Pháp Môn Hạnh Phúc

TIỀN ĐƯỢC SỬ DỤNG MỚI LÀ TIỀN CỦA MÌNH

Một phần dành cho mình ăn uống, Hai phần để kinh doanh lập nghiệp; Phần dư ra cất giữ để giúp đỡ kẻ nghèo khó.

(Kinh Tạp A Hàm) Tiền của bất nghĩa

Theo như truyền thuyết, thiên đường và địa ngục chỉ cách nhau có mỗi bức tường. Một hôm, cơn bão lớn đã xô sập bức tường ấy, Ngọc Hoàng thượng đế ở thiên đường và Diêm La vương ở địa ngục vô cùng lo lắng. Hai bên thương lượng và quyết định mỗi bên cử ba đại biểu gồm một nhà ngân hàng (vì muốn xây tường cần phải có tài chính), một kiến trúc sư (vì xây tường là một loại công trình, ắt phải do chuyên gia phụ trách), một luật sư (vì sau khi xây bức tường xong, cần nghiên cứu quyền sở hữu của mỗi bên). Diêm La vương nhanh chóng cử ra ba vị đại biểu, còn Ngọc Hoàng thượng đế sau một hồi vẫn không tìm được đại biểu để cử đi, Ngài bèn xin lỗi: “Ở thiên đường chúng tôi tìm lui tìm tới vẫn không có ba loại người tài ấy. Vì nhà ngân hàng là chuyên gia bóc lột tiền bạc của mọi người, họ không thể sống ở thiên đường; kiến trúc sư thì khai trội công, lấy bớt vật liệu, có quá nhiều tội lỗi cũng không thể sống ở thiên đường; luật sư chuyên môn xúc xiểm chia rẽ, chỉ lo sợ thiên hạ không rối loạn, nên họ không thể sống tại thiên đường.”

Trên đây chỉ là một chuyện cười, trong số những nhà ngân hàng, những kiến trúc sư, những luật sư cũng có rất nhiều người là nhà từ thiện. Trong những ngành nghề khác, cũng có những người có hành vi tệ lậu, khinh lừa dối chiếm dụng tiền của phi pháp.

Tiền của phi pháp là gì? Đó là loại tiền không được nhà Phật thừa nhận như nhà chứa bài bạc, quán rượu, lò giết mổ, vùng săn bắt… Theo pháp luật nhà nước thì cho phép có những doanh nghiệp như thế khai thác kiếm lời, nhưng đứng trên quan niệm từ bi cứu thế của Phật pháp thì những doanh nghiệp ấy đều không thể có được. Ngoài ra có những loại tiền của, Phật pháp cho là được, nhưng pháp luật nhà nước cho là không được.

Dùng hình thức phi pháp để kiếm tiền làm giàu có 10 loại chúng ta không thể chấp nhận.

1. Trộm cắp tiền của. Như kẻ cắp vặt, tiện tay lấy của, hoặc nhặt được của rơi mà không trả lại. Phàm vật có chủ, không được người chủ vật đó đồng ý mà lấy làm của mình thì đều gọi là trộm cắp đồ vật người khác, đó là tiền của bất hợp pháp. 2. Tham ô phạm pháp. Những thu nhập do tham ô phạm pháp là tiền của bất hợp pháp như buôn lậu, hối lộ, trốn thuế… các loại thu nhập do tham ô phạm pháp là tiền của phi pháp.

3. Trốn nợ. Như tội phạm kinh tế, vỡ nợ cấp tính, bỏ chạy để tránh trách nhiệm, khai khống phiếu chi vi phạm cách thu chi, những hành vi ấy là phi pháp.

4. Nuốt không đồ ký gởi. Tiền của người khác đem ký gởi tại nhà mình mà mình không trả lại là điều phi pháp. Ở chùa Phật Quang có một cô nhi viện, một người cha đã lớn tuổi đem đứa con nhỏ gởi nhờ chúng tôi nuôi dưỡng. Ông ấy ủy thác gia sản của mình cho một người bạn: “Đợi khi đứa con của tôi khôn lớn, nhờ anh giao lại cho nó”, nhưng sau khi ông ấy qua đời, người bạn nuốt gọn số tài sản ấy.

Đến khi đứa con trưởng thành, đòi thế nào người bạn kia cũng không chịu trả.

5. Lừa dối chiếm phần hơn. Nhiều người cùng hợp tác buôn bán, đáng lẽ đem lợi nhuận thu được chia đều cho mọi người, thì có người lại chiếm phần lớn về cho mình, còn phần nhỏ mới đem chia cho mọi người. Như anh em chị em chia gia tài, đáng lẽ nên chia đều cho các thành viên trong gia đình, nhưng có người lại ích kỷ, chỉ muốn mình phần nhiều, còn anh em chị em khác phần ít.

6. Nhân tiện chiếm lấy. Như giả làm việc công để mưu lợi riêng, lạm công quỹ, lại có trường hợp báo cáo giả tiền lộ phí đi công tác, mua sắm vật phẩm đòi nhà buôn khấu trừ tiền hoa hồng, đó đều là phi pháp.

7. Cậy thế làm tiền. Tiền của kiếm được do dựa vào thế lực của mình là tiền của phi pháp. Như một số công chức bất hảo, có người mới đến công sở làm việc thì cố ý gây phiền hà, hạch sách họ, ép buộc người ta đưa phong bì mới chịu để cho họ làm việc, đó gọi là cậy thế làm tiền. Còn có nhiều người đe dọa, đục khoét, tống tiền, đó cũng là cậy thế làm tiền.

8. Kinh doanh phi pháp. Việc tư doanh thuốc lá bia rượu hiện nay, buôn bán thuốc phiện, thuốc lắc, thuốc tráng dương, kinh doanh xưởng thuốc dưới lòng đất… đều là kinh doanh phi pháp. 9. Lừa bịp đầu cơ. Nói lời đường mật, lừa bịp cuỗm tiền, những lợi ích kiếm được ấy làm thương luân bại lý. 10. Cờ bạc và quan hệ bất chính đều là nhân duyên ác, tạo ra nghiệp chướng.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Vàng không phải là rắn độc, đồng tiền trong sạch tạo ra thức ăn cho thầy tăng, đạo sĩ, Tiền bạc bên ngoài tất nhiên cũng tốt, nhưng tiền bạc bên trong càng vi diệu hơn, Làm tiền cần phải có lương tâm, không lấy tiền của không phải của mình.

Phương cách làm ra tiền Đừng muốn nhanh, đừng thấy lợi nhỏ; vì muốn nhanh thì không đạt, vì thấy lợi nhỏ thì việc lớn không thành.

(Luận ngữ) Tiền của là điều mà mỗi người đều mong muốn, nhưng người quân tử kiếm tiền luôn có đạo lý. Theo quan điểm của Phật giáo, tôi xin đưa ra sáu điểm, trong đó ba điểm trước là phương pháp kiếm tiền nói chung của thế gian, ba điểm sau là phương pháp kiếm tiền theo quan điểm của Phật giáo.

1. Lao động.

“Vàng theo con nước chảy đến, bạn cũng nên sớm vớt nó lên.” Cho nên tiền của đều rơi vào tay của những người có làm việc. Có câu chuyện đời xưa lưu truyền khá phổ biến: Người cha trước khi chết, gọi con cái lại nói: Đất dưới dàn nho, cha có chôn nhiều vàng. Thế là con cái ngày ngày đến đào đất dưới dàn nho để tìm vàng, tuy nhiên vàng chẳng tìm thấy, nhưng do đất tơi xốp, những cây nho trên dàn kết đầy những chùm trái ngọt. Đó là kết quả của lao động.

2. Tiết kiệm. Tiết kiệm giúp tích cóp tiền của. Tiết kiệm cũng không phải chỉ nói đến tiết kiệm tiền bạc mà bao gồm cả việc quý tiếc thời gian. Bạn tiết kiệm thời gian vì thời gian cũng là tiền bạc; không nên lạm dụng tình cảm, cần biết tiết kiệm tình cảm và vật dụng dùng trong sinh hoạt. Nói chung, phước báu của con người là hữu hạn, cũng như tiền gửi ở ngân hàng dù có nhiều đến mấy cuối cùng có lúc cũng dùng hết, nhưng phải lưu lại một ít để có lúc cần dùng đến.

3. Khoan dung nhân hậu. Nói năng nhân hậu có thể thu hoạch tiền của, có tấm lòng khoan hậu đối với người có thể sẽ đem lại rất nhiều phương tiện, mà phương tiện tức là tiền của. Điều đó gọi là ăn ở có lòng nhân hậu có thể đạt được phú quý.

“Khoan hậu với người, nghiêm khắc với mình”, đó chẳng những là phương cách làm người của người xưa mà còn là phương cách phát tài của Phật giáo.

4. Lòng tin.

“Ở nơi lòng tin có một bảo tàng vô tận”. Bạn có lòng tin, tiền của sẽ có tại trong tâm của bạn. Không những đối với tín ngưỡng tôn giáo cần có lòng tin, mà đối với sự nghiệp, đối với đạo đức cũng cần có lòng tin. Đối với bất cứ việc từ thiện nào, dù có bị oan ức cũng không được để mất lòng tin.

5. Kết duyên. Kết giao thiện duyên là phương pháp phát tài tốt nhất. Bạn cùng tôi trao đổi mấy câu, tức là kết giao duyên lành bằng lời nói, gật đầu mỉm cười cũng có thể gọi là kết duyên với người khác; bạn không biết đường, tôi dẫn bạn đi, tức tôi đang kết duyên cùng bạn; gặp chuyện khó khăn, tôi đến giúp bạn một tay, cũng gọi là kết duyên. Ở trên đời cần có duyên mới có thể tồn tại. Có người làm việc thuận lợi là vì người ấy kết giao rất nhiều duyên lành. Mọi vật trong vũ trụ sở dĩ tồn tại là nhờ sự tồn tại của nhân duyên. Chúng ta muốn phát tài, muốn tồn tại, thì việc kết duyên là vô cùng quan trọng.

6. Bố thí. Có lẽ bạn có thể thắc mắc, bố thí hẳn nhiên là đem cho người khác, đem cho người khác sao gọi là phát tài? Thực ra, chúng ta cũng nên biết rằng bố thí ví như gieo hạt giống vậy, bạn không bố thí làm sao có thể có thu hoạch? Phật giáo bảo cho chúng ta biết chúng ta làm công đức cũng giống như làm ruộng, phước điền chia làm bi điền và kính điền. Lấy tâm từ bi cứu giúp người nghèo khổ gọi là “bi điền”; đối với thầy giáo, cha mẹ, quốc gia, tận trung tận hiếu, gọi là “kính điền”. Gieo cấy trong bi điền, kính điền đều có thể thu hoạch thành quả. Phật giáo còn nói đến “bảy vị thánh tài”, tức tín ngưỡng, tinh tấn, giữ giới, nghe pháp, hoan hỷ, trí tuệ, tàm quý (xấu hổ), đó là tiền của của bảy vị thánh.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Người hiền mà có tiền thì giảm tổn chí khí, Tốt nhất sau khi có tiền càng trở nên hiền tài;

Kẻ ngu mà có tiền thì làm tăng tội lỗi, Tốt nhất là sau khi có tiền có thể trừ được sự ngu si.

Giàu nghèo sang hèn Người giàu có nhất Đài Loan là Quách Đài Minh, khi nhận trả lời phỏng vấn của đài truyền hình, đã nói rằng vì cha ông là một công chức, nên từ nhỏ đã được cha dạy lối sống “an bần lạc đạo“ , nên tuy mình đã là một nhà đại tư sản nhưng điều thích thú nhất là được ăn một bát mì do chính tay mẹ nấu. Ông còn nói cảm giác ngồi trên chiếc ghế mây cũ kỹ còn thỏa mãn hơn so với người khác ngồi trên chiếc ghế sô-pha cao cấp.

Chúng ta sống trên đời ắt phải có một số lương thực thực phẩm. Thế gian có câu: “Mở cửa ra là cần có bảy thứ, đó là củi, gạo, dầu, muối, tương, giấm, trà”, tức là điều kiện tối thiểu cần phải có cho cuộc sống hàng ngày. Đáng tiếc là người ta đã nhầm khi coi vật chất là mục tiêu của cuộc sống, từ đó nảy sinh ra sự khác biệt giữa giàu và nghèo. Người ta có câu “Nghèo giữa chợ đông không ai hỏi, giàu tại rừng sâu có khách tìm” (Bần cư náo thị vô nhân vấn, phú tại thâm sơn hữu khách tầm), “Một bữa tiệc người giàu, nửa năm lương người khó” (Phú gia nhất tửu tịch, cùng hán bán niên lương), “Thà chịu khổ lúc trẻ, không chịu cực khi già” (Ninh ngật thiếu niên khổ, bất thụ lão lai bần), “Có tiền có thể sai quỷ đẩy cối xay, không tiền khó thu phục kẻ anh hùng” (Hữu tiền năng sử quỷ suy ma, vô tiền nan đảo anh hùng hán). Đó đều là những lời cảm thán sâu sắc từ trong dân gian. Nhưng giàu nghèo có nguồn gốc nhân quả của nó. Sau đây xin đưa ra bốn điểm liên quan đến việc giàu nghèo: Thứ nhất, giàu có do biết đủ (tri túc). Người biết đủ là người giàu nhất, như Nhan Hồi, “một nắm cơm, một bầu nước, trong ngõ hẹp, người khác không chịu nổi sự kham khổ ấy, nhưng Nhan Hồi vẫn không thay đổi niềm vui của ông ta.” Đó chính là sự mẫu mực về triết lý an bần lạc đạo. Người ta có rồi muốn có nhiều hơn nữa, thì sự nghèo nàn về mặt tinh thần lại càng đáng thương thay! Cho nên, sự giàu có của con người không phải nhìn trên con số nhiều hay ít, mà nhìn trên sự tri túc của người ấy. Thứ hai, quý trọng do khiêm tốn. Lão Tử nói: “Người thiện cực cao thì như nước, nước giỏi làm lợi cho vạn vật mà không tranh với ai.” Do nước có tính khiêm cung, luôn chảy xuống chỗ thấp, nên mọi vật trên đời đều được nuôi dưỡng bằng nguồn nước âm thầm chảy đến. Sông băng trên nóc nhà thế giới Himalaya là nơi chứa nước cho bảy con sông lớn như sông Hằng, sông Ấn, sông Yaluzangbu, sông Nộ Giang, sông Trường Giang, sông Hoàng Hà, sông Mêkông, cung cấp nguồn nước cho hàng triệu triệu người dân thuộc các nước Ấn Độ, Trung Quốc, Népal, Miến Điện, Thái Lan, Lào, Cămpuchia, Việt Nam. Sự cao quý của băng tuyết trên đỉnh núi khớp với dòng nước đến từ sự khiêm tốn thấp thỏi. Người quân tử có đức được tôn quý chính là do từ sự khiêm cung, không tự cho mình là cao quý.

Thứ ba, nghèo khó do bủn xỉn. Thế nào là một người nghèo khó đích thực? Sự tham lam không cùng là một thứ nghèo nàn của tâm hồn. Cõi tâm của con người không phải là nơi dùng để nuôi dưỡng dục vọng, mà là nơi nuôi dưỡng tuệ mệnh Bồ đề để viên mãn cuộc đời. Thực ra, dù con người sinh ra như thế nào, thì tiền của trong thế gian vũ trụ này mỗi người đều có một phần, cho nên có điều gọi là “một ngọn cỏ, một giọt sương”. Nhưng muốn có tiền của, trước tiên phải buông lỏng bàn tay. Nếu bạn trước sau cứ nắm chặt vật cũ trong tay, thì làm sao có thể đón nhận điều mới mẻ? Muốn viên mãn cuộc đời, trước tiên phải có ý thức “chung sống với đồng loại”, phải “hỷ xả” , mới là giàu có chân chính.

Thứ tư, thấp kém do ngạo mạn. Ngạo mạn tức là tự cao, tự đại, tức là lấy sở trường của mình để làm nhục sở đoản của người. Kinh Phật nói: “Nếu ngạo mạn nảy sinh thì sẽ nuôi dưỡng tất cả các pháp tạp nhiễm. Tâm không khiêm tốn, do đó sinh ra luân hồi sinh tử, chịu khổ đau vô cùng.” Phàm phu không biết kiếp trước, nên thường kiêu ngạo, vì kiêu ngạo nên không sợ làm điều ác chịu quả báo, lại không chịu hối cải, và cũng không siêng năng chăm chỉ tu hành vạn thiện.

Cho nên, sự giàu có của con người là tri túc, cái đáng quý của con người là đức khiêm cung, sự bần cùng của con người là không biết buông bỏ, sự ti tiện của con người là do tự cao, ngạo mạn. Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Khi làm việc không phân chia sang hèn, Khi phục vụ không phân biệt cao thấp, Khi học tập không phân chia già trẻ, Khi tu hành không giới hạn thánh phàm.

Đồng tiền được sử dụng đúng mục đich mới là đồng tiền của mình Tôi phụ trách biên tập tờ “Nhân sinh tạp chí” trong suốt sáu năm. Nhớ có một lần, người phát hành là pháp sư Đông Sơ nói: “Đồng tiền được sử dụng đúng mục đích mới là đồng tiền của mình!” Câu nói ấy khiến tôi ghi nhớ suốt đời.

Tôi lớn lên trong sự nghèo khó từ nhỏ, vì không có tiền nên đã thành ra có thói quen không mua sắm dẫn đến không có thói quen tích lũy. Đối với cuộc đời tôi, lối sống ấy đã giúp tôi rất nhiều. Tiền của là thuộc năm nhà cùng chia nhau, gặp lụt lội, hỏa hoạn, tham quan ô lại, trộm cướp và con cái bất hiếu, thì tiền của chốc lát thành không. Có tiền là một phước báu, nhưng biết dùng tiền mới là trí huệ. Năm 1951, tôi làm chủ nhiệm giáo vụ tại hội giảng dạy nghiên cứu Phật giáo Đài Loan, tỉnh hội Phật giáo Đài Loan trả lương cho tôi mỗi tháng 50 đồng. Đối với người bình thường, đó là số tiền không lớn lắm, nhưng vì từ nhỏ, tôi lớn lên trong chốn rừng rậm, thì 50 đồng đối với tôi là quá nhiều. Mỗi tháng tôi dùng số tiền ấy mua thêm thiết bị giảng dạy cho các lớp học của nhà trường, mua giấy bút đồ dùng cho các học sinh nghèo, mắt thấy lớp lớp học trò trưởng thành tại ngôi trường Phật học này được các cơ sở giáo dục trọng dụng, trong lòng cảm thấy vô cùng vui vẻ và yên tâm. Đó chẳng phải là một thứ tiền của quý báu sao?

Qua hai năm sau, tôi đến hội Nghi Lan Niệm Phật, mỗi tháng được cúng dường 300 đồng, tôi có cảm giác như mình đang là người rất giàu! Lúc đó, đeo thánh giá đang là mốt rất thịnh hành, tôi trích ra 150 đồng mua bạc làm thành dây chuyền chữ “Vạn”, và liên hệ trước với thanh niên Phật tử đến chùa nghe kinh giảng pháp muốn họ đeo dây chuyền ấy lên cổ giúp họ cảm thấy tự hào. 150 đồng còn lại, tôi đặt mua 100 tờ báo “Nhân sinh tạp chí” để cho các thiện nam tín nữ đọc. Về sau, những thanh niên theo tôi học Phật càng ngày càng nhiều, những tín đồ đọc “Nhân sinh tạp chí” theo tôi đi khắp nơi để truyền giáo, tôi càng hiểu rõ thêm câu nói “Đồng tiền được sử dụng đúng mục đích mới là đồng tiền của mình!”

Năm 1956, tôi đã bỏ cơ hội đi học tiến sĩ tại đại học Đại Chính ở Nhật Bản, tôi đem số tiền đáng lẽ đã tiêu ấy tiết kiệm lại, về sau dành cho các học sinh Từ Trang, Từ Huệ, Từ Dung, Từ Gia, Từ Di đi du học ở Nhật Bản. Năm ấy kinh tế đang hồi suy kiệt nhất, nhiều người cười tôi là một kẻ điên rồ không biết gì về chuyện tiền bạc. Kết quả, sau khi học thành tài về nước, họ đều dùng sở học ấy cống hiến, phụng sự nhà Phật. Mười mấy năm qua, tôi không ngừng tài trợ cho những Phật tử trẻ tuổi đi học cầu tiến, thậm chí kể cả ra nước ngoài học tập, hiện nay lần lượt họ trở thành những thành viên kiên định của chùa Phật Quang.

Năm nay, tôi thường đi lại Cao Hùng và Đài Bắc, giữa đường, ăn bữa trưa tại Chương Hóa, trong quán ăn nhỏ, mỗi tô mì chay Dương Xuân là một đồng năm hào, tôi trả thành năm đồng. Mọi người đều lấy làm lạ, tôi lại cảm thấy đó là điều đương nhiên. Bởi vì lúc ấy sự nghiệp Phật giáo hoàn toàn chưa phổ biến, mình là Phật tử, tôi chỉ muốn dùng hết phần sức lực nhỏ bé của mình, những mong “ném hòn ngói lôi dẫn viên ngọc”, tức ý tôi muốn cổ vũ những thương nhân có nhiều liên quan đến sự nghiệp Phật giáo. Mỗi lần như vậy, không những thương nhân có thể nhờ Phật giáo mà nhận được ân huệ, mà còn tiện lợi cho tín đồ Phật giáo mua sắm vật dụng, phương tiện để mọi người được ăn chay, há chẳng phải là nhất cử lưỡng tiện sao?

Tôi thường đến Hương Cảng, xe taxi ở Hương Cảng thường không chở người tu hành, nếu tôi đi xe, mỗi lần tôi đều trả tiền xe gấp đôi cho tài xế mong rằng có thể thay đổi tập quán ấy. Về sau, tôi còn mở rộng ý tưởng này đến cả những chủ buôn nhỏ, ví như khi đến Bành Hồ thuyết giảng giáo hóa, tôi thường mua một đống những viên đá nhỏ của những cư dân chào hàng sở tại, sau khi về lại không biết xử lý thế nào cho ổn; tôi đến vùng Bắc Thái Lan để hoằng pháp và thăm thú, đứng bên một quầy hàng nhỏ ngập ngừng hồi lâu, nhìn phải ngó trái đều là những thứ mình không thích, nên đã đưa cho chủ mỗi quầy 100 đồng tiền Thái, hơn 100 chủ quán lấy làm lạ đưa mắt nhìn tôi, tôi chỉ có tâm nguyện thực tiễn là “bố thí chút chút gọi là” mà thôi.

Tôi không có thói quen mua sắm, nhưng khi cần mua tôi lại không muốn mua hàng rẻ, vì sợ nhà buôn không có lời. Theo tinh thần ưa thích kết duyên để tiêu tiền mua sắm, khiến cho nhà buôn nhân cải thiện kinh tế mà tạo sự cách tân về chất lượng sản phẩm. Tiền, thay vì mua sắm phương tiện cho cá nhân, thì dùng để mua sắm đồ dùng chung cho mọi người, đem lại phú quý cho mọi người. Như vậy lần nữa, “đồng tiền được sử dụng mới là đồng tiền của mình, cũng là đồng tiền chung của mọi người trong xã hội.”

35 năm trước, từng có một cô bé nghèo khó, nhân có người giới thiệu, cô bé đến tìm tôi, có ý muốn theo tôi học tập Phật pháp. Lúc đó chính tôi gởi thân vào chốn nào cũng còn thấy khó, tôi chỉ biết nói lời nhẹ nhàng từ chối. Nhưng khi cô bé sắp ra đi, tôi lại cảm thấy vô cùng bất nhẫn, lập tức lấy 50 đồng còn trong túi đem biếu cô bé, khuyên cô tìm đến một học viện Phật giáo khác và xem đây là tiền tiêu pha ban đầu để học đạo. Không ngờ 35 năm sau, tức hôm nay, cô lại quyên tiền được hơn 10 vạn để làm quà báo đáp. Bố thí tiền bạc không phải là để mua sự hư danh, cũng không phải để chứng tỏ tiền nhiều ít, mà là một tấm lòng thành để có được sự hoan hỷ và sự an tâm, thấu tình đạt lý cho mình!

Thử nhìn lại trong thế giới ô trọc, một số người ngồi trên tiền của châu báu, đi xe hơi, ở nhà lầu, sau khi chết, tiền bạc sở hữu lúc còn sống không những không thể mang theo mà còn tạo mầm mống tai họa cho đời sau, không đáng buồn lắm sao? Chính vì vậy mới có câu nói: “Một hạt xuống đất trăm hạt thu, một đồng bố thí vạn đồng nhận; nếu ngươi gởi tại ‘kho’ kiên cố, ngươi và con cháu hưởng đời đời.”

Tiền bạc như nước, cần được lưu động mới có thể phát sinh tác dụng. Dùng tiền như thế nào là một thứ trí tuệ sâu sắc. Cách dùng tiền tốt nhất là làm cho mọi người có thể có được một bảo tàng Bát nhã, lấy mãi không hết, dùng mãi không kiệt, mới có thể làm cho mình vĩnh viễn hưởng được niềm vui của việc dùng tiền. Cho nên, tôi sâu sắc cảm thấy rằng có tiền là phước báo, nhưng biết dùng tiền mới là trí tuệ.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Có ruộng mà không gieo trồng thì không có thu hoạch;

Có tiền mà không biết sử dụng thì tích lũy cũng như không.

Sử dụng đồng tiền như thế nào cho hợp lý Một con chó đi thưa kiện: “Thưa đại nhân, tôi bị đói, đến nhà một người để xin ăn. Tôi tuân thủ quy củ lễ tiết của giống chó đến nhà người này xin ăn, người này không những không cho mà còn đánh tôi nữa.”

Quan tòa nghe xong, nói: “Ồ! Chó đi xin ăn mà cũng có quy củ à?” Chó nói: “Lũ chó chúng tôi đến nhà người xin ăn, hai chân trước nằm gác vào mép cửa, nhưng hai chân sau và đuôi tất nhiên ở ngoài cửa. ”

Quan tòa sai lính dẫn người kia đến xét hỏi, người ấy thẳng thắn thừa nhận, thế là tội danh đã được xác định. Quan tòa bèn hỏi chó: “Ngươi muốn dùng cách gì để xử phạt người này?” Chó thưa: “Xin đại nhân phạt ông ta làm một người giàu có!” Quan tòa nghe vậy, bèn cười lớn: “Đó chẳng phải là cho ông ta thêm thuận lợi ư?” Chó nói: “Thưa đại nhân, tôi vốn kiếp trước là một người giàu có, bởi vì làm giàu bất nhân, không chịu hỷ xả, nên sau khi chết đầu thai vào đường súc sinh chịu muôn vàn khổ nạn, do đó, tôi yêu cầu quan tòa xử phạt ông ấy sau này là một người giàu có!”

Có tiền của đương nhiên là rất tốt, nhưng tiền của có được từ việc làm giàu bất nhân thì không phải là một điều tốt. Thử dõi mắt nhìn xã hội ngày nay, có rất nhiều người là “kẻ nghèo của sự giàu có” , cũng có một số ít người là “người giàu của sự nghèo khó” . Đó là tại sao? Hãy nhìn rõ mà xem rất giàu có đấy, nhưng người ta lại nói ông ta nghèo, rất nghèo khó, nhưng người khác lại nói ông ta giàu có, thế thì chúng ta nên hiểu về sự giàu có như thế nào? Người nghèo của sự giàu có nhất Trưởng giả Thiện Sinh có được một cái hộp màu vàng làm bằng gỗ cây đàn hương hiếm hoi nhất, quý báu nhất trên thế gian, ông ta tuyên bố: “Tôi muốn tặng thứ quý báu này cho một người nghèo khổ nhất - Quốc vương Ba Tư Nặc Vương của chúng tôi có vô số vàng bạc, ông là người nghèo khổ nhất!” Trong ý của trưởng giả Thiện Sinh, Ba Tư Nặc Vương tuy có tiền, nhưng không quan hoài đến quần chúng nhân dân, không biết làm một vài công đức cho phúc lợi đại chúng. Tuy có tiền nhưng không biết sử dụng, đó chẳng phải là người nghèo khổ nhất thế gian sao? Cho nên có tiền mà biết dùng đồng tiền mới là người giàu có nhất, nếu không, có tiền cũng chỉ là một kẻ nghèo khổ.

Người giàu của sự nghèo khó nhất Socrates lúc sắp chết, đệ tử hỏi: “Thưa thầy, thầy còn để lại lời di chúc nào nữa không ạ?” Socrates bỗng nhớ ngay: “À! Ta còn nợ người ta một con gà, chưa trả được.” Đại triết gia Socrates khi sắp chết mà ngay cả một con gà cũng không đủ sức để trả cho người ta, nhưng có phải ông là người nghèo khó thật sự không? Trí tuệ của Socrates vẫn ảnh hưởng đến nhiều người trên thế giới mấy ngàn năm nay, một người như Socrates không phải là người nghèo khó, mà là người giàu có nhất.

Tương thông và riêng biệt Tiền của về mặt “sử dụng được” là tiền của cộng thông, nhưng về mặt “sở hữu” thì có sự riêng biệt. Do đó, nhiều tài sản trên thế gian tuy đều là của riêng của con người, nhưng chúng ta cũng có thể được hưởng lợi. Ví dụ như máy truyền hình là của bạn, nhưng tôi xem nhờ một chút cũng có thể được. Hoặc như nhà lầu thuộc sở hữu của bạn, nhưng khi trời mưa tôi có thể trú nhờ dưới mái hiên. Hoặc như cây cối, hoa cỏ, tuy do bạn trồng ra, nhưng tôi có thể ngắm xem, ngửi hoa thơm, trong lòng cứ nghĩ “hương thơm quá!” Lại như người nông dân làm ruộng, những gì thu hoạch được do trồng cấy đương nhiên cung cấp cho mọi người ăn uống để sinh sống, nhưng con chim sẻ nhỏ kia có thể ăn một chút cũng không sao.

“Sở hữu” của thế gian là riêng biệt, nhưng “hưởng dụng” có lúc là chung cùng. Cho nên, chúng ta không nhất thiết cho rằng mọi sự vật đều phải có quyền sở hữu mới được, chỉ cần chúng ta có thể cùng hưởng dụng đã là hạnh phúc lắm rồi.

Dùng tiền và tích lũy tiền Ngày xưa có một người tích lũy được rất nhiều thỏi vàng, tích lũy trong hơn 30 năm. Trong hơn 30 năm ấy, tuy ông ta không sử dụng, nhưng thỉnh thoảng đến nhìn ngắm chúng lại cảm thấy rất vui vẻ. Một hôm, số vàng ấy bị kẻ trộm lấy hết, ông đau lòng đến chết đi sống lại. Có người khuyên ông: “Số vàng thỏi ấy ông cất giữ ở đây đã mấy chục năm không sử dụng. Nay tôi lấy một số viên gạch rồi dùng giấy vàng bọc lại giả làm giống như thỏi vàng và cất giữ tại đó, ông có thể thỉnh thoảng đến nhìn, cũng vui vẻ giống như vậy chứ có sao đâu?” Tiền bạc trên thế gian đều không phải là của chúng ta, nhà Phật nói là của năm nhà[2] cùng sở hữu, tiền bạc phải được sử dụng mới là tiền bạc của mình. Tích cóp cất giữ chỉ biến mình thành nô lệ của tiền bạc chứ không phải là một người giỏi về sử dụng tiền bạc.

[2] Năm nhà: Ở đây chỉ năm sự việc xảy ra mà con người phải chi tiền ra, đó là: thiên tai hỏa hoạn, trộm cướp, quan tham, bệnh tật, con cái bất hiếu phá gia chi tử.

Phước báo và hiện duyên Có một người đàn ông được tổ tiên để lại rất nhiều gia tài điền sản, nên đã tạo thành thói quen ưa ăn nhác làm, ngay cả ăn cơm cũng phải do vợ đút anh ta mới chịu ăn. Một hôm, người vợ có việc cần về nhà cha mẹ, biết chồng lười biếng bèn làm sẵn một số bánh lớn treo vào cổ người chồng để khi đói, anh ta chỉ việc há miệng ra là có thể ăn được. Nhưng một tuần lễ sau người vợ trở về nhà thì thấy người chồng đã bị chết đói! Vì sao anh ta bị chết đói? Bởi vì cái bánh lớn treo ở cổ gần cửa miệng nên trong ngày đầu tiên anh ta đã ăn hết, nhưng những cái còn lại do cần phải dùng tay để khều xuống mới ăn được, anh ta lại lười dùng tay để cầm, nên bị chết đói. Đời nay duyên phận không đủ, chỉ có phước báu thì không thể làm chỗ dựa, phước báu đương nhiên là quan trọng, nhưng còn cần phải có duyên phận của đời nay, “duyên” đời nay ấy mới là điều cần thiết nhất. Cho nên, có tiền cũng cần biết sử dụng đồng tiền nữa. Giả như mỗi tháng bạn thu nhập một vạn đồng, bạn làm thế nào với tiền của của bạn? Trong kinh “Tạp A Hàm” nói: “Một phần dùng cho thức ăn của mình, hai phần kinh doanh lập nghiệp, phần còn lại cất giữ để giúp đỡ người nghèo khó. ” Tôi đem cách xử lý trên mở rộng cách giải quyết tiền của thành mười phần như dưới đây: Bốn phần mười dùng kinh doanh lập nghiệp, Ba phần mười dùng cho sinh hoạt gia đình, Hai phần mười cất giữ để dùng khi cần thiết, Một phần mười dùng làm công đức tạo phúc. Trong kinh “Niết bàn”, khi bàn về tiền, ngoài việc dùng cho những nhu cầu của cuộc sống, số tiền còn lại chia làm bốn phần theo cách thức sau:

Một phần tư cung cấp nuôi dưỡng cha mẹ vợ con, Một phần tư giúp đỡ kẻ ăn người ở trong nhà, Một phần tư biếu tặng bà con bạn bè, Một phần tư dành cho quốc gia, cho người tu hành.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Người biết sử dụng đồng tiền, thì tiền bạc là công đức, Người không biết sử dụng đồng tiền, thì tiền bạc là tội ác.

Bấy nhiêu đó cũng là tiền của Có một người trai trẻ không làm ra tiền, suốt ngày oán trời trách người. Một hôm, anh ta gặp một ông lão đầu tóc bạc phơ, bèn ca cẩm. Ông lão nghe xong, nói:

- Anh bạn nghèo chăng? Ta thấy anh rất giàu có đấy! - Do đâu mà ông nói như vậy? Người trai trẻ hỏi.

Ông lão hỏi lại?

- Nay yêu cầu anh cắt đứt một ngón tay và đưa cho anh 10 ngàn đồng anh có chịu không?

- Không chịu!

- Giả như có người đưa cho anh 100 ngàn đồng, và yêu cầu anh khoét hai con mắt của mình, anh có làm không?

- Không làm!

- Nếu bảo anh biến thành ông lão 90 tuổi ngay tức thì, và đưa cho anh 10 triệu đồng anh có đồng ý không?

- Không đồng ý! - Được rồi, thử tính xem, anh đã có một số tiền trên 10 triệu đồng rồi đấy, vậy anh còn than van kêu khóc nỗi gì nữa?

Tiền mua được thức ăn ngon, nhưng không mua được sự thèm ăn. Tiền có được thuốc men, nhưng không mua được sức khỏe. Tiền mua được giường nệm, nhưng không mua được giấc ngủ Tiền có thể mua được danh dự, nhưng không mua được tri kỷ. Tiền của bên trong như đạo đức, nhân cách, tiết tháo… cũng cần phải có đủ, mới là người giàu có đích thực. Vậy, rốt cuộc tiền của bao gồm những gì? Thứ nhất, tiền của do duyên lành. Giao kết rộng rãi duyên lành là phương cách tăng thêm tiền của thuận lợi nhất. Nói lời hay đẹp, mỉm cười vẫy tay chào hỏi, giúp đỡ người khác giải quyết khó khăn, thường xuyên làm công đức, tức là đều có thể kết giao duyên lành với người khác. Một người thường kết rộng duyên lành, một ngày nào đó mình cần người khác giúp đỡ, thì nhiều duyên lành có thể không mời mà tự đến; trái lại, một người ngày thường không biết kết rộng duyên lành, nghĩ rằng chỉ cần đưa ra thật nhiều tiền và muốn người khác đối xử tốt với bạn, thì e rằng chưa hẳn, tục ngữ nói: “Con vịt nấu chín rồi cũng còn có thể bay đi”, nhân duyên thì không thể là may mắn, khiến bạn không có được trợ duyên.

Thứ hai, tiền của của niềm tin và danh dự. Bản thân niềm tin và danh dự là thứ tài sản vô hình nhưng lớn lao nhất. Xã hội ngày càng coi trọng lòng tin và danh dự, như xí nghiệp chú trọng đến thương hiệu, bảo đảm chất lượng; các nước phương Tây bắt đầu giáo dục sự chân thực cho trẻ con từ trường mẫu giáo, từ bậc tiểu học. Mỗi cá nhân đều cần xây dựng hình tượng của mình, lấy lao động, thành thực để có thu nhập, niềm tin và danh dự. Nó không chỉ giúp tăng trưởng tiền của hữu hình, mà còn làm tăng thêm tiền của vô hình từ nội tâm rộng mở. Thứ ba, tiền của của sức khỏe. Quốc sư Mộng Song nói: “Biết đủ là giàu nhất, không bệnh là quý nhất.” Dù có rất nhiều tiền, nhưng thân thể không khỏe mạnh, thì coi như không có phước hưởng dụng, tiền của có nhiều cũng không phải là của chúng ta, thân thể không khỏe mạnh, thì làm việc không thành và khiến người thân lo lắng cho chúng ta nữa. Trái lại, dù không có nhiều tiền của, đất đai, cổ phiếu, nhưng chỉ cần thân thể khỏe mạnh, dựa vào sức lao động, sự cố gắng cũng có thể thực hiện lý tưởng. Mọi người cần bảo vệ, yêu quý sức khỏe, có sức khỏe mới có thể có tiền của.

Thứ tư, tiền của của trí huệ. Có người dùng sức lực để kiếm tiền, có người dùng kỹ năng để kiếm tiền, có người dựa vào trí huệ cũng có thể làm ra tiền. Nếu bạn có sáng ý, cộng với sự nỗ lực không ngừng, cũng có thể mang lại một số tiền khá lớn. Bạn có tiền có thể mua được những thứ quý báu vô giá bằng tiền, nhưng chắc chắn không mua được trí huệ.

Trí huệ có thể khiến bạn hiểu thấu cuộc đời, hiểu thấu chánh kiến thị phi; trí huệ có thể khiến bạn biết rõ khinh trọng, tẩy sạch phiền não. Điều này so với tiền của hữu hình quan trọng hơn nhiều. Tiền của không phải dùng con số trong sổ tiết kiệm để đánh giá, sức khỏe, trí huệ, duyên lành, thành tín danh dự mới là tiền của đích thực. Chẳng những chúng ta nên coi trọng tiền của nhất thời, mà còn coi trọng tiền của vĩnh viễn; chẳng những coi trọng tiền của hiện tại mà còn coi trọng tiền của tương lai.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Tiền bạc có thể mua được nô lệ, nhưng không mua được duyên phận;

Tiền bạc có thể mua được đám đông, nhưng không mua được lòng người; Tiền bạc có thể mua được cá thịt, nhưng không mua được sự thèm ăn;

Tiền bạc có thể mua được nhà cao, nhưng không mua được tự tại;

Tiền bạc có thể mua được quần áo đẹp, nhưng không mua được khí chất; Tiền bạc có thể mua được cổ phiếu, nhưng không mua được viên mãn;

Tiền bạc có thể mua được sách vở, nhưng không mua được trí tuệ;

Tiền bạc có thể mua được giường nệm, nhưng không mua được giấc ngủ.

Cứu cánh của tiền bạc Có một nhà buôn làm ăn xa, năm hết tết đến tranh thủ về nhà cho kịp thì gặp một vị hòa thượng bán kinh kệ. Anh ta rất hiếu kỳ, bỏ ra 10 lượng vàng mua một bài kệ: “Bước lên phía trước ba bước suy nghĩ, bước lui phía sau ba bước suy nghĩ, khi lòng sân nổi lên thì cần suy nghĩ, dứt ngay cơn giận là điềm tốt nhất.” Khi nhà buôn về đến nhà thì đã quá nửa đêm, người vợ đã đi ngủ, nhưng dưới gầm giường có hai đôi giày, một đôi giày đàn ông và một đôi giày đàn bà. Nhà buôn rất giận, cho là vợ mình đang ngoại tình, lập tức xuống nhà bếp cầm lên một con dao định giết chết đôi gian phu dâm phụ. Chính lúc định xuống tay, ông ta bỗng nhiên nghĩ đến bài kệ kia, thế là ông ta do dự, bèn nói lớn lên một tiếng làm người vợ tỉnh giấc. Người vợ nói: “Ôi dào! Tại sao chàng về trễ thế?” Người chồng tức giận nói: “Trên giường bà còn có ai nữa không?” Người vợ nói: “Không có ai!” Người chồng hỏi: “Hai đôi giày kia là sao?” Người vợ nói: “Hôm nay cuối năm thấy chàng chưa về, thiếp rất nhớ chàng, nên chỉ còn cách đem đôi giày của chàng đặt trước giường đấy thôi!” Kinh “Kim Cang” nói: “Nếu có người cố trì chú bốn câu kệ, thì công đức hơn vượt những bố thí bảy thứ trân quý của tam thiên đại thiên thế giới.” Bố thí của quý tuy nhiều, nhưng kết cục cũng là hữu hạn;

bố thí pháp tuy ít, nhưng công dụng là vô cùng. Bốn câu kệ tức là bốn câu Bát nhã của Phật pháp, công năng của nó vượt trội hơn rất nhiều công năng của bảy thứ trân quý ở tam thiên đại thiên thế giới, ý nghĩa của điều này là gì?

Tiền bạc dù có nhiều đến thế nào cũng có ngày dùng hết. Tục ngữ nói: “Gia tài vạn quan không bằng có một nghề tùy thân” (tương đương với câu tục ngữ Việt Nam: Ruộng tứ bề không bằng nghề trong tay), học để biết một loại kỹ năng tốt hơn là có nhiều tiền bạc. Nếu có được trí tuệ Bát nhã thì so với tiền bạc và kỹ năng còn cao hơn nhiều, tốt hơn nhiều!

Trí tuệ có thể khiến cho con người bình tĩnh lại để giải quyết sự việc, tránh được cơn nóng giận và có sai lầm.

Tại sao trí tuệ Bát nhã của Phật giáo cũng chính là một loại tài sản? Trí tuệ là tài sản vô giá, là con người ai cũng có, không ai là không có. Loại “tiền của trí tuệ Bát nhã” ấy ở trong tâm của chúng ta, giúp chúng ta thấu hiểu chân lý, có thể cho chúng ta thấu tình đạt lý, có thể làm cho chúng ta nhận ra chân ngã, khiến cho chúng ta chứng ngộ cuộc sống vĩnh hằng.

Trong sinh hoạt thường ngày, đôi lúc con người cảm thấy không vừa ý, nguyên nhân chính là ưa so sánh với người khác. Nhìn thấy người khác một bước thành công, sự nghiệp thông thuận, trong lòng dấy lên sự ghen tị, từ đó sinh ra phiền não. Có lúc để tranh đoạt danh lợi, tranh thủ về sự đãi ngộ công bình, thậm chí để tranh hơn một lời nói, mà phải cãi đến cùng; mỗi lần tranh cãi, đôi bên xảy ra xung đột, thế là phát sinh tình trạng mất hòa khí, mất vui vẻ. Tục ngữ nói: “Người đua người, tức chết người”, chúng ta tự cho mình có gia tài vạn quan, là giàu có trên thế giới, nhưng còn có người giàu hơn nữa; tự cho địa vị của mình là quyền quý trong xã hội, nhưng còn có người có địa vị cao hơn nữa. Nếu cứ mãi mãi so sánh, tranh đua với người khác, thì không bao giờ cảm thấy đầy đủ, sao có thể đạt được hạnh phúc? Cho nên chỉ có trí huệ mới có thể nhìn thấu suốt chân tướng của tiền của. Có bài thơ cổ khá thông dụng, nói rất đúng: “Bạn cưỡi ngựa đến tôi cưỡi lừa, thử nhìn trước mắt tôi chẳng như, quay đầu nhìn lại anh xe đẩy, so trên không đủ, dưới có dư.” (Nễ kỵ mã lai ngã kỵ lư, khán khán nhãn tiền ngã bất như; hồi đầu nhất khán suy xa hán, tỷ thượng bất túc hạ hữu du). Phật giáo dạy con người nhẫn nhục, chịu thiệt thòi, Phật giáo còn bảo chúng ta nên hy sinh, cống hiến, trên thực tế, chịu thiệt thòi là chiếm thuận lợi, trong nhẫn nhịn lại có một phương cách thâm sâu vi diệu. Chẳng hạn chúng ta thường nên có một thái độ như “anh là người tốt, tôi là người xấu; anh đúng, tôi sai; anh rất vĩ đại, tôi rất tầm thường; vui vẻ dành cho anh, buồn khổ để cho tôi; giàu có nhường cho anh, nghèo cực để tôi chịu”, tôn trọng đối phương, ở đâu lúc nào cũng lo nghĩ cho đối phương, chắc chắn bạn sẽ được đối phương yêu kính từ trong đáy lòng, như vậy sẽ giảm bớt những tranh chấp không cần thiết. Do đó, yêu quý bảo vệ người khác, thực ra là yêu quý, bảo vệ chính mình; tôn trọng người khác thực ra là tôn trọng chính mình. Bạn gieo hạt giống cung kính, nhẫn nại, phục vụ người khác, bạn sẽ được gặt quả quý mến, tôn trọng của người khác.

Những kẻ tầm thường, không có trí huệ đều cho rằng tôi là người tốt, kẻ khác là người xấu, tôi có tài năng mà không gặp thời, mọi người trong thiên hạ đều phụ rẫy tôi; tôi rất vĩ đại, người khác tầm thường; những gì tôi làm đều đúng hết, người khác không có một chỗ nào đúng cả; sung sướng để tôi hưởng, khổ đau do anh gánh; chỉ cần tôi giàu có, người khác nghèo đói, không có tấc đất cắm dùi cũng không chút động lòng… Thơ rằng: “Bình thường nhất dạng song tiền nguyệt, tài hữu mai hoa tiện bất đồng.” (Một vẻ như thường trăng trước cửa, chỉ có hoa mai lại không cùng). Cùng mặc áo, ăn cơm, có công việc, tiền của, nhưng một ngày nào đó có được trí huệ, cuộc sống tự nhiên thay đổi. Trí huệ là tự tính chân tri của chúng ta, là bản lai diện mục của chúng ta.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Bố thí có thể gieo một gặt mười, giữ giới có thể thanh tịnh ba thứ nghiệp;

Nhẫn nhục có thể ta người đều lợi, tinh tấn có thể không việc gì không thành, Thiền định có thể an trú thân tâm, trí huệ có thể thấu suốt mọi thứ vi diệu.

Phần 2SINH HOẠT

TÌNH YÊU CÓ THỂ HỢP PHÁP VÀ KHÔNG HỢP PHÁP

Tình không nặng, không sinh ra thế giới ta bà.

Tình cảm nên đặt ở đâu

Có một phụ nữ đến chùa Phật Quang tìm tôi, vẻ mặt rất ủ dột. Tôi hỏi cô đã xảy ra chuyện gì, cô khóc lóc, cô đau khổ nói: “Con người ấy thật bạc ác…” Nói chưa hết câu, cô bật khóc thành tiếng. Tôi khuyên cô bình tĩnh, có gì từ từ nói. Cô thổn thức: “Con làm việc tại cơ quan chính phủ của thành phố, có một nam đồng nghiệp rất yêu thương con, chúng con yêu nhau trong một thời gian, sau bị người vợ của anh ấy biết được, muốn con và chồng chị ấy cắt đứt quan hệ, nhưng con không thể không có anh ấy. Con cũng đã từng yêu cầu anh ấy kết hôn với con, nhưng anh ấy lại không thể bỏ vợ và con cái. Đã không thể kết hôn với con, tại sao lại đùa bỡn với tình cảm của con? Con cảm thấy cuộc đời này quá bất công, lòng người quá giả dối!”

Việc nảy sinh tình cảm là do mình không tự chủ, là một việc đành cam chịu, không cách nào khác, nếu tình cảm tạo ra đau khổ thì đó là điều vô cùng đáng tiếc. Cô gái kia chỉ oán trách người đàn ông lừa dối mình, mà không biết phản tỉnh, tự mình đã phá hoại hạnh phúc gia đình người khác, đã làm tổn hại đến nhiều người. Những hạng người chỉ biết oán trách người khác, phàn nàn xã hội mà không biết tự kiểm điểm cuộc đời của mình, như vậy làm sao có thể hạnh phúc?

Có câu nói rằng: “Tình không nặng sẽ không sinh ra thế giới ta bà.” Phật giáo gọi con người là “chúng sinh hữu tình”. Vậy tình cảm của chúng ta nên đặt ở chỗ nào? Tiền bạc cần phải gởi ở ngân hàng mới an toàn, tình cảm nếu đặt vào chỗ không thích hợp sẽ đem lại phiền phức cho chính mình. Có một số người buông thả tình cảm vào thanh sắc, mà thanh thì vô thường, sắc thì biến đổi, kết quả, thanh sắc khiến tình cảm của bạn không thể an trú, thậm chí có thể thân bại danh liệt.

Tình cảm là trọng tâm của cuộc sống con người, tình cảm mang lại ý nghĩa cho cuộc sống của con người. Nhưng tình cảm có trong sạch, cũng có đen tối, có đứng đắn, cũng có tàn độc, có cống hiến, cũng có chiếm hữu, có vô tư, cũng có ích kỷ, trong mọi trường hợp xử sự, giao tiếp, qua lại giữa người với người,… ở đâu cũng có tình cảm.

Cái tốt và cái xấu của tình cảm thì nhiều, nhưng rốt cuộc nên vận dụng như thế nào?

1. Cần dùng lý trí để dẫn đường cho tình cảm. Có một nhà triết học người Pháp nói: “Người sống bằng tình cảm thì cuộc đời là một vở bi kịch; người sống bằng lý trí thì cuộc đời là một vở hài kịch. ” Tình cảm rung động nhất thời khiến người ta mờ mắt, cứ một mực lạm dụng tình cảm thì không thể lâu bền.

Cho nên con người cần phải thường xuyên nhắc nhở mình: Nên có phương pháp yêu đương chăng? Yêu thương cho chính đáng chăng? Chỉ có tình cảm được lý trí dẫn đường mới không dẫn đến sai lầm. 2. Cần dùng tác phong đứng đắn để làm trong sạch tình cảm. Tình cảm chính đáng sẽ mang đến những điều tốt đẹp; dùng tình cảm vượt quy củ có thể dẫn đến sai lệch. Tình cảm đoan chính, lương thiện sẽ dẫn dắt con người tiến lên không ngừng; tình cảm ác độc, hoặc ganh ghét, hoặc lợi dụng, chỉ lấy lợi ích của mình làm động cơ, đảo lộn tình cảm yêu giận, tình thù, e rằng sẽ dẫn đến phát sinh tai họa. Do đó, dùng tác phong đứng đắn để làm trong sạch tình cảm, thì bạn là người xử thế công bằng liêm chính, dù thân ở trong bùn lầy cũng có thể trong sạch như một đóa hoa sen.

3. Cần lấy vô tư để cống hiến tình cảm. Nhiều cặp nam nữ trong yêu đương đến cuối cùng thì nảy sinh vấn đề, tại sao vậy? Nguyên nhân là do ích kỷ. Hoặc chỉ muốn chiếm hữu đối phương, hoặc đối phương hành xử không như ý mình, nên sinh ra căm giận, thậm chí có những hành vi tán tận lương tâm, khiến người khác không thể chịu đựng được. Nếu xuất phát từ sự vô tư, cống hiến, không chiếm hữu, không lừa dối, tôi vì bạn cư xử tốt, bạn vì tôi cư xử tốt, không tính toán, không so bì, tin tưởng tình cảm của đôi bên, như vậy mới dài lâu, mới cao quý. 4. Cần lấy từ bi để thăng hoa tình cảm. Tình cảm tức là yêu thương, yêu thương thường có giới hạn, do đó cần lấy từ bi để thăng hoa tình cảm. Học yêu thương cá nhân kéo theo yêu thương gia đình, từ yêu thương gia đình mở rộng đến yêu thương xã hội, từ yêu thương xã hội mở rộng hơn nữa đến yêu thương toàn thể nhân loại. Đem tình thương ấy mà làm lan rộng hơn nữa, từ cái tôi nhỏ bé thăng hoa thành vĩ đại, chính là lòng từ bi.

Con người phải như thế nào mới có được hạnh phúc? Tức là cần lấy cái tâm trách người để trách mình, lấy cái tâm yêu mình để yêu người, không oán trời, không trách người, như vậy chắc chắn sẽ được mọi người yêu quý, được xã hội tiếp nhận. Sự đau khổ và khoái lạc của thế gian không nên để người khác khống chế thao túng, mà phải nắm chắc ở trong tay của chính chúng ta. Chúng ta là người quyết định hạnh phúc của chính mình. Nếu chúng ta dùng tâm yêu thương để nhìn thế giới, thì thế giới đâu đâu cũng tràn đầy tình thương yêu; nếu chúng ta lấy con mắt căm giận để nhìn thế giới thì thế giới là địa ngục của lửa giận thiêu đốt. Do đó, người xưa nói: “Họa phúc không có cửa ra vào, chỉ con người tự mời gọi.”

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Người trong tâm có niềm vui thì khắp nơi là cảnh sắc của đẹp lòng vui mắt, Người trong tâm có thiền định thì tai nghe đều là lời kệ của tám vạn bốn ngàn pháp môn, Người trong tâm có Phật pháp thì trước mặt là thế giới của người thiện và duyên lành.

Tình yêu hợp pháp và tình yêu không hợp pháp Con lừa Giáp rất tài hoa, khi nó chuẩn bị thực hiện chí lớn của mình thì nhận ra rằng mình đã yêu con lừa Ất mất rồi. Nó nghĩ: Cho dù cả thiên hạ đều là của mình nhưng cũng không sánh bằng tình yêu. Mong muốn của con lừa Ất là xuống sống ở miền Nam. Lừa Giáp theo lừa Ất đi đến đó. Lừa Giáp vất vả làm việc để nuôi gia đình, suốt ngày kéo cối xay, mọi người chỉ xem nó là một con lừa, tài hoa của nó không được người ta nể trọng, áp dụng. Cuối cùng, một hôm lừa Ất phàn nàn: Anh có còn là con lừa thông minh, hóm hỉnh và lãng mạn trước đây nữa không? Tôi thật thất vọng về anh! Tình yêu là một thứ sức mạnh duy trì và gắn bó xã hội loài người, đương nhiên người là do tình yêu sinh ra, tức là không thể tách rời tình yêu. Có tình yêu chính đáng và có tình yêu không chính đáng. Tình yêu chính đáng tức là đèn xanh, tình yêu không chính đáng tức là đèn đỏ.

Gọi là “tình yêu đèn xanh” là vì nó hợp với luân lý đạo đức, hợp với công luận xã hội. Tình yêu chính đáng có đối tượng hợp pháp, hôn lễ hợp pháp, quan hệ hợp pháp, không gian thời gian hợp pháp… Cho nên Phật giáo không loại bỏ tình yêu thế tục. Ví như trong kinh “Thiện Sinh” và kinh “Ngọc Da Nữ”, đức Phật đều nói Phật tử tại gia, tình yêu hợp pháp cần có cách sinh hoạt như thế nào; đến như Phật giáo đại thừa, kinh “Hoa Nghiêm”, kinh “Duy Ma” đều nhấn mạnh đến luân lý cương thường, sinh hoạt tình cảm v.v…

Gọi là “tình yêu đèn đỏ” là vì nếu nó không hợp với luân lý đạo đức, không hợp với thân phận, không hợp với quy củ thì xã hội sẽ không tán đồng. Ví như không được đối phương đồng ý, chỉ theo đuổi đơn phương, thậm chí dùng thủ đoạn phi pháp để ép buộc đối phương tuân theo, dẫn đến hôn nhân lừa dối, hôn nhân cưỡng đoạt, hôn nhân hai lần… Đó đều là những hành vi mà pháp luật không cho phép. Loại tình yêu đèn đỏ (tức tình yêu bất hợp pháp) này, tương lai chắc chắn sẽ đầy trắc trở và nguy hiểm. Ngoài ra, bản thân tình yêu là một kẻ mù lòa, yêu quá độ, yêu điên cuồng, đến nỗi mụ cả đầu, loạn cả tâm, mất cả phương hướng, không biết trời cao đất dày, lại hay ho lãng mạn, những tình cảnh như vậy đều có thể nảy sinh vấn đề. Cho nên, chúng ta cần lấy lý trí để ứng phó với tình cảm, trí tuệ hướng dẫn tình cảm, chánh kiến giải quyết tình cảm, chánh niệm làm chuẩn mực cho tình cảm.

Ma Đăng Ca Nữ mê đắm tôn giả A Nan, bằng sự cảm hóa khéo léo của đức Phật, cuối cùng hiểu rõ ra rằng “tình yêu là nguồn gốc của đau khổ”; Liên Hoa Sắc Nữ bị tổn thương về tình cảm, lấy việc đùa bỡn tình yêu để báo thù, sau nhờ Mục Kiền Liên khuyên giải, rốt cuộc nhận ra “ái tình không chính đáng là căn nguyên của tội ác”, thế là lầm đường biết quay trở lại.

Trên thế gian có bao nhiêu người vì tình yêu mà phạm tội, lại có bao nhiêu người biến tình yêu nam nữ trở thành tình yêu bao la lớn rộng đối với quốc gia, xã hội, nhân dân. Chí sĩ cách mạng Lâm Giác Dân, người đã đem lòng yêu thương vợ con để yêu thương mọi người trong thiên hạ, cho nên có thể khảng khái chết vì chính nghĩa; anh hùng chống Nhật Trương Tự Trung đã lấy tình yêu bao la rộng lớn của quốc gia dân tộc làm trọng, cho nên có thể hy sinh tình yêu nhỏ bé của cá nhân, lấy lòng trung trinh báo quốc để hoàn thành tình yêu lớn rộng ấy. Có tình có nghĩa, tình yêu bao la, là tình cảm và tư tưởng đại từ đại bi. Con người cái gì cũng có thể mất, nhưng không thể thiếu lòng từ bi.

Có lòng từ bi, nếu có thêm trí huệ hướng dẫn thì trên con đường tình yêu ắt có thể thận trọng chọn được lối đi đúng đắn, nếu không thì “sông yêu sóng cao ngàn thước, bể khổ sóng nổi vạn trùng” , chỉ một chút không cẩn thận, tất nhiên chìm đắm trong bể khổ. Mong rằng những kẻ có tình trong thiên hạ, sẽ không phải chết chìm trong bể khổ của tình yêu.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Có tình yêu ích kỷ, cũng có tình yêu dâng hiến; Có tình yêu đen tối, cũng có tình yêu trong sạch; Có tình yêu hẹp hòi, cũng có tình yêu bao la;

Có tình yêu ngu muội, cũng có tình yêu thăng hoa.

Cánh cửa hạnh phúc Nghe nói thứ tốt đẹp nhất trên thế giới này là hạnh phúc, có một cô gái trẻ muốn đi tìm hạnh phúc. Hình dáng của hạnh phúc như thế nào nhỉ? Người hàng xóm của cô là một người có hạnh phúc, cô ta đem thứ hạnh phúc quý báu của mình cho cô gái trẻ xem, thì ra đó là một đôi giày thủy tinh trong suốt. Cô gái trẻ ghi nhớ hình dáng của đôi giày thủy tinh, và lên đường đi tìm. Tuy nhiên đi khắp chân trời góc bể, cô ta cũng không tìm thấy đôi giày ấy. Cô dần dần nghi ngờ trên thế giới này có thật có đôi giày thủy tinh ấy hay không, có thật có hạnh phúc hay không?

Về sau, có một người thiện tri thức nói với cô gái trẻ: “Theo tôi được biết, trên thế giới này không người nào tìm ra đôi giày thủy tinh ấy cả, chi bằng cô nên đi tìm một đôi giày hợp với ý mình. ” Thế là cô gái trẻ bỏ ý tưởng trước đây, bèn mua cho mình một đôi giày thể thao ưa thích. Lúc mang đôi giày vào chân, cô ngạc nhiên phát hiện đôi giày thể thao biến thành đôi giày thủy tinh.

Mọi người sống trên thế gian đều mong muốn có những ngày vui vẻ hạnh phúc. Có người ngưỡng mộ người khác có nhiều tiền của, cho rằng đó là hạnh phúc, mà đâu biết rằng có tiền lại phải lo lắng bị cướp bị giật; có người ngưỡng mộ quyền thế, cho rằng đó là hạnh phúc, nhưng nào có biết quyền thế thường làm cho người ta sa đọa về mặt đạo đức. Như vậy làm thế nào bước vào cánh cửa hạnh phúc? Xin đưa ra bốn ý kiến để tham khảo: Thứ nhất, cần biết nói lời cảm ơn đối với con người. Ngạn ngữ có câu: “Uống nước nhớ người đào giếng.” Con người không thể sống tách rời quần chúng, ví như cơm ăn áo mặc cũng cần phải nhờ vào người trồng cấy, người dệt vải, người gia công, người nấu nướng. Cần rất nhiều thời gian để hoàn thành các việc ấy, do đó chúng ta phải có tấm lòng cảm ơn. Người có lòng cảm ơn mới là người giàu có. Một người biết cảm ơn mới có thể thấu hiểu nỗi vất vả của người khác đã đóng góp công sức Một người biết cảm ơn mới có ý thức báo đáp về lòng biết ơn ấy. Một người biết cảm ơn ắt hẳn là người vui vẻ hạnh phúc.

Thứ hai, cần phải biết nhẫn nhục đối với sự việc. Tục ngữ có câu: “Nhịn nhịn nhịn, trăm nhịn thành vàng; giận giận giận, một giận thành thù.” Khi mọi người làm việc cùng nhau, sẽ có lúc xảy ra việc lộn xộn, điều quan trọng nhất là cần có sự nhẫn nhịn. Nhẫn nhịn không phải là mềm yếu, mà là sức mạnh, việc nhỏ không thể nhẫn nhịn thì có thể ấp ủ thành họa lớn. Cho nên, không đôi co tính toán việc nhỏ mới có thể giảm bớt gánh nặng của tâm hồn, không nghe lời đồn nhảm mới tránh khỏi được những tranh chấp không cần thiết. Có nết tốt nhẫn nhục, nhất định có vui vẻ hạnh phúc.

Thứ ba, cần phải biết tri túc đối với vật chất.

“Tranh cãi dễ sinh phiền não, không tranh sẽ được an tâm.” Cuộc sống của con người không thể thoát khỏi những nhu cầu vật chất, đi xa phải dùng xe thay cho đi bộ, đói khát cần phải ăn uống để bổ sung, nhưng vật chất thì có hạn, mà lòng tham thì vô cùng. Chỉ khi tâm ý mình cho là đủ, mới có thể hưởng thụ hạnh phúc có được ngay lúc này. Ông Amial, người Pháp, nói: “Danh từ đích thực của hạnh phúc là ‘tri túc’.” Người tri túc, tuy vật chất ít ỏi, nhưng tâm hồn thì tràn đầy niềm vui.Người không biết tri túc, tuy cuộc sống giàu có, nhưng tâm hồn lại nghèo nàn.

Thứ tư, cần phải biết sám hối đối với chính mình. Là người cần có cái tâm luôn luôn sám hối. Trong cuốn “Vạn thiện đồng quy” có viết: “Trong các thứ phước báo, sám hối là nhất, trừ được chướng ngại, nhận được đại thiện. Sám hối khiến cho con người có sức mạnh tái sinh, như nhớp bẩn của nhiều năm được gột sạch trong một sớm, như mây đen được xua tan, tỏa ánh mặt trời ấm áp. Sám hối mới có thể sửa sai, sám hối mới có thể thanh tịnh và tiến bộ.”

Mỗi người đều có thể đem lại hạnh phúc cho mình, và chỉ có mình mới cho mình hạnh phúc. “Đối với tình cảm không chấp không hợp, đối với ham muốn không tham không chống, đối với thế gian không chán không cầu, đối với sống chết không sợ không rời”. Hạnh phúc không ở đâu xa, hạnh phúc đang ở mỗi giây phút hiện tại.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Niềm hạnh phúc tốt đẹp nhất của con người là trong tâm có một ngọn đèn sáng;

Điều bình đẳng tự do nhất của nhân gian là trong tâm có một đấng chân như;

Có nội hàm phong phú mới có thể tỏa phát khí chất cao đẹp;

Có ấp ủ sâu dày mới có thể kích phát động lực của cuộc sống.

Yêu, chính là quý tiếc Lúc 20 tuổi, tôi từng bị giam vào ngục, chính khi ra pháp trường để xử bắn, tôi được lính cai ngục cho tẩu thoát. 40 năm sau, tôi trở về quê cũ, tôi mới biết là một người làm công lâu dài của nhà trường đã vay mượn khắp nơi bất chấp nguy hiểm đến tính mạng, lén lút đem tiền đút lót chuộc tôi thoát nạn.

Đáng tiếc là ân nhân của tôi đã qua đời, không còn cách gì báo đáp, do đó tôi chỉ hết sức trả ơn bằng vật chất cho những người trong gia đình, để thể hiện tấm lòng.

40 năm trước, bà Vương Như Chương vì tôi đã tới từng nhà để bán 1000 tờ “Nhân sinh tạp chí” và “Ngọc Lâm Quốc Sư”. Phật giáo hồi đó chưa phổ biến nên việc đi bán vô cùng khó khăn. 30 năm sau, để báo đáp tấm lòng nhiệt tình của bà đối với văn hóa Phật giáo lúc bấy giờ, tôi đón bà đến Tinh xá

Phật Quang để di dưỡng tuổi già.

Thời gian gần đây, bác sĩ Lưu, khi kiểm tra sức khỏe cho tôi đã nói tự đáy lòng rằng: “Con biết người xuất gia, đối với sắc thân không cần chú trọng lắm, nhưng xin thầy nghĩ đến bao nhiêu người đang cần thầy, xin vì mọi người mà bảo trọng thân thể.” Tôi nghe xong, trong lòng vô cùng cảm động. Tục ngữ nói: “Người thương yêu người, thì người luôn được thương yêu lại.” Tôi nghĩ trên thế gian, bất kể bà con cha mẹ, vợ chồng con cái, anh em chị em, bạn bè đồng học, nếu có thể cùng nhau “quý tiếc nhân duyên”, thì tình thương yêu giữa người với người nhất định sẽ lâu bền mãi mãi.

Khoảng 10 năm trở lại đây, tôi đi khắp nơi trên thế giới, thường nghe người ta ca tụng sự vĩ đại của tình yêu, đồng thời đưa ra nhiều câu nói của các nhà triết học phương Tây nhằm giải thích thế nào là tình yêu. Như Shakespeare nói: “Tình yêu không thể dùng mắt để nhìn, mà là dùng tâm.” Victor Hugo nói: “Tình yêu là tình cảm thăng hoa, nó như ánh sáng mặt trời chiếu sáng mặt đất, đem lại một thứ sức mạnh sinh tồn cho vạn vật, khiến cho chúng phơi phới xanh tươi.” Một nhà tư tưởng khác của Pháp lại nói: “Tình yêu là sự ban cho để đối phương có thể trưởng thành. ” Cũng có người hỏi tôi: “Thầy cảm thấy tình yêu là gì?” Theo góc nhìn của tôi, chân lý của tình yêu là cần thăng hoa vì lòng từ bi, chỉ có một từ có thể nói thay, đó là “quý tiếc”.

Thế gian cần có những kẻ sĩ có tài nỗ lực phấn đấu, cống hiến sở học sở năng mới có thể làm cho xã hội tiến bộ. Đặt cơ sở trên ý niệm quý tiếc tài năng ấy, trong quá khứ, tôi đã từng giúp đỡ tiền của cho các thầy Lam Cát Phú, Trương Mạn Đào du học ở Nhật Bản; bằng sự khích lệ không ngừng của tôi, Tiêu Đỉnh Thuận, Ông Tùng Sơn trước đó không có quá trình học tập nổi trội hơn người, nhưng nay đã là một kiến trúc sư, một kỹ nghệ gia nổi tiếng khắp Đài Loan, lại như họa gia bị nạn Lý Tự Kiện, thanh niên tàn tật Thi Kim Huy đều là những nhà nghệ thuật vang danh thế giới. Tôi cảm thấy con người không nên chỉ khai thác tài năng cho riêng mình, mà điều quan trọng là biết quý tiếc người tài, dành cho họ lòng yêu mến, sự giúp đỡ và cất nhắc đúng mực, vì xã hội mà tạo ra nhiều nhân duyên hạnh phúc.

Nói đến chữ “duyên” , thì trên thế gian mỗi một sự việc đều là duyên khởi của nhau, tương sinh tương thành. Tất cả mọi nhân duyên, bất kể tốt hay xấu, đều nên tăng thêm thiện duyên quý tiếc. Nhớ lại thời trẻ đi học, một số đàn anh nói tôi là người không có tiền đồ, tôi nghe mà không một chút buồn lòng, sau đó, tôi lập tức quyết tâm phát nguyện, nhất định mình phải là một người có tương lai. Đối với những lời trách mắng, phê bình nghiêm khắc của họ, tôi ghi nhớ trong lòng, quyết tâm thay cũ đổi mới. Ngày nay, mỗi lần trở lại quê nhà, tôi nhất định phải đến thăm hỏi những thầy giáo cũ, cúi người dâng lễ, cảm tạ ân xưa mà họ đã dạy bảo.

Con người không phân biệt già trẻ, trí tuệ cao thấp, chỉ cần chúng ta biết quý tiếc nhân duyên, chân thành tương đãi, thì tự nhiên duyên gắn kết. Hồi còn bé, tôi đã từng nuôi hai con gà lông bị cháy rụi, chỉ còn mỗi cái mỏ. Lúc đó, mỗi ngày tôi chịu khó bỏ đầy ngũ cốc vào một cái chén, rồi bón cho chúng từng chút một, lại còn thường dùng lời yêu thương an ủi chúng. Như vậy qua khoảng một năm, hai con gà không còn bị chết yểu nữa, về sau lớn lên lại còn có thể đẻ trứng, khiến ai nấy vui vẻ và yên lòng. Từ đó về sau, tôi còn nuôi một con chó nhặt được trên đường, một con chim con bị gió thổi rơi xuống mặt đất, một con sóc đang thoi thóp rơi từ trên cây xuống, một con chim bồ câu bệnh bị chủ đem đi vứt, kết quả đều do tận tâm chăm sóc nên chúng ngày một lớn mạnh. Tôi thường nghĩ: Ngay như một động vật nhỏ bé sắp chết đều có thể sống lại nhờ vào chút lòng yêu thương của con người, huống hồ nhân loại tự xưng là “linh chi vạn vật” lại không thể? Con người lại phải quý tiếc duyên lành, phát huy ánh sáng và sức nóng cho cuộc sống, soi sáng tiền đồ của chính mình, sưởi ấm cho thế giới chung quanh. Lúc nhỏ, nghe người hàng xóm hát vang: “Một tấc thời gian một tấc vàng, tấc vàng khó chuộc tấc thời gian”, tôi bỗng thất kinh đứng sững, thế là tôi hiểu ra cần quý tiếc thời gian. Thiếu niên xuất gia, xem trong kinh sách có nói: “Ngày ngày qua đi, mệnh cũng giảm theo, như cá thiếu nước, làm sao vui được”, đọc xong lòng bỗng chấn động, từ đó tôi càng quý tiếc thời gian. Theo đà phát triển của sự nghiệp hoằng pháp, tôi ngày càng bận rộn, nhiều người hỏi tôi: Làm thế nào mà thầy sắp xếp thời gian gọn gàng sát sao như vậy? Họ đâu có biết, tôi tiếc là không thể biến một giờ làm một ngày để sử dụng, biến một ngày làm một năm để sử dụng, biến một đời làm ngàn đời vạn kiếp. Ví như có hẹn với ai, tôi không những giữ đúng giờ giấc gặp mặt, không làm lãng phí thời gian của người khác, mà trong quá trình bận rộn đó còn có thể khéo léo sử dụng chút thời gian ít ỏi của mình để hoàn thành nhanh chóng một số sự việc cần giải quyết. Khi có hội họp, tôi đều tập trung những đơn vị liên quan lại một chỗ và cùng nhau thương lượng, một lần giải quyết một số vấn đề.

Ngoài quý tiếc thời gian, tôi cũng rất quý tiếc sức lực. Trải qua 50 năm hoằng pháp, tôi đã gặp hàng vạn điều chế giễu, khó khăn, nhưng tôi xưa nay không cần hao phí tinh lực trước những thị phi, hơn kém. Tục ngữ nói: “Nắm đấm không tùy tiện đánh ra, khí lực không tùy ý dùng hết. ” Chỉ có quý tiếc sức lực, tích dưỡng thâm hậu, mới có thể đủ sức để chờ cơ hội khởi phát, thực hiện lý tưởng; chỉ có quý tiếc chúng duyên, tôn trọng, bao dung, mới có thể tập hợp kế sách, tập hợp sức lực để cùng nhau hoàn thành việc tốt.

Trong số những thứ sức mạnh, ngôn ngữ thường là lợi khí kinh người nhất. Tôi từng có một thời gian trải nghiệm sự tiếc lời. Thời trai trẻ, do mình không biết quý tiếc lời nói, nên không biết đã tạo ra bao nhiêu khẩu nghiệp, sau thời kỳ thực hành tịnh khẩu khoảng chừng một năm, tôi phát hiện: không những tâm trí của mình ngày một sáng tỏ, nhạy bén, mà lời nói ra cũng rất khác trước đây. Đi hoằng pháp càng nhiều, tôi càng hiểu rõ rằng chỉ có câu chữ giản dị trong sáng, lời nói có căn cứ, có nội dung mới là bài giảng thuyết thành công nhất. Cho nên, nếu muốn phát huy sức mạnh của ngôn ngữ, thì không nói những lời làm tổn thương người khác, không nói những điều vô dụng, mà hãy dùng lời yêu thương của từ bi hóa giải bầu không khí nặng nề của hung ác bạo tàn, dùng lời tâm ngữ của trí huệ trừ bỏ tham giận ngu si.

Từ quý tiếc lời nói lại đến quý tiếc tiền của, bản thân tiền bạc vốn không liên quan đến tốt xấu, điều gọi là “thiện ác là pháp, còn pháp thì không thiện không ác”, tôi cảm thấy việc quý tiếc tiền của không phải ở chỗ chi dụng nhiều hay ít, mà ở chỗ sáng suốt lựa chọn đối tượng, lựa chọn công dụng. Cho nên, nếu là dùng cho việc bố thí Phật pháp, tôi sẽ đem hết những gì tôi có; nhưng tiêu phí cho một việc không có ý nghĩa, một xu tôi cũng không bỏ ra. Những năm trước đây, tôi hoằng pháp tại Nhật Bản, tôi tiết kiệm tiền ăn mỗi ngày, mua hai bộ sách đem về chùa Phật Quang để ở thư viện, mọi người đến đó cùng chuyền tay nhau đọc, tôi cảm thấy vô cùng vui.

Tiền bạc châu báu ở thế gian không hẳn phải có rất nhiều mới được xem là người giàu có, chỉ cần chúng ta có tấm lòng khoát đạt, xem vạn vật là một thể, tam thiên đại thiên thế giới đều là những gì chúng ta có thể hưởng dụng. Đi ở nằm ngồi, tôi luôn luôn hết sức thận trọng; mỗi lần khi mở cửa đóng cửa đều chậm rãi nhẹ nhàng, khi chân cẳng vấp phải mặt bàn chân ghế, tôi thương tiếc vỗ về vuốt ve chúng. Do quý tiếc đồ vật như bảo vệ thân mình, nên đồ vật tôi dùng đều có tuổi thọ rất lâu, dù có hư rách, cũng sửa lại dùng thêm được một thời gian nữa. Cúi nhìn xuống chân, đôi giày la hán của tôi mang đã 5 năm, tuy mặt vải đã may đi may lại, đế giày đã khâu đi khâu lại, nhưng trước sau tôi vẫn chưa vứt bỏ, tín đồ cúng dường áo cà sa không dưới 10 cái, tôi đều gởi biếu người khác.

Yêu thương đúng là vĩ đại, nhưng nếu không có cái tâm quý tiếc lâu dài, thì trái lại, yêu thương là ích kỷ, là một thứ chiếm hữu, là một thứ ô nhiễm, là một thứ tội ác. Người xưa rất trí tuệ, đem hai chữ “ái”, “tích” hợp thành một từ “ái tích” (quý tiếc), thế là “ái” đã có phương hướng thực sự, “ái” đã có sức sống vô hạn. Cho nên, yêu quý tình cảm giữa người với người, tức là cần “quý tiếc tình cảm”; yêu quý người tài giỏi trí tuệ, tức là cần “quý tiếc tài năng”; yêu quý duyên phận giữa người này với người kia, tức là cần “quý tiếc duyên phận”; yêu quý thời gian qua mau, tức là cần “quý tiếc thời gian”; yêu quý sức lực bản thân, tức là cần “quý tiếc sức lực”; yêu quý tôn trọng ngôn ngữ, tức là cần “quý tiếc lời nói”; yêu quý tiền bạc châu báu, tức là cần “quý tiếc tiền của”; yêu quý vạn vật cùng sống chung với chúng ta, tức là cần “yêu quý vật chất”

… Biết quý tiếc, mới biết yêu thương! Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Tiếc tình cảm ơn, suối nguồn báo đáp;

Tiếc tài kết duyên, cam lòng tự nguyện;

Tiếc đời cứu sinh, dựng xây tịnh độ;

Tiếc lực ít lời, trí tâm lãnh hội; Tiếc tiền yêu vật, pháp giới rong chơi;

Tiếc phúc khởi tâm, cùng bạn từ bi.

Bí quyết duy trì tình yêu Người vợ hỏi người chồng: “Có đóa hoa mọc trên vách đá cheo leo, người đến hái có thể nguy hiểm đến tính mạng, anh có chịu lên đó hái về cho em không?” Người chồng suy nghĩ một lát rồi nói sáng mai sẽ có câu trả lời cho người vợ. Nét mặt người vợ lúc đó có vẻ hơi buồn. Sáng hôm sau, người vợ thấy người chồng để lại một mảnh giấy trên đó viết: “Anh không thể mạo hiểm đi hái đóa hoa kia. Bởi vì em ra khỏi nhà quên đem theo chìa khóa, anh phải giữ lại đôi chân để chạy về mở cửa cho em; em thường đi lạc đường, anh phải giữ lại đôi mắt để dẫn đường cho em; em không thích ra khỏi nhà, anh phải giữ lại cái miệng để xua đi nỗi vắng lặng của em. Anh cần phải sống, mãi mãi đi cùng em, đợi em già còn phải cắt sửa móng tay móng chân cho em, nhổ hết tóc bạc cho em…

Tình yêu nam nữ phải như thế nào mới có thể lâu bền mãi mãi? Có một số người kết hôn chưa được ba ngày hoặc chưa hết tuần trăng mật đã chia tay mỗi người một ngả, đó là vì không hiểu bí quyết diệu kỳ để duy trì tình yêu.

Vậy bí quyết diệu kỳ nào có thể duy trì được tình yêu?

1. Cần có sự cộng thức. Từ một số tin tức của truyền thông cho biết, hiện nay không ít những gia đình vợ chồng có tín ngưỡng bất đồng, vợ thì theo Phật giáo, chồng là tín đồ Thiên Chúa giáo, do tín ngưỡng không giống nhau mà trở nên không hợp nhau. Vì vậy, trước khi nam nữ kết hôn tuy không đủ tâm đầu ý hợp, không đi chung đường nhưng phải có hiểu biết lẫn nhau mới là quan trọng; đôi bên có cùng một ý niệm về cộng thức, tạo ra sự cộng thức nhất trí, mới có thể kết hợp.

2. Cần có sự hiểu biết. Hôn nhân cộng thức cần xây dựng trên sự hiểu biết của đôi bên, có người vì không hiểu biết mà gắn bó, có người vì hiểu biết mà chia lìa, thực là đáng tiếc. Cũng có người nói: “Con người không chịu tìm hiểu”. Nếu là không chân thực, là hư ngụy, là lừa dối, đương nhiên không cần tìm hiểu; còn nếu là chân thực, có gốc gác, thì tại sao không chịu tìm hiểu? Tuổi tác, tài năng, gia thế, tiền của, học vấn, tư tưởng, lời nói việc làm, không cần phải che giấu, giả tạo, ngay như tình trạng sức khỏe của thân thể cũng cần được bác sĩ kiểm tra. Trước kết hôn có tìm hiểu đầy đủ, thì sau kết hôn, tình yêu mới được duy trì bền vững lâu dài.

3. Cần biết quan tâm. Tình yêu không phải hôm nay tặng vàng, ngày mai biếu đồ trang sức, mà có thể duy trì lâu bền; vật chất chỉ mang đến niềm vui nhất thời, chứ không giữ được tình cảm dài lâu. Tình cảm vợ chồng cần dựa vào sự quan tâm lẫn nhau. Đôi lúc chỉ cần hỏi han nhau một vài câu, như: Em (anh) có khỏe không? Em (anh) làm có nổi không? Sức của em (anh) có chịu được không? Em (anh) có cần anh (em) giúp một tay không? Có điều gọi là vợ chồng hoạn nạn, quan hoài lẫn nhau, so với khi vinh hoa phú quý lại càng phải duy trì tình cảm hơn nữa. Đặc biệt vợ chồng hiện nay, đã không mỗi ngày sáng tối tranh cãi, lại không dài dòng thuyết giáo, mà chỉ quan tâm nhau bằng những lời dịu dàng nhỏ nhẹ. Đôi lúc cần nhìn lâu đối phương, đôi lúc cần mỉm cười với nhau… Quan tâm chăm sóc mới là chất keo gắn bó bền chặt tình cảm vợ chồng.

4. Cần tôn trọng lẫn nhau. Có một số ông chồng chỉ biết kiếm tiền đem về cho vợ, có một số bà vợ chỉ biết siêng năng công việc gia đình, cho rằng như vậy là người chồng chuẩn mực, người vợ hiền thục. Nhưng không biết rằng người nữ không phải lấy chồng vì đồng tiền, người nam cũng không phải cưới vợ vì cần một người giúp việc, cho nên, ngoài tiền bạc, công việc cần biết đối phương, tôn trọng nhu cầu, sở thích của đối phương, cần cung cấp đầy đủ cho đối phương. Yêu không phải là chiếm hữu, mà là cần tôn trọng yêu kính lẫn nhau; nhưng không chỉ tôn trọng cá nhân đối tượng mà còn tôn trọng các thành viên trong gia đình, tôn trọng thú vui, sở thích, kể cả những riêng tư hợp lý của đối phương. 5. Cần biết trợ duyên. Đã là vợ chồng, cần trợ duyên cho đối phương. Ví dụ người chồng học tập chưa hoàn tất, người vợ nên khích lệ chồng đào sâu học hỏi; nếu đi làm về trễ không nên quở trách, mà cần an ủi hỏi han; chức vụ không cao, lương tiền ít ỏi, không nên ghét bỏ, mà cần khích lệ động viên. Thường ngày nên mua thêm sách để giúp người chồng tiến bộ, đặt một vài tờ báo để an ủi chồng đọc lúc ở nhà vắng vẻ. Bạn bè, thủ trưởng của chồng là những ngoại duyên của anh ấy, cần giúp sức một tay để người chồng hãnh diện với mọi người.

6. Cần biết bao dung. Điều quan trọng nhất của hôn nhân là bao dung lẫn nhau.

“Người không phải là thánh hiền, nên ai cũng có thể mắc sai lầm”, vợ chồng đôi lúc khó tránh khỏi có những ý kiến khác nhau, cũng giống như răng và lưỡi có khi cắn đụng phải nhau, quan trọng là biết chịu nhịn lẫn nhau, bao dung lẫn nhau.

Có người nói “hôn nhân là nấm mồ của tình yêu”. Thực ra, giữa vợ chồng chỉ cần có sự cộng thức, hai bên hiểu biết, quan tâm, tôn trọng, toàn tâm trợ giúp đối phương, đặc biệt là sự bao dung, thì hôn nhân chắc chắn sẽ mãi mãi vững bền.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Gặp chuyện, nhẫn nhịn là diệu sách, nhẫn nhịn có thể giải trừ nguy ách, Xử thế, lương thiện là của quý, lương thiện có thể làm tăng phước báo.