Pháp Môn Hạnh Phúc

Phần 4TINH THẦN

LỐI VÀO PHÁP MÔN BẤT NHỊ

Một nhiều không hai, Có không không hai, Đúng sai không hai, Thiện ác không hai.

Núi Tu Di và hạt cải

Thích sử Giang Châu Lý Bột đời Đường hỏi thiền sư Trí Thường: “Trong kinh Phật có nói đến chuyện ‘núi Tu Di ở trong hạt cải, hạt cải chứa cả núi Tu Di’ , phải nói là quá kỳ lạ khó hiểu, nhỏ như hạt cải làm sao có thể chứa hết cả núi Tu Di to lớn đồ sộ như vậy?”

Thiền sư Trí Thường nghe nói mà bật cười, ông hỏi: “Người ta nói ông đọc sách hư rách đến cả vạn quyển, có chuyện ấy thật không?”

- Đương nhiên là có rồi! Lý Bột dương dương tự đắc nói.

- Thế hàng vạn cuốn sách mà ông đã đọc nay đang ở đâu?

- Ở trong này này! Lý Bột chỉ vào não bộ nói.

Thiền sư Trí Thường chắp tay trước ngực tỏ vẻ tôn kính, mỉm cười: “Kỳ lạ nhỉ, tôi thấy cái não của ông chỉ lớn bằng cái gáo dừa làm sao có thể chứa hết cả hàng vạn cuốn sách nhỉ?” Lý Bột nghe thế, lập tức đại ngộ: Thì ra sự vật vốn không phân biệt lớn nhỏ, lớn hay nhỏ đều do tâm sinh ra.

So sánh ngọn núi Tu Di to lớn đồ sộ với hạt cải bé tí ti, rốt cuộc ai lớn ai nhỏ? Tôi nói lớn nhỏ giống nhau. Trong Phật pháp có nói, tự tính cũng lớn mà không ở ngoài, cũng nhỏ mà không ở trong, không bị sự chi phối của thời gian và không gian, cũng tức là chân lý “sự lý vô ngại”.

Theo quan niệm của người thông thường, “một” tức là chỉ một cái, “nhiều” tức là chỉ nhiều cái; nhưng theo Phật giáo mà nói thì một tức là nhiều, nhiều tức là một, một nhiều không hai (bất nhị).

Một bông hoa và một khoảng hư không, ai nhiều ai ít, ai lớn ai nhỏ? Một hạt giống cây hoa từ khi gieo xuống đất cho đến lúc trưởng thành cần có nước mưa tưới ướt, bón phân vun gốc, ánh nắng chiếu rọi, rồi cần có gió thổi truyền phấn nhị, không khí nuôi dưỡng cho cây hoa lớn mạnh… Như vậy, bông hoa là sự tập hợp sức mạnh của cả vũ trụ vạn hữu mới có thể nở ra được. Một bông hoa tức tương đương với một khoảng hư không vô tận, “nhân duyên có hai, thực tính không hai”, đó cũng chính là một nhiều không hai (bất nhị).

Lại nói theo pháp thế gian, cuộc sống hàng ngày của chúng ta cần ăn cơm, mặc áo, đi xe, nhà ở, tìm tòi hiểu biết, bồi bổ thân thể… Tất cả những thứ đó không phải từ trên trời rơi xuống mà nhờ người nông dân làm ruộng, công nhân dệt vải, tài xế lái xe, kiến trúc sư xây nhà, chuyên gia học giả giảng dạy, tin tức khoa học kỹ thuật truyền bá… mà có. Điều gọi là “những gì cần hàng ngày, trăm thứ đều sẵn sàng”, tức là mỗi người cần phải dựa vào sự tập trung của rất nhiều người, nhiều việc mới có thể tồn tại, trong cái “một” ấy đã bao hàm vô số yếu tố.

Trong kinh “A Hàm” có một câu chuyện cũng ghi lại sức mạnh của một hạt gạo tương đương với ngọn núi Tu Di. Chuyện kể rằng có một cặp vợ chồng nghèo sống trong hầm lò, bốn bức vách tiêu điều xơ xác, thậm chí hai vợ chồng chỉ có một bộ áo khố, chồng mặc đi ra ngoài thì vợ chỉ quanh quẩn trong nhà, khi vợ đi ra ngoài thì chồng mặc áo không đủ che thân, chỉ ngồi chờ trong động. Một hôm, nghe có đức Phật dẫn đệ tử ôm bình bát đi khất thực gần quanh động, hai vợ chồng bàn định: “Quá khứ của chúng ta không biết bố thí gieo phước điền, nên ngày nay mới rơi vào tình cảnh nghèo khó như thế này, hiện nay cũng không dễ mong được đức Phật đến đây giáo hóa, vậy làm sao chúng ta có thể để mất cơ hội bố thí này được?”

Bàn qua bàn lại, người vợ mới thở dài, nói: “Trong nhà hầu như không có lấy một thứ gì cả, chúng ta đem cái gì đi bố thí đây?”

Người chồng suy nghĩ rồi quả quyết: “Chúng ta thà chết đói chứ không thể bỏ lỡ cơ hội này. Hiện chúng ta chỉ còn một thứ tương đối hoàn chỉnh duy nhất là bộ áo khố này, chúng ta sẽ đem cúng dường đức Phật!”

Hai vợ chồng vui vẻ cầm bộ áo khố đi bố thí, điều này khiến cho các đệ tử của đức Phật cảm thấy khó xử. Mọi người chuyền qua đẩy về cái khố ấy, ai nấy đều bưng mũi tránh đi, cuối cùng tôn giả A Nan cầm chiếc khố ấy đến chỗ đức Phật xin chỉ giáo: “Bạch Phật, cái khố này đúng ra không thể mặc, hay là nên vứt đi?”

Đức Phật nhân từ giảng dạy: “Các đệ tử không được nghĩ như vậy, của bố thí của người nghèo là vô cùng đáng quý, hãy đem đến đây cho ta mặc!”

A Nan cảm thấy xấu hổ, cầm cái khố cùng với Mục Kiền Liên đến bờ sông giặt sạch, đột nhiên cái khố vừa ngâm xuống sông thì cả con sông lập tức tuôn trào dậy sóng, lên thật cao xuống thật sâu. Mục Kiền Liên gấp rút vận sức thần thông chuyển núi Tu Di đến để trấn áp, nhưng không thể dẹp yên sóng cả, hai người chỉ còn cách chạy về bẩm báo với đức Phật. Lúc ấy, đức Phật đang thọ trai, ngài bèn nhè nhẹ nhón lên một hạt cơm rồi nói với hai người: “Nước sông dậy sóng bởi vì Long vương cảm khái tâm nguyện tận lực bố thí của người nghèo khó, hai người hãy cầm hạt cơm này đến bờ sông sẽ dẹp yên được sóng cả.”

A Nan cảm thấy kỳ lạ, bèn hỏi: “Bạch Phật, to lớn như núi Tu Di mà không thể đè bẹp nổi sóng cả, hạt cơm bé nhỏ này làm sao có thể trấn áp nổi cơn sóng cao ngút trời ấy?”

Đức Phật cười, nói: “Hai người cứ cầm đi làm thử rồi hẵng hay!”

A Nan và Mục Kiền Liên nửa tin nửa ngờ cầm hạt cơm đến ném xuống dòng sông, dòng sông liền hết dậy sóng, bình lặng như thường. Hai người sâu sắc nhận ra rằng đây là điều kỳ diệu: Lẽ nào sức mạnh của núi Tu Di lại không bằng hạt cơm ư? Sau đó, họ trở về thỉnh giáo đức Phật. Đức Phật nói: “Tính của vô nhị (không hai) tức là thực tính. Một hạt lúa gieo xuống đất từ ban đầu đã được tưới tiêu, bón phân, thu gặt, chế biến, bán ra… tức là chất chứa rất nhiều công sức và gian khổ mới có thể có được một hạt gạo, công đức mà nó bao hàm là vô lượng, cũng giống như bộ áo khố kia là tài vật và gia sản duy nhất của hai vợ chồng nghèo khó, tâm lượng mà nó bao hàm cũng là vô hạn! Long vương bốn bể hiểu được công đức của hạt gạo và công đức của bộ áo khố cũng lớn lao như nhau, đều do nhất niệm lòng thành đưa dẫn, cho nên liền nhượng bộ rút lui. Do đó, có thể thấy chỉ cần nhất niệm lòng thành thì sức mạnh của một hạt gạo bé tí, của một bộ áo khố tầm thường cũng có thể ngang bằng với hàng ngàn hàng vạn ngọn núi Tu Di!”

Về sau, có người lấy sự kiện này viết thành một bài kệ để cảnh báo chúng sinh trong thiên hạ: “Phật quan nhất lạp mễ, đại như Tu Di sơn; nhược nhân bất liễu đạo, phi mao đái giác hoàn. ” (Phật xem một hạt gạo, lớn bằng núi Tu Di, nếu người không hiểu đạo, mang lông đội sừng trả - “mang lông đội sừng trả” ý nói phải làm thân trâu ngựa, tức súc sinh, để trả cái nghiệp không hiểu đạo lý ấy.)

Trong kinh Phật còn có một câu chuyện tương tự như vậy.

Có một cô gái nghèo đi ăn xin khắp nơi để sống cũng nghĩ đến một thứ phước điền, thế là cô dành tiền từng xu rất chật vật, bớt ăn nhịn tiêu mới có được một đồng, cô quyết tâm đem đi bố thí. Hòa thượng trú trì nhà chùa biết được việc này bèn nói với các đệ tử: “Lễ cúng trai hôm nay ta cần đích thân chủ trì vì nữ cư sĩ thành tâm này cầu phước!”

Không lâu sau đó, công đức một đồng tiền đã đem lại cho cô gái nghèo ấy cuộc gặp gỡ kỳ lạ vô cùng. Nguyên là từ sau khi vương hậu của quốc gia này qua đời, quốc vương rầu rĩ không, các đại thần vì muốn giúp quốc vương vơi sầu muộn bèn tổ chức một buổi du ngoạn săn bắn. Khi quốc vương đi qua một vùng rừng rậm, bỗng thấy phía trước có một vòng sáng chớp chớp hào quang. Quốc vương thấy rất lạ, một người trong đoàn quất ngựa tiến lên, khi đến gần thoáng nhìn, thì ra một cô gái đẹp như tiên giáng trần, áo quần tuy rách rưới, nhưng tướng mạo vô cùng thanh tú. Quốc vương vừa nhìn đã thấy yêu cô gái và đưa cô về hoàng cung, không lâu sau kết hôn thành vợ chồng. Sau khi cô gái nghèo trở thành vương hậu, trong lòng cô vô cùng vui vẻ: Ngày trước ta chỉ cúng dường một đồng, không ngờ lại gieo được một ruộng phước to lớn như thế này; ta cần phải trở lại ngôi chùa ấy để tạ ơn Bồ tát, bố thí nhiều tiền hơn nữa mới phải! Thế là cô ăn mặc lộng lẫy chuẩn bị mấy mươi xe tiền và vật phẩm để cúng dường, tiền hô hậu ủng đi về phía ngôi chùa. Suốt dọc đường đi cô luôn nghĩ: năm xưa mình chỉ bố thí có một đồng mà hòa thượng trú trì của chùa đích thân cầu phúc cho mình; ngày nay mình bố thí nhiều như thế này nhất định hòa thượng sẽ rất coi trọng mình!

Không ngờ, lần này chỉ có mấy vị sư phụ thay mặt trú trì ra tiếp đãi, chúc nguyện, hành lễ theo nghi thức, hoàn toàn không có biểu hiện nào đặc biệt long trọng. Vương hậu trẻ tuổi giận dữ bỏ đi, lúc ấy trú trì mới nhờ người mang thư đến cho cô, nói: “Năm xưa, một đồng tiền là tất cả tài sản của cô, cô đem tất cả tấm lòng thành để cúng dường, tỏ rõ sự cung kính bố thí của mình. Ngày nay, mười mấy xe vật phẩm cúng dường chỉ là một phần nhỏ trong số tài sản lớn, đồng thời cô đang mang một tâm lý tự đại để cúng dường, thân tâm của cô không thể không nhiễm, không vẩn đục, nào đâu phải là công đức trang nghiêm?”

Cho nên, bố thí với “một niệm hoan hỷ” thì công đức thật là lớn lao. Bất kể so sánh lớn nhỏ núi Tu Di với hạt cải, hay là so sánh lớn nhỏ với công đức bố thí, nhỏ lớn lớn nhỏ, hoàn toàn không chấp nê theo hình tướng, theo ngoại tướng, mà là theo sự lý viên dung, pháp thân huệ mệnh trong ngoài như một để thể hội và chứng nghiệm, vì vậy nên có điều gọi là “gộp tất cả lời nói vào một câu, gom đại thiên thế giới vào một hạt bụi”.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Chỉ cần luôn luôn chịu đựng, thì làn sóng của thời gian sẽ đưa dẫn nhân vật “ nhỏ bé” tiến lên theo hướng thời đại;

Chỉ cần đi vào thực tiễn, thì tay cự phách của lịch sử sẽ đưa dẫn nhân duyên “ nhỏ bé” kết tụ thành công lao to lớn.

Không chẳng phải không, có chẳng phải có Có một người ở tuổi trung niên tên là Lý Đại Phúc, không có nghề nghiệp đàng hoàng, hàng ngày đều lên quán trà để uống trà buổi sáng. Một hôm, anh ta ngồi bên cửa sổ quán trà nhìn xuống, thấy dưới đất có một xâu tiền, lòng tham nổi lên, vội chạy xuống lầu để nhặt chỗ tiền ấy. Không ngờ đến gần nhìn qua, thì ra đó là một con rắn chết, đâu có bóng dáng đồng tiền nào? Lý Đại Phúc thất vọng trở lại căn lầu, càng nghĩ càng không cam lòng, nhìn xuống một lần nữa, lại thấy lấp loáng một xâu tiền. Anh ta chạy như bay xuống lầu, nhìn qua, lại là xác con rắn chết! Anh ta cúi đầu chán nản đi lên lầu, lại nhìn xuống, cũng thấy một đống tiền. Lần thứ ba anh ta chạy xuống lầu, lại là rắn. Việc này khiến cho những người trong quán trà đều cười anh ta là si mê điên cuồng. Anh ta hoàn toàn không chịu thua, bèn đem cái xác con rắn chết về treo trên tường, vừa nhìn vừa chửi: “Mày là cái thứ gì mà sáng sớm đã hại tao, bắt tao lên lên xuống xuống khổ sở, để tao xem mày biến thành thứ gì cho biết!” Nói chưa dứt, rắn chết trên tường lại biến thành một xâu tiền đồng. Lý Đại Phúc vội xông tới muốn túm lấy nó, vô ý vấp phải chân bàn bị té gãy chân, lại phải một phen mất trắng số tiền để lo chạy chữa thuốc thang.

Đối với thế nhân vạn vật tham cầu không chán, rốt cuộc trở thành nghèo xơ nghèo xác; đối với sinh tử vận hạn tham ái cố chấp, cuối cùng khó tránh khỏi hư không, khổ ải. Nguyên nhân căn bản là chúng ta luôn cho rằng không tức là không có gì cả, có tức là có tất cả, con người bình thường đều muốn tránh không theo có, cho rằng có tốt hơn so với không có, kết quả thường khiến tâm ở trong trạng thái chối bỏ không, vọng tưởng có và phải mệt mỏi vì bon chen. Trong “Cảnh Đức truyền đăng lục” có nói:

“Chư Phật và tất cả chúng sinh chỉ là nhất tâm, không có pháp nào khác. Tâm ấy từ vô thủy đến nay không từng sinh, không từng diệt, không xanh không vàng, không hình không tướng, không từng có không, chẳng phải lớn, chẳng phải nhỏ, vượt qua tất cả giới hạn của lời nói, dấu vết, đối đãi, đương thể tức đúng, động niệm tức sai.”

Thực ra, không không phải là không thật sự, có không phải là có thật sự, giữa không và có vừa không phải là đối đãi, vừa không phải là sai biệt, mà là hoàn toàn như một, lý và sự vô ngại. Nguyên tắc ấy có thể theo những công án dưới đây để nhận ra một số tin tức.

Có người hỏi thiền sư Tây Thường Trí Tạng: “Có thiên đường và địa ngục không?”

Trí Tạng đáp: “Có”.

Người ấy lại hỏi: “Có hay không có Phật?”

Đáp: “Có”.

Người ấy còn hỏi tiếp một số vấn đề khác, thiền sư Trí Tạng đều trả lời “có.”

Người ấy do đó tức giận trách hỏi: “Thưa hòa thượng, tại sao ông cứ nói ‘có’ hoài vậy? Lẽ nào không có ngoại lệ chăng? Tại sao tôi đã từng đem những vấn đề giống như thế này hỏi hòa thượng Kính Sơn, thì hòa thượng Kính Sơn toàn nói là ‘không’ , còn ông thì nói hoàn toàn tương phản?

Thiền sư Trí Tạng cười, rồi hỏi người ấy: “Ông có hay không có vợ?” Người ấy đáp: “Có”.

Trí Tạng lại hỏi: “Hòa thượng Kính Sơn có hay không có vợ?”

Người ấy thất cười nói: “Không có ạ!”

Trí Tạng cũng cười: “Nói như vậy, tôi nói có, hòa thượng Kính Sơn nói không, có phải là đối cực chăng?”

Người ấy nghe xong lập tức đại ngộ, và bái tạ mà đi.

Có là pháp thế gian, là diệu dụng của cuộc sống; không là pháp của xuất thế gian, là bản thể của cuộc sống. Phật pháp thực hành theo trung đạo viên dung của có và không, là chân không diệu hữu của trung đạo viên dung. Nếu chúng ta có khả năng dùng trí Bát nhã quán chiếu thực tướng của “chân không diệu hữu”, không thổi “gió phân biệt”, không nổi “mưa đối đãi” thì tự nhiên giữa không và có hòa hợp viên dung, giống như mặt trời soi sáng sơn động, sơn động tắm ánh mặt trời, tự nhiên có thể “không có không hai” (không hữu bất nhị).

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Muốn ở trên đầu ngàn người, trước tiên phải ở dưới chân vạn người;

Chỉ có làm trâu ngựa cho chúng sinh trước, sau mới có thể trở thành rường cột tốt nhất.

Đúng và sai Có một người đang cầu cứu thiền sư Tào Sơn: “Con đang bị bệnh cả người, xin sư phụ chữa trị cho con!”

Thiền sư Tào Sơn huơ tay, ngước mắt nhìn lên trời, nói: “Không chữa!”

Người ấy sững người, nghi hoặc hỏi: “Tại sao không chữa?”

Thiền sư Tào Sơn cười, nói: “Để cho người muốn sống không được muốn chết cũng không xong!”

Xem qua câu chuyện trên, độc giả có nghi ngờ liệu có cái lý ấy chăng? Không cứu người thì thôi, sao lại để người ta muốn sống không được, muốn chết cũng không xong? Phải nói điều này quá tàn ác! Phật pháp không chỉ đúng là đúng, sai là sai, mà còn có “đúng tức là sai, sai tức là đúng” , lại còn có “muốn sống không thể, muốn chết không được” . Nay tôi mời mọi người thử tham khảo:

Bạn bệnh là gì? Không bệnh là gì?

Bạn sống là gì? Chết lại là gì?

Từ nhỏ, chúng ta từng được dạy bảo là đúng sai phải rõ ràng, đúng là đúng, sai là sai, không thể lẫn lộn, đó là nguyên tắc cơ bản trong đạo làm người. Nhưng theo Phật pháp mà xét thì những đúng đúng sai sai trên thế gian đều là tướng điên đảo, tính hư ảo, có lúc chúng ta càng muốn làm rõ ràng thì càng không minh bạch. Trong Phật pháp “sắc không khác không, không không khác sắc”, “sắc tức là không, không tức là sắc” , đúng sai chân chính thường thường nhất trí, đúng tức là sai, sai tức là đúng, đúng và sai là không hai (thị phi bất nhị).

Trong kinh “Kim Cang” có nói: “Phật nói tất cả các pháp là không phải tất cả các pháp, mà là tất cả các pháp”. Tôi giải thích câu kinh văn trên là: Phật pháp có lúc rời xa tất cả danh tướng, ta người, như con linh dương đến ở một nơi hẻo lánh không có dấu vết, đó không phải là Phật pháp; có lúc lại xa kinh phản đạo, hữu nhiễm hữu lậu, tức ngược lại khiến người ta như hoa trong gương như trăng dưới nước, thanh tịnh hiện ra, như trong bãi sâu bụi trần bùn đọng mọc lên vô số hoa sen diệu pháp, như vậy không phải là Phật pháp mà lại thành Phật pháp.

Chúng ta niệm “A Di Đà Phật” , giữ tâm không sân hận, đó là Phật pháp; khi đứa bé quá bướng bỉnh, dạy nó đôi câu, đánh nó một cái, đó cũng là Phật pháp.

Triều Sơn lễ Phật, sớm chiều cúng bái, đó là Phật pháp; nhưng nếu khi lạy Phật, ba thứ độc (tức tham sân si) quá mạnh, trong lòng tham cầu tiếng tăm lợi ích, thì đó là xa rời Phật pháp. Cho nên một người có tin Phật hay không, có làm theo pháp hay không, không thể chỉ nhìn bên ngoài, mà cần dựa vào bản tâm, tự tính, điểm xuất phát của người ấy để tìm hiểu. Những sự lý lạ kỳ trong pháp môn thì rất nhiều, nhưng không thể chỉ suy đoán theo góc độ của những biện giải thông thái đời thường, những sự lý kỳ lạ ấy cần phải do những nhân vật kỳ lạ biện giải mới có thể biết rõ bảy mươi hai tầng trời, tám vạn bốn ngàn pháp môn.

Trong lịch sử thiền Tông Trung Hoa có một công án rất nổi tiếng giải thích pháp môn đúng sai không hai ấy (thị phi bất nhị), đó là ngũ tổ Hoằng Nhẫn bảo các đệ tử làm bài kệ ngộ đạo, dựa vào đó để truyền tâm ấn và y bát. Lúc đó, đại đệ tử Thần Tú làm bài kệ như sau: “Thân thị Bồ đề thụ, tâm như minh kính đài; thời thời cần phất thức, vật sử nhạ trần ai” (Thân là cây Bồ đề, tâm là đài gương sáng;

ngày ngày lo lau chùi, không để bám bụi trần). Còn về sau, Huệ Năng trở thành Lục tổ có một bài kệ khác mà ý cảnh rất sâu xa: “Bồ đề bổn vô thụ, minh kính diệc phi đài, bổn lai vô nhất vật, hà xứ nhạ trần ai? (Bồ đề vốn không cây, gương sáng cũng không đài, xưa nay không có vật, bụi trần bám vào đâu?). Chỉ nhìn qua câu thơ, chắc các vị cảm thấy kỳ lạ: Cây Bồ đề có cành có lá, tại sao cho là không phải cây? Đài gương sáng có bàn có đế, tại sao cho là không có đài? Thoạt nghe qua có vẻ như vô lý, đúng mà lại sai. Điều đó là do thói quen của chúng sinh dùng lô-gich thông thường để nhận biết tướng thế gian, đối với tất cả mọi sự mọi vật đều phân biệt đối đãi. Một không phải là hai, đúng không phải là sai, hai phạm trù đó tường lũy rõ ràng, từ đó dần dần hình thành sự mâu thuẫn không thể thống nhất.

Nhưng các vị thiền sư đã chứng ngộ cảnh giới không tăng không giảm, thực tướng trung đạo, có thể theo thứ lớp ta vật đều quên để phản chiếu thế giới, cho nên có thể từ trong sự sai khác thể nhận tính bình đẳng, từ trong rối loạn thể hiện sự an tĩnh của họ, lúc đó những đúng đúng sai sai của thiên hạ hoàn toàn mất đi tính đối đãi trong nội tâm khoảng khoát tĩnh lặng của họ, mà trở lại cảnh giới trời sinh hoàn toàn như nhau. Vì thế cho nên thân hiện ra ở cảnh giới Bồ đề, tâm trú tại nơi Tam muội minh kính. Xin mời các vị thử tham khảo:

- Thân của bạn là gì? Tâm là gì?

- Thân của bạn không phải là gì? Tâm không phải là gì? Trong thiền tông có một công án khác, là “ngựa xứ Mục Châu ăn cỏ, ngựa xứ Ích Châu trương bụng” , dùng ngôn ngữ hiện đại để giải thích như sau, ví như một con ngựa ở Đài Bắc ăn cỏ thì một con ngựa khác ở Cao Hùng bụng trương phình. Nếu nhìn theo góc độ hiện thực thì câu nói trên hoàn toàn nghe vô lý, tôi ăn no hoàn toàn không giống bạn ăn no, tôi không muốn sống hoàn toàn không giống bạn sống mà không thể chịu khó. Nhưng đối với các thiền sư, vật ta như nhau, trong ngoài là một. Núi sông đất đai ở bên ngoài cũng là núi sông đất đai của nội tâm, đại thiên thế giới cũng là đại thiên thế giới của nội tâm, chúng sinh cũng là chúng sinh ở nội tâm của tôi, như vậy, khi ngựa xứ Mục Châu ăn cỏ thì ngựa xứ Ích Châu trương bụng cũng là sự việc hợp lý, tự nhiên. Chúng ta học thiền trước tiên cần chú ý đến một điểm là phải hiểu rõ tất cả pháp giới là thật có cũng là thật không, là bình đẳng cũng là vô sai biệt. Lấy đó mà xem xét lại bản tính của hư không, hiểu rõ không có vật gì có thể nhìn thấy mà mọi vật hiện ra, hiểu rõ không có vật gì có thể biết được mà mọi vật biết nhau, trong một niệm tức thì phá bỏ chấp thủ, độc lập vượt cao.

Thiền sư Nghĩa Huyền Lâm Tế theo học thiền sư Hoàng Phách ba năm chưa từng hỏi một câu, lại được sư phụ thượng tọa khích lệ, mới bước vào phương trượng tham thiền của thiền sư Hoàng Phách hỏi:

“Xin hỏi sư phụ, ý của Tổ sư từ Thiên Trúc đến là gì ạ?” Thiền sư Hoàng Phách nhìn ông, không nói một lời, cầm thiền trượng đánh một cái, Nghĩa Huyền kinh hoảng chạy ra ngoài. Cứ như vậy, ba lần hỏi ba lần bị đánh, đánh đến nỗi thiền sư Lâm Tế nghĩ mãi cũng không hiểu tại sao, càng nghĩ càng buồn, cho là tư chất của mình ngu muội, nghiệp chướng quá nặng, bèn quyết định từ biệt thiền sư Hoàng Phách xuống núi thăm thú học tập. Thiền sư Hoàng Phách cũng không ngăn cản, chỉ bảo ông đến chỗ thiền sư Đại Ngu để theo học.

Thiền sư Lâm Tế đến Giang Tây xin yết kiến Đại Ngu. Vừa thấy mặt, Đại Ngu liền hỏi: “Thiền sư Hoàng Phách sư phụ của ông gần đây có pháp ngữ gì dạy ông không?”

Thiền sư Lâm Tế nói: “Có ạ, tôi đã ba lần cầu xin sư phụ từ bi dạy cho tôi thế nào là ý nghĩa của Phật pháp, hỏi một lần bị đánh một lần, hỏi ba lần bị đánh ba lần, không biết tôi đã sai ở chỗ nào?”

Đại Ngu nghe xong, bất giác cười lớn, nói: “Hoàng Phách ơi là Hoàng Phách, phải nói là người quá nóng vội trong lòng, ông ấy muốn giải trừ triệt để khó khăn cho đệ tử, nhưng đệ tử lại ngờ nghệch đi khắp nơi cầu hỏi mình sai ở chỗ nào!”

Lâm Tế bỗng hiểu tất cả, trong sát na đả phá hư không, xua tan bóng tối thấy rõ ánh sáng, ông cười và nói với Đại Ngu: “A! Hôm nay tôi mới biết Phật pháp của Hoàng Phách vốn ở chỗ không nói nhiều lời. ” Đại Ngu nghe nói như vậy, biết là ông ấy đã khai ngộ, có ý muốn kiểm tra ông xem sao, liền nắm chặt cổ áo của ông, hét lớn: “Ông kia! Ông vừa mới nói không hiểu, còn bây giờ miệng luôn nói hiểu rồi, vậy rốt cuộc ông hiểu cái gì nào?”

Thiền sư Lâm Tế bèn không nhiều lời, chỉ đưa tay đánh vào sườn Đại Ngu ba cú, Đại Ngu cũng không ra tay, chỉ cười và đẩy tay của ông ấy ra, nói: “Còn không mau trở về tạ ơn sự phụ của ông đi à? Thật may mắn đã được ông ấy tận tâm chỉ dạy.” Lâm Tế trở lại chỗ Hoàng Phách, sau khi được gặp lại, Hoàng Phách hỏi: “Ông cứ đi đi về về, sao có vẻ vội vã như vậy?”

Lâm Tế chắp tay tạ ơn, nói: “Thì là học tính nóng nảy của sư phụ đấy!”

Hoàng Phách nghe nói liền biết là Đại Ngu tiết lộ bí mật thâm diệu, bị Lâm Tế biết tỏng lai lịch, lập tức vừa như cười vừa như giận nói: “Cái lão thiền sư Đại Ngu đa sự ấy, nếu lần sau tôi gặp lão ta, tôi phải đánh lão ấy một trận mới được!”

Thiền sư Lâm Tế liền nói: “Thầy nói đợi lần sau gặp mặt ư? Chi bằng tốt nhất là đánh ngay bây giờ đi!” Nói xong, đánh ngay một chưởng vào người Hoàng Phách. Hoàng Phách không những không tức giận mà còn cười lớn.

Công án này vừa mới xem qua đúng là đại nghịch bất đạo: Thiên hạ sao có chuyện không yêu thương đệ tử mà lại còn ngang ngạnh đánh đập họ. Đạo lý ở đâu khi đệ tử không tôn kính sư phụ mà ra tay mạo phạm? Nhưng người hiểu rõ thiền học mới có thể lãnh hội một cách sâu sắc, ở đây thể hiện một lòng từ ái rất sâu nặng! Thì ra sư phụ đánh đệ tử là để đánh đổ chướng ngại về kiến văn của đệ tử, khiến đệ tử dùng chân tâm để tìm tòi nghiên cứu, xa rời “ngã chấp”, ra khỏi “pháp chấp”, ở trong vô tướng thấy thực tướng, không theo những câu nói nổi tiếng được ca ngợi mà đem ra giảng giải; đệ tử đánh sư phụ thì ý nghĩa này lại càng sâu sắc, tức là biểu thị phương pháp dụng công để được chứng ngộ dựa trên tâm tính, là cảm tạ sự khai thị của sư phụ bằng phương tiện thiện xảo và bằng “tính nóng nảy”, vì sư phụ mà diễn lại một lượt “cảnh cũ vốn có”.

Theo công án của Hoàng Phách và Lâm Tế, mọi người không khó để hiểu:

- Là Phật pháp thì không phải là Phật pháp. - Không phải Phật pháp là Phật Pháp. Trong sự huyền diệu của Phật pháp, sự xung đột giữa đúng sai đã bị tiêu diệt, sự tranh chấp của biểu tượng cũng bị trừ khử, tất cả vạn vật đều trở về với tự tính viên mãn của nó, thông suốt tỏ ngộ lẫn nhau không trở ngại, “chấp sự vốn không phải là mê lầm, hợp lý cũng không phải là tỏ ngộ” , các pháp hoặc tùy thân mà hiểu, tùy tâm mà hiểu, từ cảnh giới mà ngộ, trong chân lý vô ngã, vô chấp, vô quan hệ, vấn đề ai đúng ai sai đã không còn là vấn đề nữa! Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Đây cũng là đúng sai, đó cũng là đúng sai;

Tự tâm không đúng sai, không nghe tự nhiên không.

Sạch bẩn không hai Chùa Lương Sơn có một thiền sư Vô Danh, thấy nhiều tín đồ ăn thịt uống rượu vô cùng lo ngại, bèn bảo sư phụ Đại Liêu làm nhiều cái bánh thật to, rồi triệu tập tất cả tăng chúng của chùa cùng đi đến rừng xác chết. Ông dẫn mọi người đến một vùng hoang dã ở ngoại thành, tìm một xác chết đã bị thối rữa, cùng ngồi trên đất, bốc thịt hôi thối trên xác chết kẹp vào chiếc bánh lớn rồi pha rượu và bắt đầu ăn, lại bảo mọi người cùng ăn theo ông. Những người thường ăn thịt uống rượu thấy vậy, có người thì bưng mặt chạy trốn, có người thì nôn mửa không thôi, thiền sư Vô Danh lập tức cảnh cáo mọi người: “Các người nếu không thể làm sạch cõi tâm của mình thì cũng chẳng khác gì việc này (tức việc ăn bánh kẹp xác chết thối rữa ấy).”

Việc hành hóa của thiền sư không trốn tránh sạch hay bẩn, tức là một hình thức xa rời vết tích còn lại của thụ tưởng hành thức. Phật giáo cho rằng: sạch không phải là sạch, bẩn không phải là bẩn, sạch sẽ chưa hẳn là không nhuốm bẩn, nhuốm bẩn có lúc lại là sạch sẽ; trong đạo Phật chân chính không có tuyệt đối sạch bẩn, khác với tri kiến thông thường của thế gian.

Lấy người để nói, chúng ta coi phân (người) là thứ dơ bẩn, hôi thối, nhưng chó, dòi bọ… coi đó là thức ăn ngon lành, ai sạch ai bẩn, làm sao có thể phân biệt một cách tuyệt đối?

Lại lấy bàn tay của chúng ta để xem, vẻ bên ngoài da thịt và móng tay của chúng ta đều sạch sẽ, nhưng nếu dùng kính hiển vi phóng đại để phân tích, thì trên đó bám đầy những bụi bẩn, vi khuẩn, các bạn nghe tôi diễn tả như vậy có cảm thấy ngứa ngáy và muốn đi rửa tay ngay không?

Có người bên ngoài áo mũ tươm tất sạch sẽ, nói năng cử chỉ nhã nhặn lễ độ, rõ là một khí độ quý phái, nhưng lòng dạ lại hẹp hòi xấu xa, vô cùng bẩn thỉu, giống như trong tiểu thuyết người ta thường mắng “mồm đãi đưa đạo đức nhân nghĩa, bụng chứa đầy ý xấu cuồng dâm” (Người Việt có câu ca dao ý nghĩa tương tự, ngoài miệng thơn thớt nói cười, trong lòng nham hiểm giết người không dao), loại người ngoài sạch trong bẩn ấy rốt cuộc tốt hay xấu? Cũng có rất nhiều người bình dân áo quần rách rưới, thậm chí thân thể dơ bẩn hôi hám, nhưng họ có một tấm lòng lương thiện, trong sáng, tình trạng trong sạch ngoài bẩn ấy, thì một chữ “sạch” hay một chữ “bẩn” làm sao có thể tùy tiện nhận xét cho được?

Chúng ta thường ăn dứa, khi nó chưa chín thì vừa chua vừa chát ăn vào sẽ bị ngứa lưỡi rát họng, đợi đến chín vàng, khi trái dứa mọng đầy nước thơm ngon, ăn vào sẽ thấy ngọt mát đầy hương vị. Chất ngọt thơm ấy do đâu mà có? Cái chua chát ban đầu đã trải qua gió thổi, nắng chiếu, mưa gội, đất cát nuôi dưỡng mà trở thành ngọt mát như đạo Bồ đề. Nếu không có chua chát làm sao có ngọt thơm?

Không có phiền não làm sao có Bồ đề? Không có sự tô điểm của dơ bẩn làm sao có trong sạch?

Cho nên chỉ cần trừ bỏ cái tâm phân biệt có không, đối đãi mà dùng con mắt bình thường, bình đẳng để xem xét thì thế gian này vốn phàm thánh là một thể, có không đều như nhau, chỉ cần không dừng ở tình phàm, không khởi lên ý thánh thì người người đều có nhân cách đứng trong trời đất, người người đều có thể tự tại, như thiền sư Tuyết Đậu từng nói: “Thấy nghe nhận biết không nhất nhất, núi sông chẳng phải nhìn trong gương; trời sương trăng lặn đêm gần hết, ai cùng đầm trong rọi bóng hàn?” (Văn kiến giác tri phi nhất nhất, sơn hà bất tại kính trung quan; sương thiên nguyệt lạc dạ tương bán, thùy cộng trừng đàm chiếu ảnh hàn?)

Vua A Dục ở Ấn Độ chân thành tin Phật, gặp tỳ kheo nào cũng đều đảnh lễ, do đó khiến cho người ngoại đạo phê bình sau lưng và thường đem lời can gián: “Thưa đại vương, ngài là chủ tể của một quốc gia, thân phận vô cùng tôn quý, làm sao có thể gặp một tỳ kheo nào đại vương cũng khúm núm đảnh lễ? Lẽ nào đầu của đại vương phải cúi xuống?”

Vua A Dục nghe xong liền bảo người giết một con heo, rồi đem đầu heo ra chợ bán với giá 50 lượng. Mấy ngày sau, vua A Dục lại sai người lấy đầu của một tử tù đem ra chợ bán, và dặn người này rao lớn giữa chợ là: “Đầu của vua A Dục đây, chỉ bán 10 lượng bạc thôi!” Kết quả, mọi người trong chợ đều sợ chạy tán loạn, chẳng ai hỏi han gì cả. Nhân dịp này, vua A Dục trách các đại thần rằng: “Các người xem, một cái đầu heo máu me nhớp bẩn thế mà có thể bán được 50 lượng, còn cái đầu của ta chỉ bán 10 lượng bạc mà không một ai cần đến, các người nói đầu ta đáng quý vô cùng, vậy rốt cuộc đáng quý ở chỗ nào?” Sạch, bẩn trong pháp thế gian thường không có tiêu chuẩn, không chân thật, không lâu bền. Khi hòa thượng Diệu Thiện ăn cơm, ông thường thích trộn cái gỉ sét trên nồi vào cơm để ăn, đôi khi còn quậy thêm một ít nước mũi giải của mình vào chén cơm mới nhai nuốt vào bụng. Ông lại không quen nhìn thấy vỏ dưa, vỏ đậu phộng, vỏ trái cây, giấy viết, giấy loại các thứ, thường ngày đi đứng nằm ngồi, bất kể lúc nào, bất kể ở đâu, hễ thấy các thứ đó ông liền đưa năm ngón tay vàng ra nhặt lấy, tay vừa nhặt vừa bỏ vào miệng cho vào bụng, nhai nuốt ừng ực một loáng sạch trơn. Cách ăn uống như vậy, mọi người nói chung không ai dám làm theo, nhưng hòa thượng Diệu Thiện vốn coi đó là thường. Câu chuyện “sạch bẩn không hai” ấy, độc giả xem có thể cảm thấy chịu được hay không? Thật ra, “tu đạo do từ nhục thân, và nhục thân cũng có thể thành đạo” , phải hiểu rõ cái xấu hư nhớp bẩn trong sinh hoạt mới có thể chứng ngộ sự trong sáng thanh tịnh trong cuộc đời. Trong Phật pháp, cảnh giới sạch bẩn không hai giống như bầu trời muôn dặm không mây, nếu chấp trước vào cái bẩn thì cũng chẳng khác nào như mây đen che lấp bầu trời, nếu ngu si ôm giữ cái sạch thì cũng giống như đất bằng nổi mù sương phủ khuất mặt trời. Cho nên, chúng ta không những cần gột sạch pháp tướng sạch bẩn, mà cũng cần vứt bỏ tri kiến sạch bẩn.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Giữ mình không thể quá sạch sẽ, tất cả ô nhục, dơ bẩn cũng cần dung nạp được; Xử sự không thể quá rõ ràng, tất cả hiền ngu, tốt xấu cũng nên bao dung được.

Thiện ác nhất tâm Bạch Cư Dị đời Đường thỉnh thị thiền sư Điểu Khoa về những yếu chỉ của Phật pháp, thiền sư Điểu Khoa nói: “Những việc ác không làm, những việc thiện phải làm!”

Nghe xong, Bạch Cư Dị rất đỗi thất vọng, nói: “Chỉ hai câu đơn giản ấy là yếu chỉ của Phật pháp sao?

Đứa bé ba tuổi cũng đã biết rồi!”

Hòa thượng Điểu Khoa mỉm cười, nói: “Đứa bé ba tuổi cũng biết, nhưng ông lão tám mươi tuổi làm không được đấy, mọi việc miệng nói thì dễ, nhưng tự mình đi làm lại rất khó!”

Người xưa nói: “Thiện là tốt đẹp, thiện có thể là không tốt đẹp, thiện của tổ tiên xưa kia ắt cũng có để lại tai họa, nhưng tai họa chấm dứt thì trở nên tốt đẹp; ác là xấu xa, ác có thể là không xấu xa, ác của tổ tiên xưa kia ắt cũng có để lại âm đức, nhưng âm đức hết tận thì trở nên xấu ác. ” Làm người, chúng ta phải nhận biết nguyên tắc “thiện ác như bóng theo hình, nửa bước không rời” và trong đời sống hàng ngày, chúng ta cần phải chú ý tuân thủ không được đánh mất.

Con người đều biết rõ làm nhiều điều thiện thì được thiện báo, làm nhiều điều ác thì bị ác báo, nhưng thường do vô minh mê lầm nên chỉ thấy trong nhất thời mà không thấy lâu dài, rất dễ bị tình cảnh trước mắt bưng bít dối lừa. Thấy người thiện nghèo khổ, người ác hưởng phúc thì đâm ra căm giận, bất bình, cho là đạo trời không phân minh, rồi dao động lòng tin đối với nhân quả, thậm chí trôi nổi theo thói tục, khởi lên những hoặc nghiệp vô minh; thấy người trộm cướp làm ác mà không bị đạo trời hay phép nước xử trị thì có người cũng theo đó làm điều ác để cầu lợi, quen thói sau đôi ba lần bị lún sâu vào tình cảnh tội ác, cuối cùng phải tự mình nhận quả xấu, có hối cũng không kịp, lúc đó mới biết thiện ác đều có quả báo. Kinh Phật nói: “Nghiệp ác chưa chín muồi thì người ác cho là sướng; khi nghiệp ác đã chín muồi thì người ác mới thấy cái ác. Nghiệp thiện chưa chín muồi thì người thiện cho là khổ, khi nghiệp thiện chín muồi, người thiện mới thấy điều thiện.”

Trong xã hội hiện nay, việc trộm cắp, cướp đoạt, giết người xảy ra không ngừng, những người làm điều ác ấy phụ thuộc vào tính khí vui giận nhất thời, một khi thân bị giam vào tù ngục, cuộc sống tốt đẹp chấm dứt, họ mới tin “nhà tích thiện, ắt có phúc ấm đời đời, nhà gieo điều ác ắt có lắm tai ương; sự báo đền của thiện ác như bóng theo hình, nhân quả ba đời tuần hoàn không mất” , lúc đó có hối cũng không kịp. Nếu ý nghĩ và tinh thần làm điều xấu đều dùng để làm điều tốt, tin tưởng mọi sự cuối cùng sẽ sáng sủa tốt đẹp, không so tính khó khăn trắc trở nhất thời, cuối cùng sẽ có ngày thiện quả chín muồi và tự mình hái lấy để thưởng thức.

Lưu Bị thời Tam Quốc, lúc sắp chết nói với con rằng: “Đừng cho việc ác nhỏ mà làm, đừng cho việc thiện nhỏ mà không làm. ” Kinh Phật nói lại càng sâu sắc hơn: “Đừng xem thường việc ác nhỏ mà cho là không gây họa, giọt nước tuy nhỏ, nhưng dần dần sẽ làm đầy đồ chứa; đừng xem thường việc thiện nhỏ mà cho là không đem phước, giọt nước tuy nhỏ, nhưng phước vẫn tràn đầy.” Từ lời nói, cử chỉ đến việc khởi niệm phát tâm trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta cần thực hiện nhiều thêm điều thiện, không thể coi thường, lơ đãng bỏ qua, cho rằng một sai trái nho nhỏ sẽ không gây tổn hại gì tới đại cuộc. Trong chốn quan trường lại càng phải chú ý, bởi vì một đốm lửa nhỏ thường là nguyên nhân của cơn hỏa hoạn. Có người thấy người khác an hưởng vinh hoa phú quý của nhân gian, còn mình cô đơn cùng khổ bệnh tật, nên ngưỡng mộ số phận thông thuận của người khác, và thán oán mình bất hạnh gặp khó khăn lận đận. Thực ra, tất cả những vui buồn, họa phúc, thiện ác trên thế gian này đều do tâm mình tạo ra, tâm có thể tạo nghiệp, tâm cũng có thể chuyển nghiệp. Cho nên có điều gọi là “tâm tốt mệnh lại tốt, thì giàu sang phát đạt sớm; tâm tốt mệnh không tốt, thì cuộc đời được no ấm; mệnh tốt tâm không tốt, thì tiền đồ khó giữ; tâm mệnh đều không tốt, thì nghèo khổ cho đến già.” Thời Võ Tắc Thiên có một viên quan rất ác ôn nhưng lại rất được trọng dụng, đó là Chu Hưng. Hắn thường dùng các loại hình phạt tàn khốc để cai quản ngục thất, trên từ các quan của triều đình, dưới đến bình dân bách tính, không ai là không kinh hoàng khiếp sợ. Chu Hưng hoành hành một thời, gieo thù gây oán khắp nơi. Về sau có người ôm hận mật báo, nói Chu Hưng có ý đồ mưu phản, Võ Tắc Thiên rất giận, bèn giao vụ án này cho tay nịnh thần sủng ái khác là Lai Tuấn Thần điều tra hành xử.

Lai Tuấn Thần không thay đổi sắc mặt, chuẩn bị thiệp, mời Chu Hưng cùng dùng cơm, tại bàn ăn, Hư Hoài thỉnh giáo: “Thưa Chu đại nhân, nếu có phạm nhân xảo quyệt ngoan cố, tội rất khó truy tìm, nhưng hắn không cung khai, không nhận tội, vậy đại nhân dùng hình phạt gì mới có thể để hắn cúi đầu nhận tội?

Chu Hưng cười nói: “Việc này quá dễ, ta sẽ chỉ cho ông. Ông sai người chuẩn bị một cái chum lớn, bốn bề đốt lửa than đỏ, hừng hực như than để nướng, rồi bắt phạm nhân ấy ngồi vào trong, cứ làm như vậy, thì dù là người gan đồng tim đá cũng phải cung khai!”

Lai Tuấn Thần nghe nói xong, lập tức sai người đem lại một cái chum lớn, theo phương pháp của Chu Hưng bắt đầu vun than đốt lửa, đến khi lửa nóng hừng hực mới rời chiếu đứng dậy, lấy ra tờ chiếu viết tay của Võ Tắc Thiên, nói: “Chu Hưng, trong cung có chiếu, nghe ông có ý đồ mưu phản, sai tôi hỏi tội. Nay cái chum lớn đã đốt than nóng rực, vậy mời ông vào ngồi trong chum!” Chu Hưng nghe nói, chỉ trong giây lát đã hồn xiêu phách lạc, bỗng nhiên bừng tỉnh, ngày thường làm chuyện tán khốc, không từ thủ đoạn, lạm dụng hình phạt, ngày nay báo ứng đến lượt mình chịu, Chu Hưng liền khấu đầu sợ hãi nhận tội.

Đúng là “Thiện tựa thông xanh, ác tựa hoa, rành rành trước mắt chẳng như tha (là nó, tức cây thông), có ngày gặp phải sương tuyết dập, chỉ thấy thông xanh chẳng thấy hoa.” (Thiện tự thanh tùng ác tự hoa, khán khán nhãn tiền bất như tha; hữu triêu nhất nhật tao sương đả, chỉ kiến thanh tùng bất kiến hoa). Nhân quả của thiện và ác tương tự như thông xanh và đóa hoa, chúng ta thà làm cây thông xanh giãi dầu sương gió chứ không tham lam vinh hiển nhất thời mà như đóa hoa đã nở ra tội ác để lại ân hận suốt đời.

Tất cả pháp tướng đều do từ thân hiển hiện, một bước đi sai, ngàn kiếp khó chuộc, nên có điều rằng:

“Công bằng chính nghĩa chớ coi khinh, chưa từng khởi niệm đã tiên tri, khuyên bạn đừng làm điều thất đức, lưới trời kim cổ chẳng chừa ai.”

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Tình người quan trọng hơn so với tiền bạc, nhưng đạo nghĩa lại cao hơn so với tình người; Danh dự quan trọng hơn so với tính mệnh, nhưng lương tâm lại cao hơn so với danh dự.

CUỘC ĐỜI CỦA ĐẠI NGÃ

Tay gieo lúa mạ khắp cánh đồng, Đầu cúi nhìn trông nước trời trong;

Sáu căn thanh tịnh đúng vì đạo, Nhường bước thì ra lại tiến lên.

Bệnh nặng của đời người - tham

Có một vị tiên thu nhận hai đệ tử, để giúp họ chứng được đạo tiên, sư phụ hoàn toàn không cho đệ tử tiếp xúc với phụ nữ. Đến khi hai đệ tử khoảng 20 tuổi, tiên nhân muốn thử đạo tâm của họ, bèn dẫn hai đệ tử đến một thành phố đông đúc ồn ào đi quanh một vòng.

- Tiên sư, đây là cái gì vậy ạ? Một đệ tử tay chỉ vào một cô gái trẻ tuổi xinh đẹp thướt tha hỏi, bởi vì từ trước đến nay chưa từng thấy đàn bà con gái.

- Đó là con cọp ăn người. Tiên sư nói. Khi về đến động tiên, tiên nhân mới hỏi: “Này các đệ tử, các con đi một ngày trời, vậy các con cảm thấy điều gì là đáng yêu nhất?”

- Con cọp ăn người là đẹp nhất! Hai đệ tử cùng trả lời giống nhau.

- Các con chẳng có tiền đồ gì cả! Tiên nhân nói, và giận dữ đuổi hai đệ tử ra khỏi cửa. Bệnh nặng của con người, theo Phật pháp nói, đó là tham, sân, si luôn luôn chiếm cứ trong tâm của mọi người. Vì sao nói bệnh nặng của con người là tham, sân, si? Con người sống trên thế gian này không muốn có nhà lầu, xe hơi đời mới, thì cũng muốn có một phụ nữ hoa lệ xinh đẹp; không chú tâm đến danh lợi phú quý, thì cũng đi tìm món ngon vật lạ. Những ý nghĩ viển vông ấy chính là bệnh tham lam của chúng ta.

Chữ “tham” ấy không hẳn là một điều hoàn toàn xấu, ví như chúng ta tham muốn kiến văn sâu rộng, học vấn uyên bác, hoặc tham muốn thoát vòng sinh tử, chứng ngộ đạo quả Vô thượng, chữ “tham” dùng trong các trường hợp này hoàn toàn không sai. Nhưng có điều tâm tham muốn học vấn, kiến văn, mong cầu thoát vòng sinh tử chứng quả Phật Vô thượng ấy không phải hại người lợi mình, không phải tự tư ích kỷ, mà là thứ quý báu vô giá của con người. Chữ “tham” mà chúng ta nói đến ở đây là những ham muốn hại người lợi mình, tham lam ích kỷ.

Để mong cầu có được một phần phúc lạc, hay tư lợi trước mắt, con người kể cả giữa cha con với nhau thường tranh nhau đến độ đỏ mặt tía tai, hoặc giữa tình cảm bạn bè với nhau cũng đá đổ tất cả; để thỏa mãn ham muốn của lòng tham, bao nhiêu nghĩa lý của tình người, bao nhiêu công bằng đạo đức, họ đều bỏ qua. Một xã hội như vậy, khi mà tiền bạc, sắc đẹp, địa vị đang ở ngay trước mắt, thì cướp đoạt, cưỡng dâm, đấu đá, kiện tụng, bao nhiêu trò bịp đều có thể diễn ra, những tham dục ấy há chẳng phải là bệnh nặng của người đời đó sao?

Tham là do yêu thích mà sinh ra. Con người thường yêu thích sắc đẹp, tiền của, địa vị, hưởng thụ, để thỏa mãn sự ham thích ấy, tuy sắc đẹp như cọp sói, tiền của như rắn rết, địa vị như hầm bẫy, hưởng thụ như dao sắc, nhưng con người vẫn cứ tham cầu. Con người vì sự ham thích ấy mà đâu đâu cũng có trường hợp khiến cho sắc đẹp như cọp sói nuốt gọn, khiến cho tiền của như rắn rết tẩm độc, khiến cho địa vị như hầm bẫy ràng buộc, khiến cho hưởng thụ như dao sắc giết hại, vô cùng đáng sợ! Thuốc chữa trị bệnh “tham” cần dùng là chữ “buông bỏ” . Tất cả đều vì mình mà lo nghĩ, không chịu dành lợi ích cho người khác, những gì đáng yêu của thiên hạ đều mong sẽ thuộc về mình, không bận tâm đến hạnh phúc của người khác, bàn làm gì đến an vui của người khác, sự sống chết, được mất của người khác đều không liên quan gì đến mình, do vậy, bệnh tham cứ gắn chặt với chúng ta. Nếu biết xả bỏ, thấy được tinh thần hay vật chất của người khác đều có đau khổ, thì sẽ rất vui vẻ đem bố thí những hạnh phúc, an vui, lợi ích của mình cho mọi người, như vậy, bệnh “tham” sẽ không còn sinh ra nữa. Nhưng nói đến chữ “buông bỏ”, rất nhiều người đều cảm thấy mình có thể đã làm rồi, như tặng quà cho người khác, giúp người giải quyết một số khó khăn… Nhưng như vậy không thể xem là buông bỏ chân chính. Bởi vì khi tặng quà cáp hay giúp người khác giải quyết khó khăn, trong lòng ta đôi khi có một chút ý tưởng mong được báo đền; đó lại là ý tưởng tham rồi, không thể gọi là buông bỏ.

Buông bỏ đích thực phải như cây đèn sáp, khi mình hy sinh chỉ mong người khác được soi sáng là đủ; buông bỏ đích thực phải như giọt sương mai, biết rõ mình trong chốc lát sẽ mất đi, nhưng vẫn dùng chút sức lực nhỏ bé của mình để tưới thấm vạn vật lớn lên; buông bỏ đích thực phải như ánh sáng mặt trời, chiếu sáng khắp mặt đất một cách vô điều kiện, không những không mong vạn vật báo đền, mà còn cảm thấy đó là nghĩa vụ mà mình phải tận lực thi hành.

Kinh Phật nói: “Chỉ mong chúng sinh được thoát khỏi khổ đau, chứ không mong cầu mình an lạc.” Đó là ý nghĩa của buông bỏ.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Khi vinh quang đến, cần kiểm điểm lại tâm của mình, nếu không bức tường ngạo mạn sẽ ngăn cách tầm nhìn của mình; Khi phiền não xảy đến, cần kiểm điểm lại tâm của mình, nếu không ngọn lửa của sân hận sẽ tiêu diệt công đức của mình; Khi có tình cảnh rối loạn, cần kiểm điểm lại tâm của mình, nếu không dòng thác của tham dục sẽ nhấn chìm ý chí của mình; Khi lo nghĩ việc được thua, cần kiểm điểm lại tâm của mình, nếu không gió chướng của nghi kỵ sẽ thổi bay lòng tin của mình.

Bệnh nặng của đời người - sân Thời Đường Thái Tông, hoạn quan có quyền lực nhất triều đình là Ngư Triều Ân hỏi thiền sư Dược Sơn: “Trong ‘Phẩm Phổ Môn’ có nói, ‘ngọn gió đen tối thổi thuyền trôi như bay phiêu dạt vào nước quỷ La Sát’ , xin hỏi gió đen tối là gió gì?” Thiền sư không khách sáo nói thẳng: “Ngư Triều Ân! Sao ông kém thế, ông hỏi vấn đề này làm gi?” Ngư Triều Ân nghe xong, hằm hằm biến sắc, thiền sư Dược Sơn cười nói: “Đó là ngọn gió đen tối thổi thuyền trôi như bay đấy.”

Ngư Triều Ân không vui vì thiền sư Dược Sơn chế giễu mình, nên lòng sân hận nổi lên. Bệnh nặng của lòng sân hận ai ai cũng có, không phân biệt già trẻ trai gái. Đứa bé mong muốn người mẹ cho mình bú sữa, nhưng mới chỉ một chút không vừa ý nó liền đập tay đập chân khóc lớn, chừng đó đủ thấy sự giận dỗi luôn luôn xảy ra. Có người nói miệng ngọt ngào mà bụng đầy ác ý, đó là lòng sân hận ẩn ngầm bên trong; có người quắc mắt hung ác, đó là lòng sân hận biểu hiện bên ngoài. Mở miệng mắng nhau, vung tay đánh nhau, đều do từ lòng sân hận phát ra.

Khi một người nổi lên lòng sân hận, tất cả mọi thứ đều có thể bị phá hoại. Vợ chồng cãi vã tranh chấp, để trút hết sự tức giận trong lòng, những đồ vật ưa thích có thể bị đập phá cũng không thấy tiếc, sau đó bỏ tiền ra mua lại, mới cảm thấy hối hận, nhưng đã quá muộn.

Nếu đối xử với nhau bằng tính khí bừng bừng nóng nảy, không kìm được lửa giận, vợ chồng dù đang yêu thương vẫn có thể ly hôn, bạn bè đang tốt đẹp cũng dễ bất hòa. Trong đại chiến thế giới thứ hai, Hitler ghét giận tù binh Hồng quân Liên Xô, ra lệnh miễn là Hồng quân thì nhất loạt đánh giết. Hồng quân bị đàn áp đến mức chỉ còn cách liều mạng chứ không chịu đầu hàng, từ đó, cục diện trận chiến thay đổi, Hitler đang thắng thế bỗng phải chuyển hướng. Trương Hiến Trung tức giận người Tứ Xuyên, ra lệnh tàn sát hàng trăm vạn người. Họ phải hy sinh chỉ vì một cơn tức giận!

Lòng sân hận nổi lên chỉ muốn mọi người đau khổ gia tăng, chỉ muốn mọi người càng bất hạnh càng tốt, bất kể lời nói độc ác như thế nào, bất kể thủ đoạn tàn độc như thế nào, tất cả đều do từ lòng sân hận đại ác phát tiết ra. Kinh Phật nói: “Một niệm sân hận nổi lên, muôn vàn cánh cổng chướng ngại mở ra. ” Lại nói: “Lửa sân hận có thể đốt cháy cả rừng công đức. ” Như vậy, có thể thấy lòng sân hận chính là cơn bệnh nặng nhất của người đời. Bệnh nặng của lòng sân hận từ đâu đến? Nó đến từ sự “không ưa thích” mà sinh ra. Không ưa thích tức là ghét bỏ. Con người vì không ưa thích nên oán nhà ghét người, không ưa thích người khác làm việc trái với ý của mình, không ưa thích người khác hơn mình, không ưa thích điều mà mình ưa thích bị người khác chiếm đoạt, tức giận do đó mà sinh ra.

Có một người như thế này, con cái hay đầy tớ hễ làm việc gì không vừa ý, ông ta liền nổi cơn thịnh nộ.

Bởi vì tính khí ông ta nóng nảy, tài sản trong nhà tuy nhiều, nhưng không có nhiều người thích chung sống với ông ta. Ông cũng tự biết giận dữ là không tốt nên quyết tâm sửa đổi, ông viết trên một tấm thẻ bằng gỗ ba chữ “không tức giận”, treo trước ngực để tự răn mình. Một buổi tối nọ, ông nghe những người đầy tớ trong nhà ngồi lại với nhau cùng bàn luận: “Lòng sân hận của chủ nhà chúng ta quá lớn, không như ông Lưu ở nhà bên cạnh nhân ái thương người, cho nên chúng ta luôn luôn muốn xa rời ông ấy.” “Mấy đứa bay to gan quá nhỉ!”, vừa nói ông vừa lôi cái thẻ gỗ với ba chữ “không tức giận” đeo ở ngực xuống, rồi đánh đứa ở đã phê bình ông, “Hiện tao đã cố gắng tu dưỡng rất nhiều, đã sửa đổi lòng sân hận của tao, các người lại nói tao không bằng người khác!”

Tuy ngoài miệng ông nói nghe cũng xuôi tai, nhưng lòng ông lại không thích người khác nói đến sai trái của mình, không thích nghe nói người khác tốt hơn mình, rốt cuộc lòng sân hận lại nổi lên.

Thuốc chữa trị bệnh “sân” là một chữ “nhẫn”. Con người sở dĩ lo sợ bệnh sân hận này là vì họ thiếu công phu tu tập, một nghịch cảnh đang hiện ra trước mắt, lòng sân hận nổi lên thì bạn bè lâu năm cũng có thể biến thành thù địch, vợ chồng kết tóc cũng có thể trở thành oan gia đối địch. Lúc đó, mọi thứ bên mình đều giống như đang cười giễu, tất cả đều đáng chán, đáng ghét, chỉ một mực muốn đánh đổ toàn thế giới! Nếu lúc đó biết nhịn (nhẫn), biết tất cả mọi thứ trên thế gian đều bình đẳng như nhau, không có phân biệt ta người, không có sự khác nhau của tốt và xấu, nếu có sự tu dưỡng chữ “nhẫn” ấy, thì bệnh nặng “sân” không dễ nổi lên.

Thực ra, trên thế gian, tất cả sự việc không như ý, tất cả vấn đề khó giải quyết, lẽ nào chỉ nổi lòng sân hận là có thể giải quyết được? Chắc chắn là không thể được. Lòng sân hận chỉ có thể làm tăng thêm tính nghiêm trọng của sự việc. Cho nên, mọi sự cần phải suy nghĩ kỹ càng, không nên tức giận một cách vô lối. Phật nói: “Nếu lấy tranh chấp để chấm dứt tranh chấp thì rốt cuộc không thể chấm dứt được; chỉ có nhẫn nhịn mới có thể chấm dứt tranh chấp.”

Chữ “nhẫn” (忍), ở trên là chữ “đao” (刀), ở dưới là chữ “tâm” (心), điều này có nghĩa là dùng một con dao sắc nhọn cắm trên trái tim của bạn, bạn có thể không kêu lên một tiếng, không động đậy một chút, như vậy mới có thể gọi là nhẫn nhịn!

Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Khi gió xấu của ngu si thổi đến, cần giữ chặt tảng đá của trí huệ minh lý;

Khi lửa nóng của sân hận bùng cháy, nên rảy tung nước pháp (pháp thủy) của nhẫn nại ôn hòa;

Khi dòng nước của tham muốn lên cao, cần mở rộng cánh cổng của bố thí và hỷ xả;

Khi núi cao của kiêu ngạo nổi lên, phải vận dụng cuốc bàn của lòng tôn trọng và sự khiêm tốn.

Bệnh nặng của đời người - si Có một phú ông, hàng ngày trên trường danh lợi luôn luôn suy nghĩ phương cách, tinh thần vô cùng bồn chồn bất an. Ở dưới lầu cách ông không xa, có một gian nhà tranh, có một người nghèo khó đang trú ngụ, nhưng người này ngày ngày vô cùng vui vẻ, thoái mái. Ông nhà giàu thấy vậy vừa ganh tị vừa nghi ngờ, ông ta nói chuyện này với pháp sư, pháp sư nói: “Cuộc sống của ông tuy có danh có lợi, nhưng đó chỉ là cuộc sống vật chất, vật chất thì hữu hạn mà ham muốn của ông thì vô cùng, vật chất hữu hạn đương nhiên không thể thỏa mãn ham muốn vô tận, cho nên ông đau khổ phiền não. Ông không hiểu ý nghĩa đích thực của cuộc đời, giống như đang lạc đường tìm không ra lối về chỗ trọ, dĩ nhiên ông sẽ bất an. Người nghèo khó kia, tuy thiếu thốn cực khổ, nhưng ông ấy coi nhẹ sự ràng buộc của vật chất, nhận rõ ý nghĩa của cuộc đời. Cho nên, con người ngoài cuộc sống vật chất, nhất định cần phải có nơi an trú tinh thần thì tâm cảnh mới ổn định, yên bình!”

Ngu si là cơn bệnh nặng của con người, chúng ta đang lăn lộn trong biển cả mênh mông của sinh tử, rồi thiên tai địch họa, và vô số những phiền khổ xâm hại đến thân tâm của chúng ta, tại sao chúng ta không thể thoát ra khỏi những đau khổ ấy để được an vui? Bởi vì chúng ta không có trí năng nên ngày ngày phải lăn lộn trong sự ngu si ấy! Phần lớn người trên thế gian cho rằng tứ đại (đất, nước, lửa, gió), ngũ uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) và sắc thân của chúng ta là có thật, là thường hằng, cho nên người ta đều sống một cách mơ hồ với “sáng nay có rượu sáng nay say”, còn như “ai người chịu nghỉ trước lúc chết?” thì đây là vấn đề rất ít người chú ý. Con người ở đời trong khoảng mười mấy mùa nắng mưa, nhưng họ không hiểu thân người quý giá, ấy thế mà không chịu mong cầu giải thoát, đó chẳng phải là quá ngu si sao?

Có những người trên thế gian cho rằng con người sau khi chết trở lại làm người; nhưng số khác cho rằng con người chết như ngọn đèn tắt, không còn gì nữa. Tư tưởng của nhóm người trước cảm thấy con người dù có làm điều ác cũng không sợ, bởi vì chết rồi cũng trở lại làm người, cũng không có nhân quả báo ứng gì cả; còn tư tưởng của nhóm người sau cảm nhận rằng con người không cần phải làm điều thiện, tức là làm điều ác cũng không cần phải lo sợ, bởi vì sau khi chết, tất cả đều không có gì, cho nên tốt nhất là nên kịp thời hưởng lạc. Lối kiến giải ngu si như vậy rất nguy hiểm đối với người đời.

Lại có một số người cũng muốn giải thoát đau khổ, mong cầu an lạc, do đó tin vào tôn giáo, nhưng hoàn toàn không theo con đường đạo giáo chính thống. Ở Ấn Độ thời xa xưa, có người quan niệm rằng vào rừng sâu đem thân cho cọp ăn, hoặc lên vách núi cheo leo xả thân xuống vực, hoặc nhảy vào trong lửa để chết cháy, như vậy sẽ được giải thoát. Ở Đài Loan ngày nay có tục sát sinh tế lễ tạo nên vô số tội ác, vì người ta cho rằng làm như vậy sẽ được quỷ thần ban phúc và có rất nhiều người tin theo. Những việc làm kể trên có phải là ngu si không?

Cũng có một loại người biết rõ tham, sân, si là không tốt, hiểu rõ tội ác của sát sinh, trộm cắp, dâm loạn, nhưng họ không thể ra khỏi tham, sân, si, không thể bỏ được sát sinh, trộm cắp, dâm loạn. Đó là căn bệnh nguy hiểm tàn phá cuộc đời con người.

Cơn bệnh nặng ngu si do mê lầm mà có. Mê lầm tức là không hiểu rõ sự lý. Con người vì không hiểu rõ sự lý nên khởi ác tạo nghiệp, do nghiệp mà chịu khổ, vì vậy con người sẽ không bao giờ được bình an tự tại. Vì sao con tằm tự trói mình? Vì sao con thiêu thân tự bay vào lửa? Mọi người đều biết rõ trước mặt là vách đá cheo leo, hoặc là vực sâu đen tối, nhưng vẫn cứ ngu si đi theo con đường hủy diệt. Người trộm cắp biết rõ mình có thể bị ngồi tù, kẻ giết người cũng hiểu rõ giết người phải đền mạng, nhưng họ cứ trộm cắp mọi thứ của người khác, họ vẫn giết hại sinh mạng của người khác, đó không phải ngu si thì là cái gì? Người đến nhà thổ biết rõ có thể bị lây nhiễm bệnh hoa liễu, người đi chơi bài bạc biết trước có thể bị thua sạch, nhưng rốt cuộc họ vẫn làm, đó cũng là ngu si mà không tự cảm thấy.

Con người không biết thế gian là đau khổ, vô thường, không hiểu được muôn vàn phiền não khó giải thoát, luôn chìm đắm trong những thú vui tạm thời, hay ngập trong vũng bùn đau khổ, không chịu nghiên cứu sự lý, không chịu tin theo đạo Phật, cuộc đời của những người vô minh ấy như đang ở trong một giấc mộng lớn mơ mơ hồ hồ vậy!

Thuốc chữa trị bệnh “si” là một chữ “giác” , tức là hiểu biết, là giác ngộ. Con người sở dĩ lo sợ bệnh ngu si hoàn toàn là do mê lầm mà không biết giác ngộ. Hai bệnh nặng tham, sân sở dĩ trở nên ghê gớm đều do ngu si. Tám vạn bốn ngàn thứ phiền não, cuộc sinh tử của người đời có nguồn gốc sâu xa từ hai chữ “ngu si”. Ngu si làm tăng thêm tà kiến, tà kiến có thể tạo ra tất cả tội nghiệp, sau này sẽ dẫn đến quả khổ của địa ngục, súc sinh. Nếu có tâm giác ngộ, sẽ biết rõ mình cũng có trí huệ, cố gắng duy trì mặt biển tĩnh lặng, không được để cho gió ngu si làm dậy sóng hại người.

“Bể khổ mênh mông, quay đầu là bờ.” Con đường phía trước mịt mù không biên giới, con người ở thế gian, nếu không có tâm giác ngộ quay đầu sẽ dễ lạc mất cả hành trình và đường đi, thì quả là vô cùng nguy hiểm! Cho nên, chúng ta cần hiểu rõ sự lý mà mình chưa hiểu rõ, vứt bỏ những hiểu biết sai lạc mà mình cho đó là đúng, ra sức trừ khử và chữa lành những bệnh nặng tham, sân, si và thói quen không tốt của con người bấy lâu nay, đó mới là lối giải thoát đích thực.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

“Buông bỏ”

có thể chữa trị bệnh “tham lam ”, khi không thể buông bỏ, nên tri túc, vì tri túc mới có thể trong trắng đạm bạc;

“Nhẫn nhịn ”

có thể chữa trị bệnh “ sân hận”, khi không thể nhẫn nhịn, nên có lòng từ bi, vì từ bi mới có thể diệt khổ hưởng vui;

“Giác ngộ” có thể chữa bệnh “ ngu si”, khi không thể giác ngộ, nên theo chánh kiến, vì chánh kiến mới có thể chuyển ngu thành trí.

Thế giới đằng sau Tay gieo lúa mạ khắp cánh đồng, Đầu cúi nhìn trông nước trời trong; Sáu căn thanh tịnh đúng vì đạo, Nhường bước thì ra lại tiến lên.

Hòa thượng Bố Đại (đời Đường)

Người nông dân cấy mạ, cúi đầu thì thấy bầu trời dưới nước, vừa cấy vừa đi lui, đi lui hết hàng thì đi tới, cứ như vậy cấy xong cả đám ruộng. Cho nên, quay đầu, nhường bước có thể hoàn thiện chính mình, nhẫn nhịn, nhượng bộ thì có cả một thế giới rộng lớn. Con người sinh ra hai mắt chỉ để nhìn thế giới trước mặt, mà không nhìn thế giới sau lưng. Thế giới trước mặt chỉ mới là một nửa của vũ trụ, trong chặng đường đi của đời người, thế giới trước mặt là một cánh cổng chật hẹp, một con đường nhỏ bé, nhưng con người lại chen nhau trong cánh cổng chật hẹp ấy, cho nên có vô vàn thị phi, tranh chấp.

“Bể khổ mênh mông, quay đầu là bờ. ” Đôi khi con người quay đầu không phải là thụt lùi, mà để hoàn thiện chính mình, bởi vì thế giới sau lưng rộng lớn hơn thế giới trước mặt. Trên chặng đường mấy mươi năm của cuộc đời, chúng ta vẫn cảm thấy xấu hổ, hối tiếc, mình còn biết quá ít về vũ trụ này, còn có nhiều điều lực bất tòng tâm. Do đó cần phải quay đầu để nhìn lại xem thế giới đằng sau còn có những pháp bảo nào nữa chăng. Có thể nói rằng việc đáng sợ nhất của con người là không biết quay đầu. Con người quay đầu bước đi càng trở nên đĩnh đạc hơn, càng có ý nghĩa hơn trong một giai đoạn khác của cuộc sống.

Thế giới đằng sau là gì?

1.

“Nhường nhịn” là thế giới sau lưng.

“Nhịn một lời, biển rộng trời cao, gió yên sóng lặng.” Làm người ở đời không phải dựa vào cái dũng của kẻ thất phu, mà dựa vào sự cương cường của khí huyết mới biểu thị sức mạnh mà mình có; nhường nhịn không phải là tiêu cực, yếu mềm, mà là sức mạnh tốt nhất, có thể giúp chúng ta mở rộng không gian để dung thân. Thế giới khắp nơi ồn ào náo nhiệt, người người tranh đoạt, nếu biết nhường nhịn trong thế giới đằng sau thì không một ai còn tranh giành với mình. 2.

“Ly dục” là thế giới sau lưng. Thế giới trước mặt của chúng ta có thể nói là thế giới của ngũ dục (năm thứ ham muốn), là tiền tài, sắc đẹp, danh lợi, thức ăn, giấc ngủ, cũng là thế giới của ngũ trần (năm thứ thuộc cõi trần), tức sắc, thanh, hương, vị, xúc. Mọi người vì ngũ dục mà bận rộn đến độ không có thì giờ nghỉ ngơi, bức bách đến nỗi thở không ra hơi, gánh đời quá nặng. Vậy làm thế nào mới có thể theo đuổi được thế giới đằng sau? Chúng ta đã không tranh giành tiếng tăm, cũng không vì lợi lộc, để vinh hoa phú quý sang một bên, để tiền tài danh vọng qua chỗ khác, điều cần bàn đến là Phật tính chân như, là thanh tịnh đại đạo, đó chính là thế giới đằng sau. Không ly dục là sống trong vực sâu của phiền não, không ly dục là sống trong thị phi ta người; nếu ly dục là một cảnh tượng thanh tịnh, thoải mái khác đang hiện ra trong cuộc sống của chúng ta.

3.

“Quay đầu” là thế giới sau lưng. Mọi người đều có một quê hương xinh đẹp, xin bạn tạm thời bỏ lại, mọi người đều có những người thân thích đáng yêu, cũng xin bạn tạm thời bỏ lại; cũng có nhiều việc, nhiều người phải quan tâm, nhưng xin bạn hãy tạm thời bỏ lại. Nếu bạn không thể bỏ lại những gánh nặng ấy, thì bạn không phấn chấn nổi tinh thần, đảm đương trách nhiệm vừa mới mẻ vừa nặng nề.

4.

“Không vô” là thế giới sau lưng. Trong quá khứ, bạn sống trong thế giới có sắc, có tướng, hiện tại bạn đã biết quay đầu, điều này khác với những gì mà trước đây bạn đã theo đuổi, mong muốn; điều cần theo và học hiện nay là “không” và “vô”. Không vô của Phật giáo hoàn toàn không phải là bảo bạn không có quyền sở hữu, mà là cần bạn nhận biết. Xin bạn hãy bỏ lại tất cả những chấp trước của thế giới sắc tướng, hữu vi của thời quá khứ. Đối với những điều ấy bạn phải vô cùng nghiêm túc, nhưng trong lĩnh vực chân lý đó chỉ là những thứ hư ảo. Quay đầu với thế giới không vô mới là cuộc sống hạnh phúc, tốt đẹp, đầy đủ đích thực. Cần phải từ bên trong của cái “không” để hiểu “có”, không “không” tức là không “có”. Thế giới đằng sau, đó mới là gốc rễ của chúng ta. Sau đó lại bắt đầu triển khai tương lai cuộc sống của chúng ta, lúc này bạn không những có thế giới trước mặt mà có cả thế giới sau lưng, bạn không chỉ có cái “có” về hiện tượng, mà có cả cái “không” của bản thể. Đến lúc đạt được “trước sau” là một, “có không” như nhau, thì nghĩa là toàn thể vũ trụ nhân sinh này mới thuộc về bạn.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Thế giới phía trước tuy tích cực, nhưng thế giới đằng sau rộng lớn hơn;

Chỉ có nhìn rõ hai thế giới ấy mới có được một thế giới hoàn chỉnh đích thực.

Mở rộng cảnh giới của cuộc đời Có một lần Phật Thích Ca Mâu Ni đi thuyết pháp trở về, những đệ tử ai ai cũng mong nhớ đức Phật, tranh nhau đi nghênh đón đức Phật. Tỳ kheo ni thần thông số một là Liên Hoa Sắc gặp mặt đức Phật đầu tiên, cung kính thưa với đức Phật: “Bạch Phật ạ, con đệ tử Liên Hoa Sắc là người đầu tiên đến nghênh đón đức Phật đây ạ!”

Đức Phật nói: “Liên Hoa Sắc, người đầu tiên nghinh đón ta không phải là con!”

- Không phải con, thì là ai?

- Là Tu Bồ Đề!

- Tu Bồ Đề ư? Ông ấy ngay cả một cử động cũng không làm, nhưng đã ngồi ở trong rồi ư? Liên Hoa

Sắc hỏi.

- Liên Hoa Sắc này, người thấy được chân lý mới là người thấy Phật đích thực. Con chỉ thấy sắc thân của Phật, còn Tu Bồ Đề lúc này đã thấy được pháp thân của Phật, nên ông ấy mới là người nghênh đón đức Phật đầu tiên!

Con người ở đời luôn mong muốn có nhiều kiến thức, muốn hiểu rõ thế giới càng nhiều càng tốt, nên có điều gọi là “đi vạn dặm đường, đọc vạn cuốn sách”. Nhưng theo như câu chuyện kể trên, bạn đã thấy qua nhiều ít, người khác chẳng thấy qua cái gì, điều đó không có gì ghê gớm cả, thật sự hiểu rõ phong cách, tôn chỉ, nội hàm của mục tiêu, đối tượng mới là cuộc sống phong phú đích thực.

Tuy sắc thân của con người quá bé nhỏ, nhưng tấm lòng, tầm mắt lại vô cùng rộng lớn! Mở rộng là nguyên tắc rất cần thiết của việc làm người. Chỉ có mở rộng tấm lòng đến vô hạn, dõi xa tầm mắt đến vô biên mới dễ đạt được sự trao đổi, giao lưu giữa người với người, giữa người với sự vật và giữa người với thú vật.

Phần lớn tấm lòng của con người thường hẹp hòi, như khi tuổi nhỏ chỉ biết yêu thương cha mẹ, lớn lên lấy vợ lấy chồng chỉ biết yêu thương bạn đời và yêu thương con cái… Tại sao chỉ biết yêu thương hạn hẹp như vậy? Tục ngữ nói: “Bụng dạ ông tể tướng có khả năng chèo chống con thuyền”, người học Phật cần tiến một bước mà biết dung chứa trời đất và tất cả chúng sinh, cần mở rộng tấm lòng đến độ

“tâm trùm thái hư, lượng bao vũ trụ”!

Nói đến tầm nhìn không bờ không bến, chúng ta phải than rằng con người có cái nhìn quá thiển cận!

Đặc biệt là thanh niên ngày nay, tôi không chỉ sợ có nhiều người mắt bị cận thị, mà nghiêm trọng hơn là sợ có nhiều người có đôi mắt của tâm (tâm nhãn) bị cận thị! Thông thường, họ chỉ nhìn thấy chính mình mà không nhìn thấy người khác; nhìn thấy phía trước mà không nhìn thấy đằng sau, nhìn thấy hiện tại mà không nhìn thấy tương lai…

Có một thanh niên học năm thứ ba khoa sử tại Đại học Đài Bắc, anh ta rất thích leo núi. Khi leo núi, anh nói với bạn đồng hành: “Mỗi lần leo núi cùng với bạn, ở trên đỉnh núi cao chót vót này phóng tầm mắt nhìn một lượt, thấy biển trời bao la, lúc đó tôi cảm thấy mình quá bé nhỏ, vì vậy khi mình vào học lại, mình càng phải khiêm tốn hơn, mở rộng tấm lòng của mình hơn. Nhưng khi xuống núi, về đến nhà thì mình lại cảm thấy buồn phiền. Cha mẹ tôi đều là giáo sư của trường Đại học Đài Bắc, nhưng thường cãi vã với nhà bên cạnh, thậm chí nội dung chuyện cãi vã chỉ đơn giản là ‘Lá cây nhà ông tại sao lại rụng ở sân nhà tôi? Nước bẩn nhà ông tại sao lại chảy qua mương nhà tôi?’ ”… Thế đấy! Là giáo sư đại học, có học vấn rất cao, nhưng đôi lúc sự khác biệt về tri thức của thế tục lại khiến cho con người càng ích kỷ, càng hẹp hòi. Con người càng so đo, tranh chấp, thì thân tâm càng đi đến chỗ bế tắc.

Chấn tác tinh thần, cởi mở tấm lòng có thể khiến cảnh giới của cuộc đời khoát đạt, rộng thoáng. Khổng Tử từng nói: “Lên núi Thái Sơn thấy thiên hạ nhỏ bé.” Người tu hành cũng giống như người lên núi cao tất nhiên sẽ nhận thấy: sự đời cũng giống như một trò đùa, có gì đáng để bạn phải phí tâm tính toán chi li nhỉ?

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Lấy hiếu thuận để phụng dưỡng cha mẹ, lấy đạm bạc để làm sáng chí khí, lấy cần kiệm để sinh hoạt;

Lấy vụng về để học tinh xảo, lấy tai điếc để đừng nghe phỉ báng, lấy thanh tịnh để xa rời sắc dục; Lấy lời thận trọng để ngăn ngừa miệng nói, lấy bệnh hoạn để nhắc nhở, khích lệ, lấy hứng thú để đọc sách;

Lấy nghi nan để tìm hiểu cùng lý, lấy sự trách mình để siêng năng rèn đức, lấy lòng thành để giữ lễ;

Lấy tâm nguyện để lập chí, lấy trách nhiệm để làm việc, lấy báo ơn để giúp nghèo khó;

Lấy không trí để tu đạo, lấy tự trọng để tránh hối hận, lấy sám hối để sửa sai;

Lấy nhiệt tình để làm người, lấy vô cầu để kết bạn, lấy từ bi để xử thế;

Lấy trí huệ để trừ khử mê lầm, lấy cần mẫn để học tập, lấy thiền định để xử sự.

Lấy tư tưởng xuất thế để làm việc thế gian Tôi đã hỏi một thanh niên đang làm việc tại chỗ tôi: Chùa Phật Quang trả lương cho các anh rất thấp, với học vấn của các anh, các anh rất dễ tìm việc làm tốt ở chỗ khác, tại sao các anh lại không lựa chọn? Thanh niên ấy mỉm cười, nói: “Ở đây, những gì tôi làm là công việc mà tôi tự nguyện, những gì tôi thực hiện là chí hướng mà tôi theo đuổi, cho nên ngày ngày luôn vui vẻ, công việc càng làm càng trở nên tốt đẹp, đó chẳng phải là có giá trị hơn so với tiền bạc sao?” Xưa nay tôi thường khởi xướng: Trước tiên hãy lấy tư tưởng xuất thế để thực hiện công việc của thế gian; hãy có đủ trí Bát nhã để nâng cao tinh thần của nhân thế. Có người có thể nhập thế mà không thể xuất thế; có người có thể xuất thế mà không thể nhập thế. Chỉ cần đưa ra ví dụ đơn giản: Một khu vực phồn hoa náo nhiệt, một thành phố văn minh vật chất, nơi mà chúng ta đang sống rất hài lòng, rất quen thuộc, bỗng nhiên vứt bỏ đời sống văn minh vật chất ấy đến tu tập ở nơi thâm sơn cùng cốc, sống cuộc đời của người xuất thế, chắc chắn sẽ không quen. Có người quen sống cuộc đời của người xuất thế, có thể không cần đến gia đình, có thể xa rời bạn hữu, vứt bỏ tất cả tiền tài danh lợi, ưa thích tĩnh lặng, nay bạn bảo người ấy nhập thế, sống với tiếng xe cộ, tiếng ồn ào chốn đô thị, chắc chắn sẽ không chịu nổi dù chỉ một ngày. Không có tư tưởng xuất thế, theo đuổi sự nghiệp ở thế gian sẽ sinh tâm tham lam, sẽ sinh tâm chấp trước; có tư tưởng xuất thế mà theo đuổi sự nghiệp thế gian thì sẽ như “quan văn không tham tiền, tướng võ không sợ chết”, thấy tiền của không khởi lòng tham, gặp sinh tử chẳng hề sợ chết. Sức mạnh của tư tưởng xuất thế ấy cần được bồi dưỡng, vun đắp thêm lên.

Tư tưởng xuất thế gian là gì?

1. Cần có cảnh tỉnh vô thường đối với cuộc đời. Con người trên thế gian đều có quan niệm ưa sống ghét chết, nhưng thực ra sinh mệnh một thời của con người trong khoảng mấy mươi mùa mưa nắng, chỉ như chớp mắt, chốc lát vụt qua. Cuộc đời dâu bể, sáng như tóc xanh, chiều như mây trắng, hôm qua xinh đẹp, ngày nay già lão. Bồ Tát Phổ Hiền có kệ răn chúng rằng: “Ngày rồi cũng qua, mạng rồi cũng diệt, như cá thiếu nước, làm sao vui được?” Đối với thế gian, nếu chúng ta có được cảm giác vô thường, đối với cuộc đời, nếu chúng ta có sự cảnh tỉnh về khổ đau đoản tạm, thì đó được xem là tư tưởng xuất thế.

2. Cần có quan điểm xa rời đối với vật chất. Mỗi người sống trên đời hầu như ai cũng muốn có tiền của vật chất, thậm chí có người đến lúc chết vẫn không chịu ban cấp tiền của vật chất của mình cho người khác, vì họ cho rằng kiếp sau còn có thể hưởng dụng, cho nên tham lam vơ vét tích cóp, cuối cùng khi đóng nắp quan tài, nằm dưới ba thước đất, ôm hận mà về với cát bụi. Tiền của vật chất vốn để cho con người sử dụng, nhưng có người không biết sử dụng, mà bị tiền của vật chất “bắt” làm tù binh. Tô Đông Pha nói: “Vật chất hữu hạn, lòng tham vô cùng.” Đối với vật chất, nếu chúng ta không có quan điểm xa rời nó thì có thể trở thành nô lệ cho vật chất; nếu chúng ta có tư tưởng xuất thế, thì có thể thoát ra ngoài trần thế.

3. Cần có quan niệm giảm nhẹ đối với tình yêu. Tình cảm lãng mạn là giấc mơ đẹp tình tứ mà thanh niên nam nữ thường ngưỡng vọng, buộc thanh niên coi nhẹ tình yêu, đó là điều cưỡng ép khó thực hiện, không thích hợp. Đương nhiên tình yêu khiến người ta tâm thần mê muội, đôi khi cũng đem lại không ít phiền phức, thậm chí có thể dìm người ta vào đáy vực.

“Nếu tình không nặng, sẽ không sinh ra thế giới ta bà”, bởi có yêu mới có sinh tử, mới có thị phi; bởi có yêu mới có anh, có tôi, mới có phiền não. “Ý niệm về yêu không thể trừ bớt một phần, thì ý niệm về đạo không tăng thêm một phần”, Phật giáo không yêu cầu con người xả bỏ tình yêu, mà yêu cầu con người biết “trí hóa” (tình yêu có sự can thiệp của lý trí) tình yêu. Con người có thể dùng trí Bát nhã để giảm nhẹ tình yêu, thì nhất định có thể đạt đến sự hưởng dụng tốt nhất của Phật pháp.

4. Cần có yêu cầu bất mãn đối với chính mình. Xưa nay con người nói chung đều bất mãn đối với người khác, vậy thế nào là tự mình bất mãn? Kỳ thực, đó là tôi tham lam, tôi yêu thương, tôi cố chấp, tôi sân hận, tôi oán trách, tôi ganh ghét, tôi ngu si, tôi ích kỷ… nếu bản thân mình có tất cả những khuyết điểm ấy thì làm sao có thể thỏa ý đối với chính mình? Thỏa ý chính mình là chướng ngại lớn nhất đối với sự tiến bộ của đạo nghiệp. Con người đâu đâu cũng có thiếu sót, nhưng đối với thiếu sót bạn lại thỏa ý thì thiếu sót làm sao có thể lấp đầy? Con người toàn thân đều là nghiệp chướng, nhưng đối với nghiệp chướng bạn lại thỏa ý, thì nghiệp chưóng làm sao có thể trừ khử? Nếu đối với mình có bất mãn, thì đạo đức, nhân cách mới có thể tăng tiến. Lấy tư tưởng xuất thế để khai sáng sự nghiệp của con người ở thế gian. Tôi thường nói rõ về vấn đề này rằng, lấy thoái làm tiến, lấy không làm tôi, lấy không làm vui, đó là tư tưởng xuất thế của chúng ta.

Chúng ta có đủ tư tưởng xuất thế để thực hiện sự nghiệp của thế nhân thì sẽ có niềm vui mà người khác không có. Cho nên, không đãi ngộ lương tiền không quan trọng, không khen thưởng ca ngợi không quan trọng, tức là dù có gặp trắc trở khó khăn cũng không hề động tâm. Vì vậy, xuất thế chân chính mới có thể nhập thế chân chính.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Cuộc sống cần Phật pháp hóa, Tín ngưỡng cần lý trí hóa, Xử thế cần bình hòa hóa, Tu trì cần nhật thường hóa.

Nhân quả ba đời Có vị pháp sư già phát tâm xây một ngôi chùa. Ông đi quyên tiền đã hơn ba tháng, nhưng không ai quan tâm đến ông. Có một cậu bé bán bánh nướng khởi tâm từ bi đem tất cả tiền bán bánh được quyên góp cho hòa thượng. Mọi người trong chợ nghe chuyện này, trong lòng cảm thấy xấu hổ, thế là anh bố thí, tôi cũng quyên góp, chẳng bao lâu số tiền trù định làm chùa cũng tạm đủ. Pháp sư già rất đỗi cảm ơn cậu bé ấy, ông nói với nó: “Chú bạn nhỏ à, hôm nay chú đã phát tâm làm công đức lớn, là đại đức hộ pháp của bổn chùa, sau này nếu chú có khó khăn gì, chú nhớ đến chùa tìm ta nhé!”

Cậu bé vui vẻ về nhà, không ngờ vì tiền bán bánh nướng không đủ giao cho ông chủ, nên bị ông chủ thải hồi không thuê bán nữa. Cậu bé ấy ngày ngày lang thang trên đường phố, cuối cùng phải đi ăn xin, trên đầu mọc đầy ghẻ chốc, đôi mắt cũng bị mù. Đến bước đường cùng, nó bỗng sực nhớ lời của pháp sư già đã nói với nó trước đây, nó mò mẫm từng bước tìm đường đến chùa. Vị pháp sư già nghênh đón cậu bé vào chùa, kính cẩn tiếp đãi, chiếu cố đủ thứ, không ngờ bỗng có một đêm đứa bé đi ra nhà xí lại xảy ra chuyện. Số là do không chú ý, nó bị rơi xuống hố phân chết ngột. Tin tức truyền lan, có nhiều người biết rõ nguyên nhân tỏ ra bất bình thay cho nó: “Các người xem, trên đời này nào có nhân quả báo ứng gì đâu? Thằng bé này vốn bán bánh mưu sinh, cuộc sống khá suôn sẻ tốt đẹp, đúng là từ sau khi làm cái công đức nọ, thì nó rơi vào vận xấu, trước hết bị thải hồi không thuê bán bánh rồi trở thành kẻ ăn xin, lại bị mù đôi mắt, rồi vào chùa cũng không dễ được yên ổn, vô ý rơi xuống hố phân chết ngột. Các người thử nói xem, trên thế giới này có nhân quả gì không?”

Ông pháp sư già nghe qua những lời này, bèn tập hợp mọi người giảng giải, nói rõ đầu đuôi của nhân quả ba đời: “Cậu bé này chiếu theo nghiệp báo của đời quá khứ thì phải chịu ba đời khổ: đời thứ nhất phải chịu quả báo nghèo cực, bị ghẻ chốc đầy mình; đời thứ hai phải đui mù không thấy; đời thứ ba phải trật chân té ngã xuống hố phân chết ngột. Nhưng do cậu ấy có lòng từ bi, phát tâm làm được công đức lớn, nên tội nghiệp ba đời rút lại còn một đời chịu quả báo, giảm bớt được hai đời chịu đau khổ giày vò, hiện nay đã siêu sinh tịnh độ! Nhân quả đều do từ thân hiện ra, rõ ràng trước mắt, làm sao có thể nói là không có báo ứng?” Mọi người nghe xong đều thở dài vì xúc động, họ cảm nhận sâu sắc nhân quả ba đời là điều không thể nghĩ bàn. Về nhân quả báo ứng thì căn cứ vào thời gian để nói, tức là giữa quá khứ và hiện tại, giữa hiện tại và tương lai có liên quan với nhau. Trong kinh Phật có lối nói “ba đời báo ứng”, tức là hiện báo, sinh báo, hậu báo. Gọi là hiện báo tức là nói báo ở đời này, ở thời hiện tại đã có báo ứng. Gọi là sinh báo, tức là nói việc đời này làm đến đời sau mới có báo ứng; gọi là hậu báo, tức là nói những gì đời này gieo nghiệp, không báo ứng ở đời này, cũng không có báo ứng ở đời sau mà phải trải qua nhiều đời sau nữa mới có báo ứng. Có bài kệ nói rằng: “Hành tàng hư thực tự gia tri, họa phúc nhân do cánh vấn thùy, thiện ác đáo đầu chung hữu báo, chỉ tranh lai tảo dữ lai trì” (Thực hư đi ở tự mình hay, họa phúc duyên do biết hỏi ai? Lành dữ cuối cùng đều có báo, chỉ là đến trước hoặc sau thôi). Tục ngữ cũng nói: “Không phải không có quả báo, thời khắc chưa đến đấy thôi!” Theo thời gian để thấy nhân quả, chỉ khác nhau sớm hay muộn mà thôi.

Trong kinh Phật có bài kệ rằng: “Giả sử bách thiên kiếp, sở tác nghiệp bất vong; nhân duyên tế ngộ thời, quả báo hoàn tự thụ” (Giả sử trăm ngàn kiếp, điều nghiệp làm không mất, nhân duyên đà gặp lúc, quả báo tự chịu thôi). Bài kệ có ý nói rằng gieo hạt giống thiện hay hạt giống ác, dù trải qua bao nhiêu năm tháng vẫn nằm trong đất tăng trưởng như thường, một ngày nào đó nhân duyên tụ hợp thời cơ chín muồi, lại có ánh sáng, không khí, nước tưới, nó nảy mầm trổ lá, ra hoa kết trái, tự chịu tự báo.

Chúng ta cần phải biết tín ngưỡng có nhân quả của tín ngưỡng, đạo đức có nhân quả của đạo đức, khỏe mạnh có nhân quả của khỏe mạnh, giàu có có nhân quả của giàu có, không phải khấn vái thần linh là có thể cầu gì được nấy. Bạn muốn thân thể khỏe mạnh, thì cần phải điều tâm giữ giới, cần vận động nhiều nhưng phải bảo vệ sức khỏe, tâm an tự nhiên thân lạc; bạn muốn tài chính dồi dào tăng tiến, thì phải kết rộng duyên lành, cần mẫn chịu khó, giữ uy tín, có trí tuệ và năng lực, tự giúp mình trời sẽ giúp cho. Bạn nâng cao tiền lời cho vay, bóc lột người nghèo khổ, làm những điều vô đạo đức mà lại cầu xin Phật gia hộ phát tài, đó chẳng phải là muốn Phật và bạn cùng ở trong dòng ô nhiễm sao?

Kinh Phật nói: “Muốn biết nhân đời trước, nhìn điều người đời này chịu; muốn biết quả đời sau, nhìn điều người đời này làm. ” Nghĩa là quá khứ gieo nhân gì, hiện tại nhận quả ấy; hiện tại tạo nhân gì, tương lai kết quả ấy. Tuy Phật giáo nói ba đời nhân quả, nhưng chú trọng đến nhân quả đời này. Nhân ác quả ác của quá khứ, đời này có thể chuyển đổi, tức là nhân thiện quả thiện của tương lai cũng có thể dựa vào sự tu tập của đời này mà có được, do đó, chúng ta cần kịp thời sớm gieo nhân thiện để năm sau kết thành quả ngọt. Chính vì vậy nên có câu rằng: “Người người đều biết có năm sau, nên mọi nhà đều gieo cấy lúa của năm sau; người người đều biết có kiếp sau, sao không tu tập để giữ phúc của kiếp sau?”

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Nguyện làm một cây đèn sáp thắp sáng cho mình, chiếu sáng cho người;

Nguyện làm một cây bút vẽ tô điểm cho thế gian, tăng phần tươi đẹp;

Nguyện làm một dĩa đèn chiếu toạc màn đêm, dẫn đưa ánh sáng;

Nguyện làm một cây đại thụ cành lá sum suê che bóng mát cho người đi đường;

Nguyện làm một quyển sách quý trình hiện những chân lý đem lại tri thức cho con người;

Nguyện làm một vùng đất rộng chở khắp chúng sinh, nuôi dưỡng vạn vật;

Nguyện làm một đóa hoa tươi ngào ngạt đem lại hương thơm cho con người; Nguyện làm một cơn gió mát lành thổi nhẹ cây héo úa, vỗ về những vết thương.