Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trọn bộ)

3. Tâm ý

3/2. Truyện tích của Pc 35

Dữ kiện giúp cho sự tu chứng …… 753

3/3. Truyện tích của Pc 36

Khống chế tâm là đủ …… 754

3/7. Truyện tích của Pc 41

Phật chăm sóc bịnh …… 755

3/9. Truyện tích của Pc 43

Biến đổi giới tính …… 757

3/2.
Truyện tích của Pc 35
Dữ kiện giúp cho sự tu chứng

Có một lần sáu chục vị Tỷ kheo, sau khi nghe những đề mục chỉ quán Phật dạy, cùng đến tu chỉ quán tại một làng dưới chân núi. Mẹ người trưởng làng, bà Matika Mata, hiến cúng thực phẩm cho các vị, lại dựng cho các vị một cái rạp che mưa để các vị có thể ở lại trong mùa mưa. Một hôm bà xin các vị chỉ dạy cách chỉ quán. Các vị dạy bà quán tưởng toàn bộ thành phần của cơ thể, từ đó mà thấy cơ thể không tinh khiết, không cố định, không tự ngã. Bà chỉ quán theo, với sự gắng sức phi thường, nên chứng ngộ đến thánh quả A na hàm trước các vị đã dạy bà, kèm theo bà còn có thần lực phi phàm. Bà dùng "tha tâm thông" biết các vị chưa chứng ngộ thánh quả nào, nhưng ai cũng có tiềm lực chứng ngộ thánh quả A la hán. Họ cần có đủ thực phẩm cần thiết. Bà hiểu cơ thể suy nhược thì không phát huy được năng lực quí báu của tâm ý. Bà nguyện hiến cúng thực phẩm ấy. Do có thực phẩm, có chánh tinh tiến và có chánh niệm, các vị chứng ngộ thánh quả A la hán cả. Qua mùa an cư, các vị về lâm viên Chiến thắng (Jetavana). Bấy giờ Phật cũng tạm dừng chân ở đó. Các vị bạch Ngài về thành quả tu chứng, về nữ sĩ Matika Mata, về sự ngoại hộ của nữ sĩ.

Một vị Tỷ kheo khác, nghe việc làm của nữ sĩ Matika Mata, nên xin Phật dạy cho đề mục chỉ quán rồi đi đến làng của bà. Bà cũng hiến cúng đủ cả. Một hôm vị Tỷ kheo hỏi bà sự biết được tâm ý người khác, bà thưa gián tiếp, rằng người ta cử động ra sao thì tâm ý cũng vậy. Ông nghĩ, nếu mình cũng nghĩ quấy như ai và bà biết thì chắc chắn khinh thường. Ông e nghại nên trở về thưa Phật. Phật bảo hãy chú ý vào đề tài chỉ quán thì khống chế được tâm ý! Hãy cứ đến làng của nữ sĩ ! Khi ông đến, nữ sĩ vẫn hiến cúng như cũ, giúp ông dắt mà cột tâm ý vào chỉ quán. Không bao ngày, ông đã tẩy sạch tâm ý, chứng ngộ thánh quả A la hán.

3/3.
Truyện tích của Pc 36
Không chế tâm là đủ

Quốc đô Xá vệ có một thanh niên con một chuyên viên ngân hàng. Cậu hướng về vị Tỷ kheo khất thực nhà cậu mà xin dạy cho làm sao để cởi mở khổ nạn của đời sống. Vị ấy nói nên chia tiền của ra ba phần : một phần đầu tư sinh lợi, một phần chi dùng trong nhà, một phần làm việc từ thiện. Cậu làm theo rồi xin dạy cho bước nữa. Vị ấy nói thứ nhất qui y tam bảo tuân giữ ngũ giới, thứ hai tuân giữ thập giới, thứ ba xuất gia tu học. Cậu làm theo nên cuối cùng đi xuất gia. Xuất gia rồi một vị thầy dạy luận học, vị khác dạy giới học. Cậu thấy cái phải học nhiều quá, giới luật đã nhiều lại nghiêm, tự do mất cả. Cậu cho đời sống thế gian hợp với cậu hơn. Vì tâm trạng như vậy mà cậu trở nên hoài nghi, bất mãn, phiền muộn, xao lãng, cơ thể ngày càng suy nhược. Phật biết tình trạng này, bảo cậu hãy khống chế tâm ý. Khống chế tâm ý thì không có gì phải quan tâm nữa. Con cố gắng mà canh chừng ý nghĩ của con.

3/7.
Truyện tích của Pc 41
Pht chm sóc bịnh

Tỷ kheo Putigatta Tissa được Phật chỉ cho đề mục chỉ quán rồi cố sức chỉ quán theo. Nhưng ông phát bịnh. Thân ông đầy ghẻ nhỏ rồi thành ghẻ lớn. Ghẻ lở ra, máu mủ vấy thấm cả ca sa. Cả người tanh hôi hết sức. Cái tên Putigatta Tissa là vì đó. Không ai chăm sóc nổi cho ông. Phật biết tình trạng bi thảm của ông, lại biết ông sẽ chứng ngộ thánh quả A la hán. Đích thân nấu một nồi nước nóng, Ngài vào phòng dìu đỡ ông dậy, dựa vào thành giường. Bấy giờ các vị Tỷ kheo kéo đến. Cùng các vị này, Phật dìu ông ra ngoài tắm rửa cho, lại giặt phơi ca sa, chùi giường, quét phòng, cùng lúc nấu cháo và giúp ông ăn. Trong lúc thân tâm ông sáng lên, níu buộc sự nhớ nghĩ lại trước mắt, thì Phật đứng chỗ ông thấy được, nói sự sống mất đi thì thân này là cái cây gỗ mục bị vất bỏ. Ông lắng nghe, [lại chăm chăm nhìn Phật từ đầu đến cuối, Phật giáo Hoa văn ghi như thế], đột nhiên chứng ngộ thánh quả A la hán. Sau đó không lâu, ông nhập diệt. Có vị Tỷ kheo hỏi Phật, vì sao Putigatta Tissa bịnh khổ đến như vậy? Phật nói có một kẻ làm nghề bắt chim mà rất tàn độc, bắt được con nào vặn gãy cánh và chân con đó. Kẻ đó là đời trước của Putigatta Tissa. Phật lại nói, Tỷ kheo, các vị xuất gia rồi thì phải chăm sóc cho nhau, nếu không thì còn nhờ ai? Các vị nhớ lấy, chăm sóc cho bịnh nhân thì cũng như chăm sóc cho Như lai. 3/9.
Truyện tích của Pc 43
Biến đổi giới tính

Soreyya là một phú ông trẻ. Một hôm cùng ông bạn cũng là một phú ông trẻ, đi tắm. Bấy giờ cũng là lúc tôn giả Đại ca chiên diên (Mahakac-cayana) chỉnh lại ca sa để đi khất thực. Ông liếc thấy nước da màu vàng của tôn giả thì "ước gì vị này là vợ ta, hoặc vợ ta có nước da như vị này" ! Không ngờ, một cách rất thần bí, ông biến đổi giới tính ngay lúc ấy. Hết sức xấu hổ, ông quyết định trốn đến Taxila. Ông bạn cùng đi tắm tìm mà không thấy ông.

Một người cùng đi một xe với cô Soreyya, mà bấy giờ không còn là ông Soreyya nữa, nói chuyện cô với một phú ông cùng cỡ tuổi với cô. Phú ông thấy cô quá đẹp nên kết hôn với nhau, sinh được hai trai. Khi còn là ông Soreyya thì có hai gái. Một hôm ông bạn nói trên đến Taxila, cô gặp được, hỏi han mọi tin tức rồi nói thật về mình. Ông bạn ấy khuyên cô hãy tìm tôn giả Đại ca chiên diên và sám hối. Cô làm theo. Mời tôn giả về nhà hiến cúng rồi, cô phục xuống mà lạy, và bạch thật mọi chuyện, cầu xin tôn giả tha thứ. "Hãy đứng dậy ! Tôi hoan hỷ tha thứ tất cả", tôn giả vừa nói xong thì tức khắc Soreyya biến đổi thành nam tính. Người chồng kinh ngạc và thích thú, nói với Soreyya, "ông bạn, bây giờ xin mời ông cứ ở đây ; hai bé trai vẫn là con của ông và của tôi". Nhưng ông Soreyya, mà bây giờ không còn là cô Soreyya nữa, nói, bản thân tôi, và chỉ đời này thôi, mà đàn ông rồi đàn bà, đàn bà lại đàn ông, cha của con gái mà mẹ của con trai, biến ảo như vậy tiếp tục làm gì. Tôi xin xuất gia theo tôn giả Đại ca chiên diên, kể từ ngày nay. Tôn giả chấp thuận, thế độ cho ông làm Tỷ kheo, nỗ lực tu tập, và theo tôn giả đến yến kiến Phật ở lâm viên Cấp cô độc. Sau đó, bị hỏi hoài thích hai con gái hay hai con trai, ý nói thích làm đàn ông hay làm đàn bà, ông thấy rất phiền nên xin phép tu hành đơn độc, tinh tiến chỉ quán về sự vô thường của thân thể nên mau chóng chứng ngộ thánh quả A la hán, và kỳ lạ là có đủ tuệ giác và thần lực phi phàm. Ai hỏi như cũ, rằng thích gì, thì ông trả lời "tâm tôi không lưu luyến gì nữa hết". Chư vị Tỷ kheo có người vẫn hoài nghi thì Phật nói đúng, Soreyya trọn vẹn hướng tâm về chánh hạnh rồi. Tâm hướng về chánh hạnh thì cho ta sự yên vui mà không người cha nào hay bà mẹ nào đem lại được cho ta.

4. Hoa hương

4/1. Truyện tích các Pc 44 - 45 Hãy xét biết bản thân đã 4/2. Truyện tích của Pc 46 Thật là biết chỉ quán về thân.......... 4/8. Truyện tích của Pc 53 Về bà Lộc mẫu Tỳ xá khư... ... 760 . 760 ... 761 4/1.
Truyện tích các Pc 44 - 45
Hãy xét biết bản thân đã

Một nhóm Tỷ kheo nhân một hành trình nhỏ mà bàn cãi với nhau về thể tích của địa cầu, về hình thế và địa chất, v/v. Phật đến thăm, bảo, bàn cãi cái ở ngoài làm gì ! Hãy xét biết bản thân đã ! Gắng mà xét biết hàm ý gì trong bản thân ấy ! Thấu triệt bản thân thì thấu triệt thế giới loài người, thế giới tốt hơn hay thế giới tệ hơn. Lại từ sự thấu triệt bản thân mà biết quán triệt giáo huấn của Như lai, tựa như chuyên viên góp nhặt hoa mà làm vòng hoa. Nhóm Tỷ kheo nghe Phật dạy, chánh niệm mà chỉ quán theo, kết cục ai cũng tẩy sạch tâm ý mà chứng ngộ thánh quả.

4/2.
Truyện tích của Pc 46
Thật là biết chỉ quán về thân

Một vị Tỷ kheo tinh tiến chỉ quán trong rừng sâu mà thấy tâm đắc quá ít, nên về lâm viên Cấp cô độc xin Phật chỉ dạy. Trên đường đi, ông thấy ảo ảnh trên biển mà nghĩ thân mình cũng là ảo ảnh, không có gì là bản ngã cá. Vừa đi vừa chỉ quán như vậy thì đến bờ sông Aciravati. Tắm rửa rồi ông ngồi nghỉ dưới cây lớn, thấy bọt nước thì chỉ quán tiếp về bản thân : nó cũng như thế, không có gì là trường cửu. Phật ở lâm viên Cấp cô độc mà biết trạng thái tâm ý của ông. Ngài phóng một luồng ánh sáng rọi hình ảnh của Ngài ở trước mặt ông mà nói, Tỷ kheo, ông chỉ quán rất chính xác ! Cố gắng tiếp đi ! Thân vô thường như bọt nước, vô ngã như ảo ảnh, chỉ quán như vậy rất tốt. Vị Tỷ kheo nghe như vậy liền chứng ngộ thánh quả A la hán.

4/8.
Truyện tích của Pc 53
Về bà Lộc mẫu Tỳ xá khư

Tỳ xá khư (Visakha) nguyên là ái nữ của một đại phú ông. Lúc còn nhỏ, bà được ông nội, Mendaka, một trong năm người nhiều tiền nhất nước, hay dẫn đi theo nghe Phật thuyết Pháp và đã chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Lớn lên, bà kết hôn với con một phú ông khác, ông Magara. Một hôm cha chồng đang ăn thì có một vị Tỷ kheo đến khất thực trước cửa. Ông hoàn toàn không lý đến. Thấy vậy, bà bạch vị Tỷ kheo, "xin tôn giả tha thứ; cha chồng con chỉ ăn đồ cũ". Migara, cha chồng bà, nghe nói, giận lắm, đuổi bà ra khỏi nhà. Bà không chịu, xin mời các vị trọng tài phân xử. Migara cáo buộc, "tôi ăn bằng chén vàng mà nó bảo tôi ăn đồ cũ ! Nó phạm thượng ! Tôi phải đuổi nó!" Bà biện minh, khi tôi thấy cha chồng tôi hoàn toàn không lý đến vị Tỷ kheo khất thực trước cửa thì nghĩ đời này ông có phước đức gì, chỉ hưởng phước báo đời trước mà thôi. Như vậy là ăn đồ cũ. Nên tôi đã nói như vậy. Tôi có nói gì sai đâu ? Bà được xác nhận vô tội. Bà thưa, bản thân là một Phật tử thì tôi không cách gì mà ở lại được trong một gia đình không biết đón tiếp một vị Tỷ kheo. Như vậy nếu tôi không được mời các vị Tỷ kheo đến nhà để hiến cúng, nếu tôi không được làm mọi sự san sẻ, thì từ nay tôi xin đi khỏi gia đình này. Migara, cha chồng bà, không thể phản biện nên chấp thuận mọi yêu cầu của bà. Qua hôm sau, bà cung thỉnh Phật và chư vị Tỷ kheo đến nhà để hiến cúng. Bà mời cha chồng ra cùng hiến cúng với bà, nhưng ông từ chối. Hiến cúng rồi, bà lại mời ông ra để cùng nghe Phật huấn dụ. Ông thấy không thể từ chối được nữa, nhưng vị thầy giáo phái Khổ hạnh của ông không cho ông ra. Ông đành ở sau màn mà nghe Phật thuyết Pháp. Nghe xong, thiện căn ông thuần thục, ông chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn ngay nơi chỗ đang đứng nghe Pháp. Ông cực kỳ đội ơn Phật. Và rất cảm kích ơn bà. Ông xác nhận bà như mẹ ông. Từ đó, ai cũng gọi bà là Lộc mẫu (có nghĩa là "mẹ của nai", vì Migara, tên của ông, có nghĩa là nai).

Thế rồi bà thực hiện tâm nguyện mà bà tha thiết nhất : kiến thiết một giảng đường hùng tráng để hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng. Tặng phẩm vô giá mà cha bà, ông Dhananjaya, tặng lúc kết hôn, bà đem dùng vào việc này. Giảng đường mang tên Lộc mẫu. Tâm nguyện hoàn mãn, bà họp cả nhà, đến đi vòng quanh giảng đường, tụng lên, hát lên, những chỉnh cú về Pháp, đến nỗi một số Tỷ kheo tưởng bà trở nên bất thường. Phật nói, chỉ là bà mừng vì hoàn thành việc thiện mà bà khao khát. Phật lại nói, con người là một đống hoa, chuyên viên khéo thì có thể từ đống hoa ấy mà làm ra nhiều tràng hoa.

5. Kẻ ngu

5/1. Truyện tích của Pc 60

Ba tư nặc vương mê vợ người 66 …… 766

5/3. Truyện tích của Pc 62

Truyện của một phú ông keo kiết …… 767

5/4. Truyện tích của Pc 63

Thật là kẻ chí ngu …… 768

5/6. Truyện tích của Pc 65

Sự lĩnh hội Pháp của người trí …… 769

5/7. Truyện tích của Pc 66

Lòng tin Phật Pháp Tăng của một người cùi …… 770

5/8. Truyện tích của Pc 67 Nông phu này được cứu độ như thế nào ? …… 771

5/9. Truyện tích của Pc 68

Lòng tin của một chuyên viên về hoa …… 772

5/10. Truyện tích của Pc 69 Sự cuồng bạo của kẻ vô hạnh 5/11. Truyện tích của Pc 70 Khổ hạnh không chân thật. 5/15. Truyện tích của Pc 75 Sa di Tissa.

773

774

. 776

5/1.
Truyện tích của Pc 60
Ba tư nặc vương mê vợ người

Ba tư nặc vương tuần sát hoàng thành, thấy một thiếu nữ kiều diễm đứng nơi cửa nhà. Ông say đắm liền và muốn chiếm đoạt. Thám thính biết nàng đã có chồng, ông cho gọi người ấy vào phục dịch trong hoàng cung. Ông lịnh cho anh đi kiếm hoa sen trái mùa và buộc phải có lúc chiều tối. Ông cốt có cớ để trị tội và đoạt vợ anh. Anh đi kiếm suốt ngày, và cuối cùng chạy đến lâm viên Cấp cô độc xin núp bóng Phật. Còn vua thì tối hôm đó lửa dục nung đốt, không thể ngủ được vì đầu óc chỉ nghĩ đến cách giết người chồng đoạt người vợ. Thao thức đến nửa đêm, đột nhiên nghe một thứ âm thanh quái dị. Ông kinh hoảng mà không biết làm sao cho im đi. Theo lời khuyên của hoàng hậu Mạt ly, sáng sớm ông đến thỉnh giáo với Phật. Ngài nói đó là tiếng thét gào của bốn người ở trong địa ngục, đang chịu cực hình về tội ác tà dâm. Ông nghe ra ngụ ý của Phật trong lời ấy. Ông quyết tâm không tiếp tục nữa sự say mê vợ người. Nghĩ đến lý do mất ngủ đêm qua, ông bạch Phật, "đối với người mất ngủ thì đêm hôm dài ra" ! Bấy giờ người chồng đứng núp trong sự che chở của Phật, nghĩ đến cái mệt hôm qua, cũng bạch Phật, "đối với người lo sợ thì đường đi dài ra" ! Nhân đó, Phật nói với hai người, "đối với người mê mờ thì luân hồi dài ra".

5/3.
Truyện tích của Pc 62
Truyện của một phú ông keo kiết

Ananda là một phú ông giàu có phi thường ở quốc đô Xá vệ, nhưng ông ta cũng keo kiết phi thường. Ông bảo con, không được cho mình có tiền! Không được xài tiền ! Phải cố sức tích lũy của cải hơn nữa ! Thậm chí ông chôn giấu năm lu vàng bạc mà đến chết cũng không cho con trai biết. Chết rồi, ông tái sinh vào xóm hành khất, phụ cận quốc đô. Từ lúc mẹ ông có mang thì cả xóm đi xin bị ít đi. Họ cho là có một kẻ bất tường. Họ đi lựa lọc, đoán bà mẹ mang thai ông là đầu mối tai họa. Bà bị đuổi. Sau đó bà sinh một bé trai xấu đến nỗi ai thấy cũng ghê. Bà đi xin một mình thì được cho, mang con đi theo thì về không. Bởi thế mà con vừa lớn là bà bảo đi xin một mình. Khi chú bé đến nhà cũ đời trước, con cháu đời trước thấy ngoại hình của chú thì khiếp hãi, bảo tôi tớ đuổi đi. Bấy giờ Phật đang khất thực trong vùng này, thấy vậy, bảo tôn giả A nan đến gọi Mulasiri, con trai đời trước của chú bé, đến cho Ngài nói chuyện. Ngài cho hay chú bé ăn xin kia, đời trước là cha của anh. Anh không chịu tin. Phật bảo chú bé chỉ chỗ cho anh đào lấy năm lu của lên, bấy giờ anh mới tin. Đó rồi họ trở nên Phật tử chân thành, biết tránh sự keo kiết đáng sợ.

5/4.
Truyện tích của Pc 63
Thật là kẻ chí ngu

Một hôm có hai người cắp tiền trà trộn với một nhóm Phật tử đến lâm viên Cấp cô độc nghe Phật thuyết Pháp. Một trong hai người chuyên chú mà nghe nên tức khắc hiểu được Pháp, chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Người kia không lý gì, chỉ lo cắp tiền Phật tử. Rồi cả hai về nhà một người cắp tiền khác, và người kia mỉa mai người không còn ăn cắp. Người này nghĩ bụng "anh ta cuồng dại quá", rồi cùng một số bạn thân trở lại chỗ Phật, bạch chuyện với Ngài. Ngài nói người cuồng dại mà tự biết mình cuồng dại thì chính sự tự biết ấy là thông minh, nếu không tự biết như vậy mà còn cho mình thông minh thì mới thật là kẻ chí ngu.

5/6.
Truyện tích của Pc 65
Sự lĩnh hội Pháp của người trí

Một nhóm ba thanh niên đùa giỡn trong rừng với một kỹ nữ. Khi họ nghỉ ngơi thì kỹ nữ lén lấy đồ trang sức trên đầu của họ, bỏ trốn. Họ tìm kiếm khắp khu rừng thì gặp Phật. Bỏ việc tìm kiếm, họ chú ý nghe Ngài thuyết về Pháp, rồi cùng xuất gia sau đó, và theo Phật về lâm viên Cấp cô độc. Tại đây họ giữ giới rất nghiêm. Về sau, khi Phật thuyết bản kinh Anamatagga (thích ứng với đạo lý luân hồi vô cùng tận) thì cả nhóm cùng chứng ngộ thánh quả A la hán. Có vị Tỷ kheo hỏi sự mau lẹ này thì Phật nói, người trí sống rất ngắn với người trí cũng dễ dàng lĩnh hội về Pháp, tựa như cái lưỡi nếm là biết liền hương vị của bát canh.

5/7.
Truyện tích của Pc 66
Lòng tin Phật Pháp Tăng của một người cùi

Người ấy tên là Suppabuddha, lĩnh hội rất mau về Pháp, ngay sau khi Phật thuyết. Nghe rồi ai cũng phân tán, nhưng ông xin theo Phật khi Ngài về tinh xá. Đế Thích nghĩ phải thử nghiệm lòng tin Tam bảo của ông, nên xuất hiện trước mắt, bảo, ông chỉ là kẻ người nhà cho gì ăn đó, chứ biết nhờ ai. Nếu ông phủ nhận Tam bảo, xác định Tam bảo chẳng ích gì cho ông, thì tôi cho ông một sự cự phú tức khắc. Ông nói, tôi không phải là một ký sinh trùng không biết nhờ vào ai. Tôi có đến bảy loại tài sản của các bậc chứng ngộ kia đấy ! Đế Thích liền vào bạch chuyện này với Phật. Ngài nói, cả ngàn người như ông cũng không lay chuyển nổi tín tâm của Suppabuddha đối với Phật Pháp Tăng. Lát sau, Suppabuddha cũng vào bạch Phật cùng một câu chuyện. Khi ra về, ông chết bất thần vì bị một con ngựa húc phải, và đó là sự báo thù của một kỹ nữ mà trong một đời trước đã bị ông giết. Tin ông chết truyền đến tinh xá, có vị Tỷ kheo hỏi Phật, ông tái sinh ở đâu? Phật nói ở Đao lợi thiên. Ngài lại cho biết bịnh cùi của ông là do một đời trước khác ông đã nhổ nước miếng vào một bậc Thanh tịnh. Nhưng nay thì ông đã lĩnh hội được Pháp, mọi tập tính dơ bẩn đang được rửa sạch nơi ông.

5/8.
Truyện tích của Pc 67
Nông phu này được cứu độ như thế nào ?

Tại một chỗ hoang vắng, mấy tên trộm chia nhau đồ trộm được. Chia rồi tản ra, bỏ đi, để rơi lại một túi tiền. Phật thì mỗi sáng sớm thường dùng thần lực quan sát thế gian. Hôm nay Ngài thấy một nông phu sẽ lĩnh hội Pháp. Anh đang cày ruộng gần chỗ mấy tên trộm chia của. Ngài gọi tôn giả A nan cùng đến chỗ ấy. Nông phu chào hỏi tôn kính khi thấy Ngài, rồi cày tiếp. Còn Phật, nhìn thấy túi tiền thì bảo tôn giả A nan, "nhìn xem, rắn độc đó". Tôn giả cũng bạch, "đúng vậy, thật là rắn độc". Nói rồi hai vị cùng nhau quay về. Nông phu nghe hai vị nói, chạy lại coi thật có rắn độc không, thì thấy túi tiền. Anh cầm về chỗ mình, giấu đi. Trong lúc ấy kẻ mất của truy lùng bọn trộm, lùng đến chỗ chúng chia của, lại theo dấu chân, bắt được nông phu và túi tiền. Họ đánh anh, trói đem nạp cho vua. Vua phán xử tử. Anh bị dẫn đến một bãi tha ma. Vừa đi, anh vừa kêu mãi, "ngài A nan ơi, thật là rắn độc", "đức Thế tôn ơi, thật là rắn cực độc" ! Bọn đao phủ nghe kêu mãi như vậy cũng tội nghiệp cho anh, dẫn anh trở về trình vua. Vua nghĩ anh muốn xin Phật làm chứng nên đích thân dẫn anh đến Ngài. Ngài cho biết sự tình đầu đuôi. Vua mừng cho nông phu - và cho chính mình - "nếu không kêu mãi lời Phật thì anh mất mạng rồi". Phật nói, người thông minh thì đừng làm việc gì khiến mình phải hối hận.

5/9.
Truyện tích của Pc 68
Lòng tin của một chuyên viên về hoa

Sumana, chuyên viên về hoa, mỗi sáng sớm cung ứng hoa lài cho vua Tần bà sa la (Bimbisara). Một hôm, trên đường mang hoa vào vương cung, anh gặp Phật và chư vị Tỷ kheo đi khất thực. Trong một thoáng, anh có ý nghĩ rất mạnh là đem hoa ấy cúng Phật. Vậy là, với lòng thành tột đỉnh, anh thực hiện liền ý mình mà bất kể đến việc bị đày biệt xứ hay bị tử hình. Với vòng hoa anh cúng, Phật và chư vị Tỷ kheo được cả trăm cả ngàn người đổ ra thi lễ. Cảnh tượng này dậy lên tràn cơ thể và tâm lý anh một sự vui thỏa nhiễm đầy hương vị của Pháp. Nhưng vợ anh sợ quá, chạy vào tâu vua, rằng bà không dính gì việc anh làm hôm nay. Không ngờ vua khoái quá việc anh cúng Phật những vòng hoa lài mà đáng lẽ anh phải mang vào cho ông. Ông lại nhân dịp này xin hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo. Xong việc, Phật về lâm viên Cấp cô độc, còn vua gọi anh chuyên viên hoa lài vào vương cung, khen và thưởng cho lòng chí thành và sự can đảm của anh. Và tại lâm viên Cấp cô độc, tôn giả A nan hỏi Phật về ích lợi mà Sumana có được, Phật nói, lòng dạ của anh như vậy làm cho anh không bao giờ còn sa vào bốn nẻo đường dữ, và cuối cùng, bao sự thống khổ sinh mạng sẽ vĩnh viễn ngưng lại.

5/10.
Truyện tích của Pc 69
Sự cuồng bạo của kẻ vô hạnh

Nàng là con gái của một đại gia ở hoàng thành Xá vệ, đẹp phi thường mà lại dịu dàng, như đóa sen quí, nên ai cũng gọi bằng cái tên Liên hoa sắc (Uppala vanna). Tiếng tốt truyền đi rất xa. Nhiều người cầu hôn, trong đó có đủ mặt vương tử, cự phú. Nhưng nàng chỉ muốn xuất gia làm Tỷ kheo ni. Một hôm châm lửa đốt đèn, nàng lấy lửa làm đề mục, chỉ quán lửa rực lên khắp cả vũ trụ, và thánh quả A la hán đã đến với nàng. Sau đó, nàng độc cư trong rừng rậm, có lần ra ngoài khất thực. Anh bên ngoại của nàng, Nanda, tên của hắn, chạy vào chỗ nàng độc cư, chui núp dưới giường. Hắn vốn thầm mê nàng, mang ý đồ dùng bạo lực làm hoen ố nàng. Khất thực về, phát hiện ra hắn, nàng bảo "đừng làm bậy ! đừng hại tôi" ! Nhưng hắn vẫn cuồng bạo hãm hiếp, rồi dương dương ra về. "Thật là mật ngọt", hắn thỏa thích trong ý nghĩ ấy. Nhưng tội ác kinh tởm của hắn đem lại cho hắn bao nhiêu là hình phạt. Phật nghe nỗi bất hạnh của nàng, mời vua Ba tư nặc đến, nói bao nỗi khó khăn và hiểm nghèo cho các vị Tỷ kheo ni tu hành trong rừng. Vua liền kiến tạo cho các vị ấy một tinh xá, và từ đó các vị được khuyên chớ có độc cư trong rừng.

5/11.
Truyện tích của Pc 70
Khổ hạnh không chân thật

Jambuka là con trai của một cự phú trong hoàng thành Xá vệ. Do đời trước giành ăn, lại đổ xuống đất đồ ăn của vị tu sĩ khác, nên bẩm sinh có một quái tật : từ nhỏ, chỉ nằm trên đất mới ngủ được, chỉ phân người mới ăn được. Lớn lên vẫn vậy. Cha mẹ đành đem cho giáo phái Khổ hạnh. Nhưng giáo phái này cũng phải đuổi đi khi biết được quái tật ấy. Ở một mình, Jambuka lợi dụng quái tật mà lừa người : chiều tối mới ăn phân, sáng ngày thì đứng một chân như gà, miệng mở lớn ra ; nhưng Jambuka nói chỉ ăn không khí nên miệng mở lớn, địa cầu không đủ sức chịu trọng lượng của anh nên anh đứng một chân. "Tôi không bao giờ ngồi, cũng không bao giờ ngủ", Jambuka khoe như vậy. Có một số tin anh, cung cấp thực phẩm, nhưng anh cự tuyệt, "tôi chỉ hớp không khí". Năn nỉ lắm thì anh chỉ lấy chút xíu bằng đầu lá cỏ, và bảo "được rồi, đi đi ; chút xíu đó cũng đủ phước rồi" ! Nhiều năm sống như vậy, với sự khỏa thân hoàn toàn. Một sáng sớm nọ, thần lực của Phật cho Phật thấy Jambuka có tiềm năng chứng ngộ thánh quả A la hán, mà chứng ngộ trong thì gian rất ngắn. Ngài đến chỗ anh xin ở nhờ vài đêm. Anh dùng tay chỉ động đá trên đỉnh núi. Phật lên nghỉ trên đó. Và anh thấy chỗ Ngài nghỉ phát sáng. Đêm sau cũng vậy. Anh nói, nhất định Ngài là bậc thánh. Tôi khổ hạnh năm mươi lăm năm nay, chỉ ăn không khí và đứng một chân mà không được như Ngài. Phật bảo, nên nói và nên nghe chuyện thật. Bao năm nay anh chỉ ăn đồ dơ và nằm thẳng cẳng mà ngủ trên đất. Nhưng đó chỉ là cái ác báo quá khứ của anh. Jambuka thấm thía nghe Phật nói. Anh quỳ trước Ngài. Ngài chia cho anh một tấm vải lấy từ ca sa của Ngài, bảo anh che mình lại. Anh làm theo, vừa xong thì tức khắc cảm thấy rất rõ anh không còn là anh nữa. Và Phật thuyết Pháp cho anh nghe. Anh chứng ngộ thánh quả A la hán liền, và theo Phật về tinh xá. Khi đệ tử của anh tìm thấy thì anh bảo nay anh là đệ tử của Phật. Phật nói với họ, hiệu quả của bao khổ hạnh mà thầy họ tu hành trong bao năm không bằng một trong mười sáu phần hiệu quả mà ngày nay thầy họ đạt được.

5/15.
Truyện tích của Pc 75
Sa di Tissa

Tissa là con của một người nổi tiếng nhất quốc đô Xá vệ. Người này hay hiến cúng tôn giả Xá lợi phất, nên từ nhỏ Tissa đã gặp tôn giả nhiều lần. Năm lên bảy, chú xuất gia với tôn giả. Trong thì gian chú ở lâm viên Cấp cô độc, nhiều bạn bè đến thăm với lắm cúng phẩm. Chú thấy phiền phức, nên sau khi được dạy cho đề mục chỉ quán, chú vào ở một tinh xá trong rừng. Ở đó, dân làng phụ cận có ai cho gì, chú chỉ nói "xin cầu nguyện cho người yên vui, sớm giải thoát nỗi khổ luân hồi", rồi chỉ quán tiếp tục. Ba tháng sau, thánh quả A la hán đã thể hiện nơi chú. Năm ấy, giải chế mùa an cư rồi, tôn giả Xá lợi phất cùng tôn giả Mục kiền liên, và vài ba vị trưởng lão nữa, đến chỗ chú. Dân làng nhân đó xin tôn giả thuyết Pháp cho. Tôn giả dịu dàng từ chối, và chỉ định Tissa thay mình. Nhưng dân làng thưa chú ấy chỉ biết nói "xin cầu nguyện cho người yên vui, sớm giải thoát nỗi khổ luân hồi". Tôn giả nói chú Sa di Tissa sẽ làm cho các người hoan hỷ. Và chú mở lời. Rồi tiếng Pháp tuôn trào cho đến gần sáng. Tôn giả tán thưởng, dân làng thỏa thích, nhưng có một số lại trách sao trước đây chú không thuyết Pháp như vậy. Phật ở tại lâm viên Cấp cô độc mà thấy và nghe hết. Ngài xuất hiện, nói với dân làng đừng có nhớ chuyện cũ, hãy nắm lấy cơ may trong khi ở gần quí vị là Tissa, vị Sa di A la hán.

6. Người trí

6/1. Truyện tích của Pc 76 Một ngoại đạo đáng thương
trở thành A la hán..

6/5.

Truyện tích của Pc 80 Sự thành tựu của một Sa di nhỏ tuổi...

6/6.

Truyện tích của Pc 81 Như là tảng đá . 779 .. 780 ... 781 6/1.
Truyện tích của Pc 76
Một ngoại đạo dáng thương trở thành A la hán

Radha là một bà la môn vừa già cả vừa đáng thương. Ông xin ngụ trong tinh xá. Ông làm những việc cắt cỏ, dọn dẹp. Chư vị Tỷ kheo ai cũng thiện cảm. Nhưng ông muốn xuất gia thì không ai nhận cả. Sáng sớm một ngày nọ, ông gặp Phật, thưa Ngài việc ấy. Phật biết ông sẽ thành bậc A la hán. Ngài triệu tập chư vị Tỷ kheo, hỏi có hay không ai nhận được sự phục vụ của ông. Bạch Ngài, tôn giả Xá lợi phất ứng tiếng, con nhớ Radha từng cho con một ít gạo. Phật hỏi, vậy tôn giả nên hay không nên giúp cho thí chủ của mình được giải thoát ? Tôn giả liền thế độ cho Radha xuất gia. Ông tuân giữ nghiêm chỉnh mọi huấn thị của tôn giả. Chỉ mấy tháng sau, ông trở thành bậc A la hán. Phật trở lại thăm, chư vị Tỷ kheo trình bạch việc ông tuân giữ huấn thị của tôn giả Xá lợi phất, Ngài nói ai cũng nên như ông ấy mà tuân giữ huấn thị của bậc dạy mình. Và nếu bị khiển trách vì phạm lỗi thì chớ có bất mãn.
6/5.
Truyện tích của Pc 80
Sự thành tựu của một Sa di nhỏ tuổi

Pandita là con trai của một nhân vật nổi tiếng ở quốc đô Xá vệ. Lên bảy, chú đã xuất gia làm Sa di. Ngày thứ tám sau đó, chú theo tôn giả Xá lợi phất đi khất thực. Trên đường đi, thấy nông phu dẫn dòng nước chảy vào ruộng, chú hỏi tôn giả, "Bạch ngài, nước vô tri giác mà nông phu vẫn có thể tùy ý mình dẫn cho chảy vào chỗ nào cũng được? Đúng như vậy, tôn giả nói. Và cùng nhau đi tiếp, chú lại thấy người thợ làm tên đang uốn nắn cái tên cho thẳng ; thấy người thợ mộc đang cưa bào gỗ để làm cỗ xe. Thấy vậy, tâm chú nghĩ : nước này, tre này, gỗ này, toàn là vô tri giác, vậy mà chuyên viên có thể tùy ý làm thành vật dụng, vậy thì ta có tri giác đây sao không thể khống chế mà làm theo chỉ quán để trở nên thanh tịnh ? Nghĩ như vậy, chú xin tôn giả trở về tinh xá, vào phòng mình, tập trung tư duy mà cứu xét bản thân một cách nghiêm chỉnh. Trong lúc đó chư thiên và thiện thần bao quanh phòng chú mà hộ trì. Và chỉ mấy chốc lát sau, thánh quả A na hàm biểu hiện nơi chú. Phật biết chốc lát nữa chú sẽ trở thành bậc A la hán, mà tôn giả Xá lợi phất lại đi tới phòng chú, nên Ngài xuất hiện trước phòng ấy, hỏi nói mấy câu với tôn giả. Trong phòng, Pandita chứng ngộ thánh quả A la hán, và hôm nay là ngày thứ tám sau ngày chú xuất gia. Phật nói, yếu tố tu chứng là tinh tường và tinh tiến, cọng với sự hộ trì thích đáng, trong sự chỉ quán.

6/6.
Truyện tích của Pc 81
Như là tảng đá

Bhaddiya là vị Tỷ kheo cư trú tại lâm viên Cấp cô độc. Vì thân hình nhỏ bé nên bị một số gọi là Chú bé Bhaddiya. Một số bóp mũi, kéo tai, vỗ đầu mà cười, "chú ơi, chú khoái làm vầy không ? chú khoái làm Tỷ kheo không" ? Nhưng Bhaddiya hiền lành phi thường, chưa bao giờ nổi giận. Nội tâm và thần sắc của ông hoàn toàn yên tĩnh. Phật biết như vậy. Ngài nói một bậc A la hán thì vĩnh viễn không còn nổi giận, không còn trách móc. A la hán như hòn núi : núi thì gió không lay động được ; A la hán thì sự làm nhục không lay động được. Bấy giờ mọi người mới hay Bhaddiya là một bậc A la hán.

7. La hán

7/6. Truyện tích của Pc 95 Tôn giả Xá lợi phất bị khống cáo.............. 7/7. Truyện tích của Pc 96 Phong cách của một vị Sa di.. .... 783

784

7/6.
Truyện tích của Pc 95
Tôn giả Xá lợi phất bị khống cáo

Giải chế an cư rồi, tôn giả Xá lợi phất chuẩn bị cùng chư vị Tỷ kheo đi hoằng pháp độ sanh. Một vị Tỷ kheo trẻ tuổi vốn oán tôn giả nên bạch Phật, rằng tôn giả nhục mạ ông, hành hung ông. Phật nhờ người mời tôn giả đến biện giải. Tôn giả không biện giải gì, chỉ xin Phật dạy cho biết, nếu thấy biết một vị Tỷ kheo có hành vi không thể chấp nhận, thì vị Tỷ kheo kiên trì giữ giới và tự xét bản thân phải làm sao để có thể bỏ đi chứ không khuyên bảo ? Phần con, con chỉ coi mình như đất, ai bỏ hoa xuống con không mừng, ai đổ rác xuống con không giận. Con coi thân con như người hành khất, đối với thân ấy con đâu còn lưu luyến gì ! Nghe tôn giả bạch Phật như vậy, vị Tỷ kheo kia bị kích động hết sức, nhận rằng mình có lỗi khống cáo tôn giả. Phật bảo tôn giả nhận lời biết lỗi của vị Tỷ kheo kia để cho vị ấy khỏi chịu ác báo trong tương lai. Vị ấy hướng về tôn giả mà thành khẩn xin tôn giả tha thứ, tôn giả cũng hướng về vị ấy mà thành khẩn xin vị ấy tha thứ. Tôn giả lại nói, thưa đại đức, nếu thấy tôi có điều gì khó chấp nhận thì xin đại đức tha thứ cho tôi. Chư vị Tỷ kheo hiện diện, thấy vậy, ai cũng thỏa dạ đối với tôn giả. Phật nói, A la hán thì không giận mà khoan dung, nội tâm vĩnh viễn hiền hòa, trong lắng.

7/7.
Truyện tích của Pc 96
Phong cách của một vị Sa di

Có một vị Sa di mới bảy tuổi, xuất gia để thỏa lòng người cha tha thiết mong ước như vậy. Trước khi làm lễ xuống tóc, vị ấy đã được dạy cho một đề mục chỉ quán. Trong lúc làm lễ xuống tóc, vị ấy chuyên chú chỉ quán theo đề mục ấy. Sự chuyên chú này hòa với thiện căn đời trước, nên sau khi xuống tóc, vị ấy đã chứng ngộ thánh quả. Sau này, vị ấy làm thị giả cho tôn giả Tissa. Hai thầy trò cùng đến Xá vệ để lạy Phật. Nửa đường họ tạm trú trong một tinh xá. Chiều tối, tôn giả ngủ, trong khi vị ấy ngồi bên cạnh suốt đêm, gần sáng mới nằm ngủ một chút. Trời sáng hẳn rồi, tôn giả thấy đã đến lúc thức vị ấy dậy. Tôn giả dùng cái quạt đánh thức, rủi lỡ tay làm hỏng một mắt của vị ấy. Vị ấy lập tức nín đau, dùng một tay che mắt lại, đi lấy nước cho tôn giả dùng, lại lấy nước lau nền nhà tinh xá. Khi vị ấy đưa nước cho tôn giả thì cũng chỉ dùng được một tay mà bưng. Tôn giả dặn nên dùng cả hai tay khi làm việc thị giả. Nhưng, cùng lúc, tôn giả phát hiện một mắt của vị ấy đã hỏng vì sự sơ suất của mình. Tôn giả thấy vị ấy thật là cao thượng, trưởng thành, và thấy mình rất đáng trách. Lập tức khiêm tốn, chân thành, tôn giả hướng về vị ấy mà nhận lỗi, xin dung thứ. Nhưng vị ấy thưa, việc này không phải tại ngài, cũng không phải tại con, mà là tại nghiệp báo. Vị ấy xin tôn giả chớ khổ tâm về việc này, nhưng tôn giả không cách gì quên được nỗi bất hạnh mà mình vô ý gây ra. Đoạn cuối của câu chuyện là hai thầy trò về đến lâm viên Cấp cô độc ở Xá vệ mà bấy giờ Phật đang dừng chân ở đó. Ngài biết mọi chuyện xảy ra trên đường đi của họ. Ngài nói A la hán thì không còn sự nổi giận. A la hán thì đã khắc phục sự xung động của giác quan, nên nội tâm trong lắng. Việc xảy ra cho hai thầy trò tôn giả Tissa đúng là một nghiệp báo. Ngài khen hết lời phong cách siêu phàm của vị Sa di nhỏ tuổi.

8. Số ngàn

8/1. Truyện tích của Pc 100

Vận mệnh của một tên đao phủ …… 788

8/2. Truyện tích của Pc 101

Cách mau nhất để chứng ngộ thánh quả A la hán …… 789

8/3. Truyện tích các Pc 102 - 103

Gái nhà giàu đòi lấy tướng cướp …… 792

8/4. Truyện tích các Pc 104 - 105

Cờ bạc ăn thua …… 794

8/9. Truyện tích của Pc 110

Sự kỳ lạ của Sa di Sankicca …… 795

8/11. Truyện tích của Pc 112

Sự tỉnh ngộ của một vị Tỷ kheo …… 796

8/12. Truyện tích của Pc 113

Trường hợp Patacara …… 797

8/13. Truyện tích của Pc 114 Chết mà sống lại 8/14. Truyện tích của Pc 115 Con mà không lo gì cho mẹ.

801

. 803

8/1.
Truyện tích của Pc 100
Vận mệnh của một tên đao phủ

Tambadathika làm đao phủ thủ cho nhà nước năm mươi lăm năm rồi về hưu. Trước khi làm đao phủ thủ thì anh ta là tên trộm. Sau khi về hưu, một hôm anh đi tắm sông, khi về mang theo thực phẩm đặc biệt. Đúng lúc anh ta sắp hưởng thụ hương vị của thực phẩm ấy thì thấy tôn giả Xá lợi phất, người mới nghỉ chỉ quán, đến khất thực trước cửa. Anh ta nghĩ suốt đời ta là kẻ trộm, là đao phủ thủ, nay ta nên hiến cúng vị Tỷ kheo này. Anh ra mời tôn giả vào nhà, và tôn kính hiến cúng thực phẩm nói trên. Thọ thực rồi, tôn giả thuyết Pháp của Phật cho anh nghe. Nhưng Tambadathika không cách gì chuyên chú được mà nghe. Bao nhiêu ấn tượng hành hình người trong quá khứ ào lên quấy rối tâm tư anh. Tôn giả biết nỗi khổ sở ấy. Để dắt tâm tư anh tỉnh lại, tôn giả hỏi như đột ngột, rằng anh giết người là do tức giận, do thù oán, hay chỉ do tuân lệnh ? Tambadathika trả lời, chỉ do tuân lệnh vua, bản thân anh không có ác ý hay ham muốn gì. Tôn giả nói liền, nếu thế thì anh có lỗi gì ! Lời này làm cho nội tâm anh hơi bình tĩnh. Anh xin tôn giả tiếp tục thuyết Pháp cho anh. Anh nghe chăm chú, lại còn kiên nhẫn và lý giải. Nghe xong, anh tôn kính tiễn tôn giả một đoạn đường, rồi quay về một mình thì, một cách rất bất ngờ, cái chết đến liền với anh. Chiều hôm đó chư vị Tỷ kheo bạch Phật biết tin này, và hỏi Ngài về chỗ tái sinh của anh. Ngài nói, đời này anh làm ác, nhưng đời sau lĩnh hội được Pháp, nên anh tái sinh Đao lợi thiên. Chư vị lại hoài nghi, một kẻ làm ác dài ngày, mới nghe Pháp một lần, mà sao được ích lợi lớn lao như vậy của Pháp? Phật nói, thì gian nhiều ít, dài ngắn, không là vấn đề ; vấn đề ở chỗ chính xác lĩnh hội được Pháp, thì một lời nói về Pháp cũng vẫn đem lại lợi ích lớn lao của Pháp.

8/2.
Truyện tích của Pc 101
Cách mau nhất để chứng ngộ thánh quả A la hán

Một nhóm thương khách đi thuyền ra biến, bất hạnh bị nạn. Trừ một người, tất cả chết hết. Người này sống nhờ bám vào một tấm ván gỗ, và cuối cùng trôi vào hải cảng Supparaka. Lên bờ, anh dùng tấm ván ấy che thân, ngồi chỗ ai cũng thấy. Có người cho thức ăn. Có người cho là bậc Thánh và kính trọng. Có người biếu quần áo để anh mặc, nhưng anh không nhận, vì sợ mặc vào thì sự kính trọng sẽ bị bớt đi. Có người lại nghĩ anh là A la hán, và anh cũng tự cho như vậy. Do vì như vậy mà ai cũng gọi anh là Bahiva Daruciriya. Một thì gian sau đó, Maha Bramhma, bạn anh, thấy anh lầm đường mãi nên cảnh tỉnh, "Bahiva, anh không là A la hán, cũng không có đạo hạnh để thành A la hán". Anh nghe mà tỉnh ra, "đúng rồi, anh bạn ơi, tôi thừa nhận tôi không là A la hán. Tôi đã phạm một sự sai lầm to lớn. Nhưng mà, anh bạn, rốt cuộc đời này ai là A la hán" ? Maha Bramhma bảo, cứ đến Xá vệ gặp Phật thì biết. Biết mình lầm to, mất tinh thần, anh quyết định làm theo lời bạn. Đến Xá vệ, anh gặp Phật và chư vị Tỷ kheo trong lúc đang đi khất thực. Rất tôn kính, anh bước tới đón đường cầu xin Phật dạy bảo. Phật nói, bây giờ là giờ khất thực, không phải là giờ thuyết Pháp. Nhưng anh vẫn khẩn cầu, "Thưa bậc Đáng tôn kính, không ai giải cho con cái lầm suốt đời con. Con xin Ngài chỉ dạy cho con". Anh tiếp tục khẩn cầu. Phật để một lát, bảo, Bahiva, anh thấy gì thì chỉ thấy cái ấy, nghe gì, ngửi gì, nếm gì, chạm gì, nghĩ gì, thì chỉ nghe cái ấy, chỉ ngửi cái ấy, chỉ nếm cái ấy, chỉ chạm cái ấy, chỉ nghĩ cái ấy". Như đang khát mà được nước, anh chăm chú nghe lời Phật dạy. Anh tỉnh cả người. Cùng lúc với sự chăm chú nghe Phật nói, thiện căn quá khứ của anh cũng thành thục : anh chứng ngộ thánh quả A la hán. Anh xin Phật cho xuất gia. Phật bảo hãy sắm cho đủ ba ca sa, bát ứng khí, và một ít đồ dùng của một vị Tỷ kheo. Khi đi sắm sửa thì bất ngờ anh chết vì bị một động vật tấn công. Trên đường trở về, Phật và chư vị Tỷ kheo phát hiện thi thể của anh. Ngài bảo chư vị Tỷ kheo hãy cử hành cho anh mọi nghi thức tống táng một vị A la hán. Ngài nói Bahiva đã chứng ngộ Niết bàn trước khi chết theo nghiệp báo. Ngài lại nói, người chứng ngộ mau lẹ nhất là chính Bahiva. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật, Bahiva chứng ngộ lúc nào và cách nào ? Phật nói ngay lúc nghe Như lai nói Pháp giữa đường đi. Chư vị Tỷ kheo lại hoài nghi, tại sao chỉ nghe mấy câu về Pháp mà chứng ngộ được thánh quả A la hán ? Phật nói, sự nhiều hay ít của Pháp, thì gian dài hay ngắn của sự thuyết Pháp, không liên quan gì đến sự chứng ngộ tức khắc hay từ từ.

8/3.
Truyện tích các Pc 102 - 103
Gái nhà giàu đòi lấy tướng cướp

Kundala Kesi là con gái một nhà giàu. Từ nhỏ đến lớn chỉ sống qua những ngày êm đềm. Cho đến một hôm nhìn thấy một tướng cướp bị dẫn đi hành hình thì, trong một thoáng, cô yêu anh ta. Yêu đến bỏ ăn, đòi hỏi cha rằng không lấy được anh ta thì không muốn sống nữa. Cha cô chẳng có cách nào khác hơn là tức tốc chạy đi hối lộ viên chức coi việc hành hình mà cứu mạng anh ta, đem về gả cô gái cho. Thế nhưng cô yêu anh đến tận mây xanh mà anh thì chỉ yêu tài sản của cô. Một hôm anh bảo cô mang hết nữ trang vào đầu và cả người. Anh nói anh sống được cũng nhờ thần linh, vợ chồng phải lên đỉnh núi mà lễ tạ. Khi lên đến đó anh nói thẳng : anh phải giết để chiếm nữ trang của cô. Cô van anh lấy đồ mà tha mạng cho cô, nhưng anh cự tuyệt. Tức thì cô nghĩ không giết anh thì cô phải chết. Làm bộ rất khéo, cô bảo được rồi, nhưng sống với nhau chẳng còn mấy chốc, hãy cho tôi lạy anh lần chót. Tục lệ lạy là phải đi quanh người mình lạy từ một đến nhiều vòng mới lạy. Cô đi từ từ, đến sau lưng anh thì bất ngờ sấn đến xô anh rơi xuống núi. Nhưng, qua sự tình này rồi cô không muốn về nhà nữa. Gói treo hết nữ trang lên trên cây, cô bỏ đi lang thang. Một hôm đến nhằm chỗ nữ ngoại đạo Vân du (lang thang đây đó). Cô thành một phần tử của họ. Họ truyền dạy cho cô kỹ thuật ngụy biện. Do thông minh, trong thì gian rất ngắn cô nắm được hết huyệt mạch của kỹ thuật ấy. Bấy giờ họ cho cô hay họ sẽ tứ tán vân du, còn cô, gặp ai giải đáp được sự chất vấn của cô thì hãy thờ người ấy làm thầy. Đó rồi cô cũng vân du, đến đâu cũng công nhiên khiêu khích. Bao người danh tiếng mà chỉ bị khiêu khích chứ đánh bại cô không nổi. Lần hồi cô vân du đến Xá vệ, cũng công nhiên khiêu khích bất cứ ai. Và tôn giả Xá lợi phất cũng bị khiêu khích. Cô hỏi rất nhiều, tôn giả giải đáp tất cả. Đến lượt tôn giả hỏi thì chỉ hỏi một câu : "một" là gì? Một đây có nghĩa là sự thật duy nhất, sự thật ấy là tất thảy sinh vật đều do ăn mà sống. Cô làm sao biết được để giải đáp, đành xin tôn giả chỉ dạy. Tôn giả bảo hãy xuất gia làm Tỷ kheo ni rồi thì biết, và biết hết những gì muốn biết. Cô chân thành phục tùng. Và tinh tiến phụng hành huấn dụ của tôn giả. Không bao lâu, cô chứng ngộ thánh quả A la hán. Một số Tỷ kheo đem việc này hỏi Phật, rằng, thật ra, Kundala có năng lực chỉ nghe một chút về Pháp mà chứng ngộ A la hán chăng? Phật nói, đừng đem sự nhiều ít ra mà phán đoán ý nghĩa của Pháp. Một câu có ý nghĩa của Pháp làm cho con người tỉnh ngộ sâu xa hơn cả trăm câu không ý nghĩa.

8/4.
Truyện tích các Pc 104 - 105
Cờ bạc ăn thua

Có một Bà la môn nói với Phật, "Thưa bậc Đáng tôn kính, con nhận rằng Ngài biết sự tu hành hữu ích, nhưng con chắc Ngài không biết gì về sự vô ích. Phật nói, biết, biết cả những sự đã vô ích mà lại có hại. Phật kê ra sáu sự làm tài sản tiêu hao: một, dậy trễ ; hai, biếng nhác; ba, tàn ác ; bốn, say sưa ; năm, lang thang ; sáu, ngoại tình. Phật lại hỏi Bà la môn sống bằng nghề gì, ông thưa: đánh bạc. Phật hỏi ăn thua ra sao, ông thưa khi ăn khi thua. Phật nói, đánh bạc mà hơn, cái hơn ấy không sánh được với cái hơn vì khắc phục tính xấu.

8/9.

Truyện tích của Pc 110
Sự kỳ lạ của Sa di Sankicca

Một hôm có ba mươi vị Tỷ kheo từ Phật riêng rẽ nhận được đề mục chỉ quán, rồi cùng đến ở trong tinh xá của khu rừng thuộc địa phận một làng lớn cách xa hoàng thành Xá vệ. Khu rừng này rậm rạp, rộng lớn. Ở sâu trong khu rừng là một bọn cướp. Chúng có cái lệ giết người sống tế thần rừng. Biết chư vị Tỷ kheo mới đến ở đây, chúng vào tinh xá buộc chư vị Tỷ kheo nạp một người để chúng tế thần. Chư vị Tỷ kheo, bất kể lớn nhỏ, ai cũng tình nguyện hy sinh để cứu mạng đồng bạn. Trong chư vị có một vị Sa di tên Sankicca, vốn do tôn giả Xá lợi phất, [có chỗ nói do Phật1, bảo tháp tùng. Vị này tuy là đồng ấu, nhưng do thiện căn tích lũy từ bao đời nên đã chứng ngộ thánh quả A la hán. Ngài thấu hiểu ý thầy là tôn giả Xá lợi phất, [hoặc ý Phật], chắc chắn biết trước sự nguy khốn này nên đặc biệt bảo ngài đi theo chư vị Tỷ kheo. Bấy giờ ngài thiết tha xin để bọn cướp bắt ngài. Rất miễn cưỡng, nhưng chư vị Tỷ kheo tin tưởng tôn giả Xá lợi phất [hoặc Phật], nên đồng ý. Dẫn ngài về hang ổ, chúng đem ra sắp đặt theo nghi lễ. Tên tướng cướp dơ cao kiếm lên bổ mạnh xuống ngài - trong khi ngài nhập đại chỉ quán. Hắn bổ tới tấp, lưỡi kiếm cong đi, mà ngài không sao cả. Hắn thay cây kiếm khác, bổ xuống ngài dữ dội hơn, cán kiếm bật lên mà ngài vẫn an nhiên. Hắn, và cả lũ, kinh hãi, quì mọp xuống cầu xin tha thứ. Chúng thấy ra tội ác của chúng. Chúng cầu xin xuất gia theo ngài. Ngài chuẩn tấu. Và trở về tinh xá với sự tháp tùng của những ông Tỷ kheo mới. Chư vị Tỷ kheo thấy thế thì khoái quá, há hốc ra vì kinh ngạc. Rồi kéo nhau về lâm viên Cấp cô độc, kính lạy thầy là tôn giả Xá lợi phất. Sau đó cả thầy trò cùng yết kiến Phật. Ngài nói, sống đến trăm tuổi mà trộm cướp giết người thì sống như vậy chẳng có ý nghĩa gì. Sống một ngày thôi mà sống với mọi tính tốt, vẫn có giá trị hơn sống cả trăm năm mà sống dơ bẩn.

8/11.
Truyện tích của Pc 112
Sự tỉnh ngộ của một vị Tỷ kheo

Sappadasa là vị Tỷ kheo thất vọng vì không chứng ngộ được thánh quả A la hán. Ông nghĩ hoàn tục thì không thích đáng, tốt hơn hãy kết liễu sự sống cho xong. Ông bắt rắn độc cho cắn mà rắn không cắn, ông nghĩ đến việc dùng dao sắc. Nhưng ông nghĩ mình là một vị Tỷ kheo, mình đã giữ giới trong sáng như thế nào, mình đã có sự thỏa dạ về Pháp ra sao... Với sự suy nghĩ ấy thân tâm ông dời vào trạng thái siêu thoát : ông chứng ngộ tức khắc thánh quả A la hán. Ông trở về tinh xá, chư vị Tỷ kheo hỏi làm gì, ông nói tôi vừa muốn kết liễu sinh mạng của mình. Thế sao bây giờ còn đây ? Ông nói, một khắc trước đây tôi định dùng dao cắt cổ, nhưng sau đó tôi dùng kiếm tuệ giác chém chết phiền não. Chư vị Tỷ kheo đem việc này bạch Phật, xin Ngài cho biết có thể trong khoảnh khắc mà chứng ngộ A la hán không ? Có thể, Phật nói ; tinh tấn chỉ quán thì người ấy có sự có thể ấy. Không những khoảnh khắc có thể chứng ngộ thánh quả A la hán, mà trong lúc kinh hành, một chân bước lên chưa để xuống cũng có thể chứng ngộ như vậy.

8/12.
Truyện tích của Pc 113
Trường hợp Patacara

Patacara là con gái một nhà giàu trong hoàng thành Xá vệ, đẹp trọn vẹn, cha mẹ rất thương và chăm sóc. Ấy vậy mà cô yêu một chàng đày tớ trong nhà, cùng nhau trốn đến một làng xa xôi. Nàng có thai, sắp đến ngày sinh, mấy lần xin chàng cho về sinh ở nhà cha mẹ như tục lệ cổ. Chàng sợ cha nàng đánh nên không chịu. Một bữa, rình chàng đi vắng, nàng hối hả chạy. Nhưng chàng đuổi kịp, van nàng trở lại. Nàng không chịu, vì lúc ấy đang chuyển bụng. Vợ chồng vội vã tìm lùm cây mà sinh rồi cùng nhau trở lại. Ít lâu lại có thai, lại xin về nhà cha mẹ, lại bị không chịu. Nhưng ngày sinh sắp đến, nàng đành bồng đứa lớn trốn chạy. Khi chồng đuổi kịp thì nàng cũng chuyển bụng. Bấy giờ trời mưa lớn lắm, người chồng chạy tìm chỗ núp tạm. Anh đang sửa dọn thì bị rắn độc cắn chết tại chỗ, đúng lúc nàng đang sinh một bé nữa. Khi gượng dậy được, nàng tìm thấy xác chồng. Vô cùng buồn khổ, nàng cho chồng chết là vì mình. Nhưng vì hai con, nàng cố gượng, mong lân la về nhà cha mẹ. Qua một đêm mưa lớn, nước suối dâng lớn. Không cách gì mang cả hai con mà bơi lội, nàng đành để đứa nhỏ ở bờ bên này, mang đứa lớn bơi lội qua trước, đặt nó ở bờ bên kia. Một mình, nàng bơi lội trở lại để mang đứa nhỏ. Khi nàng mới đến giữa dòng thì một con diều hâu lớn bay liệng trên đứa nhỏ mà nó tưởng là miếng thịt. Nàng hét lên xua đuổi, nhưng nó đã bổ thẳng xuống quắp mất đứa nhỏ. Đứa lớn nghe mẹ hét, tưởng mẹ gọi nên chập chững xuống suối, bị nước cuốn trôi. Trong một ngày mà Patacara mất cả chồng và hai con. Nàng đang gào khóc thảm thiết thì một người đi qua. Người này cùng làng với nàng. Nàng hỏi thăm cha mẹ thì biết mưa gió làm sập nhà, cha mẹ và người anh duy nhất cùng tử nạn và đã được hỏa táng cả rồi. Tin dữ làm nàng rụng rời, phát điên. Đến nỗi không nhớ chưa mặc đồ lại, nửa người lõa lồ, tuôn chạy cùng cả, vừa khóc vừa kêu trời ơi đất hỡi. Bấy giờ Phật đang thuyết Pháp tại lâm viên Cấp cô độc, thấy nàng chạy đến ở ngoài. Ngài dùng thần lực làm cho nàng chạy vào. Những người đang nghe Pháp đổ ra chận lại, "đừng để con điên này vào giảng đường". Nhưng Phật bảo họ đừng làm như vậy. Khi nàng chạy vào cách Phật một quãng có thể nghe nói được, Phật nói, Patacara, tỉnh lại đi con ! Mới nghe tiếng Phật, nàng đã vội vàng đứng sững lại. Và rồi hết gào, hết khóc, rồi định thần lại, rồi biết mình đang lõa lồ nửa người. Nàng vội ngồi xuống, nhận một tấm vải người khác đưa cho, và che mình lại. Nàng hướng về đức Phật, thổn thức kể lại nỗi bất hạnh của nàng : cha mẹ chồng con chết hết, người anh duy nhất cũng không còn. Phật an ủi nàng, Patacara, con đừng sợ ! Con đang đứng trước một người che chở cho con. Bao kiếp luân hồi, con đã đổ nước mắt quá nhiều cho cha mẹ, anh em và chồng con. Con nên bớt thương tâm với nỗi bất hạnh hiện tại. Pháp thoại trong lúc này của Phật nói cho nàng là kinh Vô thỉ tương ưng (Anamatagga : nhận thức sự luân hồi vô cùng tận). Pháp thoại của Phật làm cho năng như trút được gánh nặng. Ngài lại bảo, con chớ quá bi lụy vì người đã qua đời, mà hãy nghĩ đến việc làm sạch bản thân con. Con hãy gắng lên, hội nhập với Niết bàn. Nghe lời Phật dạy, Patacara ý thức sinh mạng vô thường, tin vững vàng vào Pháp. Nàng xuất gia làm Tỷ kheo ni. Một hôm nàng khoát nước rửa chân, khoát lần thứ nhất nước chảy ra một chút rồi mất, khoát lần thứ hai nước chảy ra hơn một chút rồi mất, khoát lần thứ ba nước chảy ra xa hơn chút nữa rồi mất. Nàng hiểu ra quá khứ, hiện tại và vị lai của sinh mạng. Phật ở lâm viên Cấp cô độc mà biết rõ sự chỉ quán của nàng. Ngài phóng một luồng ánh sáng, truyền đạt cho nàng tiếng nói của Ngài, rằng Patacara, con chỉ quán thật chính xác. Con đã chính xác nhận ra thực tướng của tổng thể ngũ uẩn. Ai sống đến trăm năm mà không biết tổng thể ấy vô thường, khổ, không, thì như thế là uổng phí cả một đời. Patacara, sau đó không lâu, chứng ngộ thánh quả A la hán.

8/13.
Truyện tích của Pc 114
Chết mà sống lại

Kisa Gotami là người Xá vệ, lấy một phú ông trẻ, sinh một bé trai. Bé này chết đường. Kisa Gotami đau đớn khác thường, ôm thây con đi cầu cứu. Ai cũng cho cô điên. Nhưng một người thông thái, thấy cô đáng thương nên dẫn đến yết kiến Phật. Phật biết cô nát lòng lắm nên bảo : muốn cứu cháu thì con phải vào xóm làng, kiếm mà đem về đây một ít hạt cải của nhà nào không có người thân đã chết. Cô nghe mà hy vọng, không xét ý nghĩa trong lời nói của Phật. Cô đến từng nhà hỏi xin. Nhưng cô tìm không ra nhà nào không có người thân đã chết. Chiều tối đổ xuống, cô hiểu ra không phải chỉ cô có người thân chết. Cô còn biết số người chết hơn cả số người sống. Thái độ cô biến đổi, hết còn nắm chặt lấy sự lưu luyến đứa con đã chết. Cô hiểu ra ý Phật, có sinh thì có chết. Cô chôn cất con rồi đến Phật, bạch Ngài rằng cô không tìm ra nhà nào không có người thân đã chết. Phật nói, Gotami, con đừng nghĩ nữa chỉ có con mới chết con. Nay thì con biết rồi đó, con người ai cũng chết. Đến nỗi dục vọng chưa thỏa mà tử thần đã cướp sinh mạng đi rồi. Gotami, với sự nhận thức sinh mạng là chuyển biến vô thường, quyết định thoát ly đời sống tục lụy, xin Phật cho xuất gia làm Tỷ kheo ni. Phật nhận. Cô tinh tiến phi thường, chánh niệm thường xuyên hiện diện trước mắt. Cô hiểu chức năng của sự tu học là trừ khử tính xấu. Một bữa, chiều tối cô đốt đèn rồi ngồi cách ngọn đèn một chút, tập trung tư duy, quan sát ngọn đèn: sáng tối không ngừng. "Chúng sinh cũng vậy, sinh diệt liên miên. Chỉ có những vị chứng ngộ Niết bàn mới không sinh cũng không diệt". Phật, bấy giờ, ở tại lâm viên Cấp cô độc mà biết sự thăng tiến của cô. Ngài phát một luồng ánh sáng, truyền cảm âm thanh của Ngài mà khuyên cô tiếp tục quan sát vạn hữu vô thường. Lại nói, sống cả trăm năm mà không lĩnh hội được cái Niết bàn bất sinh bất diệt, thì không bằng sống một ngày đêm mà lĩnh hội được cái Niết bàn ấy. Gotami nghe Pháp như vậy của Phật thuyết thì chứng ngộ thánh quả A la hán.
8/14.
Truyện tích của Pc 115
Con mà không lo gì cho mẹ

Trong hoàng thành Xá vệ có một đôi vợ chồng sinh con trai có gái có. Chúng lập gia đình cả, và khá ăn ý với nhau. Cha chết rồi, chúng thuyết phục mẹ, bà Balm Puttika, chia hết gia sản cho chúng. Chúng hứa lo liệu tất cả cho bà. Chia gia sản rồi, trước hết bà đến ở nhà con trai lớn, không bao lâu vợ nó bảo, bà ở nhà này không khác gì đến chia của. Đến đứa nào cũng như vậy cả. Bà chỉ còn cách ngày nay đến đứa này ngày mai đến đứa khác. Chẳng đứa nào, dầu trai hay gái, lo liệu dài ngày cho bà. Cũng không đứa nào nễ trọng bà cả. Vì sự cư xử như vậy của bầy con mà bà xuất gia làm Tỷ kheo ni. Bà ý thức mình xuất gia đã già rồi, không thể buông thả. "Phải lợi dụng những ngày còn lại của đời mình mà tu hành cho khéo", bà nghĩ như vậy nên ngày đêm tinh tiến, tu tập chỉ quán. Tại lâm viên Cấp cô độc, Phật biết rõ như vậy. Ngài phát một luồng ánh sáng, truyền đạt cho bà tiếng nói của Ngài. Ngài nói : sống cả trăm năm mà không tu tập, phụng hành Pháp, thì sống như vậy không có ý nghĩa gì của đời sống. Sau đó bà chứng ngộ thánh quả A la hán, do chánh niệm của bà luôn luôn hiện diện trước mắt, phụng hành đúng với Pháp của Phật huấn dụ.