Giáo Khoa Phật Học Cấp Ba

Bài 22: Trích Đọc Kinh Văn (Phần 3)

KINH ĐẠI BÁT NIẾT BÀN

29. Bồ tát giữ giới, tuy không cùng người nữ hòa hợp, nhưng khi thấy người nữ thì nói cười chớt nhả; hoặc tuy không nói cười chớt nhả nhưng nghe các tiếng vòng xuyến chuỗi ngọc của họ mà sinh lòng ưa đắm; hoặc tuy không nói cười chớt nhả nhưng thấy những cặp nam nữ khác đùa giỡn nhau mà sinh lòng ham thích; hoặc những sự việc trên đều không có mà chỉ muốn sinh lên các cõi trời để hưởng thụ 5 thứ dục lạc; tất cả các sự việc như trên, đều gọi là thành tựu pháp ham muốn, phá hủy tịnh giới, ô nhục phạm hạnh. Nếu có vị Bồ tát giữ giới thanh tịnh mà tâm không vì giới, không vì trì giới ba la mật, không vì chúng sinh, không vì lợi dưỡng, không vì bồ đề, không vì niết bàn, không vì nhị thừa; chỉ vì đệ nhất nghĩa tối thượng mà hộ trì cấm giới, đó gọi là tịnh giới cụ túc.

30. Nếu có người thông minh mẫn tuệ, có khả năng phân biệt rành mạch, nhưng xa lìa bạn lành, không nghe chánh pháp, không suy nghĩ chân chánh, không an trú như pháp, người như vậy là có thể đoạn mất thiện căn; nếu lại còn nói không nhân không quả, thì phải nói thẳng là đã đoạn mất thiện căn vậy.

31. Phật tánh có 7 đức: một là thường, hai là ngã, ba là lạc, bốn là tịnh, năm là chân, sáu là thật, bảy là thiện.

32. Có một vị tì kheo bạch Phật: “Vì sao con thường tu tập mà không chứng quả?” Đức Phật sai tôn giả A Nan chọn cho vị tì kheo ấy một căn phòng thật tốt, dọn dẹp sạch sẽ, dùng đồ bảy báu trang hoàng mĩ lệ, treo tràng phan bảo cái có thêu vẽ hình màu xinh đẹp. Tôn giả A Nan bày biện mọi thứ xong xuôi, mời vị tì kheo ấy vào ở trong căn phòng ấy, chuyên tâm tu niệm; và không bao lâu, vị ấy chứng được quả Tu đà hoàn, rồi quả A la hán. Nhân đó mà đức Phật dạy: Vô lượng chúng sinh phải nhập niết bàn, nhưng vì phương tiện sinh hoạt thiếu thốn làm trở ngại tâm trí, cho nên không chứng niết bàn được.

33. Quán bất tịnh chữa trị được tâm tham; quán từ bi chữa trị được tâm sân; quán nhân duyên chữa trị được tâm si.

34. Phạm chí Bà Tư Tra trước tu theo ngoại đạo, đức Phật dạy ông ấy rằng: sắc là vô thường, nhưng sắc giải thoát là thường; thọ là vô thường, nhưng thọ giải thoát là thường; tưởng là vô thường, nhưng tưởng giải thoát là thường; hành là vô thường, nhưng hành giải thoát là thường; thức là vô thường, nhưng thức giải thoát là thường. Bà Tư Tra nghe xong thì đại ngộ, liền chứng quả A la hán, nhập niết bàn.

35. Phật bảo phạm chí Tiên Ni: Phải diệt sáu căn, sáu trần, sáu thức và tâm ngã mạn xong rồi, mới có được thường, lạc, ngã, tịnh.

36. Phật bảo phạm chí Ca Diếp: Con người khi bỏ thân này mà chưa thọ thân sau, mạng sống ở trong cái khoảng trung gian đó do hai thứ tâm lí vô minh và ái làm nhân duyên, cho nên mạng sống được duy trì; nếu có người nào không đốt lửa thì chắc chắn sẽ không có khói.4

37. Phật bảo phạm chí Phú Na: Sắc vô thường cho đến thức vô thường, vì có tâm ái cho nên mới thiêu đốt; đã thiêu đốt thì phải thọ quả trong 25 hữu5. Vì vậy mà có thể nói lửa đó ở khắp bốn phương Đông Tây Nam Bắc. Nếu như tâm ái bị diệt thì quả báo 25 hữu không đốt lên; vì không đốt lên nên không thể nói có Đông Tây Nam Bắc. Như Lai đã diệt sắc vô thường cho đến thức vô thường, cho nên thân Như Lai là thường; thân thường thì không thể nói có Đông Tây Nam Bắc.

38. Phật bảo phạm chí Tịnh: Nếu người dứt bỏ nghiệp cũ và không tạo nghiệp mới, người ấy đã hiểu biết thế nào là thường và vô thường. Phạm chí thưa: Vô minh và ái là cũ, thủ và hữu là mới. Nếu người đã vĩnh viễn xa lìa vô minh và ái, không tạo tác thủ và hữu, người ấy đã hiểu biết chân thật về thường và vô thường. Hôm nay con đã có được cái thấy trong sạch theo đúng chánh pháp vậy.

39. Phật bảo phạm chí Nạp Y: Phiền não và nghiệp là nhân duyên của thân. Nếu biết hai bên và ở giữa không hề ngăn cách, người đó có thể đoạn trừ phiền não và nghiệp. Phạm chí thưa: Hai bên tức là sắc và sắc giải thoát, ở giữa tức là tám nguyên tắc hành động chân chánh; thọ tưởng hành thức cũng vậy. Hôm nay con đã có được con mắt chánh pháp.6

40. Phật bảo ngài Tu Bạt Đà La: Cái tưởng không tưởng gọi là cái tưởng chân thật. Tất cả các pháp đều là hư giả, theo tới chỗ diệt mất của chúng, đó gọi là thật, là thật tưởng, là pháp giới, là trí tuệ rốt ráo, là sự thật tuyệt đối, là đệ nhất nghĩa không. Người trí tuệ thấp kém quán chiếu thì chứng quả giác ngộ thuộc hàng Thanh văn; người trí tuệ trung bình quán chiếu thì chứng quả giác ngộ thuộc hàng Duyên giác; người trí tuệ cao siêu quán chiếu thì chứng quả giác ngộ vô thượng.

41. Phật bảo tôn giả A Nan: Sau khi Phật nhập niết bàn, hãy lấy giới luật làm thầy, y theo giới luật mà tu hành thì giải thoát ba cõi. Hãy y theo bốn nơi quán niệm và đem tâm nghiêm chỉnh mà an trú ở bốn nơi đó: Quán chiếu thân thể đồng với hư không, gọi là quán niệm nơi thân; quán chiếu thọ không ở trong, không ở ngoài, không ở trung gian, gọi là quán niệm nơi thọ; quán chiếu tâm chỉ có cái tên gọi, cả cái tánh của tên gọi cũng xa lìa, gọi là quán niệm nơi tâm; quán chiếu vạn pháp không được pháp thiện, cũng không được pháp bất thiện, gọi là quán niệm nơi pháp.

42. Phật bảo đại chúng: Như Lai dùng trí đại bát nhã quán sát các loài hữu tình và vô tình, tất cả người và vạn pháp trong khắp ba cõi, thảy đều rốt ráo: không có kẻ bị trói buộc, không có người được giải thoát; không có người làm chủ, không có kẻ tùy thuộc; không thể nhiếp thọ giữ gìn; không thoát ra ba cõi, cũng không vào ba cõi, xưa nay thanh tịnh, không phiền não cấu uế; cùng với hư không bình đẳng, cũng không bình đẳng, cũng không phải không bình đẳng; dứt hết động niệm, ngưng bặt tư tưởng; pháp tướng như thế gọi là đại niết bàn, thấy pháp chân thật này gọi là giải thoát, kẻ phàm phu không hiểu biết gọi là vô minh.

CHÚ THÍCH

01. 5 cảnh sắc thanh hương vị xúc làm cho người ta khởi tâm tham dục, cho nên gọi là 5 dục.

02. Người bà la môn Ấn độ có chí cầu pháp Phạm Thiên, gọi là “phạm chí”. Phạm thiên nghĩa là tịnh, lấy tịnh hạnh lập chí, cho nên gọi là “phạm chí”.

03. Cởi bỏ sự trói buộc của hoặc nghiệp, thoát khỏi quả khổ của ba cõi, được tự tại, gọi là “giải thoát”. Thể của niết bàn xa lìa tất cả mọi sự trói buộc, không có khổ não sinh tử, cho nên niết bàn xưng là giải thoát. Nếu lấy 5 uẩn mà luận, tướng của sắc thọ tưởng hành thức vốn là vô thường, nhưng nếu thu nhiếp pháp tướng qui về pháp tánh thì gọi là giải thoát. 5 uẩn giải thoát vĩnh viễn xa lìa sinh diệt, tức là thường hằng.

04. Lửa là chỉ cho vô minh và ái; khói là chỉ cho mạng sống của thân trung ấm. Sau khi thân trước đã bỏ, nếu trong 12 nhân duyên mà đã đoạn trừ cái nhân quá khứ là vô minh, hoặc cái nhân hiện tại là ái, thì cái thân trung ấm không hiện hữu, mà thẳng nhập niết bàn, chứng đắc cảnh giới bất sinh bất diệt; cho nên nói không đốt lửa thì không có khói.

05. Do nhân mà có quả khởi sinh, cho nên quả cũng gọi là “hữu”. Quả pháp trong ba cõi được phân làm 25 loại, gọi là 25 hữu, trong đó, cõi Dục có 14 hữu: tức 4 châu, 4 nẻo ác (Địa ngục, Ngạ quỉ, Bàng sinh, A tu la), và 6 tầng trời cõi Dục; cõi Sắc có 7 hữu: tức 4 cõi trời Thiền (4 hữu) và 3 cõi trời Đại phạm, Ngũ tịnh cư, Vô tưởng (3 hữu); cõi Vô sắc có 4 hữu: tức 4 cõi trời Không; ba cõi cộng lại có 25 hữu. Có bài kệ rằng: Bốn châu bốn nẻo ác, sáu Dục và Phạm thiên, bốn Thiền bốn Vô sắc, Vô tưởng Ngũ Nahàm. (Trời Ngũ tịnh cư là nơi cao nhất của cõi Tứ thiền. Đó là nơi cư trú của những người đã chứng quả A na hàm, cho nên cũng được gọi là Ngũ Na hàm.)

06. Thọ thân tâm 5 uẩn là một bên, giải thoát thân tâm 5 uẩn là một bên khác. Sau khi thọ thân tâm 5 uẩn, nhân tu theo 8 nguyên tắc hành động chân chính mà giải thoát thân tâm 5 uẩn, đó là từ bên này, trải qua khoảng giữa, rồi đến bên kia. Ba điểm đó liên quan nhau mà tánh tướng đều vắng lặng, không thể nắm bắt, cho nên nói hai bên và ở giữa không ngăn cách.

BÀI TẬP

1) Loại người nào gọi là “đã đoạn mất thiện căn”?

2) Phật tánh có 7 đức, là những đức gì?

3) Quán bất tịnh, quán từ bi, quán nhân duyên, mỗi phép quán đó chữa trị được bệnh gì?

4) Thế nào là không đốt lửa thì không có khói? Thế nào là dứt bỏ nghiệp cũ và không tạo nghiệp mới?

5) Sau khi Phật nhập niết bàn thì nên lấy gì làm thầy? Về bốn lãnh vực quán niệm, nên quán như thế nào?

Bài 23: Tông Chân Ngôn (Phần 1)

I. SƠ LƯỢC GIÁO NGHĨA cùng LỊCH SỬ của HIỂN và MẬT GIÁO

Ở trong Phật pháp có điều được gọi là Hiển Giáo và Mật Giáo.

HIỂN GIÁO là tất cả giáo pháp đại tiểu thừa do ứng thân Phật Thích Ca Mâu

Ni Như Lai nói, văn nghĩa rõ ràng dễ hiểu, cho nên gọi là “hiển giáo”. MẬT

GIÁO là giáo pháp chân ngôn nội chứng do pháp thân Phật Đại Nhật Như Lai nói, văn nghĩa bí mật khó hiểu, cho nên gọi là “mật giáo”.

Y theo giáo nghĩa của Hiển giáo, pháp thân Phật không thể nói pháp; nhưng tông Chân Ngôn thì nói rằng, pháp thân Phật thường phóng ánh sáng, thường nói pháp lớn, chỉ có kẻ phàm phu vì phiền não sâu dầy làm chướng ngại nên không thể thấy nghe, vì vậy mà giáo pháp ấy trở thành bí mật không hiển lộ rõ ràng. Tông Thiên Thai có thuyết nói rằng, Thích Ca tức là Đại Nhật, có nghĩa rằng, khi gặp cơ hội nói giáo pháp hiển thì nói hiển, khi gặp cơ hội nói giáo pháp mật thì nói mật; lời nói ấy cũng đúng lí.

Đức Như Lai Tì Lô Giá Na ở cung Kim cang Pháp giới, trên cõi trời Ma hêthủ la, vì Kim Cang Tát Đỏa và chư đại Bồ tát, nói pháp chân ngôn. Ngài thượng thủ Kim Cang Tát Đỏa đã ghi chép các bài pháp ấy, đem cất trong ngôi tháp sắt ở Nam Thiên trúc5. Về sau, khoảng 800 năm sau ngày Phật diệt độ, Bồ tát Long

Mãnh đã mở cửa ngôi tháp sắt này, thân được diện kiến ngài Kim Cang Tát Đỏa mà nhận lãnh đại pháp, truyền cho đệ tử là ngài Long Trí; rồi Long Trí lại truyền cho hai ngài Thiện Vô Úy và Kim Cang Trí. Về sau, hai vị này cùng với ngài Bất Không (đệ tử ngài Kim Cang Trí), vào triều đại vua Đường Huyền tông, đều vào Trung quốc hoằng dương giáo pháp Mật giáo, được xưng là “ba vị Đại sĩ thời Khai nguyên”; trở thành những người khai sáng tông Chân Ngôn ở Trung quốc.

II. NGUYÊN DO ĐẶT TÊN và KINH LUẬN Y CỨ

Tông này chú trọng việc trì chú; mà thần chú là chân ngôn của đức Như Lai, cho nên xưng là tông Chân Ngôn. Lại nữa, chân ngôn thuộc vào Bí mật tạng, là “ngữ mật” trong “ba mật”8 của đức Như Lai, cho nên lại xưng là tông Mật. Tông này lấy 3 bộ kinh Đại Nhật, Kim Cang Đảnh và Tô Tất Địa làm kinh điển căn bản, cộng thêm 2 bộ kinh Gia Du Chỉ và Lược Xuất Niệm Tụng, gọi chung là “năm bộ bí kinh”; đồng thời lấy 2 bô luận Bồ Đề Tâm và Thích Ma Ha Diễn làm luận điển y cứ.

III. BA VỊ ĐẠI SĨ THỜI KHAI NGUYÊN

Ngài Thiện Vô Úy người Trung Ấn độ, là hậu duệ của Cam Lộ Phạn vương16.

Ngài mới sinh ra đã có dung mạo tuấn tú khác thường, 13 tuổi được nối ngôi vua nước Ô trà, nhưng sau nhường ngôi cho anh mà đi xuất gia, tu chứng Pháp hoa tam muội18. Một hôm, trên đường du phương, ngài gặp bọn trộm cướp, bèn thầm niệm chân ngôn, được đức Bồ tát Chuẩn Đề cảm ứng xuất hiện, bọn trộm cướp sợ sệt qui phục. Ngài biết thần chú có hiệu quả, bèn nghiên cứu sâu xa. Về sau ngài gặp ngài Long Trí, được truyền pháp làm a xà lê, danh tiếng vang xa. Một đêm kia vua Đường Huyền tông mộng thấy một vị tăng kì lạ, tỉnh dậy bèn sai người vẽ hình mạo trên vách điện. Năm thứ 4 niên hiệu Khai nguyên, ngài Thiện Vô Úy đến Trường an, nhà vua thấy hình mạo ngài giống y như người trong tranh vẽ, nên rất kính trọng; liền ban sắc mời ngài dịch kinh điển tông Mật. Về sau ngài tịch tại Trường an, thế thọ 99 tuổi.

Ngài Kim Cang Trí người Nam Ấn độ, xuất gia từ tuổi thiếu niên, tu học tại chùa Na lan đà (1) ở Trung Ấn độ, nghĩa lí của Hiển giáo và Mật giáo đều thông suốt. Về sau tôn ngài Long Trí làm thầy, thọ 5 bộ quán đảnh23. Trong lúc tác pháp đã từng được đức Bồ tát Quán Tự Tại cảm ứng hiện thân, ấn chứng cho sở học của mình đã thành tựu; lại nhờ Ngài chỉ dẫn đi sang Đông độ, đảnh lễ Bồ tát Văn Thù, hoằng dương Mật thừa; bèn xuống thuyền sang Trung quốc. Năm thứ 8 niên hiệu Khai nguyên ngài đến kinh đô. Đi đến đâu ngài cũng thiết lập đàn tràng hóa độ; lại dịch kinh điển và nghi lễ Mật giáo đến vài chục loại. Năm thứ 20 niên hiệu Khainguyên ngài viên tịch tại Lạc dương(2), thế thọ 71 tuổi.

Ngài Bất Không người nước Sư tử ở Nam Ấn độ. Ngài thờ ngài Kim Cang

Trí làm thầy, theo sang Trung quốc, giúp dịch kinh giáo. Về sau, vâng lời di chúc của thầy, ngài trở về Ấn độ, tìm các bản hoàn chỉnh của kinh Đại Nhật và kinh Kim Cang Đảnh. Năm thứ 5 niên hiệu Thiên bảo, ngài mang nhiều bản kinh Phạn văn trở lại Trung quốc để phiên dịch, tất cả được 110 bộ, gồm 143 quyển. Đệ tử của ngài là Huệ Quả(3), truyền pháp cho vị tăng Nhật bản là Không Hải(4), khai sáng ra Đông Mật(5). Ngài viên tịch vào năm thứ 9 niên hiệu Đại lịch, thế thọ 70 tuổi.

IV. MẠN ĐÀ LA

“Mạn đà la” là tiếng Ấn độ, có nghĩa là bánh xe tròn đầy, hoặc là đàn. Theo lệ cũ ở Ấn độ, khi thực hiện phép cầu đảo, trước hết phải xây đàn, trong đàn đặt tượng Phật; về sau, thay vì xây đàn và đặt tượng Phật thì người ta vẽ thành đồ họa. Phật, Bồ tát, chư thiên v.v... ở trên đàn viên dung nhau, tức là nhau, ở trong nhau, nói lên cái chân lí viên mãn “một là tất cả, tất cả là một”. Ở trong mạn đà la có thể thu nhiếp hết các vấn đề thuộc về Mật giáo. Nếu để ý khảo sát kĩ lưỡng, có thể biết rõ tướng trạng, cách kiến lập, nét tượng trưng v.v... của thân Phật; đồng thời cũng có thể hiểu được giáo lí cùng tổ chức đại cương của tông Chân Ngôn. Cho nên, mạn đà la là tinh túy của tông này. Nó được dùng nghệ thuật để biểu hiện cảnh giới sâu xa đầy mĩ thiện của tông giáo, trong đó, phương pháp lí trí không hai(6) được dùng như một nét chấm phá nhạt màu để làm nổi bật hai bộ mạn đà la Kim canggiới và Thai tạng giới(7). Sự biểu hiện cụ thể nhân cách loại này, quả thật là nét đặc sắc lớn nhất của tông Chân Ngôn.

CHÚ THÍCH

01. Tiếng Phạn là Ma Ha Tì Lô Giá Na, dịch ra Hoa ngữ là Đại Quang Minh Biến Chiếu, bao hàm đầy đủ ý nghĩa phá trừ tối tăm, cho nên cũng được dịch là Đại Nhật Như Lai, hoặc Tối Cao Hiển Quảng Nhãn Tạng Như Lai, là vị Bổn Tôn của Mật giáo.

02. Tức thiên cung Ma hê thủ la. Kim cang dụ cho trí thật tướng; pháp giới dụ cho trí thể.

03. Dịch là Đại tự tại thiên, ở trên đỉnh của cõi Sắc, là chủ của ba ngàn thế giới.

04. Nhân vì tay cầm cây xử kim cang, cho nên cũng gọi là Bồ tát Kim Cang Thủ. Mật tông tôn đức Đại Nhật Như Lai làm Sơ tổ, tôn vị Bồ tát này làm Nhị tổ.

05. Ấn độ ngày xưa gọi là Thiên trúc, phân làm 5 vùng, gọi là Ngũ Thiên trúc; vùng phía Nam gọi là Nam Thiên trúc.

06. Theo lối dịch cũ là Long Thọ, lối dịch mới là Long Mãnh. Xin xem lại chú thích số 6, bài 20, sách Trung Cấp Giáo Bản.

07. Là niên hiệu của vua Đường Huyền tông.

08. Ba mật là thân mật, ngữ mật và ý mật. Có ba mật tự chứng của Như Lai và ba mật tu hành của chúng sinh. Ba mật của Như Lai là: thân bằng với ngữ, ngữ bằng với ý, xưa nay vốn bình đẳng, đều khắp pháp giới, là cảnh giới tự chứng của Phật, hàng phàm phu không thể biết được, cho nên gọi là “mật”.

09. Là tên gọi tắt của kinh Đại Tì Lô Giá Na Thành Phật Thần Biến Gia Trì, do hai ngài Thiện Vô Úy và Nhất Hạnh dịch chung vào đời Đường, gồm 7 quyển; 6 quyển trước là kinh văn, quyển thứ 7 là phép tắc cúng dường.

10. Là tên gọi tắt của kinh Kim Cang Đảnh Nhất Thiết Như Lai Chân Thật Nhiếp Đại Thừa Hiện Chứng Đại Giáo Vương, do ngài Bất Không dịch vào đời Đường, gồm 3 quyển.

11. Là tên gọi tắt của kinh Tô Tất Địa Yết La, do ngài Thâu Ba Ca La dịch vào đời Đường, gồm 3 quyển.

12. Là tên gọi tắt của kinh Kim Cang Phong Lâu Các Nhất Thiết Du Già Du Chỉ, do ngài Kim Cang Trí dịch vào đời Đường, gồm 2 quyển.

13. Là tên gọi tắt của kinh Kim Cang Đảnh Du Già Trung Lược Xuất Niệm Tụng, do ngài Kim Cang Trí dịch vào đời Đường, gồm 4 quyển.

14. Là tên gọi tắt của bộ luận Kim Cang Đảnh Du Già Trung Phát A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề Tâm, ngài Long Thọ soạn, ngài Bất Không dịch, 1 quyển.

15. Tức là Thích Đại Thừa Khởi Tín Luận, thường được gọi tắt là Thích Luận, ngài Long Thọ soạn, ngài Phiệt Đề Ma Đa dịch vào đời Diêu Tần, gồm 10 quyển.

16. Là chú út của đức Thích Tôn.

17. Tên của một nước ở miền Đông Ấn độ.

18. Xin xem lại chú thích số 6, bài 8 ở trước.

19. Chuẩn Đề dịch là Thanh Tịnh, tức tán thán đức thanh tịnh của tâm tánh; được Thiền tông lấy làm một trong Quán Âm bộ, Đông Mật lấy làm một trong 6 Quán Âm, hiện trong hình tượng 3 con mắt 18 cánh tay.

20. Xin xem lại chú thích số 3, bài 24, sách Trung Cấp.

21. Đó là kinh đô của Trung quốc ở thời đại nhà Đường, tức nay là thành phố Tây an, tỉnh Thiểm tây.

22. Dịch là “Thí vô yếm”, là ngôi chùa lớn nhất ở Ấn độ, tọa lạc tại nước Ma kiệt đà, Trung Thiên trúc. 23. Có 3 loại: - Loại thứ nhất: 1) A xà lê quán đảnh, tức Truyền pháp quán đảnh; 2) Thọ minh quán đảnh, lại gọi là thành tựu quán đảnh; 3) Tức tai quán đảnh, lại gọi là diệt tội quán đảnh; 4) Tăng nhất quán đảnh, lại gọi là cầu quả quán đảnh; 5) Hàng phục quán đảnh, lại gọi là trừ nạn quán đảnh. Xin xem sách Nhập Đàn Sao, quyển 2. - Loại thứ hai: 1) Quang minh quán đảnh, lấy ánh sáng gia bị cho thân thể của hành giả; 2) Cam lộ quán đảnh, lấy nước thơm rảy trên đầu; 3) Chủng tử quán đảnh, quán sát chủng tử trải khắp thân tâm; 4) Trí ấn quán đảnh, dùng ấn gia trì ở 5 nơi; 5) Cú nghĩa quán đảnh, quán chiếu ý nghĩa của chân ngôn trải khắp tim ngực, khiến cho liễu ngộ. Xin xem sách Kim Cang Đảnh Nghĩa Thích. - Loại thứ ba: 5 thứ tam muội da gọi là 5 thứ quán đảnh.

24. Tức hiện nay là đảo Tích lan ở phía Nam Ấn độ.

25. Là niên hiệu của vua Đường Huyền tông, tiếp sau niên hiệu Khai nguyên.

26. Đó là niên hiệu của vua Đường Đại tông.

PHỤ CHÚ

(01) Chùa Na lan đà: Tiếng Phạn "na lan đà" (nalanda) có nghĩa là bố thí không nhàm chán (thí vô yếm), là tên của một ngôi chùa lớn của Phật giáo Ấn độ thời cổ, tọa lạc tại phía Bắc kinh thành Vươngxá của nước Ma kiệt đà, miền Trung Ấn độ (nay là Baragaon, cách Rajgir khoảng 11 km về hướng Bắc), do vua Đế Nhật (Sakraditya) thuộc vương triều Cấp đa xây dựng vào đầu thế kỉ thứ 5; và được các đời sau tu bổ mở rộng, trở thành một tự viện qui mô lớn lao bậc nhất, đồng thời cũng là một học viện cao cấp nhất của Phật giáo Ấn độ thời cổ. Theo sách Đại Đường Tây Vực Kí ghi chép, địa điểm xây cất chùa Nalan đà, nguyên là vườn Am ma la thời Phật tại thế; nơi mà đức Phật đã ngự trong 3 tháng để nói pháp. Sau khi đức Phật nhập diệt không lâu, vua Đế Nhật đã cho xây cất một ngôi già lam tại đó. Có hai thuyết nói về nguyên do chùa được đặt tên là "Na lan đà": Thuyết thứ nhất nói, tại khu vườn phía Nam của ngôi chùa có một ao nước, trong ao có con rồng tên Na lan đà, cho nên đã lấy tên rồng mà đặt tên chùa. Thuyết thứ hai nói, trong một tiền kiếp khi đức Phật còn tu hạnh Bồ tát, lúc đó Ngài là một vị quốc vương, đóng đô tại khu đất đó. Nhà vua chuyên tu hạnh bố thí, cho nên có đức hiệu là Thí Vô Yếm (bố thí không nhàm chán, tức là ý nghĩa của chữ "nalanda"), nhân đó mà đặt tên chùa là Na lan đà.

Vào lúc ngài Huyền Trang sang lưu học ở Na lan đà, học viện này có đến hàng trăm giảng đường, nhiều kho sách thật lớn, sáu dãy nhà rộng mênh mông, cao bốn tầng dùng làm phòng ngủ. Đài thiên văn của chùa cao đến nỗi thường bị lấ p trong mây mù buổi sáng. Theo sách Đại Từ Ân Tự Tam Tạng Pháp Sư Truyện ghi chép, Na lan đà là ngôi chùa lớn nhất ở Ấn độ vào thế kỉ thứ 7, tăng chúng thường trú lúc nào cũng đông đến vạn người, tu học đủ các bộ môn thuộc đại thừa và 18 bộ phái tiểu thừa, ngoài ra còn gồm cả Phệ đà, Nhân minh, Thanh minh, Y phương, Thuật số v.v... Theo lời kể của ngài Huyền Trang thì tăng sinh muốn được vào học ở Na lan đà phải trải qua một cuộc thi tuyển vô cùng cam go. Khi được nhận học, họ đã khỏi phải đóng bất cứ phí tổn nào, lại còn được học viện đài thọ đủ thứ, miễn là phải tuân giữ kỉ luật vô cùng khắt khe.

Ban đầu, nơi đó là trung tâm của học phái Duy Thức, về sau dần dần diễn biến thành một trung tâm lớn của Mật giáo. Các vị luận sư trứ danh của Đại thừa Hữu tông như Hộ Pháp, Đức Tuệ, Kiên Tuệ, Thắng Hữu, Trí Nguyệt, Giới Hiền, Trí Quang, v.v... đều từng đảm nhiệm các chức vụ giáo thọ hoặc trụ trì tại học viện này. Ngoài ra còn có rất nhiều du học tăng đến từ Trung quốc và các nước vùng Đông và Đông Nam Á; đồng thời, các vị sư Ấn độ sang Trung quốc trong thời kì này như Địa Bà Ha La, Thiện Vô Úy, Kim Cang Trí v.v..., cũng từng tu học tại chùa này.

Đầu thế kỉ thứ 8, vương triều Cấp đa suy sụp, Ấn độ giáo hưng khởi mạnh mẽ, làm cho chùa Na lanđà suy vi nhanh chóng. Đến cuối thế kỉ 12 thì chùa này bị quân Hồi giáo phá hủy. Vào năm 1197, đội quân ấy đã san bằng cả khu học viện Na lan đà bằng ngọn lửa tàn bạo, bao nhiêu tăng chúng đều bị giết sạch, bao nhiêu của cải đều bị cướp sạch.

Năm 1915, các nhà khảo cổ ở Ấn độ đã bắt tay vào công việc khai quật có hệ thống đối với chùa Nalan đà. Họ đã lần lượt phát hiện được nhiều tác phẩm điêu khắc bằng đá và bằng đồng xanh từ trong các di tích của chùa này; hiện được bảo tồn trong viện bảo tàng Na lan đà ở Ấn độ.

(02) Lạc dương: là kinh đô cổ của Trung quốc, thuộc tỉnh Hà nam, phía Nam sông Hoàng hà; cùng với Trường an, là hai đô thành trọng yếu nhất trong lịch sử Trung quốc. Vào thời đại nhà Châu, nó được gọi là Lạc ấp, là đô thị trung tâm của toàn quốc lúc bấy giờ. Nó cũng là kinh đô của các triều đại Đông Hán, Tào Ngụy, Tây Tấn, Bắc Ngụy, và Hậu Đường thời Ngũ đại; vào thời đại nhà Tùy, nhà Đường, nó được đặt làm Đông đô (có nghĩa như kinh đô thứ nhì). Lạc dương là một thành phố cực kì phồn hoa, và cũng được coi là địa điểm trung tâm trong thời kì Phật giáo phát triển ở Trung quốc. Đa số người Trung quốc đều cho rằng, Lạc dương là địa điểm đầu tiên đã tiếp nhận Phật giáo truyền vào Trung quốc (vào năm 67 s. TL, dưới triều đại Đông Hán). Tại đây có xây ngôi chùa Bạch mã, cũng là ngôi chùa Phật giáo đầu tiên ở Trung quốc (xây cất vào thời Đông Hán, ngay sau khi Phật giáo được truyền vào). Về công việc phiên dịch kinh điển Phật giáo, các thuyết cũ của Phật giáo Trung quốc đều nói rằng, kinh Tứ Thập Nhị Chương là quyển kinh được dịch đầu tiên tại Trung quốc, và dịch tại kinh đô Lạc dương này. Nhưng các khám phá gần đây cho thấy là điều đó không đúng, chỉ có thể xác định rằng, kinh điển được dịch ra Hán văn trong khoảng thời gian từ nhà Đông Hán đến nhà Tây Tấn, đều được dịch tại Lạc dương. Vào thế kỉ thứ 5, nơi đây cũng là một địa điểm dịch kinh phồn thịnh; và chư vị cao tăng từ Ấn độ sang Trung quốc như Khang Tăng Khải, Trúc Pháp Hộ, Phật Đồ Trừng, Bồ Đề Lưu Chi, Lặc Na Ma Đề, Phật Đà Phiến Đa v.v... đều có mối quan hệ rất mật thiết đối với Lạc dương. Hiện nay tại đây vẫn còn di tích chùa Bạchmã, vẫn bảo tồn được nét kiến trúc truyền thống Phật giáo; ngoài ra, ngôi tháp gạch 3 tầng của chùa Thái khang và ngôi tháp đá 3 tầng của chùa Thạch tháp được xây vào thời Tây Tấn cũng vẫn còn. Thời Bắc Ngụy, sau khi vua Hiếu văn đế (471 499) dời kinh đô từ Đại đồng về Lạc dương (năm 494) thì phong trào xây dựng các kiến trúc Phật giáo đại qui mô tại khu hang động Long môn (Long môn thạch quật, thuộc kinh thành Lạc dương, nằm cách thành 14 cây số về hướng Nam) được phát động rầm rộ.

Thêm vào đó, vào năm 516, vua Hiếu minh đế (516 528) đã ban sắc xây cất chùa Vĩnh ninh tại Lạcdương, rất đồ sộ, có thể chứa hơn ngàn tăng chúng cư trú. Sau khi nhà Bắc Ngụy diệt vong thì Lạcdương cũng suy vi theo. Đến thời đại nhà Đường, sức sống của Lạc dương lại được phục hưng, trở thành kinh đô thứ hai (Đông đô) của nhà Đường – kinh đô chính là Trường an (được gọi là Tây đô). Dưới triều đại Vũ Tắc Thiên (684 705), hai ngôi chùa Phật thọ kí và Đại vân được xây cất để làm đạo tràng phiên dịch kinh điển. Từ khi pháp nạn Hội xương (dưới triều đại vua Đường Vũ tông, 841 846) xảy ra, cho đến khi nhà Đường cáo chung, chiến loạn triền miên, Lạc dương dần dần suy vi, cuối cùng thì trở thành là một thành phố bình thường như bao nhiêu phố thị khác ở trong nước.

(03) Huệ Quả (746 805): Ngài họ Mã, quê ở huyện Chiêu ứng, phủ Kinh triệu, tỉnh Thiểm tây, người đời thường gọi là Thanh Long a xà lê, là vị tổ thứ bảy của Mật giáo Trung quốc. Ngài vào đạo từ tuổi đồng niên, theo ngài Đàm Trinh tu học. Năm 17 tuổi, ngài theo ngài Đàm Trinh vào tham dự đạo tràng trong hoàng cung, tỏ ra là người kiệt xuất giữa đại chúng, cho nên được đại sư Bất Không nhận làm học trò, truyền dạy cho thật cặn kẽ về pháp yếu của “tam mật”. Năm 20 tuổi ngài chính thức thọ giới cụ túc, lại theo đệ tử của đại sư Thiện Vô Úy là Huyền Siêu, thọ học các pháp Thai tạng và Tô tất địa, và theo đại sư Bất Không thọ học mật pháp Kim cang giới. Nhân đó, ngài đã dung hợp cả Thai tạng giới và Kimcang giới, đề xướng tư tưởng “Kim Thai không hai” (cũng gọi là “Lí Trí không hai” ). Từ đó ngài thường được vua Đường Đại tông (762 779) mời vào đạo tràng trong hoàng cung để hướng dẫn tu tập cho chính nhà vua và công chúa. Ngài được kế thừa pháp tịch của đại sư Bất Không, làm Quán Đảnh quốc sư tại viện Đông tháp thuộc chùa Thanh long, cho nên cũng còn được xưng là Thanh Long hòa thượng. Ngài rất được triều đình sùng kính, từng giữ chức quốc sư trải qua ba triều vua Đường: Đạitông, Đức tông (780 805) và Thuận tông (805). Năm 805 ngài viên tịch, thế thọ 60 tuổi. Ngài thông suốt sâu rộng kinh điển của cả Hiển và Mật giáo. Tăng chúng từ bốn phương qui tụ về theo học với ngài lúc nào cũng đông đến vài ngàn người. Các tăng sĩ ngoại quốc vào Trung quốc tham học, phần nhiều đều theo ngài học Mật giáo; nổi tiếng nhất có sư Không Hải từ Nhật bản, các sư Huệ Nhật và Ngộ Chân từ Tân la (Triều tiên); chính các vị này đã đem Mật giáo về truyền bá và sáng lập tông Chân Ngôn ở nước họ. Trước tác của ngài có Thập Bát Khế Ấn, A Xà Lê Đại Mạn Đà La Quán Đảnh Nghi Quĩ, Đại Nhật Như Lai Kiếm Ấn, Kim Cang Giới, Kim Cang Danh Hiệu v.v...; trong đó, quyển Thập Bát Khế Ấn nói về các hình thức căn bản của pháp tu Mật giáo, được coi là một trong các tác phẩm trọng yếu của Mật giáo. Ngài là vị tổ cuối cùng của tông Chân Ngôn Trung quốc, đồng thời được coi là nguồn gốc của tông Chân Ngôn ở Nhật bản; vì thế, trong lịch sử Mật giáo, ngài đã chiếm một địa vị trọng yếu.

(04) Không Hải (Kukai – 774 835): là vị sáng tổ của tông Chân Ngôn ở Nhật bản. Ngài là người Nhật, 15 tuổi lên kinh đô học Nho, sau vào đại học Nại lương (Nara) và dần dần chuyển sang nghiên cứu Phật giáo. Năm 18 tuổi đã phát biểu tư tưởng của mình trong sách Tam Giáo Chỉ Qui, phê bình cả 3 đạo Nho, Phật, Lão. Năm 20 tuổi ngài xuất gia ở chùa Chân vĩ sơn, học suốt kinh luận đại tiểu thừa, đặc biệt nghiên cứu về Tam Luận. Hai năm sau ngài thọ đại giới tại chùa Đông đại. Một đêm nọ ngài nằm mộng thấy mình có được kinh Đại Nhật, nhưng không hiểu gì. Đến năm 31 tuổi (năm 804) ngài sang Trungquốc (bấy giờ là thời đại nhà Đường), đến kinh đô Trường an tham học với nhiều vị cao tăng thạc học, cuối cùng thì làm đệ tử đích truyền của ngài Huệ Quả ở chùa Thanh long, được thọ phép quán đảnh axà lê Mật tông, xưng hiệu là Biến Chiếu Kim Cang, trở thành vị tăng Nhật bản đầu tiên tu học theo tông Chân Ngôn. Năm 806, vâng lời di chúc của thầy, ngài trở về Nhật bản để hoằng dương Mật giáo. Ngài đã sáng lập tông Chân Ngôn ở Nhật bản, và do sự nỗ lực hoằng dương của ngài mà Mật giáo trở nên cực thịnh một thời, gây ảnh hưởng sâu rộng trong các công việc của quốc gia, của dân tộc, của sắc tộc, thậm chí của một nhóm người, một cá nhân con người; áp đảo cả ảnh hưởng của các tông phái từng có thế lực khác như Hoa Nghiêm và Thiên Thai. Triều đại Bình an (Heian – 784 1185) đã trở thành thời đại của tông Chân Ngôn Phật giáo! Năm 835 ngài viên thịch, thế thọ 62 tuổi, được vua ban thụy hiệu là Hoằng Pháp đại sư. Trước tác của ngài thật phong phú: Về phương diện giáo nghĩa có Biện Hiển Mật Nhị Giáo Luận, Bí tạng Bảo Dược, Thập Trụ Tâm Luận, Tức Thân Thành Phật Nghĩa, Bát Nhã Tâm Kinh Bí Kiện, Phú Pháp Truyện v.v...; về phương diện văn học có Văn Cảnh Bí Phủ Luận, Văn Bút Nhãn Tâm Sao, Tánh Linh Tập, Cao Dã Tạp Bút Tập v.v...

(05) Đông Mật: tức tông Chân Ngôn Mật Giáo ở Nhật bản, do ngài Không Hải khai sáng, đặt đạo tràng căn bản tại chùa Đông tự. Ngôi chùa này tọa lạc ở khu phía Đông của cố đô Kyoto (Đông đô). Đó là một ngôi quốc tự của Nhật bản, được hoàng đế Saga dâng cúng cho ngài Không Hải; và nó đã trở thành đạo tràng trung tâm của phái Chân Ngôn Mật Giáo (Đông Mật). Đối lại với Đông Mật là Thai Mật, tức là Mật giáo do tông Thiên Thai truyền, đặt đạo tràng trung tâm ở chùa Diên lịch, núi Duệ sơn.

(06) Lí trí không hai: “LÍ” là chân lí; “TRÍ’ là trí tuệ. Kim cang giới và Thai tạng giới, về mặt lịch sử là hai dòng tư tưởng Mật giáo khác nhau, nhưng đã được ngài Huệ Quả (Trung quốc) hợp nhất lại, và truyền cho ngài Không Hải (Nhật bản). Theo giáo thuyết này thì Thai tạng giới được coi là sự biểu hiện của chân lí vốn có sẵn trong con người; và Kim cang giới được coi là sự biểu hiện của trí tuệ tối thượng mà con người đang tu tập, đang thăng tiến để chứng đạt chân lí ấy. Vì vậy, trên bề mặt thì có hai giới Lí và Trí, nhưng trong ý nghĩa sâu kín thì chúng thực sự chỉ là một. Nói cách khác, chân lí là đối tượng chứng đạt của trí tuệ; trí tuệ chứng đạt chân lí, chứ không thể chứng đạt suông. Vậy không có trí tuệ thì không có chân lí, ngược lại, không có chân lí thì không có trí tuệ; chân lí và trí tuệ là hai mặt không thể tách rời của một thực thể; chúng là hai nhưng kì thật chỉ là một; cho nên nói là “lí trí không hai”, cũng tức là “Kim Thai không hai”.

(07) Kim cang giới và Thai tạng giới: Theo cái nhìn của Mật giáo, vạn pháp trong vũ trụ đều là sự hiển hiện của đức Đại Nhật Như Lai: biểu hiện về phương diện trí đức của Ngài, gọi là “Kim cang giới”; biểu hiện về phương diện lí tánh của Ngài, gọi là “Thai tạng giới”. Trí đức là phần nội chứng của đức Như Lai, cái thể rất kiên cố, không bị phiền não phá hoại, giống như đá quí kim cương không bị bất cứ vật gì phá hoại; cho nên, Kim cang giới gồm đủ các ý nghĩa trí, quả, thỉ giác, tự chứng. Đem Kim cang giới biểu thị bằng đồ họa thì gọi là Mạn đà la Kim cang giới. Trái lại, lí tánh của Như Lai vẫn tồn tại trong tất cả vạn pháp, được đức đại bi nuôi dưỡng, giống như ở trong thai mẹ, hoặc như hạt sen hàm chứa trong hoa sen, vì vậy mà từ “thai tạng” được dùng để ví dụ; và Thai tạng giới gồm đủ các ý nghĩa lí, nhân, bản giác, hóa tha. Đem Thai tạng giới biểu thị bằng đồ họa thì gọi là Mạn đà la Thai tạng giới. Kim cang giới và Thai tạng giới hợp lại gọi là “hai bộ chân ngôn”, hay “hai bộ Kim Thai”, là hai bộ, hay hai mặt căn bản nhất của Mật giáo.

BÀI TẬP

1) Hiển giáo và Mật giáo khác nhau ở chỗ nào?

2) Hãy trình bày nguyên do của giáo pháp chân ngôn và sơ lược sự truyền thừa của tông Chân Ngôn.

3) Số kinh luận mà tông Chân Ngôn y cứ, gồm có mấy bộ?

4) Hãy trình bày cái động cơ khiến cho ngài Kim Cang Trí theo đường hàng hải sang Trung quốc.

5) Vị tăng Nhật bản đã khai sáng Đông Mật là ai? Thầy của vị tăng đó là ai? Và trên nữa, thầy của vị thầy này là ai?

6) Hình tượng đức Bồ tát Chuẩn Đề có gì là đặc trưng?

7) Sao gọi là “mạn đà la”?

Bài 24: Tông Chân Ngôn (Phần 2)

V. HAI BỘ MẠN ĐÀ LA

Kim cương giới mạn đà la và Thai tạng giới mạn đà la, gọi là hai bộ Kim Thai mạn đà la. Trí tuệ của Như Lai có khả năng phá trừ các hoặc chướng mà chứng ngộ lí thật tướng, cứng rắn lại sắc bén, giống như đá kim cương, cho nên gọi là “Kim cương giới”; đó là nói lên trí tuệ do tu tập mà bừng sáng. Cái tính đức vốn có của chúng sinh, hàm chứa và giữ gìn công đức của tất cả các đức Như Lai, giống như thai mẹ hàm chứa và giữ gìn thai nhi, cho nên gọi là “Thai tạng giới”; đó là nói lên chân lí vốn đầy đủ trong tự tánh. Thai tạng giới là nhân, tự nhiên mà có, chúng sinh và Phật bình đẳng, mỗi mỗi đều hoàn thành; ở trong 6 đại, nó thuộc vào 5 đại trước. Kim cang giới là quả, do tu tập mà thành, trong đó có vô lượng điều sai khác nhau, chỉ có bậc thánh mới có thể chứng được; ở trong 6 đại, nó thuộc về thức đại. Vì lí và trí đồng nguồn cội, không ra ngoài tánh cảnh và hiện lượng, cho nên hai bộ mạn đà la này, là một mà là hai, là hai mà là một, nếu lại thêm chứng ngộ rõ ràng, thì cái thân do cha mẹ sinh thành này lên ngay địa vị Đại Giác; đó tức là điều mà Mật giáo gọi là “tức thân thành Phật” vậy.

VI. BỐN LOẠI MẠN ĐÀ LA

Bốn loại mạn đà la, cũng gọi tắt là bốn mạn, tức là trên bản thể của 6 đại mà hiện ra các tướng trạng sai biệt, mỗi mỗi đều vô lượng vô biên, gọi là “bốn mạn tướng đại”. Từ Phật, Bồ tát cho đến chúng sinh, thảy đều đầy đủ 4 mạn tướng này, mỗi mỗi đều hàm chứa công đức thật tướng, khắp cõi hư không, không có chỗ tận cùng. Như Lai có đầy đủ 4 mạn của chúng sinh, chúng sinh cũng có đầy đủ 4 mạn của Như Lai; chúng sinh và Phật không hai, đi vào lẫn nhau, đầy đủ, viên mãn, gọi là “bốn mạn không rời nhau”; xin giải thích như sau:

1) Đại mạn đà la: Bản thể của pháp giới thật to lớn, lồng lộng, rộng rãi, mênh mông. Thân pháp tánh của chư Phật, Bồ tát như ánh sáng của trăm ngàn ngọn đèn chiếu rọi lẫn nhau, một và nhiều không chướng ngại. Thân pháp tánh vô lượng vô biên này sắp xếp liên hệ lẫn nhau, gọi là “đại mạn đà la”; nếu phát ra thành hình tướng bên ngoài, thì đó là tướng hảo tôn nghiêm của Chư Tôn(1), thuộc về cảnh giới của thân kim cang kiên cố.

2) Tam muội da mạn đà la: “Tam muội da” hàm nhiều ý nghĩa, như: bình đẳng, thệ nguyện, cảnh giác, trừ khử cấu chướng v.v... Nội đức của chư Phật, Bồtát khi phát hiện ra ngoài, thì thành các loại khí vật hình dạng khác nhau. Nay lấy các thứ cầm tay như đao, kiếm, linh, xử, bánh xe báu, hoa sen, v.v... làm đại biểu, để biểu thị thệ nguyện của Chư Tôn. Các khí vật vô lượng vô biên này, mỗi cái đều là phù hiệu dùng để trưng bày, đó gọi là “tam muội da mạn đà la”, thuộc về cảnh giới của thân phước đức trang nghiêm.

3) Pháp mạn đà la: Lí lẽ của các pháp được diễn dịch ra, diệu nghĩa vô tận; nếu dùng danh cú để đại biểu, thì ngôn ngữ văn tự là công cụ của chúng. Nay phát làm mật ngữ mà trình bày, thì nơi tập hợp các chủng tử(2) chân ngôn của Chư Tôn, tức gọi là “pháp mạn đà la”, thuộc về cảnh giới của thân thọ dụng trí tuệ.

4) Yết ma mạn đà la: “Yết ma” dịch là “sự nghiệp”, cũng dịch là “pháp biện sự”, nghĩa là pháp sự do đây mà làm thành. Chư Phật, Bồ tát tùy theo căn cơ mà cứu độ chúng sinh, thị hiện nhiều loại hình tướng, làm nhiều loại sự nghiệp, biểu hiện nhiều loại oai nghi; nếu đem trình bày ra, tức gọi là “yết ma mạn đà la”, thuộc về cảnh giới của thân thiên biến vạn hóa.

VII. BA MẬT GIA TRÌ

Thể tướng của chúng ta vốn cùng với đức Đại Nhật Như Lai không khác. Nhưng sở dĩ không thể thành Phật, là tại vì ba nghiệp thân ngữ ý của chúng ta không giống với đức Như Lai. Nay, nếu tay bắt ấn, có các tư thế của thân, mắt, cánh tay, chân phụ giúp, tức cùng tương ứng với phù hiệu yết ma mạn đà la, mà thành tựu thân mật của Như Lai. Miệng đọc chân ngôn đà la ni, tức tương ứng với phù hiệu của pháp mạn đà la, mà thành tựu khẩu mật của Như Lai. Tâm quán sát pháp tướng của Bổn Tôn(3), tức tương ứng với phù hiệu tam muội da mạn đà la, mà thành tựu ý mật của Như Lai. Đó là “ba mật gia trì”(4). Hành giả nhờ có tác dụng của ba mật gia trì mà có thể tức thân thành Phật. Đây là cái lí lẽ mà Mạnh Tử từng nói với Tào Giao: “Ông mặc y phục như vua Nghiêu, nói cách nói của vua Nghiêu, làm những việc vua Nghiêu đã làm, thì ông chính là vua Nghiêu vậy.” Ngoài ra còn có thuyết về “3 loại thành Phật”, không thể không biết.(5)

CHÚ THÍCH

01. “Pháp nhĩ” tức là thiên nhiên, tự nhiên, không có ý tạo tác, như tính nóng của lửa, tính ướt của nước.

02. Địa, thủy, hỏa, phong, không, thức, gọi là sáu đại. Xin xem mục “Lục Đại Duyên Khởi” trong bài 25 ở sau.

PHỤ CHÚ

(01) Chư Tôn: Từ “Chư Tôn” ở đây được dùng để chỉ cho chư Phật, chư Bồ tát, các Minh vương, chư thiên v.v... trong lễ nghi Mật giáo.

(02) Chủng tử: “Chủng tử” là một thuật ngữ trọng yếu trong giáo lí Duy Thức; ngoài ra, nó cũng được dùng với ý nghĩa đặc biệt trong Mật giáo – như trong trường hợp ở đây. Trong Mật giáo, chữ “chủng tử” chỉ cho chữ Phạn mà chư Phật, Bồ tát dùng để nói các chân ngôn; vì vậy, nó cũng được gọi là “chủng tự”, hay “chủng tử tự”. Các hành giả Chân Ngôn, khi tu tập phép quán “tự luân” (vòng chữ Phạn), là quán tưởng các chủng tử này. Gọi là “chủng tử” là có ý nói rằng, từ một chữ có thể sinh ra nhiều chữ, và từ nhiều chữ lại có thể thu về một chữ. Cho nên, từ “chủng tử” bao hàm hai nghĩa: vừa là “dẫn sinh”, vừa là “nhiếp trì”. Mật giáo đã dùng cái lí lẽ này để biểu thị rằng, nếu biết rõ một pháp, tức là biết rõ tất cả pháp; nếu biết rõ một pháp là không, tức thì biết rõ tất cả pháp là không; nếu chuyên chú quán tưởng một chữ, tu các hạnh nguyện, tức có thể ở nơi tất cả hạnh nguyện đều được viên mãn. Nói một cách tổng quát, từ “chủng tử” dùng trong Mật giáo gồm 3 ý nghĩa: 1) Biết rõ nguyên nhân, ví như thấy khói thì biết có lửa, cũng vậy, hành giả Mật giáo quán tưởng chữ (chủng tử) mà biết rõ Phật trí. 2) Nguyên nhân sinh khởi, ví như do hạt giống mà sinh ra gốc rễ cây lá hoa trái, cũng vậy, do chủng tử mà sinh ra hình tướng “tam muội da”. 3) Vốn có, ý nói chữ là căn nguyên của các pháp, đầy đủ tánh đức vốn có xưa nay, có thể làm qui phạm cho tất cả. Vì có đầy đủ 3 ý nghĩa đó, cho nên Chư Tôn trong Mật giáo dùng nó để biểu trưng.

(03) Bổn Tôn: Trong phép tu Mật giáo, mỗi hành giả tự chọn cho mình một đức Phật hay Bồ tát để làm đối tượng kính lễ tôn sùng cho riêng mình, gọi đó là vị “Bổn Tôn”. Về ý nghĩa của “Bổn Tôn”, xin xem chú thích số 1 của tác giả trong bài 26 ở sau.

(04) Gia trì: Trong Mật giáo, từ “gia trì” có nghĩa là gia hộ. Sức oai thần của Phật và Bồ tát giúp đỡ cho hành giả tinh tấn tu tập, không bị sa lạc vào nẻo tà. Nhờ sức “ba mật” của Phật nâng đỡ cho “ba nghiệp” của hành giả, làm cho ba mật và ba nghiệp tương ứng nhau, khiến cho hành giả có thể thành tựu đạo quả ngay trong đời hiện tại. Lại nữa, “gia trì” còn có nghĩa là cầu đảo, vì cầu đảo là cầu Phật lực thêm sức cho hành giả vượt khỏi tai nạn, bệnh tật, hoặc giúp trừ khử tà ma, ác quỉ, hoặc giúp tiêu trừ tội chướng cho vong linh. Vì vậy, cầu đảo đôi khi được gọi thẳng là gia trì, hay gia trì kì đảo.

(05) Về thuyết “3 loại thành Phật”, xin xem bài 25 tiếp theo sau.

BÀI TẬP

1) Hãy giải thích ý nghĩa của Kim cang giới và Thai tạng giới.

2) Trong 6 đại, Thai tạng giới thuộc về đại nào? Kim cang giới thuộc về đại nào?

3) Sao gọi là “bốn mạn không rời nhau”?

4) Sao gọi là “bốn mạn”? Sao gọi là “đại mạn đà la”? 5) Ba mật gia trì như thế nào?

Tổng Hợp Yếu Chỉ các bài 22, 23, và 24

1. Xem đoạn kinh văn số 29 của bài 22 ở trước, các hành giả tu đại thừa, muốn biết họ giữ gìn giới luật có thanh tịnh hay không, cần xét mối quan hệ giữa tư tưởng của họ ở bên trong và hành vi của họ ở bên ngoài. Giữa hai mặt tư tưởng và hành vi đó, nếu bên ngoài tuy không từng có hành vi phạm giới, mà trong tâm xác thật có tư tưởng ấy, –ví dụ như bề ngoài thì hoàn toàn không có hành động tà dâm, mà trong tâm xác thật có tư tưởng tà dâm– trường hợp này, ở giới luật tiểu thừa thì chưa được coi là phá giới, nhưng ở giới luật đại thừa thì được coi là đã phá giới. Nhân vì giới luật đại thừa đặt nặng ở tâm pháp, cho nên, hễ vừa khởi niệm dâm thì liền phá giới bất dâm; nếu thực sự lại có hành động dâm, thì tội phá giới càng được xác định mạnh mẽ. Cho nên các hành giả đại thừa phải cực lực giữ gìn niệm niệm thanh tịnh, khiến cho trong ngoài đều hợp qui luật, mới có thể hoàn chỉnh được “biệt giải thoát luật nghi vô biểu sắc”.(1)

2. Người nói không nhân không quả, dù cho không làm ác, nhưng lời nói ấy đã không phù hợp với luật nhân quả; là vì, bất cứ sự việc gì, rõ ràng là đều có nhân có quả, mà họ bảo là không nhân không quả, thì đó là cái nhìn điên đảo, tức là tà kiến; đó là một lẽ. Một người nào đó nếu nghe nói không nhân không quả, thì nghĩ rằng, nếu làm thiện mà không có quả thiện, thì cần gì phải làm thiện! Nếu làm ác mà không có quả ác, thì làm ác đâu có sao! Và nếu quả thực như thế thì con đường thiện sẽ bị dứt tuyệt, còn các hành động xấu ác thì sẽ đầy dẫy. Chỉ vì một lời nói đầy tính tà tri tà kiến mà khiến cho vô số người, sống thì làm người ác, chết thì đọa ác đạo, cho nên tội lỗi của cái miệng đầy cả thiên hạ; đó là hai lẽ. Đứng về Phật pháp mà nói, cả 12 bộ kinh đều nói tới nhân quả. Đức Phật dùng giáo lí ấy làm công cụ độ sinh. Nay nếu nói không nhân không quả, tức là vừa hủy báng đức Phật Thích Ca Mâu Ni, vừa hủy báng 12 bộ kinh, đây gọi là hủy báng Phật, hủy báng

Pháp; đó là ba lẽ. Vì có ba lẽ trên đây, cho nên người nào bài bác nhân quả, thì người đó là kẻ bị dứt tuyệt thiện căn.

3. Trong Hiển giáo cũng có Mật pháp, nhân vì có Hiển có Mật, Hiển Mật dung hợp nhau, cho đến trong kinh Hiển giáo cũng có nói thần chú, trong kinh Mật giáo cũng có nói đạo lí; như thế mới là trung đạo viên dung vô ngại. Không thấy ư? Đoạn cuối của Tâm Kinh có chân ngôn; thông thường, mỗi khi tụng kinh Kim

Cang đều tụng chú “Tịnh Khẩu”, chú “Tịnh Thân”, chân ngôn “Bổ Khuyết” v.v…; sau khi tụng kinh A Di Đà thì tụng 3 biến chú “Vãng Sinh”. Như thế là chứng minh trong Hiển giáo có gồm cả Mật giáo. Trung tâm của bộ kinh Lăng Nghiêm, ở nơi chương cú vi diệu “Ma ha tất đát đa bát đát ra”, nếu đem dịch nghĩa thì đó là chú “Đại bạch tán cái”(2), tức là mật ngữ; cho nên kinh Lăng Nghiêm thuộc về Mật bộ. Người học Mật giáo, nếu không nghiên cứu giáo nghĩa trước, thì sự linh nghiệm của mật pháp ắt bị ảnh hưởng. Đó là tâm không cao rộng, cho nên pháp bị hạn chế. Thế mới biết, mối quan hệ của giáo nghĩa đối với mật pháp thật là trọng yếu.

4. Hành giả tuy không học Mật, nhưng trong hai thời khóa tụng sáng tối có chứa nhiều phần Mật giáo; như chú “Lăng Nghiêm”, chú “Đại Bi”, 10 tiểu chú, cúng ngọ, Mông Sơn Thí Thực, v.v… đều là chú đà la ni. Ở buổi đầu Phật nói kinh, cũng thường có nói chú. Có thể biết, khi đức Thế Tôn chuyển pháp luân, sớm đã thi thiết gồm đủ Hiển Mật. Công hiệu của lời chú cũng không thể nghĩ bàn, như trong phương thuốc dân gian, có khi chỉ dùng một vài ngọn cỏ ở trước thềm mà có thể chữa lành một chứng bệnh ngặt nghèo mà bao thầy thuốc đã chịu bó tay. Trường hợp này thì làm sao có thể lấy cái thấy biết hẹp hòi để chê bai!

5. Kinh điển Mật tông cũng có chỗ nói đạo lí, chỉ có điều là rất ít. Như kinh Đại Nhật nói: “Tâm không ở trong, không ở ngoài, và ở giữa trong và ngoài cũng không nắm bắt được tâm.” Lời nói đó so với kinh Lăng Nghiêm thì có gì khác đâu! Kinh ấy lại nói: “Hư không là bồ đề, người không hiểu biết cũng không thông suốt, vì sao vậy? Vì bồ đề không có hình tướng vậy.” Đó rõ ràng là ngôn ngữ của Bát Nhã, Bảo Tích. Kinh ấy lại nói: “Sao gọi là bồ đề? Nghĩa là biết như thật về tự tâm.”; “Tâm, hư không giới và bồ đề, ba thứ đó không khác nhau. Những thứ đó lấy bi làm căn bản, phương tiện ba la mật đầy đủ.” Nếu đem các câu kinh văn ấy để lẫn lộn vào trong kinh Hiển giáo, thì làm cách nào để biết được đó là lời kinh Mật thừa? Trong kinh điển Mật giáo có nói đạo lí, trong kinh điển Hiển giáo gũng có nói chú; bởi vậy, Hiển và Mật vốn là một nhà, đều chảy ra từ trong tâm giác ngộ của bậc Vô Thượng Pháp Vương vậy.

6. Mật tông không giống Thiền tông, có hệ thống rõ ràng, tóm lược như sau: Đức Phật Tì Lô Giá Na là thỉ tổ, đức Kim Cang Tát Đỏa là tổ thứ nhì, Bồ tát Long

Mãnh là tổ thứ ba, Long Trí là tổ thứ tư. Ngài Long Trí truyền cho hai vị đệ tử: Thiện Vô Úy thuộc Thai tạng giới, Kim Cang Trí thuộc Kim cang giới, đều sánh hàng tổ thứ năm; hai vị này cũng từng đến Trung quốc. Ngài Thiện Vô Úy truyền cho Nhất Hạnh, chưa từng khai tông lập giáo. Ngài Kim Cang Trí thì hoằng dương Mật giáo vô cùng rộng lớn, trở thành vị sơ tổ của Mật tông Trung quốc; ngài Bất Không thừa kế làm nhị tổ. Môn hạ của ngài Bất Không có 8 vị a xà lê, trong đó ngài Huệ Quả a xà lê truyền pháp cho Hoằng Pháp đại sư, là vị tổ của tông Chân Ngôn Nhật bản. Đó là sơ lược hệ thống truyền thừa của Mật tông.

7. Mật pháp thì không có vấn đề gì, mà vấn đề là ở nơi người hành pháp vậy. Làm sao biết là Mật pháp không có vấn đề? Vào buổi đầu, khi ba vị Đại sĩ thời Khai nguyên đem pháp này truyền đến Trung quốc, gặp đúng vào thời đại cực thịnh của Hiển giáo, nếu không linh nghiệm thì làm sao được các nhân sĩ từ trong triều đình ra đến ngoài dân gian tiếp nhận, để rồi ở trong rừng lí biển nghĩa mà mở ra được cho mình một chỗ ngồi vững vàng? Vì sao mà biết vấn đề là ở nơi người hành pháp? Tôi thường thấy ở bên đường có nhiều người bày sạp bói quẻ, ai cũng tự cho mình là được chân truyền từ Phục Hi, Văn Vương; nhưng nghe lời đoán thì toàn là kiểu nói năng tùy tiện, chẳng có chút công hiệu gì. Phục Hi, Văn Vương mở sáng Dịch lí nhằm dạy thiên hạ đời sau tránh điều hung dữ mà tìm đến điều tốt lành; Khổng Tử đọc kinh Dịch, đọc đi đọc lại đến ba lần, đọc kinh Thơ cũng đến ba lần, thế mà đến cuối đời vẫn còn muốn học kinh Dịch để mong tránh được lỗi lớn. Trong sách Trung Dung cũng có câu: “Có thể biết trước bằng bói toán.” Như thế có thể biết, môn bói toán thật là môn học của thánh nhân; người xưa thường dựa vào đó mà quyết định các việc lớn của quốc gia, tại sao cho là không hiệu nghiệm? Sở dĩ ngày nay không có hiệu nghiệm là tại vì những người bày sạp coi bói, không phải nằm trong dòng thánh. Nhân nơi các sạp coi bói này, tôi hiểu được tình hình Mật pháp, cho nên biết vấn đề là ở nơi người hành pháp vậy.

8. Ứng thân của chư Phật, vì hạnh nguyện không giống nhau mà danh hiệu khác biệt, cho nên có sự phân biệt Thích Ca với Đại Nhật. Nhưng nếu đứng về mặt pháp thân mà nói thì hoàn toàn không danh không tướng; ví như áng sáng của ngàn ngọn đèn dung hợp thành một mảnh sáng, tức là nhau, ở trong nhau, không có cách gì để phân biệt ánh sáng ngọn đèn này với ánh sáng ngọn đèn kia. Như thế thì nói “Thích Ca tức là Đại Nhật”, có gì mà không được! Nói tóm lại, thân Phật không thể nghĩ bàn, không phải là cảnh giới của phàm phu; nếu đem cái trí phân biệt mà suy nghĩ, lượng định, thì chẳng khác nào đem cái hiểu biết về con chim cút mà luận bàn về chim đại bàng, hay con ếch ngồi ở đáy giếng mà đo biển cả, làm sao mà đạt đến được!

CHÚ THÍCH (của người dịch)

(01) Biệt giải thoát luật nghi vô biểu sắc: Y thuận giới luật thọ giới tác pháp, có được giới thể, phát động thiện tánh nơi thân miệng, gọi là “luật nghi vô biểu sắc”; giữ giới luật không còn gây lỗi lầm, thoát khỏi ác nghiệp, được thanh tịnh, gọi là “giải thoát”; vì có 8 loại luật nghi vô biểu sắc khác nhau, cho nên nói là “biệt”: 1) Tì kheo luật nghi vô biểu sắc: tức là y theo giới pháp tì kheo mà thọ giới cụ túc, phát ra luật nghi vô biểu sắc. 2) Tì kheo ni luật nghi vô biểu sắc: tức là y theo giới pháp tì kheo ni mà thọ giới cụ túc, phát ra luật nghi vô biểu sắc. 3) Chánh học luật nghi vô biểu sắc: tức là y theo giới pháp thức xoa ma na mà thọ 6 pháp, phát ra luật nghi vô biểu sắc. 4) Cần sách nam luật nghi vô biểu sắc: tức là y theo giới pháp sa di mà thọ 10 giới, phát ra luật nghi vô biểu sắc. 5) Cần sách nữ luật nghi vô biểu sắc: tức là y theo giới pháp sa di ni mà thọ 10 giới, phát ra luật nghi vô biểu sắc. 6) Cận sự nam luật nghi vô biểu sắc: tức là y theo giới pháp ưu bà tắc mà thọ 5 giới, phát ra luật nghi vô biểu sắc. 7) Cận sự nữ luật nghi vô biểu sắc: tức là y theo giới pháp ưu bà di mà thọ 5 giới, phát ra luật nghi vô biểu sắc. 8) Cận trụ luật nghi vô biểu sắc: tức là y theo giới pháp quan trai của ưu bà tắc và ưu bà di mà thọ 8 giới, phát ra luật nghi vô biểu sắc.

(02) Đại bạch tán cái: Trong kinh Lăng Nghiêm (quyển 7, bản Hán dịch của pháp sư Bát Lạt Mật Đế, đời Đường) đức Phật dạy tôn giả A Nan: “Nếu người có tập khí từ đời trước mà không thể diệt trừ, thầy nên dạy người đó nhất tâm tụng thần chú vô thượng của Như Lai, tên là ‘Phật Đảnh Quang Minh Ma Ha Tát Đát Đa Bát Đát Ra’……” Thần chú “Ma Ha Tát Đát Đa Bát Đát Ra” được dịch ra Hán ngữ là “Đại

Bạch Tán Cái”, đó tức là thần chú Thủ Lăng Nghiêm. Chữ “đại” nghĩa là lớn, biểu thị cho cái thể của Như lai tạng tâm (cũng tức là bản tánh chân như), dứt tuyệt mọi đối đãi; chữ “bạch” nghĩa là trắng, biểu thị cho cái tướng của Như lai tạng tâm, xa lìa mọi nhiễm ô, hoàn toàn thanh tịnh giải thoát; chữ “tán cái” nghĩa là lọng che, biểu thị cho cái dụng của Như lai tạng tâm, sức từ bi phủ trùm tất cả mình và chúng sinh.