10/2. Truyện tích của Pc 130

Lại giành nhau …… 400

10/3. Truyện tích các Pc 131-132

Đánh rắn …… 401

10/4. Truyện tích các Pc 133-134

Ảo ảnh con gái …… 402

10/5. Truyện tích của Pc 135

Nguyện ước của người phụ nữ …… 402

10/6. Truyện tích của Pc 136

Một trường hợp làm ác mà chịu khổ kỳ lạ …… 403

10/7. Truyện tích các Pc 137-140 c báo của một vị thần thông bậc nhất …… 404

10/8. Truyện tích của Pc 141

Tỷ kheo giàu …… 406

10/9. Truyện tích của Pc 142

Sự chứng ngộ của một người chiến thắng …… 408

10/10. Truyện tích các Pc 143-144

Tỷ kheo trẻ với chiếc áo rách …… 409

10/11. Truyện tích của Pc 145

Lại nói một sự thành tựu nữa của một Sa di nhỏ tuổi khác …… 410

10/1
Truyện tích của Pc 129
Tỷ kheo mà giành nhau

Một nhóm Tỷ kheo quét rửa một ngôi tháp trong khu lâm viên Cấp cô độc, ý muốn chiếm ngôi tháp ấy. Giữa chừng đang làm, có một nhóm Tỷ kheo khác đến giành, bảo chúng tôi lớn hơn, các người phải kính nhường. Ngôi tháp này thuộc về chúng tôi, không được cản trở. Nhưng nhóm trước kháng cự, đến nỗi hành hung ẩu đả nhau. Nhóm kia không chịu nổi, la lối om sòm. Phật biết như vậy, răn dạy cả hai bên, và qui định những giới luật cấm Tỷ kheo hành hung ẩu đả lẫn nhau.

10/2.
Truyện tích của Pc 130
Lại giành nhau

Do sự giành nhau nói ở Pc 129 trên kia, Phật qui định những giới luật cấm Tỷ kheo hành hung ẩu đả lẫn nhau. Ai cũng phụng hành. Chỉ có hai Tỷ kheo vẫn giành nhau về ngôi tháp. Lần này họ giành nhau bằng sự uy hiếp đe dọa. Nhân đó, Phật lại qui định giới luật cấm Tỷ kheo uy hiếp đe dọa lẫn nhau.

10/3.
Truyện tích các Pc 131-132
Đánh rắn

Phật có lần vào khất thực trong hoàng thành Xá vệ, thấy mấy cháu trẻ dùng dùi đánh con rắn. Phật hỏi tại sao các con đánh nó, các cháu thưa, sợ nó cắn. Phật nói, không muốn kẻ khác hại mình thì mình đừng hại kẻ khác ; hại kẻ khác thì đến đời sau đi nữa cũng không thể hạnh phúc. Các cháu nghe Phật nói như vậy, hiểu ra cái hại của cái tâm không tốt. Các cháu chú ý suy xét lời Phật. Sau này, không bao lâu, các cháu chứng ngộ được thánh quả Tu đà hoàn cả.

10/4.
Truyện tích các Pc 133-134
Áo ảnh con gái

Từ khi xuất gia cho đến bấy giờ, Kunda-ddhana thường có một ảo ảnh con gái theo sát cạnh ông. Chư vị Tỷ kheo khác thấy rõ nhưng ông không cách gì thấy được, do vậy mà hoang mang. Các vị Tỷ kheo nói ảo ảnh con gái theo ông, ông nói ảo ảnh con gái theo các vị ấy. Phật răn ông, sự thật ông không thấy người con gái đi theo các vị kia như ông nói. Nhưng các vị kia lại thấy người con gái đi theo ông. Ông bị ác nghiệp quá khứ mà không biết đó. Quá khứ ông là thiên nhân. Thấy có hai vị Tỷ kheo thân nhau, ông hóa trang thành con gái đi theo một vị, cố ý làm cho họ hiểu lầm lẫn nhau. Chính vì ác nghiệp ấy mà đời này có ảo ảnh con gái theo sát bên ông. Này ông, từ nay sắp đi đừng có cãi cọ. Hãy trầm lặng, tinh tiến mà hướng về Niết bàn.

10/5.
Truyện tích của Pc 135
Nguyện ước của người phụ nữ

Một nhóm nữ sĩ của hoàng thành Xá vệ đến giảng đường Lộc mẫu tu Bát quan trai. Giảng đường này do bà Tỳ xá khư (Visakha) nổi tiếng xây dựng hiến cúng. Hôm ấy bà cũng tu Bát quan trai. Bà hỏi các nữ sĩ tu Bát quan trai mà cầu gì ? Những nữ sĩ đã lớn tuổi nói cầu phước báo chư thiên. Những nữ sĩ tuổi vừa nói cầu hạnh phúc gia đình. Những nữ sĩ mới kết hôn nói cầu con trai đầu lòng. Những nữ sĩ nhỏ tuổi nói cầu người chồng vừa ý. Nghe rồi, bà Tỳ xá khư dẫn họ đến yết kiến Phật, bạch Ngài rõ cả. Phật nói, cái thân năm hợp thể không ngừng sinh ra, già yếu, chết chóc, tiếp tục đời sau. Hễ có sinh ra là có già yếu, và cuối cùng là chết chóc. Thế nhưng con người không biết giải thoát mà lại lưu luyến luân hồi. Do vậy, chỉ có những ai khắc phục dục vọng mới thật hạnh phúc.

10/6.
Truyện tích của Pc 136
Một trường hợp làm ác mà chịu khổ kỳ lạ

Tôn giả Đại mục kiền liên với tôn giả Lakkhana cùng xuống núi, thấy một quỉ đói mặt người thân rắn. Tôn giả Đại mục kiền liên mỉm cười để tỏ ra thấy một sinh vật kỳ dị. Về lâm viên Cấp cô độc, đến trước Phật, tôn giả nói với tôn giả Lakkhana có một con quỉ đói mặt người thân rắn, dài, cả mình ở trong lửa đốt. Phật nói, ngày thành tựu tuệ giác vô thượng Ngài cũng thấy quỉ đói ấy. Thì gian lâu xa trước đây, khi đức Phật Ca diếp còn ở đời, quỉ đói này là tên trộm tàn nhẫn. Mấy lần đốt nhà một phú ông, thậm chí chờ đức Phật Ca diếp đi khất thực, nó đốt cả tinh xá của phú ông hiến dâng cho Ngài. Cái ác nghiệp quỉ quái đó dẫn đến cho nó cái ác báo quỉ quái như vậy mà lại kéo dài. "Người ngu làm ác mà không tự biết về việc ác mình làm ra, thế nhưng không vì vậy mà người ngu thoát được kết quả của việc mình làm".

10/7.
Truyện tích các Pc 137-140
Ác báo của một vị thần thông bậc nhất

Một nhóm ngoại đạo khổ hạnh Nigantha (Ni kiền tử) mưu sát tôn giả Đại mục kiền liên. Chúng nghĩ trừ được tôn giả là tấn công vào tiếng tăm của Phật. Chúng thuê tên trùm giết mướn Kalasila, dân phụ cận hoàng thành Vương xá. Bọn giết mướn do Kalasila cầm đầu bao vây tinh xá của tôn giả đến hai tháng, nhưng tôn giả vận dụng thần thông nên chúng bó tay. Đến tháng thứ ba, bọn này bao vây lại thì đột nhiên tôn giả nhớ đến ác nghiệp đã làm mà trả chưa hết, nên không vận dụng thần thông nữa. Chúng ập vào bắt tôn giả, đánh cực độc. Khi tưởng tôn giả chết hẳn rồi nên đem ném vào đám cỏ rậm. Xong, chúng nghênh ngang bỏ đi. Bấy giờ tôn giả vận dụng định lực mà sống lại, đi đến lâm viên Cấp cô độc để lạy Phật lần chót. Do thương tích quá nặng, tôn giả tự biết nên bạch với Phật tôn giả sắp nhập diệt, Phật yêu cầu tôn giả hãy thuyết Pháp cho chư vị Tỷ kheo đã, bởi vì đây là thuyết Pháp lần chót của tôn giả. Tôn giả vâng lời. Thuyết Pháp rồi, tôn giả hướng về Phật, kính lạy Ngài lần chót, rồi từ biệt mà nhập diệt.

Tin tức tôn giả Đại mục kiền liên chết vì bọn sát nhân lan nhanh như lửa cháy. A xà thế vương (Ajatasattu) hạ lịnh điều tra khẩn cấp, bắt hết hung thủ, xử bằng tử hình đốt cháy. Chư vị Tỷ kheo rất cảm thương, bạch hỏi Phật tại sao một bậc như tôn giả mà chết như vậy. Phật nói, đời sống trong sáng hiện tại của tôn giả thì không thể nào bị chết bất đắc kỳ tử như vậy. Nhưng trong một đời quá khứ, tôn giả đã phạm tội tày trời đối với cha mẹ của mình. Tôn giả vốn là người hiếu thảo, nhưng lấy vợ rồi bị vợ đầu độc tâm linh của tôn giả, đòi hỏi tôn giả phải trừ khử cha mẹ mù lòa của mình. Tôn giả chở cha mẹ vào rừng rậm đánh chết, lại dàn cảnh như là cha mẹ bị trộm cướp tàn sát. Do cái đại ác nghiệp này mà bao kiếp phải chịu đại ác báo. Cho đến đời này, cái thân tối hậu của tôn giả vẫn phải chịu cho hết đại ác báo đó. Hại người vô tội thì ai đi nữa cũng phải chịu đau đớn hơn sự đau đớn mình đã gây ra cho nạn nhân của mình.

10/8.
Truyện tích của Pc 141
Tỷ kheo giàu

Hoàng thành Xá vệ có một phú ông tên Bahu Bhandika. Vợ chết rồi, ông quyết định xuất gia, Trước hết ông cất một tinh xá đủ mọi tiện nghi, sau đó mang vào mọi vật dụng và một khối lượng lớn về thực phẩm. Ông muốn dùng gì thì có nô bộc lo liệu. Thành thử xuất gia mà sống vẫn sang. Một hôm, Tỷ kheo khác thưa Phật về lối sống của ông, ông được Phật dạy, xuất gia thì phải sống đơn giản, sao mang theo nhiều đồ thế ? Nghe vậy, ông phát tức, nói lớn, "Tốt lắm, thưa Ngài ! Ngay bây giờ con xin làm theo lời Ngài dạy". Nói rồi, ông cởi bỏ ca sa, hỏi Phật, sống đơn giản là như thế này, phải không? Trước sự phản ứng vô lễ mà Phật biết trước, lại biết trước làm gương về sự khoan thứ thì hóa độ ông được, nên Ngài nói đời trước làm một ác quỉ mà ông vẫn biết xấu hổ khi làm sai, sao đời này làm Tỷ kheo mà sự xấu hổ mất đâu rồi ? Chỉ một lời có thế mà làm cho ông lấy lại được sự xấu hổ, biết rõ cái sai của mình, phục xuống khẩn thiết xin Phật dung thứ. Phật dạy, "Khỏa thân dầu nửa trên thôi cũng rất sai quấy ! Rời ca sa ra thì còn gì là vị Tỷ kheo giới hạnh? Là Tỷ kheo thì phải bỏ tập tính vô minh" ! Nghe Phật dạy như vậy cho Bahu Bhandika thì các vị Tỷ kheo, và ông ấy, ai cũng tín thọ phụng hành. Nhờ vậy mà những ai hiện diện đều chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn.

10/9.
Truyện tích của Pc 142
Sự chứng ngộ của một người chiến thắng

Dẹp xong một vụ phản loạn tại biên giới, đại thần Santati khải hoàn, Ba tư nặc vương cao hứng, thưởng rất lớn, và cho một vũ nữ. Liên tiếp mấy ngày, Santati đắm say vũ nữ, ăn nhậu thả cửa. Ngày cuối cùng, Santati với vũ nữ đi tắm và chơi ở bãi sông. Khi đi, Santati gặp Phật khất thực, chỉ kịp chào hỏi qua loa. Phật mỉm cười, nói với tôn giả A nan, ông này hôm nay sẽ đi tìm Như lai, nghe Pháp rồi chứng ngộ thánh quả A la hán liền, chứng ngộ rồi nhập diệt liền. Hôm ấy, Santati với vũ nữ vui chơi gần hết ngày. Nàng, mấy ngày qua, nhất là ngày nay, quá vui say, đột nhiên bịnh tim bộc phát, ngã chết. Santati đau đớn, đột biến, chạy tìm Phật, "xin Ngài giúp con, xin Ngài làm chỗ nương tựa cho con" ! Phật nhìn ông với cái nhìn của Ngài, nói hãy yên tâm. Ông đã tìm được người đích thật giúp ông, vĩnh viễn an ủi ông, làm chỗ dựa cho ông. Bao đời rồi, ông đã đổ nước mắt vì người thân, nước mắt ấy khó mà đong lường. Ngày nay, hãy thôi, hãy biết ngừng lại ! Phật lại thuyết Pháp cho ông : quá khứ ông lo luyến ái, hiện tại ông phải đình chỉ, vị lai ông được giải thoát. Hãy tức khắc thôi lưu luyến. Thôi lưu luyến thì ái dục tiêu tan : ông chứng ngộ được Niết bàn. Santati đột biến theo kịp mỗi lời Phật nói, và khi Phật nói lời cuối cùng thì ông trở thành bậc A la hán. Ông bạch Phật, "thì giờ của con hết rồi", và nhập diệt tức khắc. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật, Santati nhập diệt như vậy là một Tỷ kheo hay là một Bà la môn, Phật nói có thể gọi là Tỷ kheo, cũng có thể gọi là Bà la môn. Điều cốt yếu là nội tâm thanh tịnh thì chứng ngộ Niết bàn, còn tên gọi và áo mặc không quan trọng gì.

10/10.
Truyện tích các Pc 143-144
Tỷ kheo trẻ với chiếc áo rách

Tôn giả Xá lợi phất có một lần gặp một thanh niên tên Pilotika, mặc chiếc áo cũ, rách, đang cầm cái bát để xin ăn. Vì thương cảm và thấy xa, tôn giả đề nghị với anh nên xuất gia. Anh vâng lời, đem chiếc áo rách và cái bát bể treo lên gốc cây rồi xuất gia theo tôn giả. Từ đó, anh không còn lo nghĩ gì đến cái ăn cái mặc. Nhưng cũng có lúc anh không thích đời sống xuất gia, nghĩ muốn hoàn tục. Mỗi lúc như thế, anh chạy đến gốc cây, nhìn chiếc áo rách mà tự mắng, "mày là kẻ không biết xấu hổ" ! Tự mắng như thế, thấy lòng bình thản trở lại anh mới trở về tinh xá. Trò này tái diễn vài ba lần nữa. Chư vị Tỷ kheo hỏi anh đi đâu về, anh nói đi tìm "thầy tôi". Từ đó anh dồn hết tâm trí vào chiếc áo rách, lại liên tưởng đến cái "thân năm hợp thể", mà chỉ quán liên tục, rạch ròi, cho đến cái giờ khắc bừng tỉnh thật tướng của cái thân năm hợp thể : anh chứng ngộ được thánh quả A la hán. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật về trường hợp này, Phật nói, Pilotika nhờ "vị thầy áo rách" mà khéo tự thuần hóa, và chỉ quán cái thân năm hợp thể, bừng tỉnh thật tướng của cái thân ấy mà trở thành bậc A la hán. Chiếc áo rách dạy cho Pilotika đến như vậy.

10/11.
Truyện tích của Pc 145
Li nói mt s thành tụu nữa của một Sa di nhỏ tuổi khác

Sukha lúc tuổi còn quá nhỏ mà đã tiếp nhận sự thế độ của tôn giả Xá lợi phất, xuất gia làm Sa di. Một hôm chú theo tôn giả đi khất thực. Trên đường đi, chú thấy mấy người nông phu đang dẫn nước tưới ruộng, lại thấy mấy thợ làm tên đang uốn thẳng mũi tên, lại thấy nữa mấy thợ làm mộc đang làm gỗ cho thẳng. Chú hỏi tôn giả, có phải những vật không có tâm thức đó cũng có thể làm cho được như ý muốn? Tôn giả dạy rằng đúng, có kỹ thuật thì làm được. Sukha nghĩ những thứ không có tâm thức mà có thể thuần hóa, thì không có lý gì con người có tâm thức mà không thế thuần hóa bằng cách tu tập chỉ quán. Chú liền xin tôn giả, khi về tinh xá, cho chú vào phòng chú mà chỉ quán. Chư thiên cũng hộ trì để chú yên tĩnh tu tập. Và nội ngày ấy chú chứng ngộ thánh quả A la hán. Phật nói với chư vị Tỷ kheo, ai tinh tiến chỉ quán thì chư thiên hộ trì, chính Như Lai cũng quan tâm. Ngay khi thấy người dẫn nước, thấy thợ uốn tên, thấy thợ làm gỗ, Sukha đã chế ngự nội tâm, trở thành vị La hán.

11. Già yếu

11/1. Truyện tích của Pc 146

Khi đàn bà say …… 414

11/2. Truyện tích của Pc 147

Cho cũng không dám …… 415

11/3. Truyện tích của Pc 148

Sự an ủi của Phật …… 416

11/4. Truyện tích của Pc 149

Tự tín chưa đúng …… 416

11/5. Truyện tích của Pc 150

Đẹp thế mà còn thế …… 417

11/6. Truyện tích của Pc 151

Tâm trí lúc sắp chết rất quan trọng …… 419

11/7. Truyện tích của Pc 152

Tỷ kheo Laludayi …… 420

11/8. Truyện tích các Pc 153-154 Lời nói đầu tiên của Phật khi mới trở thành bậc toàn giác. 11/9. Truyện tích các Pc 155-156 Hết sạch

421 ..422 11/1
Truyện tích của Pc 146
Khi đàn bà say

Một nhóm đàn ông hoàng thành Xá vệ xin bà Tỳ xá khư quan tâm giúp cho vợ của họ. Họ mong nhờ sự hướng dẫn của bà mà vợ họ có tín ngưỡng và đức hạnh của tôn giáo. Thế rồi một hôm nhóm bà vợ này xin bà đem họ cùng đến một hoa viên. Họ lén mang rượu và uống say. Bà trách cứ. Sau đó họ xin đi hoa viên nữa, bà khước từ. Họ xoay sang xin bà dẫn đến lâm viên Cấp cô độc để lạy và thăm Phật. Bà đáp ứng. Nhưng đến đó họ lại uống rượu mà họ lén mang theo. Bà xin Phật thuyết Pháp cho họ thì họ say cả. Họ náo động, ca hát, khiêu vũ, vỗ tay và nhảy không ngừng. Phật biết có phần họ bị Ma vương tác động. Từ giữa lông mày, Ngài phóng một luồng ánh sáng đen xẩm, làm cho chỗ của họ tối tăm. Họ kinh hoảng, sửng lại, tỉnh rượu, cầu cứu. Ngài lại phóng một luồng ánh sáng vàng trắng, dạy họ không được thiếu tư cách như vậy nữa. Hãy giảm hạ dục vọng, gợi tình. Phật xây dựng cho họ một lòng tin không thể lay chuyển đối với Pháp. Và bà Tỳ Xá khư xin Phật nói về việc uống rượu, Phật nói rượu làm cho con người hủy diệt đến cả hạnh phúc. Những người vợ kia, sau khi nghe Pháp, trong tầm mức của họ, họ hướng về đại lộ của chánh niệm và giới hạnh mà đi.

11/2.
Truyện tích của Pc 147
Cho cũng không dám

Sirima là kỹ nữ thành Vương xá, đẹp phi thường. Hằng ngày cô cũng có hiến cúng chư vị Tỷ kheo. Một hôm, một Tỷ kheo nói đến cái đẹp của cô, một Tỷ kheo trẻ nghe mà yêu liền. Hôm sau, chư vị Tỷ kheo, trong đó có Tỷ kheo trẻ kia, đến nhà cô. Cô bịnh nặng, nhưng vẫn nhờ người dìu ra kính chào. Tỷ kheo trẻ kia thấy, nghĩ bịnh nặng mà còn thế, nên càng say đắm. Nhưng trong ngày ấy cô mất. Phật để đúng lúc mới đến viếng, với sự tháp tùng của chư vị Tỷ kheo, trong đó có Tỷ kheo trẻ kia. Bấy giờ thi thể của cô đã biến sắc, cương lên, Tỷ kheo kia thấy mà hoảng thầm, "cho cũng không dám nhận". . Trong tâm trạng biến đổi lặng lẽ của ông, và trước sự hiện diện của một số người, kể cả Tần bà sa la vương (Bimbisara), Phật nói, trước đây ngàn vàng cũng chưa được gần Sirima một đêm, nhưng nay cho cũng không ai muốn nhận. Sắc đẹp và lòng người biến đổi đến như thế đó. Thực tướng của sắc thân, ai cũng nên nhận ra và nhớ lấy.

11/3.
Truyện tích của Pc 148
Sự an ủi của Phật

Tỷ kheo ni Uttara đã một trăm hai mươi tuổi. Một hôm khất thực rồi, trên đường về, gặp một vị Tỷ kheo, bà khẩn cầu vị ấy nhận cho sự hiến cúng của bà. Được vị ấy nhận lời, bà trút hết thực phẩm đã khất thực được, tôn kính hiến lên. Một hôm khác, cũng trong lúc đi khất thực, được gặp Phật, bà phục xuống mà lạy. Phật an ủy, tuổi bà bây giờ có thể quị xuống bất cứ lúc nào. Bà nên biết sự thật ấy của cơ thế. Bà chuyên chú nhớ nghĩ lời Phật. Bà qua đời trong sự chứng ngộ.

11/4.
Truyện tích của Pc 149
Tự tín chưa đúng

Một nhóm Tỷ kheo vào rừng tu tập chỉ quán, không bao lâu cùng tiến vào trạng huống định tâm. Họ tự cho đã thoát hết dục vọng của giác quan, chứng ngộ thánh quả A la hán. Họ về trình Phật kết quả ấy. Nhưng thật ra họ tự cao quá đáng. Nên khi họ về đến cửa tinh xá, Phật bảo tôn giả A nan, mấy vị Tỷ kheo này gặp Như lai bây giờ không được ích lợi gì lớn lao đâu. Tôn giả bảo họ hãy vào khu rừng thây chết rồi về đây. Họ nghĩ Phật bảo như vậy là có lý do, nên vâng lời. Đến khu rừng thây chết, họ nhìn cái chết lâu thì không sao, nhìn cái mới chết thì kinh hoảng nhận thấy dục vọng máy động. Tại tinh xá, thấy họ như vậy, Phật phóng một luồng ánh sáng truyền đạt lời mình đến họ, "coi được chăng, khi Tỷ kheo nhìn người mới chết mà động dục"? Lời này của Phật làm cho họ thấy dục vọng của giác quan thật lắm dạng thức. Họ nhận thức Pháp rõ hơn, thấm thía hơn.

11/5.
Truyện tích của Pc 150
Đẹp thế mà còn thế

Janapada Kalyani là công chúa con dì của Phật. Người đẹp lắm. Cô vốn đính hôn với Nan đà, em Phật. Cô nghĩ anh cả ta trở thành bậc Toàn giác, con người là La hầu la và chồng chưa cưới của ta là Nan đà đều xuất gia làm Tỷ kheo, mẹ ta là Tỷ kheo ni, nay chỉ còn mình ta. Nghĩ vậy, cô tự đi xuất gia làm Tỷ kheo ni luôn. Cô lưu luyến gia đình mà xuất gia, không phải xuất gia vì tin Pháp. Cô nghe nói Phật dạy "sắc thân không thường còn". "Nói kiểu này mà thấy ta thì chắc chắn Phật sẽ khinh thị sắc đẹp của ta", đó là lý do vì sao cô không đến gặp Phật. Nhưng rồi có một hôm cô cũng đi với các vị Tỷ kheo ni để gặp Phật, vì họ không ngừng khen Phật sau mỗi lần gặp Ngài. Khi để cô gặp, Phật nghĩ đạp gai thì lấy gai mà khươi : ỷ đẹp thì lấy đẹp mà dẹp. Phật sử dụng thần lực làm cho cô, và chỉ mình cô thôi, thấy một thiếu nữ mười sáu đến ngồi bên cô. Cô thấy thiếu nữ đẹp đến nỗi so sánh thì cô chẳng khác con quạ đen vừa già vừa xấu ngồi cạnh con bạch nga đẹp ơi là đẹp. Cô nhìn mê mẩn. Nhưng nhìn lại thì thiếu nữ đã là thanh nữ hai mươi. Kinh dị, định thần mà nhìn thì càng nhìn càng thấy thiếu nữ biến đối : hai mươi thành trưởng thành, rồi thành một bà trung niên, một bà lớn tuổi, sau hết là bà già sọm. Thì ra cái đẹp cái trẻ là như thế ! Sự ỷ đẹp của cô tan biến. Tâm lý cô đang biến đổi trong trạng thái ấy thì thiếu nữ đã thành bà già kia không gắng gượng được nữa, gục xuống mà chết. Thấy vậy, cô tưởng tượng cũng thấy rất rõ thây chết kia tái đi, phù lên, tuôn ra máu mủ và giòi. "Ta rồi cũng thế mà thôi", cô thở ra như vậy. Cô thấm thía sự thật của cơ thể. Cô dũng mãnh tín thọ phụng hành Pháp, trở thành bậc A la hán.

11/6.
Truyện tích của Pc 151
Tâm trí lúc sắp chết rất quan trọng

Hoàng hậu Mạt lị (Mallika) của Ba tư nặc vương (Pasenadi) có một lần dối chồng. Điều này làm cho bà, vốn là Phật tử thuần thành, phải ân hận. Nỗi ân hận ấy nung nấu tâm can bà. Đến nỗi khi gần mất, tâm trí bà chỉ có nỗi ân hận ấy. Bà không nhớ rõ, cũng không có sự tự bằng lòng, về bao nhiêu phước báu bà đã làm. Giờ khắc cuối cùng mà như vậy, làm bà tái sinh nẻo ác. Sau ngày thứ bảy, phước báu mới đưa bà tái sinh Đâu suất thiên. Bấy giờ Phật mới cho chồng bà, Ba tư nặc vương, biết bà tái sinh tầng trời ấy. Vương mừng lắm, hỏi Phật bây giờ ông phải làm gì. Phật nói, ông hãy nhìn cái long xa mà ông cha của ông để lại kia. Nó cũ và hỏng quá rồi đó. Thân thể của ai rồi cũng già chết như vậy. Chỉ có Pháp là bất biến, bất diệt.

11/7.
Truyện tích của Pc 152
Tỷ kheo Laludayi

Tỷ kheo Laludayi trí kém, tài thấp, không biết dung hòa. Ông quan tâm đến mấy đi nữa ăn nói cũng không thích đáng. Khi vui thì nói chuyện buồn, lúc buồn lại nói chuyện vui. Tệ hại nhất là ông không tự biết mình nói không thích đáng. Có vị Tỷ kheo bạch Phật về trường hợp của ông, Phật nói, trâu bò lớn xương thịt mà không khôn ngoan. Con người có trường hợp cũng tương tự như vậy. Trong một đời quá khứ, Laludayi là một nông phu có đôi trâu cày. Một con chết đi, anh buồn lắm. Anh bảo con trai đi xin vua cho con khác. Con không chịu, lại xin cha đi, và bày cho cha nói thật đúng. Nhưng khi gặp vua, anh nói con có đôi trâu cày, chết một con rồi, còn một con xin vua giết luôn. Vua thông minh, nghĩ anh nói sai. Chắc là anh muốn xin một con trâu khác. Cao hứng, thay vì cho một con, ông cho luôn mười sáu con.

11/8.
Truyện tích các Pc 153-154
Lời nói đầu tiên của Phật khi mới trở thành bậc toàn giác

Thái tử Tất đạt đa (Siddhattha) của dòng họ Cù đàm (Gotama), con trai của hoàng đế Tịnh phạn (Suddhodana) và hoàng hậu Ma gia (Maya), hai mươi chín tuổi thoát ly gia đình, truy tầm Pháp cứu cánh. Sau đó, sáu năm Ngài đi khắp vùng phụ cận sông Hằng (Ganges), thân gần với các vị giáo lĩnh nổi tiếng, học hỏi chủ thuyết và phương pháp của họ. Ngài lại nghiêm khắc tu tập khổ hạnh, nhưng thấy rõ phương pháp này không cứu cánh. Ngài quyết chí tự mình suy tìm lấy chủ thuyết và phương pháp cứu cánh. Ngài loại bỏ những cách tu hành cực đoan khổ hay cực đoan vui, phát hiện "trung đạo" để chứng "Niết bàn tối thượng". Trung đạo ấy chính là "bát chánh đạo". Và qua phần sau của một đêm nọ, dưới đại thọ Bồ đề, trên bờ sông Ni liên thiền (Neranjara), ngài đạt được tuệ giác cứu cánh (vô thượng bồ đề). Bấy giờ Ngài có ba mươi lăm tuổi. Tuệ giác cứu cánh mà Ngài đạt được là phần đầu đêm ấy Ngài chứng "túc mệnh minh", biết hết đời sống quá khứ của bản thân và tha nhân; là phần giữa đêm ấy Ngài chứng "thiên nhãn minh", thấy hết vạn hữu qua bản chất và qua biểu hiện ; và phần sau đêm ấy Ngài chứng "lậu tận minh", sạch hết mọi phiền não trở ngại cho tuệ giác và giải thoát. Tư tưởng hệ "tứ thánh đế" (cũng tức là "duyên khởi pháp" hay 12 chi duyên khởi) thể hiện trong tuệ giác cứu cánh. Đức hiệu "Phật đà" được nhân loại và chư thiên tôn xưng từ đây. Và "tứ thánh đế" được nói lên trong hai pháp cú 153- 154 - lời nói đầu tiên của Phật.

11/9.
Truyện tích các Pc 155-156
Hết sạch

Maha Dhana là con trai của một nhà giàu tiền, lúc nhỏ không lo tiến đạt, lớn lên lấy con gái cũng của một nhà giàu tiền. Vợ chồng giống nhau ở chỗ không được giáo dục gì cả. Cha mẹ hai bên chết rồi, họ được làm chủ rất nhiều tiền. Nhưng họ rất vô minh : không biết giữ tiền, chỉ biết tiêu tiền. Dần dần gia tài sạch hết. Cuối cùng, nghèo như tẩy rửa, họ không biết sống cách nào, chỉ biết ăn xin. Một hôm Phật thấy Maha Dhana, nói với tôn giả A nan, hãy nhìn người con của kẻ lắm tiền ! Anh không có chút gì gọi là mục đích của đời sống. Anh chỉ biết tiêu tiền. Nếu biết quản trị tài sản thì vợ chồng anh đã có tiền rất nhiều, nếu biết thoát ly thế tục thì vợ chồng anh đã chứng ngộ thánh quả. Đằng này anh không có gì cả, anh mất sạch hết thảy.

12. Tự mình

12/1. Truyện tích của Pc 157 Quả báo không con. 12/2. Truyện tích của Pc 158 Tỷ kheo mà tham lam. 12/3. Truyện tích của Pc 159 Hoằng pháp mà không hành pháp.. 12/4. Truyện tích của Pc 160 Tỷ kheo ni mà "có con" !. 12/5. Truyện tích của Pc 161 Oan mà không oan.. 12/6. Truyện tích của Pc 162 Đề bà đạt đa (Devadatta). 12/7. Truyện tích của Pc 163 Đề bà đạt đa chia rẽ chư Tăng.. 12/8. Truyện tích của Pc 164

426

427

428

428

430

431

432

Tỷ kheo quá lếu 12/9. Truyện tích của Pc 165 Được kỹ nữ che chở 12/10. Truyện tích của Pc 166 Như vậy mới thật kính trọng Như lai ....

433

434

435

12/1
Truyện tích của Pc 157
Quả báo không con

Vương tử Bodhiraja Kumara kiến trúc một vương cung cực kỳ tráng lệ. Ngày khánh thành, ông mời Phật đến ban phước và cho ông hiến cúng. Ông đốt đàn hương xông thơm cả vương cung. Vì không con, ông cho trải thảm trên nền đại sảnh, thầm cầu nguyện nếu vợ chồng ông thế nào rồi cũng có con thì Phật đi trên thảm đó. Phật đến, ông tôn kính mời vào đại sảnh, nhưng Phật dừng lại, nhìn tôn giả A nan một cái. Biết ý, tôn giả bảo ông cất thảm đi. Phật vào, ông hiến cúng rồi, bạch hỏi tại sao Ngài không đi trên thảm, Ngài hỏi lại, ông trải thảm mà thầm cầu nguyện nếu ông đáng có con thì Như lai bước đi trên đó, phải không? Ông bạch thật, có. Phật nói đời này vợ chồng ông không thể có con. Nhưng đó là ảnh hưởng của việc ác mà ông đã làm từ đời trước. Trong một đời trước, ông là người sống sót trong cơn chìm thuyền. Ông lên được trên một hoang đảo, sống nhờ ăn chim mà ăn cả con và trứng của chúng, không hối hận chút nào. Ông chỉ biết đến sự sống của ông, không nghĩ gì đến sinh mạng của bao nhiêu con chim vô tội. Nếu có một chút hối hận thôi, đời này vợ chồng ông mới có con.

12/2.
Truyện tích của Pc 158
Tỷ kheo mà tham lam

Upananda, tên vị Tỷ kheo ấy. Ông là một giảng sư hùng biện. Ông răn bảo đừng tham lam, ít dục vọng. Ông khuyên bảo hãy có những phước báu như biết vừa đủ, biết tiết kiệm, chịu khổ cực. Nhưng ông thì việc làm không đồng nhất lời nói. Ai hiến ca sa, tặng đồ dùng, ông thu tất. Những mùa an cư, do tài hùng biện, tinh xá nào cũng mời ông. Ông nhận hết, thu đồ trọn. Thậm chí được nhờ làm trọng tài phân giải sự tranh chấp giữa hai Tỷ kheo về hai ca sa và một chăn nhung, ông chia mỗi bên một ca sa, còn chăn nhung thì "trả công trọng tài" ! Rồi chuyện ông đến tai Phật. Phật dạy chư vị Tỷ kheo, muốn dạy bảo ai thì phải dạy bảo mình trước : hãy đích thân gắng làm những gì đem ra dạy bảo.

12/3.
Truyện tích của Pc 159
Hoằng pháp mà không hành pháp

Padhanika Tissa, sau khi được Phật dạy đề mục chỉ quán, ông cùng một nhóm Tỷ kheo đến tu tập chỉ quán trong một khu rừng. Ông dạy các vị ấy, rằng chỉ quán cần chánh niệm và tinh tiến. Dạy rồi, ông đi ngủ, còn các vị ấy tu theo lời ông dạy. Phần đầu đêm, phần giữa đêm, phần sau đêm, các vị ấy tu thì ông ngủ. Sau mỗi phần, các vị phân nhau ngủ nghỉ thì ông dậy và đánh thức tất cả, bắt tu tiếp, còn ông ngủ tiếp. Tình trạng này tạo ra xảo quyệt nơi ông, gây ra bất ổn cho các vị. Sự chỉ quán không có chút tiến bộ nào nơi bất cứ ai, trong suốt mùa an cư. Việc đến tai Phật. Phật nói với chư vị Tỷ kheo, rằng muốn làm thầy ai thì phải làm thầy mình trước : hãy nói và làm cùng đúng với Pháp.

12/4.
Truyện tích của Pc 160
Tỷ kheo ni mà "có con" !

Chuyện như vầy. Một thiếu phụ trẻ, được chồng tán thưởng, xuất gia làm Tỷ kheo ni. Cô ở với nhóm Tỷ kheo ni thuộc quyền Đề bà đạt đa. Cô xuất gia mà không biết mình mới có thai. Sau đó cái thai lớn dần và thấy rõ. Những Tỷ kheo ni kia đưa cô đến trình Đề bà đạt đa. Ông bảo phải hoàn tục, về với gia đình. Cô thưa với các Tỷ kheo ni kia, rằng khi xuất gia, tôi không ngờ thuộc về phía Đề bà đạt đa. Nay tôi mới biết tôi lầm. Xin các vị cho tôi đến lâm viên Cấp cô độc, yết kiến Phật. Cô được như ý. Phật biết cô không phạm giới; việc có thai là trước khi xuất gia, và cô cũng không tự biết. Nhưng Ngài không tự giải quyết. Ngài phái người mời hoàng đế Ba tư nặc, trưởng giả Cấp cô độc, nữ sĩ Tì xá khư, rồi yêu cầu vị Giới luật bậc nhất là tôn giả Ưu ba li (Upali) cùng ba vị trên công khai xử trí vấn đề. Trước hết, nữ sĩ Tì xá khư được chỉ định kiểm tra cô, rồi hướng về tôn giả Ưu ba li mà thưa, quả thật cái thai có trước khi cô xuất gia. Tôn giả tuyên bố trước đại chúng, rằng cô Tỷ kheo ni này không có tội phạm giới. Sau đó cô sinh một bé trai, hoàng đế Ba tư nặc nhận làm con nuôi, lấy tên Đồng chân Ca diếp (Kumara Kassapa). Đồng chân Ca diếp cũng xuất gia lúc lên bảy, ấu niên làm Sa di, thành niên làm Tỷ kheo. Được Phật dạy cho một đề mục chỉ quán, ông vào rừng tu tập rất nhiệt thành, cố gắng, nên qua một thì gian rất ngắn đã trở thành bậc A la hán. Sau đó vẫn tiếp tục ở trong rừng mười hai năm. Trong thì gian ấy, mẹ ông, tức vị Tỷ kheo ni kia, rất nhớ nhưng không bao giờ thấy ông. Sau này, có dịp gặp, với tình mẫu tử tha thiết đúng với Pháp, ông tế nhị và dứt khoát, làm cho mẹ ông cũng được như vậy, cũng trở thành bậc A la hán. Một số Tỷ kheo đem trường hợp của mẹ con ông thưa với Phật, rằng Ngài là nơi mẹ con ông qui y, là chỗ nương tựa của mẹ con ông. Nếu theo cách giải quyết của Đề bà đạt đa thì mẹ con ông đâu có thành hai vị A la hán. Phật dạy, các vị nói chưa phải. Dầu muốn lên chư thiên, dầu muốn thành La hán, muốn gì cũng không thể ỷ thị vào người khác mà đạt được : đạt được là do chính mình tinh tiến lấy.

12/5.
Truyện tích của Pc 161
Oan mà không oan

Một ngày trời thật đẹp. Mahakala đến lâm viên Cấp cô độc tu Bát quan trai và suốt đêm nghe Pháp. Đêm ấy mấy tên trộm vào trộm một nhà. Cả nhà thức dậy, đuổi bắt, vì thấy mất đồ. Chúng chạy tứ tán. Một tên chạy về phía lâm viên. Lúc trời gần sáng, Mahakala ra rửa mặt nơi ao nước gần lâm viên, đúng vào lúc tên trộm bị đuổi trờ tới, ném món đồ trộm được trước mặt Mahakala rồi chạy mất. Người nhà mất trộm đuổi tới, thấy Mahakala và tang vật, chẳng hỏi chẳng rằng, túm đánh đến chết. Trời sáng, vị Tỷ kheo lấy nước thấy thi thể của anh. Phật được báo bạch, nói, chư vị Tỷ kheo, nếu đem phước báu đời này mà nói thì Mahakala chết oan. Nhưng cái chết của anh là do việc ác anh đã làm trong một đời trước. Đời ấy anh luyến ái một phụ nữ có chồng. Anh đánh chết người chồng. Đời này cái chết của anh là do cái chết ấy.

12/6.
Truyện tích của Pc 162
Đề bà đạt đa (Devadatta)

Một hôm, một nhóm Tỷ kheo tụ tập bàn một việc thì Phật đến. Phật hỏi, họ bạch, Đề bà đạt đa là kẻ thiếu đức hạnh mà lại quá tham lam : Ông dùng thủ đoạn chiếm lòng tin của A xà thế vương (Ajatasattu) mà tranh thủ danh lợi. Ông lừa cho A xà thế vương tin rằng giết phụ hoàng thì thành kẻ thống trị hùng mạnh bậc nhất. Ông lại ba lần hại Phật. Cực ác, cực dã man, là ông ấy. Phật nói, Đề bà đạt đa ám hại Như lai từ quá khứ, không phải mới hiện tại. Tựa như dây leo maluva bám phủ làm chết cây sala, Đề bà đạt đa bị dục vọng bám phủ nội tâm mà phải chịu ác báo.

12/7.
Truyện tích của Pc 163
Đề bà đạt đa chia rẽ chư Tăng

Một hôm Đề bà đạt đa phá cuộc thuyết Pháp của Phật tại tinh xá Trúc lâm (Veluvana), lại yêu cầu Phật giao cho ông quyền lãnh đạo chư Tăng. Phật từ chối. Ông thấy rất nhục, và từ đó về sau ông rất khổ sở. Ông mưu hại Phật mà không thành. Ông xướng lên năm điều cực đoan, làm phân hóa chư Tăng. Một số Tỷ kheo mới xuất gia chạy theo ông. Một hôm, Phật hỏi, ông xác nhận năm điều ông đưa ra là để chia rẽ chư Tăng. Phật ngay thẳng nói đó là việc ác nghiêm trọng. Ông không nghe. Ông xác nhận với tôn giả A nan, rằng ông sẽ lãnh đạo một số chư Tăng, như Phật. Tôn giả bạch Phật. Phật nói việc ác này sẽ làm khố ông cực nặng. Phật lại nhận xét, người lành làm lành rất dễ mà làm dữ rất khó, người dữ trái lại, làm dữ rất dễ mà làm lành rất khó. Việc quá tai hại mà sao làm dễ quá ! Việc quá ích lợi mà sao làm khó quá ! Đề bà đạt đa, cuối cùng, thuyết phục một số Tỷ kheo cùng đến núi Tượng đầu (Gayasisa). Số này sau về lại với Phật cả.

12/8.
Truyện tích của Pc 164
Tỷ kheo quá lêu

Trong hoàng thành Xá vệ có một bà cụ lo liệu cho Tỷ kheo Kala y như lo liệu cho con ruột. Một hôm, bà cụ nghe hàng xóm nói đến đức hạnh của Phật nên ước mong đến lâm viên Cấp cô độc để nghe Phật thuyết Pháp. Bà cụ nói nỗi ước mong ấy với Kala. Kala đánh bạt đi đến ba lần. Một ngày nọ, bà cụ không lý gì đến sự phản đối của Kala, tự ý đi đến lâm viên Cấp cô độc. Kala biết thế, nghĩ với ý nghĩ đã có từ trước đến nay, rằng nếu để bà cụ chân thành nghe Pháp của Phật thuyết thì không còn lo liệu cho ta nữa. Kala đi mau đến lâm viên Cấp cô độc. Thấy bà cụ đang nghe Phật thuyết Pháp thì làm bộ rất kính và thân với Phật, rồi thấp giọng mà thưa, bà cụ kia ng ngẩn lắm, xin chỉ dạy cho những gì liên quan đến sự giữ giới và sự san sẻ mà thôi. Phật biết Kala vừa ác ý vừa dụng ý, nên răn dạy rằng "ông làm xấu hổ cho Phật pháp bằng chính ác ý và dụng ý của ông".

12/9.
Truyện tích của Pc 165
Được kỹ nữ che chở

Phật tử Culakala đến lâm viên Cấp cô độc tu Bát quan trai và nghe Pháp suốt đêm. Rạng sáng, anh đang đi về nhà thì gặp một nhóm người giận dữ đuổi bắt tên trộm đồ của họ. Tên này, trong lúc cấp bách, ném gói đồ nhằm chân Kala rồi chạy mất. Nhóm người kia ập đến, thấy tang vật thì càng tức, cho Kala là kẻ trộm, bắt đánh tơi bời. Lúc ấy có mấy kỹ nữ đi qua, cản lại, nói chúng tôi biết anh này tên là Kala, không phải kẻ trộm. Kala được tha, thoát chết. Phật nghe biết việc này, bảo Kala, anh được giải cứu không phải chỉ do các kỹ nữ, mà là do chính anh đã không ăn trộm.

12/10.
Truyện tích của Pc 166
Như vậy mới thật kính trọng Như lai

Phật công bố trước đến bốn tháng ngày nhập diệt của Ngài. Những vị Tỷ kheo chưa thành A la hán nghe Ngài công bố thì rất buồn, không biết làm sao. Từ đó sắp đi, chỉ biết không rời Phật. Riêng Tỷ kheo Attadatta không làm như vậy, mà quyết chí chứng ngộ thánh quả A la hán trước khi Phật nhập diệt, bằng cách hết sức tinh tiến mà tu tập chỉ quán. Những vị Tỷ kheo khác không biết quyết chí ấy, kéo Attadatta đến gặp Phật, bạch rằng "Tỷ kheo này không biết kính trọng Ngài. Ông cho ông là trung tâm điểm. Ông chỉ làm theo ý của Ông". Attadatta cung kính giải thích, rằng con nghĩ sự kính trọng cao nhất đối với Phật là con phải chứng ngộ cho được thánh quả A la hán trước ngày Phật nhập diệt. Nghe xong, Phật rất tán tụng Attadatta, và bảo chư vị Tỷ kheo kính trọng Như lai thì các vị phải làm như Attadatta. Thường xuyên gần Như

lai là để biểu thị kính trọng. Nhưng sự kính trọng chính xác nhất là tín thọ phụng hành Pháp của Như lai khai thị