Pháp Môn Hạnh Phúc

NIỀM VUI Ở CÕI NIẾT BÀN

Niết bàn lập tức chấm dứt phiền não Tôi đã tìm thấy

Hòa thượng Hy Thiên đến Tào Khê lúc trên mười tuổi, bái đại sư Lục tổ Huệ Năng làm thầy. Không lâu sau đó Lục tổ nhập diệt, Hy Thiên hỏi: “Sau khi thầy nhập diệt, đệ tử nương dựa vào ai?” Lục tổ đáp: “Hãy trầm tư” (nguyên văn là “tầm tư khứ” nghĩa là đi tìm ông Tư tức Hành Tư, nhưng cũng có nghĩa là hãy tìm tòi suy nghĩ, nên Hy Thiên mới trầm tư suốt ngày).

Sau đó, ngày ngày Hy Thiên suy nghĩ, ngồi kiết già, tham thiền, có vị trưởng lão thấy kỳ lạ, liền hỏi: “Tại sao ông chỉ trầm tư suy nghĩ, và ngồi kiết già?” Hy Thiên nói: “Trước khi sư phụ nhập diệt có dặn tôi cần phải ngồi trầm tư.”

Trưởng lão cười, nói: “Là sư phụ bảo ông ở núi Thanh Nguyên có vị sư huynh tên là ‘Hành Tư’ , ông cần phải đến đó để tham kiến sư huynh!”

Thế là Hy Thiên đến núi Thanh Nguyên, Hành Tư thấy Hy Thiên đến liền hỏi: “Ông từ đâu đến?” - Từ Tào Khê đến! Câu nói này rất quan trọng, có nghĩa như muốn nói với Hành Tư rằng: tôi từ chỗ sư phụ đến đây, vậy ông là sư huynh của tôi. - Ông được cái gì nào? Hành Tư lại hỏi. - Chưa đến Tào Khê thì cũng chưa mất cái gì! Hy Thiên trả lời. - Đã chưa được cái gì, vậy cớ sao lại đến Tào Khê cho mất toi một chuyến đi?

- Nhưng nếu chưa đến Tào Khê thì làm sao lại biết mình chưa từng mất cái gì nào? Đây là một công án đầy chất thiền, hôm nay tôi kể ra đây là muốn dẫn dắt mọi người vào con đường trầm tư. Nhớ mấy năm trước đây, trên thành xe của loại xe buýt công cộng ở Đài Bắc dán một tấm quảng cáo, trên đó viết một câu như thế này: “Tôi đã tìm thấy!” Tôi đã tìm thấy! Vậy tôi đã tìm thấy cái gì?

Trước hết, tôi nghĩ là cần phải tìm thấy chân lý của vũ trụ nhân sinh. Chân lý của vũ trụ nhân sinh là gì? Trong Phật giáo, chân lý phải có đủ ba điều kiện: một là phổ biến như thế, hai là vốn dĩ như thế, ba là tất nhiên như thế.

Ví dụ như, tôi sẽ chết, anh cũng sẽ chết, mọi người đều sẽ chết, con người xưa nay và ở đâu miễn có sinh là có tử, cho nên sinh tử là vô thường, hợp với phổ biến như thế, vốn dĩ như thế, tất nhiên như thế, bởi vì sinh tử vô thường là chân lý của thế gian. Theo thuyết nhân quả của Phật giáo mà nói nhân nào thì nhận quả nấy, cũng là như thế. Nhân quả bàng bạc khắp tất cả sự lý, nhân quả tức là chân lý. Hoặc như, vì sao phải ăn cơm? Vì bụng đói. Vì sao phải đi ngủ? Vì mệt mỏi. Kết quả của ăn cơm là no, kết quả của đi ngủ là khôi phục tinh thần. Ngay cả chuyện ăn cơm, đi ngủ bình thường cũng đều nằm trong thuyết nhân quả, do đó, nhân quả có tính phổ biến, tính vốn dĩ, tính tất nhiên.

Chân lý trong Phật giáo rốt cuộc là gì?

Ví như nghiệp cảm. Đời người sở dĩ sinh không ngừng, luân hồi không dứt đều là do kết quả của khởi cảm, tạo nghiệp, báo ứng. Con người sở dĩ có sự khác nhau giữa vinh hoa phú quý và cùng khổ nghèo hèn cũng là do kết quả của nghiệp báo ràng buộc. Hoàn toàn không phải do thần linh ban phát hay chi phối, người nắm giữ vận mệnh đích thực chính là chúng ta. Cái giá phải trả của nghiệp là do hành vi của mình quyết định tất cả. Ý nghĩa của nghiệp là điều vô cùng bình đẳng và tự do, tất cả đều là tự làm tự chịu, không ai có thể thay đổi được. Ngày trước, Phật Thích Ca Mâu Ni giác ngộ triệt để chân lý nhân sinh vũ trụ khi ngồi trên tòa kim cang dưới gốc cây Bồ đề. Đó chính là giác ngộ sự luân hồi của cuộc sống, thể nhận đầy đủ “cuộc đời tùy nghiệp mà lưu chuyển”, “sức mạnh duy trì sự sống là nghiệp lực” . Ví như nhân duyên. Nói đức Phật ngộ đạo, vậy đức Phật ngộ đạo gì? Đó là giác ngộ nhân sinh vũ trụ, tất cả đều do nhân duyên, do duyên khởi. Vạn pháp trong vũ trụ đều dựa vào duyên mà sinh ra, tất cả các pháp không thể tự tồn tại một mình, chúng có sự quan hệ tồn tại nhất định. Chúng ta sống trên thế gian, trong sinh hoạt hàng ngày chúng ta luôn cần cảm tạ nhân duyên. Ví dụ như cơm mà chúng ta ăn mỗi bữa là do từ gạo của nhà buôn bán ra, gạo ấy lại do từ người nông dân cày cấy, người nông dân gieo hạt giống xuống ruộng, lại cần có ánh sáng mặt trời, không khí, nước mưa, phân bón v.v… tức là tập hợp cả một chuỗi nhân duyên như thế mới trưởng thành, mới có kết quả! Từ trong một hạt gạo nhỏ bé ấy chứa đựng biết bao nhiêu mồ hôi, nước mắt lao nhọc của con người, biết bao điều kiện của nhân duyên, từ đó đủ biết mọi cái có được đều không dễ dàng, lẽ nào chúng ta không nên vì đó mà cảm tạ? Chúng ta muốn đi xe, thì có tài xế lái xe, muốn xem truyền hình thì có diễn viên biểu diễn… Mọi sự mọi vật trong vũ trụ đều do nhân duyên nương dựa vào nhau mà tồn tại, cho nên bất cứ sự vật nào cũng đáng để chúng ta ghi nhớ cảm ơn nhiều lần! Nhưng quan niệm về nhân duyên không phải nằm trong phạm vi bàn luận của tri thức, nhân duyên phải do từ tu chứng mới có thể thể nghiệm một cách chính xác, mới có thể hiểu rõ một cách đúng đắn.

Ví như tính không. Thứ nhất, nói đến “không” mọi người sẽ nghĩ đến “tứ đại giai không”, nhưng “tứ đại giai không” ấy lại là “có”. Có cái gì? Có quan niệm của “không”.

Tiếp theo, tôi nghĩ nên tìm đến con người của đại ngã. Chỉ vì mình, chỉ vì cơm ăn áo mặc tầm thường của cuộc sống vật chất cá nhân, chẳng khác nào cuộc đời của phường giá áo túi cơm thì không có ý nghĩa gì cả. Cho nên cần tìm đến con người của đại ngã, sinh mệnh của chúng ta và của tất cả chúng sinh tương hợp thành một sinh mệnh cộng đồng; sinh mệnh của chúng ta mở rộng ra khắp thế gian, đâu đâu cũng có sinh mệnh của chúng ta, nên có điều gọi là “dọc đều ba cõi, ngang khắp mười phương”, khắp nơi đều là cuộc sống của chúng ta. Nếu chúng ta có thể phá bỏ hàng rào tiểu ngã ích kỷ thì một thế giới rực rỡ sẽ hiện ra trước mắt chúng ta - trẻ già trai gái không còn cách biệt, anh, tôi và tất cả mọi người đều giống nhau. Bản thể sinh mệnh của chúng ta là một chứ không phải là hai, tức là xem như cái chết có đến cũng chỉ là cái chết của nhục thể, chứ chân ngã vĩnh hằng không thể chết được.

Áo quần bị rách có thể thay một bộ áo quần mới; thân thể bị hư hoại tương tự cũng có thể thay bằng sắc thân mới. Nguyên lý ấy tuy giống nhau, nhưng khi “tôi” chuyển nhà, do nghiệp lực không giống nhau, nên có sự sai khác của người ở chốn lầu cao nhà lớn với người ở chỗ nhà tranh thấp bé, chỉ có giá trị của sinh mệnh là không hai, không khác.

Hiểu được nguyên lý nói trên, tức là có thể nhận ra tiền đồ của cuộc sống vô cùng sáng sủa, có thể tạo ra hy vọng lớn lao đối với cuộc sống tương lai. Đó là học Phật đem lại cho chúng ta nhiều lợi ích đích thực. Nếu chúng ta tiến thêm một bước để tìm hiểu chân lý Phật pháp thì chúng ta càng có thể cảm nhận thúy trúc xanh xanh, dương liễu xanh xanh là không gì ngoài pháp thân Như Lai, nước chảy róc rách, chim kêu oanh hót cũng đều là pháp thân Như Lai. Cho nên người ta nói “tiếng suối chính là cái lưỡi dài rộng, sắc núi không gì ngoài thân thanh tịnh” là như thế đó. Những thiền sư trước kia có người nghe tiếng thợ rèn gõ sắt mà khai ngộ, có người thấy hoa nở hoa rụng mà đạt đạo, đó cũng là chuyện tự nhiên thôi.

“Tôi đã tìm thấy!” Tôi đã tìm thấy cái gì? Tôi đã tìm thấy chính tôi! “Tôi đã tìm thấy!” Tôi đã tìm thấy cái gì? Tôi đã tìm thấy bản lai diện mục!

Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Đóng kín tên giặc lục căn, giam chặt cái tâm vọng tưởng;

Nhìn thẳng quân ma tam độc, giữ sạch ba nghiệp thân khẩu ý;

Hiểu rõ ngũ uẩn có không, không để phiền não ràng buộc;

Phải như người thực tế, mới là thánh nhân đắc đạo.

Lợi ích của tinh thần tu tập Thời tự tại - Mệnh tự tại; Chỗ tự tại - Tâm tự tại;

Vật tự tại - Xả bỏ tự tại; Khắp nơi tự tại - Nghiệp tự tại;

Lớn nhỏ tự tại - Sống tự tại; Có không tự tại - Tâm tự tại;

Động tĩnh tự tại - Tin tưởng tự tại; Sâu cạn tự tại - Nguyện tự tại; Vô ngại tự tại - Các pháp tự tại; Không tự tại cũng tự tại - Trí tự tại.

Phật giáo không chỉ nói đến kiến thức, luân lý, tín ngưỡng thành kính, đạo đức tốt đẹp, chính yếu nhất là luôn coi trọng thực tiễn, mà còn nói đến tu tập. Kinh “Kim Cang” có câu: “Gọi là Phật pháp tức là không phải Phật pháp. ” Lại nói: “Gọi là tất cả các pháp đều là Phật pháp.” Tôi cảm thấy hai câu kinh văn này vô cùng thấm thía tận đáy lòng, hàm nghĩa rất sâu sắc. Thử diễn giảng hai câu kinh văn ấy như sau: Là Phật pháp đấy, nhưng có lúc không phải là Phật pháp; ngược lại, không phải Phật pháp, nhưng có lúc lại là Phật pháp. Ví như niệm Phật là Phật pháp, lạy Phật là Phật pháp, tụng kinh, ngồi kiết già, bố thí, giữ giới đều là Phật pháp. Nhưng nếu khi bạn đang niệm Phật, lạy Phật, tụng kinh, ngồi kiết già, bố thí, giữ giới mà trong tâm vẫn khởi vọng tưởng, khởi tham sân si, hoặc nếu khi bạn đang bố thí mà lòng vẫn ôm giữ tham danh cầu tiếng thì lúc ấy là Phật pháp cũng không phải là Phật pháp nữa.

Con người ngày càng coi trọng tinh thần tu tập, tôi cho rằng dùng phương cách của Phật pháp để tu luyện tinh thần là một lối tu hành rất tốt. Tu tập có rất nhiều điều lợi ích, tôi gom thành sáu loại dưới đây:

1. Rèn luyện thân tâm khỏe mạnh. Tu tập có thể làm cho thân tâm mạnh mẽ, vững vàng. Ví như lạy Phật, thức dậy lạy Phật, trước khi đi ngủ lạy Phật là một cách vận động thân thể tốt nhất. Như sau khi ăn cơm đi tản bộ giúp cho việc tiêu hóa, “sau bữa cơm đi bách bộ, sống đến chín mươi chín tuổi”; hoặc như đến các chùa ở trên núi để lễ Phật, một là để gần gũi với thiên nhiên, thư giãn tinh thần, hai là để tăng thêm niềm tin, kết rộng duyên lành.

Xưng danh niệm Phật là một phương pháp kỳ diệu để tu tâm dưỡng tính. Ví như khi chờ xe buýt chẳng hạn, thay vì sốt ruột chờ xe lâu đến, chi bằng tĩnh tâm niệm Phật, không chút nôn nóng tức giận. Ngồi kiết già, tĩnh tâm quán chiếu đều là phương pháp tốt nhất để làm trong sạch tư duy.

Tin tưởng đạo Phật không phải xem đó là thứ thuốc thần diệu. Những đòi hỏi vô lý của con người nói chung đều cho rằng một khi đã có tín ngưỡng thì không có đau khổ, không có chết chóc. Thực ra, đau khổ phiền não, sinh lão bệnh tử là hiện tượng tự nhiên của người đời. Nhưng có tín ngưỡng, có tu hành thì sức mạnh của thân tâm trở nên mạnh mẽ, nhờ đó không còn sợ cái khổ của sinh lão bệnh tử, như chứng được quả A La Hán, ăn một ngày một bữa, nằm ngủ dưới gốc cây, bên núi ven sông tiêu dao tự tại. Nguyên nhân là sau khi tu hành, sức đề kháng của thân tâm tăng mạnh, dù có thiếu thốn vật chất, dù có tai ương khổ não cũng đều chịu đựng được. Nếu không tu hành, thì tâm lực mềm yếu, thấy người khác có cuộc sống giàu sang với xe hơi nhà lầu, trong lòng không chịu nổi những mê dụ vật chất, do đó khổ não càng thêm tăng. Cho nên có thể nói tu hành làm cho thân tâm thêm mạnh mẽ, vững vàng.

2. Làm trong sạch phiền não, tập khí.

Con người có vô số những phiền não lớn nhỏ giống như cát sông Hằng, nếu không tu hành thì không có cách gì có thể đối trị. Tập khí cũng vậy. Cho nên có điều rằng “núi sông dễ chuyển, bản tính khó dời” , muốn làm trong sạch những tập khí ấy, chỉ có tu hành mới là phương cách căn bản nhất.

Khi bạn phiền não, nên làm thế nào để đối trị? Nên tụng kinh, lạy Phật, quán tưởng lòng khoan dung đại độ của đức Phật, hoặc lớn tiếng niệm Phật, dựa vào lực từ bi của Phật để tiêu trừ phiền não của bạn. Khi bạn lạy Phật, chuyên chú một lòng, đầu tuy cúi xuống, nhưng tâm hồn lại thăng hoa. Khi bạn lạy Phật mà được pháp hỷ thì vô minh phiền não cũng nhân đó mà tiêu trừ sạch hết. Một người không biết tu hành, khi phiền não nổi lên, không thể tự trấn, do đó mà sinh ra tức giận, tranh chấp với người khác, trong trường hợp này phiền não không những không thể tiêu trừ mà tức giận cũ vẫn còn đó, rồi lại thêm buồn phiền mới. Trong phẩm “Phổ môn”, đức Phật nói với Bồ tát Vô Tận Ý rằng: “Nếu có vô số trăm ngàn vạn triệu chúng sinh đang chịu nhiều phiền não, nghe Quan Thế Âm Bồ tát này một lòng xưng danh, Quan Thế Âm Bồ tát lập tức xem xét tiếng nói kia, đều được giải thoát.” Tu hành có thể đem lại rất nhiều lợi ích.

3. Gặp được Tam bảo gia hộ. Người tu hành, mắt không nhìn láo liên, tai không nghe bậy bạ, miệng không nói lung tung, tâm không nghĩ xằng bậy, thân không làm điều xấu. Khi ba nghiệp thân khẩu ý thanh tịnh, dù không có ánh sáng dịu lành của Tam bảo gia hộ, nhưng bản thân cũng có thể thanh tịnh. Huống hồ làm được nhiều công đức, tu đủ các thiện hạnh, cõi người cõi trời đều có lời khen ngợi, Tam bảo lẽ nào không gia hộ độ trì?

Nên có điều gọi là “người đắc đạo được xương thịnh”, một người lương thiện còn được trời ban điềm lành, huống hồ một người tu hành?

Khi đức Phật tu hành dưới gốc cây Bồ đề từng cảm ơn con vượn dâng quả. Đại sư Thiện Đạo đời Đường nhất tâm niệm Phật, sức chưa kiệt chưa chịu dừng, tuy trong băng lạnh cũng tu niệm cho đến lúc đổ mồ hôi để thể hiện lòng thành. Về sau, mỗi lần Đại sư Thiện Đạo niệm thành tiếng “A Di Đà Phật” thì một luồng ánh sáng từ trong miệng đi ra, niệm mười tiếng, trăm tiếng ánh sáng cũng đều như vậy, những người chung quanh đều nhìn thấy.

Trong phẩm “Quan Thế Âm Bồ tát Phổ môn”, đức Phật nói: nếu người có niệm danh hiệu Quan Thế Âm Bồ tát, thì dù ở trong lửa lớn thế nào cũng không sợ bị lửa thiêu cháy, đó là vì do uy đức thần lực của Bồ tát. Lại nói, nếu khi sắp bị làm hại hay bị giết hại, niệm danh hiệu Quan Thế Âm Bồ tát thì dao hay gậy của người định làm hại sẽ gãy đứt từng đoạn, vừa không bị đánh lại không bị giết. Những điều đó đều nói lên rằng, một người chỉ cần tu hành, tùy lúc đều có thể được Tam bảo gia hộ.

4. Thường được người, trời tôn kính.

Một người có tu hành, cử chỉ thong dong tự tại, lời nói dịu dàng từ tốn, giàu lòng từ bi, bất kể đi đến đâu cũng được mọi người tôn kính.

Lúc Phật tại thế, đại đệ tử Tu Bồ Đề ngồi tĩnh tọa trong hang động, nhập định trong thiền tư Tam muội, công phu tu hành rất thâm hậu ấy làm cảm động đến chư thiên hộ pháp. Rất nhiều người trời xuất hiện trong không trung, rải rắc hoa trời, từng đóa từng đóa sắc màu rực rỡ đều rơi xuống trước mặt Tu Bồ Đề, đồng thời họ chắp tay khen ngợi: “Tôn giả! Ông làm người ở thế gian có danh tiếng vang dội khắp nơi, có nhiều tiền của châu báu, mà không khiến cho người ta cảm thấy tôn quý. Dù là quốc vương, là người giàu có nổi tiếng, họ giống nhau ở chỗ là suốt ngày bị làm tù nhân của dục vọng và phiền não. Tôn giả! Trên thế gian, người được tôn kính đích thực là những người tu hành như ông, ánh sáng uy đức của ông chiếu rọi khắp thiên cung. Ông Tu Bồ Đề vĩ đại, xin hãy tiếp nhận hoa trời cúng dường của chúng tôi, chúng tôi quỳ lạy ông để tỏ rõ lòng tôn kính của chúng tôi.”

5. Có thể minh tâm kiến tính. Ngày xưa mài gương, nếu không trải qua mài giũa nhiều lần thì độ sáng của gương sẽ không hiện ra.

Một tác phẩm nghệ thuật càng thượng đẳng thì càng cần nhiều công phu gọt giũa. Nhân loại cũng thế.

Phật nói: “Tất cả chúng sinh đều có trí tuệ, đức tướng giống Như Lai, chỉ vì vọng tưởng, chấp trước mà không thể chứng ngộ.” Mây đen che lấp ánh sáng mặt trời giữa không trung, chỉ có cách tẩy trừ đám mây đen phiền não mới có thể hiển lộ bản tính chân như. Làm thế nào trừ khử mây đen của phiền não?

Việc này phải dựa vào sức mạnh của tu hành. Chỉ có tu hành mới có thể biết rõ bản lai diện mục của chính mình; chỉ có tu hành mới có thể chứng được thực tướng của chân như.

Chính vì vậy mà có điều rằng: “Không qua đợt lạnh thấu tận xương, sao có hoa mai thơm ngát hương”.

Không có Thích Ca trời sinh, tự nhiên sẽ không có Di Lặc, một người muốn có thành tựu ắt phải siêng năng cần mẫn, không được nhác lười, muốn minh tâm kiến tính ắt phải nghiêm túc tu hành.

6. Dứt bỏ khổ đau sinh tử.

Con người ở đời, điều khổ nhất là không vượt qua được sinh tử. Khi người thân sắp qua đời, nỗi khổ đau của một lần sinh ly tử biệt ấy như dao cắt nát con tim, đúng là đứt cả ruột gan. Làm thế nào mới có thể tránh được nỗi đau khổ ấy? Đức Phật nói với chúng ta rằng chỉ có dứt bỏ khổ đau sinh tử, đi vào cõi Niết bàn không sinh không diệt. Làm thế nào mới dứt bỏ được khổ đau sinh tử để đi vào cõi Niết bàn? Phật nói, chỉ có tu hành. Nếu người không tu hành thì mãi mãi không thể giải thoát. Ngày thường, nếu chỉ thực hiện một số công đức, cùng lắm chỉ có thể được quả báo ở cõi trời, người. Tuy có thể được hưởng phúc ở cõi trời, nhưng khi phước báo đã hết vẫn phải đọa lạc chịu khổ, không thể thoát khỏi sinh tử. Chỉ có phát tâm muốn xa rời, từ bỏ ham muốn thế gian, không bị ham muốn ràng buộc, phải có tinh thần nhập thế, làm công tác hoằng pháp cứu độ chúng sinh, mới có thể ra khỏi biển khổ sinh tử của ba cõi. Chư Phật và các vị Bồ tát thời quá khứ có thể ra khỏi biển khổ sinh tử, tiêu dao trong ánh sáng thường hằng tĩnh lặng đều đã trải qua tu hành, rèn luyện trong nhiều đời nhiều kiếp mới có thể thể nghiệm và chứng ngộ tất cả.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Bốn niệm trú có thể an định thân tâm;

Bốn uy nghi có thể định chuẩn hành vi;

Bốn nhiếp pháp có thể kết rộng duyên lành;

Bốn thánh đế có thể hiểu rõ chân lý.

Cảnh giới của Niết bàn Thiền sư Kim Bích Phong đã chứng ngộ thành đạo, duy chỉ cái chén ngọc dùng để ăn cơm là ông yêu thích không rời tay, mỗi lần trước khi nhập định, ông nhất quyết phải đem thu kỹ cái chén ngọc ấy, sau đó mới yên tâm đi vào cảnh giới của thiền định.

Vì tuổi đời của ông đã hết, Diêm La Vương sai mấy tên tiểu quỷ đến bắt. Kim Bích Phong đã đoán biết giờ đã điểm, bèn đi vào cảnh giới thiền định rất sâu, mấy tên tiểu quỷ lùng sục phải trái khắp nơi vẫn không bắt được, nhận thấy không có cách gì có thể làm đúng theo lời Diêm La Vương sai bảo, nên đành đi thỉnh giáo thổ công. Thổ công nghĩ ngợi, nói: “Cái ông Kim Bích Phong này rất thích cái chén ngọc của mình, nếu các ngươi có thể nghĩ cách lấy được chén ngọc của ông ấy, thì ông sẽ nhớ cái chén mà xả thiền!” Bọn tiểu quỷ nghe xong liền nhanh chóng tìm ra được cái chén ngọc của Kim Bích Phong, chúng ra sức rung gõ nó, Kim Bích Phong nghe được cái chén ngọc của mình bị rung gõ thành tiếng vang lên, nóng lòng, ông bèn nhanh chóng xả thiền để giữ lại. Bọn tiểu quỷ thấy ông xuất hiện, vỗ tay cười nói: “Tốt lắm! Bây giời xin ông theo chúng tôi đi gặp Diêm Vương!”

Thiền sư Kim Bích Phong liền đại ngộ, biết rõ tham ái nhất thời hầu như đã hủy diệt huệ mệnh ngàn năm của mình, lập tức ném cái chén ngọc vỡ tan tành, rồi nhập định lại, ngoài ra còn để lại một bài kệ nổi tiếng xưa nay: “Nhược nhân dục nã Kim Bích Phong, trừ phi thiết luyện tỏa hư không; hư không nhược năng tỏa đắc trú, tái lai nã ngã Kim Bích Phong.” (Nếu ai muốn bắt Kim Bích Phong, trừ phi luyện thép khóa hư không; ai nếu hư không mà khóa được, xin mời đến bắt Kim Bích Phong).

Con người nói chung không hiểu rõ ý nghĩa của Niết bàn, nên nảy sinh ra hàng loạt hiểu lầm. Ví như chúng ta thường thấy trên trướng liễn đi điếu người chết có viết “Đắc đại Niết bàn” (được lên Niết bàn), hoặc như nghe người ta nói: “Cũng may mà chết đi sống lại” (nguyên văn tiếng Hán là “khí đắc nhất Phật xuất thế, nhị Phật Niết bàn”, theo như câu này, dân gian thường cho rằng “xuất thế” là sinh, “Niết bàn” là tử, câu này phải hiểu trong bối cảnh là một người đã trải qua những việc nguy hiểm thừa chết thiếu sống nhưng may mắn thoát được, có nghĩa là như chết đi sống lại) tức là cho ý nghĩa của Niết bàn là tử vong. Nếu nói Niết bàn là tử vong, thế là cầu chứng Niết bàn chẳng khác nào là theo đuổi cái chết, chẳng phải là quá nhảm nhí đáng cười sao? Do đó, Niết bàn không phải là tử vong mà là cảnh giới siêu thoát rành rành khác với tử vong.

Xưa kia, Phật Thích Ca Mâu Ni ngồi trên tòa kim cương dưới gốc cây Bồ đề, ban đêm nhìn những vì sao sáng mà chứng ngộ chân lý vũ trụ nhân sinh, thành Chính đẳng Chính giác, Chính đẳng Chính giác ấy là Niết bàn, cũng tức là tiêu trừ quan hệ đối lập giữa ta - người, vượt qua chướng ngại của không gian, chứng ngộ cảnh giới vô hạn thường hằng của sinh mệnh. Tại sao phải tìm cầu Niết bàn? Bởi vì cuộc đời của con người, về thời gian chẳng qua chỉ kéo dài mấy mươi năm, biến đổi vô thường, không gì ngoài cảnh mộng, về không gian cũng chỉ là tấm thân nhục thể trên dưới hai mét, “nhà lớn ngàn gian, đêm nằm ngủ chỉ năm ba mét; ruộng đất vạn sào, ngày ăn cơm không quá vài bát”; đối mặt với cuộc đời hữu hạn như vậy, nếu chúng ta có thể chứng ngộ Niết bàn thì cũng giống như phá vỡ những rào chắn của không gian, gieo rải cuộc sống ra khắp không gian, “dọc đều ba cõi, ngang khắp mười phương”, tràn ngập với mọi thời gian, “liên tục xưa nay mà không hề thay đổi, trải qua vạn kiếp mà vẫn thường mới”. Cuộc sống như vậy không đâu là không tồn tại, không nơi nào là không hiện hữu, tức là có thể vượt qua nỗi sợ hãi tử vong và vô thường, trong thời gian và không gian vô hạn mênh mông ấy sự sống không bao giờ ngừng.

Cho nên, trong cảnh giới của Niết bàn, “tâm trùm thái hư, lượng bao vũ trụ”, ta - vật tương ứng, ta -người như một, không có ganh tỵ so đo, lại không tồn tại sân hận phân biệt. Nói một cách đơn giản nhất: Niết bàn là cảnh giới vô thượng quang minh đã tiêu trừ quan hệ ta - người, chướng ngại thời -không và đối đãi vật - lượng; Niết bàn là bản tính thanh tịnh, là tự ngã chân thật của mọi người chúng ta. Đằng sau Niết bàn là cảnh giới cực kỳ lý tưởng của sự tiêu diệt tất cả mọi đau khổ kết tụ, là thế giới của sự trừ khử tham ái, buông bỏ chấp trước, tiêu trừ phiền não ham muốn, là miền an lạc của những đức hạnh tròn đầy, là cảnh giới tuyệt đối không chướng ngại không cố chấp. Thứ nhất, cảnh giới đằng sau Niết bàn là cảnh giới vô sinh. Niết bàn là không có sinh tử, là cảnh giới không sinh không diệt, không tạo ra những phiền não tạp nhiễm hữu lậu, cũng không khởi lên ý tưởng Niết bàn thanh tịnh vô lậu, là thế giới tuyệt đối của nhiễm tịnh đều xả bỏ, cảnh ta đều tiêu mất, vô sinh pháp nhẫn.

Có một anh phu xe, ngày đêm kéo một chiếc xe nặng chất đầy hàng hóa cố đi gấp đôi cho kịp, không chú ý xe hàng bị sụp vào một cái hố bên đường. Chính lúc lòng nóng như lửa đốt, anh gặp được hai người đi qua đường cùng hợp lực đẩy xe hàng ra khỏi hố. Một trong hai người đó nói với anh phu xe:

“Xe đã ra khỏi hố rồi, anh nên lấy chút gì để tạ ơn chúng tôi chứ?” “Không có thứ gì có thể cảm tạ hai vị cả, tôi có tấm lòng cảm tạ thôi!”

“Anh đem cái ‘không có thứ gì’ cho chúng tôi cũng được!”

“‘Không có thứ gì’ làm sao cho các anh được?” Người phu xe có vẻ khó xử nói.

“Thế nào cũng có cái ‘không có thứ gì’ để có thể cho chúng tôi chứ!” Người qua đường kia vẫn cố ý đòi cái “không có thứ gì” ấy. Lúc này người đi đường khác đứng một bên rốt cuộc mới lên tiếng: “Anh ta nói ‘không có thứ gì’ tức là đã cho chúng ta cái ‘không có thứ gì’ ấy rồi, tại sao lại đòi cái ‘không có thứ gì’ nữa?” Cảnh giới của Niết bàn là tiêu trừ các loại phân biệt, đối đãi, có không, sinh diệt vô ý nghĩa, không sinh một pháp nào mà lại tóm thu tất cả các pháp, không khởi một niệm nào mà lại bao hàm cảnh giới của tam thiên đại thiên thế giới “không có thứ gì”.

Thứ hai, cảnh giới đằng sau Niết bàn là cảnh giới vô trú. Niết bàn đã không sinh không diệt, thì còn trú ở đâu? Đằng sau Niết bàn không nơi nào là không trú, như ở trong tâm thanh tịnh, trong Phật tĩnh chân như, trong hư không muôn dặm… Sau khi chứng được Niết bàn, pháp thân ấy an nhiên bất động, trú tại thành Niết bàn mênh mông bát ngát. Thành Niết bàn ở đâu? Thành Niết bàn ở nơi có cảnh tượng của “mênh mông trăng gió mắt trong mắt, bất tận đất trời đèn ngoài đèn; bóng liễu hoa tươi mươi vạn hộ, gõ cửa đâu đâu cũng có người”.

Thứ ba, cảnh giới đằng sau Niết bàn là cảnh giới vô ngã. Niết bàn đích thực là phá bỏ ngã chấp, đạt đến tự tại vô ngã, rồi từ trong vô ngã tạo dựng chân ngã. Cho nên, cái ngã đằng sau Niết bàn mới là cái ngã chân chính.

Có một người ngoại đạo oán trách đức Phật: “Thưa Thế tôn, Phật pháp của ngài điều gì cũng tốt cả, chỉ có mỗi cái ‘vô ngã’ là đáng sợ nhất, tôi không thể tin được.” Đức Phật nói với người ấy: “Ta cũng có nói đến ‘hữu ngã’ đấy chứ!” Cái “hữu ngã” của đức Phật là cái “chân ngã” đã được cởi bỏ hết các lớp áo của ngã chấp, cũng tức là Phật tính chân như của chúng ta, ví như vàng ròng đã được lấy hết các tạp chất, hiện ra ánh rực rỡ của Đại thừa, hiện ra ánh chói lọi của từ bi, bình đẳng, chiếu sáng khắp chúng sinh trên thế gian.

Thứ tư, cảnh giới đằng sau Niết bàn là cảnh giới vô khuyết. Cảnh giới của Niết bàn là miền đất an vui thường hằng của tâm hồn chúng ta, ở đó nét mặt tràn đầy pháp lạc, có tĩnh lặng hoàn toàn, có an lạc cao nhất, có hạnh phúc đời đời, được hoàn thành phước huệ, được giải thoát triệt để, được tự tại thường hằng, có thế giới chân thực… Niết bàn an lạc hương hoa ấy ai ai cũng có thể chứng được, lúc nào cũng có thể thể hội được. Có một vị tỳ kheo xuất gia khi một mình ngồi thiền tu tĩnh, một người ngoại đạo nhìn thấy bèn hỏi: “Ông đang tu cho kiếp sau được an lạc phải không?” Vị tỳ kheo trả lời:

“Không! Tôi tu cho an lạc của kiếp này.”

An lạc của Niết bàn không phải đợi đến sau khi chết mới có thể đạt được, niềm vui lớn của Niết bàn dập tắt mọi khổ não bồn chồn. Cho nên, Niết bàn tức là dứt bỏ tức thì mọi phiền não, chúng ta không nên xem Niết bàn là niềm an lạc của kiếp sau, nên xem nó là việc của ngày hôm nay. Mọi người tìm đến chân thực nhưng cái cuối cùng là cái ngã thanh tịnh thường lạc, tức là có thể thể hội chân lý cao diệu vô ngã Niết bàn của chư Phật ngàn xưa, sống một cuộc đời hạnh phúc vui vẻ.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm” Thân thể giống như căn nhà cha mẹ tạo dựng cho chúng ta để tâm của chúng ta cư trú trong đó.

Nhưng chúng ta chỉ là người khách qua đường, cư trú, sử dụng một thời gian, rồi sau đó phải xa rời.

Vì vậy, chúng ta nên từ ngôi nhà của thân thể mà tiến tới xây dựng ngôi nhà của tâm linh, cuối cùng xây dựng ngôi nhà của vũ trụ và trở thành người chủ của vũ trụ; và có thể lấy pháp giới vũ trụ làm căn nhà cho chúng ta, khi đó mới có thể trường cửu thường hằng.

Trong cuộc sống, làm thế nào để nâng cao chính mình Một hôm, các đệ tử của đức Phật là Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên đến Am Ma La Viên. Nhiều vị tỳ kheo trẻ thấy sư huynh trở về đều rất vui vẻ, chạy nhanh ra nghinh đón, nhiều người cùng nhau nói chuyện. Đức Phật thấy vậy lớn tiếng gọi: “Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, bước ra đi! Các con không nên nói rầm rầm rì rì như vậy, giống như người đánh cá gỡ lưới bị cá trong lưới nhãy đành đạch một khắc cũng không chịu dừng, các con nói chuyện có giống như vậy không?”

Di Lan Đà Vương đã vì chuyện này mà hỏi vị tỳ kheo kia rằng: “Đức Phật có tu trì không? Làm sao lại có sự giận dỗi ghê gớm như vậy nhỉ?”

Vị tỳ kheo ấy đáp: “Cũng giống như mọi người thôi, lúc đi đường bị rễ cây, cành cây vướng một chút, hay đi đường không chú ý bị ngã té, gặp trường hợp như vậy thì không thể trách chỗ đất được, chỗ đất hoàn toàn không động đậy, chỉ vì người ấy không chú ý mà thôi; đức Phật cũng giống chỗ đất vậy, ngài hoàn toàn không tốt xấu, mừng giận, pháp chế như vậy, vấn đề là của Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, đức Phật hoàn toàn không dấy khởi mừng giận gì cả. Ví như chúng ta nhìn thấy cha mẹ đánh mắng con cái, hoặc nhìn thấy sĩ quan quân đội răn dạy binh lính thuộc hạ, đôi lúc cũng rất nghiêm khắc, nhưng thực ra đó là từ bi, chứ không phải sân hận.”

Người có tín ngưỡng là sang giàu nhất, người có đạo đức là an vui nhất, người chịu tu hành là ổn định nhất, người có trí tuệ là đáng quý nhất. Trước đây, tôi theo học ở trong rừng rậm, lúc ấy lối giáo dục phải chịu đựng có thể nói là lối giáo dục bằng đánh mắng, mắt không thể nhìn láo liên, miệng không thể nói lời bậy bạ, nếu không bất cứ lúc nào cũng có thể bị đánh, bị mắng. Ví như tham thiền tại thiền đường, vô lý ba mươi hèo, có lý cũng ba mươi hèo. Trong hoàn cảnh ấy, đánh cũng được, mắng cũng được, xem ra không liên quan gì đến Phật pháp cả, có lẽ có người cho thật là quá đáng, thật là không thể tất lòng người; nhưng trên thực tế, để nhanh chóng hoàn thiện cá nhân, để mong chứng ngộ đạo quả của Phật pháp đôi lúc không thể không làm như vậy, do đó, đánh mắng lúc này đều biến thành Phật pháp. Nên có điều gọi là thiền ngộ bằng roi vọt, la mắng chính là ý này.

Để nâng cao tinh thần cần phải khổ tu, mỗi người trong sinh hoạt hàng ngày phải tu hành như thế nào để nâng cao tự ngã?

1. Làm thế nào giải quyết việc ăn mặc đi ở?

Áo quần dùng để che thân thể, nhưng cần phải chỉnh tề sạch sẽ, giản dị mộc mạc, không cần phải xa xỉ hoa lệ, nhưng cũng không thể cố ý mặc áo quần rách rưới, dơ bẩn để tỏ ra tu hành. Y phục không chỉnh tề, hoặc quá sang trọng sẽ khiến người đời cười chê; nhưng nếu mặc quá rách rưới cũng khiến mọi người chế giễu. Đức Phật dạy đệ tử khi mặc áo quần phải đọc kệ rằng: “Khi trên mặc áo phải nguyện chúng sinh đạt được căn lành cùng pháp qua bờ bên kia.” “Khi dưới mặc quần phải nguyện chúng sinh tuân phục căn lành biết điều xấu hổ.” “Khi chỉnh quần áo phải nguyện chúng sinh kiểm soát căn lành đừng để mất đi.”

Ăn uống là để nuôi dưỡng thân tâm, không cần phải chọn lựa. Đức Phật đã răn dạy đệ tử khi ăn cơm cần quán tưởng năm điều: tính công lao ít nhiều, và xét thực phẩm từ đâu đến; nghĩ kỹ hành vi nhân đức của mình đủ hay thiếu để được hưởng sự cúng dường; ngăn ngừa cái tâm, tránh xa tội lỗi, trong đó tham sân si vẫn là chủ yếu; điều chính của thực phẩm như là thuốc tốt để chữa trị thân hình khô yếu; vì thành đạo nghiệp nên được ăn những thực phẩm này. Làm ra hạt gạo rất vất vả, đem được hạt gạo về nhà không phải chuyện dễ, do vậy khi ăn cơm không được coi khinh hạt cơm, phải nghĩ đến sự vất vả của người nông dân, phải mang cái tâm cảm ơn họ và thích thú được ăn những thực phẩm này. Đến việc ở, đi, cần dùng những phương tiện cho phù hợp là được, không cần phải tham lam hưởng thụ. Theo Phật pháp mà nói, một đệ tử của Phật tu hành phải luôn luôn cảnh giác lối sinh hoạt của mình, không được theo đòi xa hoa lãng phí, lấy niềm vui của thiền định làm thức ăn, lấy đạo đức làm y phục, lấy hư không làm chỗ trú, lấy tâm tình tự tại, không lo nghĩ để đi lại, không cần loay hoay theo đuổi vật chất để bị vật dục trói buộc. 2. Làm thế nào sắp xếp thế giới của thân tâm?

Một người tu hành, tuy không cần phải quá coi trọng sự hưởng thụ thoải mái của thân tâm, nhưng cũng không thể bỏ bê quá mức thân tâm của mình. Có người luôn đòi hỏi phải được hưởng thụ: Ăn những sơn hào hải vị, mặc nhiễu đoạn gấm vóc, ở nhà cao cửa rộng, đi xe kiệu sang trọng. Sự tham lam ấy khiến con người bị lạc mất phương hướng, như vậy làm sao tu hành đạt đạo? Lại có người làm trái lại, áo quần không mặc, thực phẩm không ăn, để tỏ rỏ mình là thanh cao tiết tháo, nếu vì vậy mà thân tâm của mình bị hủy hoại thì lấy gì để tu hành đạo Phật? Phật nói: “Thân hình khó có được” , lại nói:

“mượn giả tu thật” (ý nói thân là giả tạm, tức là mượn cái thân để tu hành), do đó, một đệ tử của Phật chân chính phải sắp xếp thỏa đáng thế giới thân tâm của mình, không để mình bị mê hoặc trong thế giới vật chất, để có thể tinh tấn trong tu hành đạt đạo.

Kinh “Pháp cú” nói: “Người làm cung điều chỉnh góc, người thủy thủ điều khiển thuyền, người thợ mộc uốn nắn gỗ, người trí thức điều ngự thân”. Kinh “Tâm địa quán” nói: “Quán tự thân như con mới sinh, mẹ hiền thương mến, luôn luôn bảo vệ. Thân ta cũng như vậy, nếu không bảo vệ, thân tâm sinh bệnh, tức là không thể tu hành đạt đạo.” Đức Phật từng nói, con người bị bệnh gồm mười nhân duyên:

1. Ngồi lâu không ăn. 2. Ăn không tiêu. 3. Lo buồn. 4. Quá mệt nhọc. 5. Dâm dật. 6. Sân hận. 7. Nhịn đi đại tiện. 8. Nhịn đi tiểu tiện. 9. Khống chế thế thượng phong. 10. Khống chế thế hạ phong.

Mỗi người cần phải biết sắp xếp thân tâm của mình, tuy sắc thân do tứ đại giả hợp, nhưng đánh mất thân thể, vạn kiếp khó tìm.

3. Làm thế nào sắp xếp hài hòa quan hệ giữa người với người?

Con người nên làm thế nào để sống chung với người khác? Tôi dùng 16 chữ để làm tiêu chí sống chung, đó là “bạn lớn tôi nhỏ, bạn có tôi không, bạn vui tôi khổ, bạn đúng tôi sai” . Thông thường giữa ta và người xảy ra tranh chấp, thực ra tất cả không ngoài vấn đề “bạn lớn tôi nhỏ, bạn có tôi không, bạn vui tôi khổ, bạn đúng tôi sai”. Nếu như về địa vị, nhường chức lớn cho người khác, về công việc và hưởng thụ, nhường việc nhẹ, điều vui cho người khác, những việc gì sai mình nhận lãnh, nếu làm đúng như vậy thì giữa ta và người tuyệt đối không có sự tranh chấp, mọi người nhất định có thể sống chung một cách hài hòa vui vẻ. Có lẽ có người sẽ cho rằng đem nhường cho người cái lớn, cái nhiều, sự hưởng thụ, còn mình tự nhận lãnh tất cả chỗ xấu, chỗ sai, điều này chẳng phải trở thành kẻ ngốc nghếch nhất trong thiên hạ sao? Thực ra, kẻ đại trí như người ngu, bị cho là kẻ ngốc nghếch nhất mới là người có trí năng đích thực. Dù tích cóp được bao nhiêu vật chất của thế gian, cuối cùng cũng có lúc mất mát hoặc dùng cạn kiệt; có quyền cao thế lớn, lúc tại vị quát mây thét gió, muốn gì được nấy, khi đại hạn xảy đến, vẫn như mây khói lướt qua, chẳng lưu dấu vết. Vất vả tranh giành cho được, vậy có gì đích xác thuộc về mình chăng? Những gì con người cần tranh giành, thì ngoài địa vị, vật chất, hưởng thụ ra, còn có rất nhiều thứ, ví như nhân cách cao thượng, tín ngưỡng cho tâm linh, cuộc đời thanh thoát tự tại… Mọi người cần công danh phú quý thì giao lại cho họ, mọi người không cần nhân cách đạo đức thì mình cố gắng giữ lấy, như vậy không chỉ có thể chung sống hài hòa trong quan hệ giao tế giữa con người với nhau, mà còn có thể gặt hái được nhiều điều tốt đẹp trong việc tu hành. 4. Làm thế nào sử dụng tiền bạc của cải?

Đức Phật từng nói: “Tiền bạc là rắn độc.” Nhưng một người tu hành tại gia không thể không có tiền bạc của cải, nào là chi phí cho cuộc sống của vợ con, nào là chi phí cho giáo dục, cho thuốc men chữa bệnh, nếu không có tiền của làm sao có thể sắp đặt cuộc sống cho họ? Nhưng nếu chỉ một mực lo kiếm tiền mà liều mạng cố sức, thì còn chút tinh thần nào cho tu hành, tiền của dù nhiều, nhưng cuộc đời như vậy có thể nói là không có ý nghĩa gì cả! Tiền bạc chỉ cần giữ cho hợp pháp, không cần lo lắng nó là rắn độc, điều mấu chốt là sử dụng tiền bạc như thế nào. Nếu ra sức cất giữ, tích cóp mà không biết tạo phúc, không biết cúng dường, thì dù tiền bạc có nhiều cũng chẳng có điều ích lợi nào. Khi một người sắp qua đời, đại hạn đã đến, thì khi rời cõi đời cũng chỉ là hai bàn tay trắng, để lại tài sản lo lớn, không bị sung công thì cũng khiến anh em tranh giành, điều đó chẳng phải là uổng phí một đời vất vả sao?

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Dùng huệ tâm quán chiếu năm uẩn đều không;

Dùng tự tâm quán xuyến sự sinh hoạt của sáu căn; Dùng tín tâm khai thác tiềm năng của chính mình;

Dùng từ tâm chung sống hài hòa với mọi người;

Dùng hiếu tâm chỉnh lại luân thường đạo nghĩa;

Dùng ái tâm sở hữu cuộc sống vui vẻ;

Dùng bi tâm hoàn thành sự nghiệp lợi tha;

Dùng hỷ tâm bao dung vạn vật vũ trụ. Tu thân và tu tâm Trong ngôi chùa cổ ở chốn rừng sâu có một hòa thượng tu hành; ma quỷ muốn phá hoại đạo hạnh của ông, nó biến thành một quái vật không có miệng hiện ra trước mặt để đe dọa ông. Hòa thượng nhìn thấy, liền nói: “Ủa, cái gì thế này? Tại sao không có miệng mồm gì cả?” Rồi dùng lời dịu dàng nói:

“Thực ra, không có miệng cũng tốt, đã không có miệng thì sẽ không ăn những thứ bậy bạ, nói những lời bậy bạ. ” Ma quỷ thấy không thể đe dọa được hòa thượng, lại biến thành một quái vật không có mắt đứng lù lù trước mặt ông, hòa thượng nhìn thấy, nói: “Ồ! Tại sao lại không có mắt thế này? Thực ra, không có mắt cũng không quan trọng, từ nay về sau khỏi nhìn thấy những chuyện bậy bạ.” Ma quỷ nhận thấy ông hòa thượng này chẳng sợ hãi gì cả, bèn biến thành một quái vật không có tay. Hòa thượng vẫn bình tĩnh nói: “Không có tay cũng tốt, từ nay về sau không thể đánh bài, không thể đánh bậy với người khác.” Ma quỷ hết biến thứ này qua thứ khác, nhưng hòa thượng vẫn không động lòng. Cuối cùng ma quỷ dứt khoát biến thành một quái vật chỉ có nửa thân trên, không có chân. Hòa thượng nhìn thấy, lại nói: “Không có chân cũng tốt, không có chân sẽ khỏi phải chạy lung tung, từ nay về sau không thể tự ý đến các quán rượu, đến các vũ trường.” Tu thân bao gồm cả tu mắt, tu tai, tu mũi, tu lưỡi.

Nhớ hồi tôi còn trẻ, có lần tôi bị ho, cổ họng nói không ra tiếng, không thể đi thuyết giảng. Bởi vì ở lâu trong giáo lý Phật pháp, nên rất nhiều việc thấy được rõ hơn, buông bỏ được nhiều thứ hơn, lòng chợt nghĩ: người câm là người không thể tạo được khẩu nghiệp nhất trên thế giới, làm được người câm cũng tốt.

Lại có một lần khác, tôi bị chứng phong thấp, nằm yên trên giường khoảng chừng một tháng, bác sĩ nói cần phải cưa chân, nếu không thì sẽ nguy hiểm. Có người lo lắng thay cho tôi, nhưng trong bụng tôi lại nghĩ: cưa chân cũng chẳng sao, đỡ phải chạy lui chạy tới bên ngoài, có thể yên tâm nằm nhà xem sách, đọc kinh, viết văn, đó cũng là một cách sống!

Đối với vấn đề làm thế nào tu thân, làm thế nào tu mắt, làm thế nào tu tai, trong Phật pháp đều có chỉ dẫn. Lúc 15 tuổi tôi thọ giới ở giới đàn, thầy giáo đặc biệt răn dạy chúng tôi, bảo chúng tôi mắt không được nhìn bậy bạ. Bởi vì khi ấy chúng tôi chỉ là những đứa bé con, đôi lúc nghe bên ngoài có chút gì động tĩnh đều giương mắt ra nhìn, thầy giáo lập tức đánh ngay một bạt tai, rồi mắng: “Nhìn cái gì! Ngoài kia có cái gì là của các con không?” Lòng tôi lại nghĩ: “Đúng quá rồi! Ở đó hoàn toàn không có cái gì là của mình cả!” Đôi lúc cái miệng lại muốn nói, có chuyện gì đó cũng muốn đưa ra ý kiến, ưa lắm lời, vừa mới mở miệng, lại bị một bạt tai giáng xuống: “Mày ưa nói cái gì? Đây là ở đâu mà mày có tư cách để nói?” Lòng tôi lại nghĩ: “Đúng quá rồi! Đây là Phật đường, làm gì đến phiên mình nói cơ chứ?” Do đó, lại phải tự chế mình, không được nhìn bậy bạ, không được nói lung tung. Về sau tôi dứt khoát không nói, tịnh khẩu luôn. Tôi có kinh nghiệm không nói trong khoảng một năm, trong thời gian đó, tôi có được rất nhiều lợi ích. Ngày nay nhớ lại, tôi cảm thấy ngày trước thầy giáo nghiêm khắc đánh mắng chúng tôi quả là ân huệ cao như núi, sâu như biển.

Mỗi người, ngoài tu thân ra, còn có tu tâm. Tâm của chúng ta như một tên trộm, rất khó tìm bắt, rất khó nắm gọn. Nhưng con người lại đem cái tâm như một tên trộm ấy nuôi dưỡng trong nhà, chuyên phá hoại việc tốt, phải nói là quá nguy hiểm. Ông Vương Dương Minh từng nói: “Bắt tên trộm trên núi dễ, bắt tên trộm trong tâm khó.”

Thường nghe nói có nhiều người phàn nàn, oán trách con người không chịu nghe theo lời của chính mình. Thực ra, điều không đáng nghe nhất là lời của chính chúng ta. Tâm của chúng ta luôn luôn thay đổi, bất định khó lường, bạn có thể nắm chắc được cái tâm của mình không? Cho nên, cần phải tu tâm, khiến cho tâm phải chịu sự chỉ huy của chính mình.

Thân của mỗi người có cái khổ của lão, bệnh, tử, tâm của mỗi người lại có cảnh phiền não của tham, sân, si, cái lão, bệnh, tử của thân thể tương đối dễ hiểu thấu, còn cái tham, sân, si của tâm lại không dễ chữa trị. Ví dụ như, tham dục như đóa hoa, sân hận như con ong, ngu si như cám gạo. Tại sao lòng tham như đóa hoa? Khi hoa nở, tươi đẹp vô cùng, nhưng khi tàn úa lại khô héo. Lòng tham của con người cũng vậy, muốn điều này điều kia, giống như đóa hoa nở, dù bạn có tất cả, thậm chí cả thế giới đều thuộc về bạn, bạn sẽ như thế nào? “Ruộng tốt vạn sào, rốt cuộc mỗi ngày ăn hết bao nhiêu?” “Nhà rộng ngàn gian, đêm ngủ chưa đầy tám thước”. Tham có được nhiều, lại để dùng vào việc gì cơ chứ? Tâm sân hận như con ong, hại người hại mình. Ong mật đốt người, sau khi đốt người thì tự mình cũng không thể sống được.

“Một niệm khởi tâm sân hận, ngàn vạn cánh cửa chướng ngại mở ra.” “Lửa của sân hận có thể thiêu đốt những cánh rừng của công đức. ” Nếu như trước mọi việc mình thường nổi cơn nóng giận, cuối cùng người chịu thiệt thòi lại là chính mình. Tâm sân hận hay nổi nóng hoàn toàn không thể giải quyết vấn đề, chỉ làm cho vấn đề ngày càng trở nên rối rắm. Ngu si đúng là không có tri thức, đôi lúc người rất thông minh cũng là ngu si, nên có điều rằng “thông minh lại bị thông minh làm cho sai lầm”; sau khi tri thức bị bệnh thì biến thành ngu si. Ngu si giống như cám gạo, cám đã bao phủ gạo trắng. Một người nếu ngu si, tức là làm cản trở trí tuệ chân chính, trí tuệ không phát triển thì vô minh trỗi dậy, lúc đó đối với chân lý của thế gian đều không được tỏ ngộ.

Việc tu hành thân tâm chia làm ba cấp: cao, vừa và thấp. Cấp thấp nhất là “thân tu hành mà tâm không theo”, tức là trông bề ngoài có một vẻ ngụy trang rất đỗi từ bi, miệng nói rất đỗi hay ho cảm động, thái độ biểu biện rất đỗi thân mật, một mẫu người đức hạnh cao vời, đạo mạo trang trọng, nhưng thực ra trong tâm lại không phải như vậy, nên có điều rằng “miệng toàn những lời nhân nghĩa đạo đức, bụng đầy cả đạo tặc tà dâm”, đó là cấp thấp nhất. Tu hành cấp vừa là “tâm hành đạo mà thân không theo”, tức là trông bề ngoài chẳng ra làm sao cả, nhưng trong lòng lại rất là từ bi, rất có đạo đức. Thân tâm đều hành đạo, trong ngoài thống nhất, đó là cách tu hành cấp cao nhất.

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Tâm tham dục cần dùng tâm thích hợp để đối trị;

Tâm sân hận cần dùng tâm từ bi để điều khiển;

Tâm ngu si cần dùng tâm trí huệ để hướng dẫn;

Tâm ngạo mạn cần dùng tâm khiêm tốn để trông coi;

Tâm nghi hoặc cần dùng tâm tin tưởng để cảm hóa;

Tâm ô nhiễm cần dùng tâm tĩnh lặng để tiêu trừ;

Tâm lung lạc cần dùng tâm thiền định để chi phối;

Tâm an ổn cần dùng tâm chân thật để khống chế.

Đạo đức và vinh quang Sau khi đại sư Đạo Khải đời Tống đắc pháp, dương danh cho môn phái Thiền tông, một hôm, nhà vua sai sứ ban tặng áo màu tía (tử y - tức loại y phục màu tím thời xưa dành cho quan lại triều đình, gọi là quan công phục), và ban hiệu là Định Chiếu Thiền sư. Đại sư bảo từ chối không nhận. Nhà vua lại hạ lệnh cho quan ở phủ Khai Phong là Lý Hiếu Thọ đích thân đến chỗ đại sư, nói rõ ý khen thưởng của triều đình, đại sư cũng không lãnh nhận. Do đó nhà vua nổi giận, giao cho quan sở tại bắt giam. Quan sở tại biết đại sư nhân hậu trung thành, kề tai hỏi nhỏ: “Thân thể đại sư yếu ớt, dáng người tiều tụy, có phải đại sư bị bệnh không?” Đại sư trả lời “Không!”

“Nếu nói bị bệnh thì đại sư có thể khỏi bị pháp luật xử phạt.” Quan sở tại thành khẩn tìm lối thoát cho đại sư. Đại sư lớn tiếng đáp: “Không có bệnh là không có bệnh, tại sao để khỏi bị xử phạt mà phải nói dối là có bệnh?”

Quan sở tại không còn cách gì hơn bèn đày đại sư đến Tri Châu, mọi người nghe thấy đều rơi nước mắt.

Đại sư Đạo Khải đức hạnh cao vời, tiết tháo uy nghiêm, tuy được triều đình tôn vinh, nhưng lại chối từ không nhận, tuy bị quan châu trừng phạt, nhưng vẫn nhẫn nhịn không dối, đó là do tín ngưỡng mà có được tinh thần nhẫn nhịn có thể làm gương sáng cho người sau noi theo. Trong Phật giáo, chúng ta tôn sùng cuộc sống đạo đức như thế nào?

1. Cuộc sống đạo đức tùy hỷ.

Trong mười điều nguyện của Bồ tát Phổ Hiền, có một điều nguyện gọi là “tùy hỷ công đức” , Phật giáo không chỉ nói đến bố thí mà còn chú trọng đến tùy hỷ. Công đức bố thí tùy hỷ so với việc quyên tặng tiền của báu vật của những người nhà giàu thậm chí còn có công đức hơn, công đức tùy hỷ là công đức không có số lượng hạn định. Tùy hỷ tức là đem niềm vui tùy lúc tùy nơi san sẻ cho người khác. Ví như buổi sáng thức dậy, gặp người khác cất lời chào nói: “Chào buổi sáng!” , hay nói: “Xin chào!”, đó gọi là bố thí tùy hỷ; gặp người khác mỉm một nụ cười thân thiện, đó cũng là bố thí tùy hỷ.

Trong cuộc sống thường ngày, tùy hỷ có thể được thực hiện tùy lúc tùy nơi. Ví như gật đầu chào hỏi, phụ giúp một tay, khen ngợi việc làm hay đẹp, quan tâm một cách chân thành… đó đều là cuộc sống đạo đức tùy hỷ. Khi bạn ăn của ngon vật lạ, mời bạn bè cùng thưởng thức, bạn sẽ cảm thấy mùi vị của thức ăn đó thơm ngon hơn. Khi bạn nghe những lời vàng ngọc, cần chuyển lại cho bạn bè của mình để cùng bạn lưu giữ, bạn sẽ cảm thấy cảnh giới của cuộc đời lớn rộng hơn nhiều. Còn nếu bạn có thể bố thí những câu kinh như châu báu của Phật pháp cho bạn bè hay mọi chúng sinh thì sinh mệnh của bạn càng trở nên tốt đẹp, cuộc sống của bạn càng trở nên đầy đủ, có ý nghĩa muôn phần. Xin mọi người đừng quên: Tùy lúc bạn hãy nở nụ cười trên khuôn mặt của bạn, hãy tỏ lời chào hỏi trên đôi môi của bạn.

2. Cuộc sống đạo đức từ bi.

Thiền sư Trí Thuấn đời Đường đi bộ tham thiền ở bên ngoài. Một hôm, đi đến một vùng rừng núi, thiền sư ngồi dưới gốc cây để điều hơi thở. Một con gà đồng bị người thợ săn bắn trúng, vết thương rất nặng, chạy đến trước chỗ ngồi của thiền sư, thiền sư lấy tay áo bọc giữ sinh mệnh nhỏ bé ấy. Người thợ săn chạy đến chỗ thiền sư đòi lại con gà đồng: “Con gà đồng của tôi đâu rồi? Trả lại đây cho tôi!”

“Nó cũng là một sinh mệnh, hãy tha cho nó đi!” Thiền sư khuyên bảo người thợ săn. “Ông không biết con gà đồng ấy là một bữa nhậu của tôi sao?” Người thợ săn cứ mãi cò cưa với thiền sư, thiền sư hết cách, bèn lấy con dao đem theo trong người ra cắt gọn một lỗ tai của mình đưa cho người thợ săn, nói: “Cái lỗ tai này có đủ nặng bằng trọng lượng của con gà đồng chưa? Ông cầm về mà làm bữa nhậu của ông đi!” Thiền sư Trí Thuấn vì muốn cứu một sinh linh mà không tiếc cắt đi một phần thân thể của mình, đức hạnh “nguyện vì chúng sinh được xa rời đau khổ, chứ không vì mình cầu an lạc” ấy chính là sự biểu hiện cụ thể của lòng từ bi.

Tinh thần căn bản của Phật pháp ở tại lòng từ bi, khởi tâm phát nguyện của tất cả Bồ tát cũng do từ lòng từ bi - tức là “thương” những khổ nạn của tất cả chúng sinh, mà tự nguyên thay họ gánh vác. Điều người xưa nói “cái tâm của người bất nhẫn” chính là từ bi, mọi người nên có cuộc sống đạo đức từ bi, đồng thời cố gắng thực hiện điều đó.

3. Cuộc sống đạo đức tàm quỷ.

Tàm quỷ tức là đối với những hành động và ý nghĩ không tốt của mình cần phải cảm thấy xấu hổ, biết sám hối và biết sửa đổi. Trong kinh “Phật di giáo” có nói: “Biết xấu hổ là trang nghiêm bậc nhất. ” Tuy phạm sai lầm, nhưng nếu biết xấu hổ, thì những khiếm khuyết của thời trước có thể được khử trừ, tỏ lộ sự trang nghiêm vô cùng. “Con người không phải là thánh hiền, ai cũng có lỗi lầm, biết lỗi lầm có thể sửa đổi, thật không gì tốt bằng!” tức là nhấn mạnh việc sửa đổi lỗi lầm là điều đáng quý.

Đối với người có lỗi lầm, không được xem thường họ, chỉ cần người ấy có tâm biết xấu hổ, biết sám hối, thì một chút nhơ bẩn trên tấm vải trắng có thể dùng nước giặt sạch. Mọi người không nên nhìn vết ố nhỏ trên tấm vải trắng mà cố sức buông lời chỉ trích, so với tấm vải lau nhàu nhĩ cũ bẩn thường dùng trong nhà thì một vết nhỏ dơ bẩn ấy nào có đáng coi ra gì? Nhưng bởi vì tấm vải trắng quá sạch sẽ, chỉ một chút hơi dơ là người ta đã nhìn thấy; ví như một miếng giẻ lau dơ bẩn đến độ tìm không ra một chút sạch sẽ nào càng có cơ hội trả lại cho nó sự tinh sạch vốn có.

“Lỗi lầm của người quân tử như nhật thực và nguyệt thực. Lỗi lầm mọi người đều thấy, sửa đổi (lỗi lầm) mọi người đều ngưỡng mộ. ”

4. Cuộc sống đạo đức nhân quả.

Ông Hồ Thích có một câu nói như thế này: “Muốn gặt hái cái gì thì trước tiên phải trồng cây cái đã!”

Quan niệm nhân quả hoàn toàn không phải là thuyết định mệnh. Thuyết định mệnh cho rằng tất cả thành bại, được thua đều do thần số phận nắm giữ ở tận đâu đâu không ai biết rõ, mọi cố gắng của con người đều vô ích. Còn quan niệm nhân quả cho rằng tất cả quả báo, bất kể thiện ác, đều do chính bạn tạo ra.

Quyền hạnh phúc hay đau khổ không phải do thần mà là do chính hành vi của chính bạn quyết định.

Có một cậu bé xảy ra xích mích với bạn của mình, cậu chạy đến một hang núi hét lớn để trút ra những buồn bực trong lòng. Cậu nói lớn trước hang núi thâm u: “Ta hận ngươi! Ta hận ngươi!” Tiếng nói vừa buông ra, trong hang sâu liền có tiếng vọng lại: “Ta hận ngươi! Ta hận ngươi!” vang hoài không dứt.

Cậu bé chán nản trở về nhà, cậu đau khổ khóc lóc và nói với mẹ: “Mọi người trên thế gian này đều hận con.” Người mẹ hỏi rõ nguyên nhân, thế là bà dắt tay cậu bé trở lại hang núi. Người mẹ nói: “Con à, bây giờ con nói lại ‘Ta hận ngươi!’ trước hang núi đi!” Cậu bé làm theo lời mẹ, lập tức từ bốn phương tám hướng truyền lại âm thanh “Ta hận ngươi!”

Câu chuyện trên nói với chúng ta rằng: Dùng tình yêu thương mới có được yêu thương, lấy hận thù đối với hận thù thì tư tưởng hận thù chỉ tăng thêm mà thôi.

5. Cuộc sống đạo đức giới luật.

Giới luật là hàng loạt những quy củ do đức Phật đặt ra để chế ngự trạng thái thân tâm của các đệ tử khi tu tập. Có lẽ có người cho rằng giới luật là xiềng xích trói buộc hành động tự do, việc gì phải tự tìm lấy phiền phức, chịu sự câu thúc của giới luật. Trên thực tế, nếu chúng ta có thể tuân giữ giới luật, quả quyết không vi phạm, thì chúng ta có nhiều tự do - giải thoát.

Giới luật là liều thuốc bôi trơn trong quan hệ chung sống giữa người với người. “Giới” có rất nhiều điều lệ và sai biệt, tinh thần căn bản của nó là không xâm phạm người khác. Chúng ta không xâm phạm người khác thì người khác không thể làm tổn hại chúng ta. Bởi vì gây thù càng ít thì bạn tốt càng nhiều, làm việc gì cũng gặp nhiều điều tốt đẹp, sự nghiệp hanh thông. Do đó, giữ giới luật không phải là tự trói tay chân mình mà là khai mở con đường rộng lớn hơn. Đặc biệt là mọi hành động đều đúng chuẩn mực, hợp giới luật, thì cõi lòng thanh thản bình an không hổ thẹn. Đó là điều quý báu khó đạt được vô cùng. Ác khẩu là thứ dao kiếm sắc nhọn nhất, tham lam là loại thuốc độc mạnh nhất, sân hận là ngọn lửa đáng sợ nhất, ngu si là đêm đen dài nhất, phiền não là hang tối sâu nhất. Các thứ phiền não vô minh ấy bao gồm đủ các chủng loại của tội nghiệp và chướng ngại, chúng ta cần giữ kỹ khiên mộc của giới luật, cần mặc khôi giáp của tàm quỷ để đối trị, mới có thể có được ánh đèn sáng chói của trí tuệ.

6. Cuộc sống đạo đức tin tưởng và nhẫn nhục.

Có một tỳ kheo, một ngày nọ đi khất thực đến trước cổng nhà buôn vàng Châu Bảo Thương. Châu Bảo Thương chính là quốc vương Xuyến Châu, thấy vị tỳ kheo đang đến khất thực, ông lập tức vào lấy thức ăn. Không ngờ, viên ngọc trai từ trên bàn lăn xuống đất, bị con ngỗng mổ nuốt vào bụng. Sau khi Châu Bảo Thương trở lại, không thấy viên ngọc trai, nghi nhầm vị tỳ kheo lấy trộm, ông lấy roi tre quất đánh vị tỳ kheo. Tỳ kheo im lặng chịu đòn, mãi đến khi máu trên người rơi tung tóe, con ngỗng mới thò cổ ra uống máu, Châu Bảo Thương nổi giận quất con ngỗng một roi gần chết, lúc ấy tỳ kheo mới nói viên ngọc trai bị con ngỗng nuốt trôi. Châu Bảo Thương bèn giết chết con ngỗng để lấy viên ngọc, đồng thời xin sám hối trước tỳ kheo. Khi hỏi vì sao không nói rõ nguyên ủy trước khi sự việc xảy ra, tỳ kheo nói: “Nếu tôi nói ra con ngỗng nuốt viên ngọc trai thì mạng sống của nó khó bảo toàn; hiện nay con ngỗng đã bị đánh chết, tôi mới nói ra sự thật.” Để bảo vệ mạng sống của một con vật, cam tâm nhận chịu những đòn roi vọt quất lên da thịt, điều này là do sức mạnh của tín ngưỡng đem lại. Trong cuộc sống thường ngày, nếu chúng ta có lòng tin vững chắc, tự nhiên sức mạnh của sự nhẫn nhục tăng thêm, như vậy nhân cách mới có thể thăng hoa, cuộc đời mới có vinh dự!

Lời trích từ sách “Thái căn đàm”

Hy sinh chính mình, chịu nhịn cầu toàn, không làm hại người khác, đó là sức mạnh của giới luật;

Tiêu trừ nghi kỵ, vứt bỏ kiêu ngạo, không xâm phạm người khác, đó là công phu của thiền định; Quán chiếu tự ngã, biết rõ nhân quả, không oán trách người khác, đó là trí Bát nhã.