Giáo Khoa Phật Học Cấp Ba

Bài 31: Tông Tịnh Độ (Phần 2)

V. DUYÊN KHỞI và KHÁI QUÁT về NƯỚC CỰC LẠC

Thuở quá khứ có đức Phật hiệu là Thế Tự Tại Vương Như Lai. Bấy giờ có vị quốc vương nghe pháp, liền phát tâm từ bỏ vương vị mà làm tì kheo, tên là Pháp Tạng. Tì kheo Pháp Tạng xin Phật nói cho biết về các cõi tịnh độ cùng đức hạnh thù diệu trang nghiêm của chư Phật. Đức Phật đã vì ngài mà vừa nói vừa hiện bày ra đến hai trăm mười ức quốc độ của chư Phật để cho ngài được thấy. Ngài Pháp Tạng sau khi nghe thấy xong, đã lấy các cõi tịnh độ của chư Phật làm khuôn mẫu, dùng ý thức nhiếp thủ một thế giới thanh tịnh, trải qua năm đại kiếp mới được thành tựu. Được thành tựu rồi, ngài lại đến trước Phật, phát 48 đại nguyện độ sinh; sau mỗi một lời nguyện đều nói: “Nếu không thực hiện được thì thề không thành Phật”. Tì kheo Pháp Tạng thành Phật cho đến nay, hiện đã được 10 kiếp, danh hiệu là A Di Đà, quốc độ tên là Cực lạc, ở về phía Tây của chúng ta. Đó là duyên khởi của nước Cực lạc, và cũng là đối tượng cầu vãng sinh của những người niệm Phật tu Tịnh Độ.

Nước Cực lạc cũng có tên là An dưỡng, nơi đó không có người nữ và ba đường dữ. Người đều sắc vàng, hóa sinh từ hoa sen, đủ 32 tướng, có 6 thần thông, đạo đức cao xa, trí tuệ sáng tỏ, sống lâu vô lượng kiếp, thẳng mãi cho đến khi thành Phật. Người ở đó, hễ nghĩ đến y phục thì liền được y phục, nghĩ đến ăn uống thì liền có cơm nước, không có mọi điều đau khổ, chỉ hưởng thọ các điều vui. Lại nữa, nước ấy bằng phẳng, đất làm bằng bảy báu; các hàng cây, lan can, cung thất, lầu gác, đường sá, tràng phan, màn trướng, mạng lưới, ao hồ, v.v... đều do các loại châu báu làm thành. Nước ao có đủ tám công đức, trong ao có hoa sen đủ màu, lớn như bánh xe, tỏa mùi thơm ngát, làm chỗ ngồi cho các hành giả. Nhân dân trong cõi ấy, sau khi xuống nước tắm rửa, lên ngồi trên hoa sen, có hoa trời dăng dăng rơi xuống, gió thổi nhẹ làm lay động các mạng lưới báu và các hàng cây báu, phát ra âm nhạc, tuyên nói giáo pháp vi diệu; người nghe tiếng ấy tâm liền mở sáng, ý hiểu rõ ràng, được đại tự tại.

Trong nước ấy, chỗ nào cũng có đài hoa, đức Phật A Di Đà ngồi trên đó, cùng với hai đức Bồ tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí, vì các người tu hành mà tuyên nói giáo pháp vi diệu. Lại có các loài chim đủ màu kì diệu do Phật hóa hiện ra, hót lên những âm thanh hòa nhã, diễn nói Phật pháp, khiến cho người nghe sinh tâm kính niệm Tam Bảo.

Trên đây chẳng qua là tạm trích thuật vài điều khái quát từ trong 3 kinh(1), mà 3 kinh ấy cũng chẳng qua chỉ là một phần trong ức vạn; nếu nói cho thật rộng rãi thì mãn kiếp cũng không hết được!

VI. NGUYÊN NHÂN SINH LÊN 3 CẤP 9 BẬC

Hành giả muốn sinh về nước Cực lạc, ngoài công phu niệm Phật ra, còn phải tùy duyên tu tập các nghiệp lành, hồi hướng cầu vãng sinh, để phụ giúp thêm cho việc niệm Phật. Trong kinh Quán Vô Lượng Thọ có nói: “Muốn sinh về nước Cựclạc, cần phải tu tập ba loại phước đức: Một là hiếu dưỡng cha mẹ, phụng sự sư trưởng, tâm luôn từ bi, không có ý niệm giết hại, làm mười nghiệp lành. Hai là thọ trì ba sự quay về nương tựa, giữ gìn trọn vẹn giới luật, không phạm oai nghi. Ba là phát tâm bồ đề, tin sâu sắc luật nhân quả, đọc tụng kinh điển đại thừa, khuyến khích người khác tu hành. Ba việc trên đây gọi là tịnh nghiệp. Chính ba loại tịnh nghiệp này mới là những nghiệp nhân chính của chư Phật khắp ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai.” Hành giả đối với các pháp như vừa nêu trên, nên tùy duyên tu tập, để cho cả sự là lí đều được phù hợp.

Trong kinh lại nói: Người sinh về nước Cực lạc, tùy theo trí tuệ và công đức sâu cạn mà chia làm 3 cấp thượng, trung và hạ. Trong 3 cấp ấy, mỗi cấp lại chia làm 3 bậc; cộng cả thảy là 9 bậc (thường gọi là “9 phẩm”).

1) Bậc Thượng phẩm thượng sinh: người trong lúc sinh tiền phải phát tâm chí thành, tâm sâu, tâm phát nguyện hồi hướng; lại phải có tâm từ bi không giết hại, đầy đủ giới hạnh, đọc tụng kinh điển đại thừa, tu tập 6 niệm, hồi hướng nguyện sinh về nước ấy, sau khi mạng chung liền được vãng sinh.

2) Bậc Thượng phẩm trung sinh: không cần phải thọ trì đọc tụng kinh điển đại thừa, hiểu rõ nghĩa lí, mà chỉ cần tâm không kinh sợ đối với giáo pháp đệ nhất nghĩa, tin sâu sắc luật nhân quả, không hủy báng đại thừa, đem công đức ấy hồi hướng nguyện cầu sinh về nước kia, sau khi mạng chung liền được vãng sinh.

3) Bậc Thượng phẩm hạ sinh: cũng tin nhân quả, không hủy báng đại thừa, phát đạo tâm vô thượng, đem công đức này hồi hướng nguyện cầu sinh về nước kia, sau khi mạng chung liền được vãng sinh.

4) Bậc Trung phẩm thượng sinh: người thọ trì 5 giới, giữ 8 giới trai, tu hành các giới, không tạo tội ngũ nghịch, không gây các lầm lỗi, đem thiện căn này hồi hướng nguyện cầu sinh về nước kia, sau khi mạng chung liền được vãng sinh.

5) Bậc Trung phẩm trung sinh: một ngày một đêm trì 8 giới trai, hoặc một ngày một đêm trì giới sa di, hoặc một ngày một đêm trì giới cụ túc, oai nghi nghiêm chỉnh, đem công đức ấy hồi hướng nguyện cầu sinh về nước kia, sau khi mạng chung liền được vãng sinh.

6) Bậc Trung phẩm hạ sinh: hiếu dưỡng cha mẹ, đối xử với đời bằng tâm nhân từ, trong lúc lâm chung, gặp được thiện tri thức nói cho nghe những điều an vui ở nước Cực lạc, cùng 48 lời nguyện của tì kheo Pháp Tạng, nghe xong thì mạng chung, liền được vãng sinh.

7) Bậc Hạ phẩm thượng sinh: trong lúc sinh tiền tuy không hủy báng kinh điển đại thừa, nhưng tạo nhiều ác nghiệp mà không biết xấu hổ, đến giờ lâm chung, gặp được thiện tri thức nói cho nghe 12 bộ kinh đại thừa, tên kinh rõ ràng, nghe xong thì tội nặng ngàn kiếp liền được tiêu trừ; người trí lại dạy cho cách chắp tay, niệm câu “Nam Mô A Di Đà Phật”, vì xưng niệm danh hiệu Phật mà lại được tiêu trừ tội cấu trong năm mươi ức kiếp sinh tử; mạng chung liền được vãng sinh.

8) Bậc Hạ phẩm trung sinh: trong lúc sinh tiền hủy phạm 5 giới, 8 giới và cụ túc giới, ăn cắp vật dụng tăng kì, ăn trộm vật dụng của hiện tiền tăng, nói pháp bất tịnh15. Phạm những lỗi lầm như vậy mà không biết tàm quí, sau khi chết phải đoạ địa ngục; nhưng trong giờ phút lâm chung, lửa ngục đang bức bách bên mình, mà gặp được thiện tri thức tán thán về oai đức của 10 sức mạnh cùng sức thần ánh sáng của đức Phật A Di Đà, cũng tán thán cả giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến17. Người ấy nghe xong liền tiêu trừ tội nặng của tám mươi ức kiếp, lửa ngục biến thành gió mát thổi các hoa trời, trên hoa có đức hóa Phật đến tiếp dẫn, mạng chung liền được vãng sinh.

9) Bậc Hạ phẩm hạ sinh: trong lúc sinh tiền làm 10 nghiệp ác, phạm tội ngũ nghịch, tạo đủ các điều bất thiện, tội phải đọa địa ngục; nhưng đến giờ phút lâm chung, gặp được thiện tri thức nói pháp và dạy cho niệm Phật, niệm “Nam Mô A

Di Đà Phật” đủ 10 niệm, mỗi niệm tiêu trừ được tội chướng trong tám mươi ức kiếp sinh tử, mạng chung liền được vãng sinh.

Xin xem các kinh để biết tường tận về trạng huống vãng sinh liên quan đến 3 cấp 9 bậc vừa trình bày trên.

CHÚ THÍCH

01. Phát tâm nguyện cầu đạo bồ đề vô thượng, gọi tắt là “phát tâm”.

02. Thu nhiếp vật mà giữ lấy, gọi là “nhiếp thủ”; ở đây chỉ cho việc dùng ý thức suy nghĩ để sáng tạo.

03. Chữ “a” nghĩa là không, chữ “di đà” nghĩa là lượng. Đức Phật này ánh sáng vô lượng, thọ mạng vô lượng, đức từ bi, vẻ tôn nghiêm, thần thông, tướng tốt v.v... đều vô lượng, cho nên hiệu là Vô Lượng; hoặc chỉ lấy một ý nghĩa “thọ mạng vô lượng” để xưng Ngài là Vô Lượng Thọ Phật.

04. Cũng gọi là 32 tướng của bậc đại nhân, gồm có: 1) bàn chân bằng phẳng, 2) bàn chân có ngàn chỉ hình căm bánh xe, 3) ngón tay thon dài, 4) tay chân mềm mại, 5) tay chân có màng, 6) gót chân tròn đầy, 7) mu bàn chân cao đẹp, 8) đùi như nai chúa, 9) tay dài quá gối, 10) mã âm ẩn kín, 11) thân thể cao rộng, 12) lỗ chân lông màu xanh, 13) lông trên thân thể đều hướng lên trên, 14) thân thể sắc vàng, 15) thân thường tỏa ánh sáng xa một trượng, 16) da bóng mịn, 17) bảy chỗ đều bằng phẳng đầy đặn, 18) hai nách đầy đặn, 19) thân như sư tử, 20) thân ngay thẳng, 21) vai tròn đầy, 22) miệng có 40 cái răng, 23) răng trắng, đều và kín, 24) bốn răng nanh trắng sạch, 25) má như sư tử, 26) nước miếng có hương vị thượng diệu, 27) lưỡi rộng dài, 28) phạm âm trong trẻo vang xa, 29) mắt màu thiên thanh, 30) lông mi đẹp như lông trâu chúa, 31) có sợi lông trắng giữa hai chân mày, 32) trên đỉnh đầu có nhục kế.

05. Các bậc thánh ở ba thừa đều chứng 6 thần thông, tức: thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông, túc mạng thông, thần túc thông, và lậu tận thông.

06. Kinh Bát Nhã gọi vàng, bạc, lưu li, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não là bảy món báu; kinh Pháp Hoa thì gọi vàng, bạc, lưu li, xa cừ, mã não, chân châu, và trí côi là bảy món báu; kinh A Di Đà lại gọi vàng, bạc, lưu li, pha lê, xa cừ, xích châu, và mã não là bảy món báu.

07. Xin xem lại chú thích số 4, bài 38, sách Trung Cấp.

08. Tâm cầu pháp thâm trọng, gọi là “thâm tâm”; lại nữa, tin tưởng sâu sắc bản nguyện của Phật, không chút nào hoài nghi, gọi là “thâm tâm”.

09. Niệm Phật, niệm pháp, niệm tăng, niệm giới, niệm thiên, niệm thí xả, gọi là “sáu niệm”. Xin xem lại bài học số 2, sách Trung Cấp Giáo Bản.

10. Chân lí rốt ráo, ở hàng tối thượng, gọi là “đệ nhất nghĩa”.

11. Tức bát quan trai giới. Xin xem lại bài học số 10, sách Trung Cấp Giáo Bản.

12. Xin xem lại chú thích số 15, bài 7, sách Trung Cấp Giáo Bản.

13. Tăng kì dịch là chúng, tức đại chúng tì kheo, tì kheo ni. Các vật dụng chung của đại chúng gọi là “tăng kì vật”.

14. Thuộc trong một kết giới. Các vật dụng của chúng tăng hiện tại, tức các vật dụng cúng dường cho tăng chúng hiện tiền như áo, cơm v.v..., gọi là “hiện tiền tăng vật”.

15. Cũng gọi là tà mạng thuyết pháp, tức là, bất luận giảng diễn chánh pháp hay tà pháp, mà với tâm niệm bất chánh thì gọi là nói pháp bất tịnh. Ví dụ: 1) Giảng thuyết với mưu đồ riêng, nói lời hư vọng nhằm quyến rũ người ta tin tưởng mình; 2) Không nói Phật pháp mà chỉ nói chuyện thế sự; 3) Uống rượu, ăn năm vị hôi, hành dâm (hoặc chánh hoặc tà) xong liền mặc pháp y vào Phật đường thuyết pháp, làm ô uế Tam Bảo; 4) Phỉ báng người có đức hạnh để đề cao cá nhân mình; 5) Không tỏ ngộ pháp chân thật nhất thừa, khiến phải bị mắc lầy trong pháp phương tiện trước tướng; 6) Thuyết pháp với tâm tham cầu lợi dưỡng; 7) Thuyết pháp vì muốn tranh hơn với người khác; 8) Nói toàn những điều trái ngược với ý nghĩa kinh điển; tất cả những trường hợp như thế đều gọi là nói pháp bất tịnh.

16. Xin xem lại chú thích số 11, bài 14, sách Sơ Cấp Giáo Bản.

17. Xin xem lại chú thích số 31, bài 35, sách Trung Cấp Giáo Bản.

PHỤ CHÚ

(01) Ba kinh: tức là ba kinh làm nơi y cứ căn bản của tông Tịnh Độ, là Kinh A Di Đà, Kinh Vô Lượng Thọ và Kinh Quán Vô Lượng Thọ.

BÀI TẬP

1) Tì kheo Pháp Tạng sau khi thành Phật có danh hiệu là gì? Từ ngày thành Phật cho tới nay đã được bao nhiêu kiếp? Quốc độ tên gì? Ở phương nào đối với thế giới chúng ta?

2) Hãy nói khái quát về màu da, tướng mạo, trí năng, thọ mạng, cùng sinh hoạt của nhân dân ở nước Cực lạc.

3) Hãy nói sơ lược về sự trang nghiêm của nước Cực lạc và sự an vui của nhân dân nước ấy.

4) Ba phước và sáu thần thông là những gì?

5) Căn cứ vào đâu để phân ra ba cấp thượng, trung và hạ? Chín phẩm hoa sen tên gọi thế nào?

Bài 32: Tông Tịnh Độ (Phần 3)

VII. CÁC LỜI NGUYỆN THỨ 18, 19 và 20 của ĐỨC PHẬT A DI ĐÀ

Khi còn tu hạnh Bồ tát, đức Phật A Di Đà đã từng phát 48 đại nguyện, trong đó, lời nguyện thứ 18 nói: “Giả sử tôi thành Phật, chúng sinh trong mười phương hết lòng tin tưởng, ưa thích, muốn sinh về cõi nước tôi, cho đến 10 niệm, nếu không được sinh thì tôi không giữ ngôi Chánh giác2.” Ý câu ấy nói rằng: Xưng danh hiệu Ngài, tuy chỉ 10 niệm cũng có thể được vãng sinh. Lời nguyện thứ 19 nói: “Giả sử tôi thành Phật, chúng sinh mười phương phát tâm bồ đề, tu các công đức, chí tâm phát nguyện muốn sinh về cõi nước tôi, trong giờ phút lâm chung, nếu tôi không cùng với đại chúng không hiện ra trước mặt, vây vòng chung quanh họ, tôi sẽ không giữ ngôi Chánh giác.” Ý câu này nói: Hễ người nào phát nguyện muốn sinh về nước của Ngài, người ấy trong lúc lâm chung chắc chắn sẽ được Ngài đến tiếp dẫn vãng sinh. Lời nguyện thứ 20 nói: “Giả sử tôi thành Phật, chúng sinh mười phương nghe danh hiệu tôi, nghĩ nhớ đến cõi nước tôi, trồng nhiều cội đức(1), hết lòng hồi hướng muốn sinh về cõi nước tôi, nếu kết quả không toại nguyện thì tôi sẽ không giữ ngôi Chánh giác.” Ý câu này nói: Người nào sau khi làm việc thiện, nếu đem công đức ấy hồi hướng cầu sinh về nước Cực lạc, chắc chắn được vãng sinh. Mỗi lời nguyện trong 48 đại nguyện đều quan hệ trọng đại đến người niệm Phật, mà 3 lời nguyện nêu trên lại càng vô cùng khẩn yếu, chẳng những thế, chúng lại còn là những ân huệ chân thật của Ngài. Thế mới biết: phàm niệm danh hiệu Phật, hoặc phát nguyện vãng sinh, hoặc tu tạo công đức rồi đem hồi hướng, thì vạn người tu vạn người đều vãng sinh, chắc chắn không uổng công. Cho nên, pháp môn tu Tịnh Độ thật là vừa nhanh vừa chắc chắn. Tất cả các lời nguyện khác, xin xem trong kinh Vô Lượng Thọ sẽ biết rõ ràng.

VIII. BA THỨ TƯ LƯƠNG của NGƯỜI TU TỊNH ĐỘ

Người lữ hành đi xa phải chuẩn bị tư lương. “Tư” là vật tư, hoặc tư trợ.

“Lương” là lương thực. Pháp tu Tịnh Độ cốt yếu phải chuẩn bị đầy đủ ba món tư lương là tín, nguyện và hạnh. Phải có lòng tin thì sau đó mới phát nguyện, phát nguyện rồi thì mới bắt đầu thực hành; cho nên ba sự việc đó có mối quan hệ liên đới với nhau, – nhưng hơn hết là đức TIN, nó ở địa vị đứng đầu, trọng yếu nhất, có tin tưởng rồi mới có phát nguyện và hành trì. Tin thế nào? Hãy tin ở 48 lời nguyện của đức Phật A Di Đà; tin có nước Cực lạc phương Tây; tin rằng niệm Phật chắc chắn được vãng sinh; tin rằng tự lực kiêm cả tha lực thì vạn điều tu vạn điều thành tựu; tin chắc trong lúc lâm chung đức Phật A Di Đà sẽ đến tiếp dẫn. Phải tin thật sâu sắc những điều trên, cho đến những điều nói về sự tích của thế giới Cực lạc được ghi chép trong các kinh luận cũng vậy. Lòng tin càng vững chắc thì công hiệu càng lớn lao, nếu sinh tâm nghi ngờ thì tức là tự mình phá hủy pháp môn Tịnh Độ. Đã có lòng tin vững chắc thì tất nhiên muốn sinh về nước ấy, tất nhiên có ý nguyện niệm Phật, tất nhiên phát nguyện vãng sinh về nước kia, tất nhiên sẽ tu tạo các công đức để đem hồi hướng; những điều này đều thuộc về nguyện và hạnh, cho nên tín, nguyện, hạnh rất là nhất quán. Có tín thì tự nhiên có nguyện và hạnh.

IX. BA PHƯƠNG PHÁP NIỆM PHẬT

Tu pháp môn Tịnh Độ lấy việc niệm Phật làm cơ bản. Chư Phật mười phương nghĩ thương chúng sinh như mẹ nhớ con. Nếu mẹ nhớ con mà con không nhớ mẹ, thì mẹ con có gặp nhau không, điều đó không biết chắc được. Nhưng nếu hai bên đều nhớ nhau thì mẹ con đời đời kiếp kiếp được ở bên nhau. Cho nên chúng sinh nhớ Phật, niệm Phật, thì hiện tại vị lai nhất định được thấy Phật4. Niệm có ba cách: 1) Xưng danh niệm Phật, tức là miệng niệm danh hiệu Phật A Di Đà. 2) Quán tưởng niệm Phật, có hai cách: - quán tưởng tượng Phật đắp, tượng Phật vẽ, gọi là quán tượng niệm; - quán tưởng 32 tướng cùng các công đức của Phật, gọi là quán tướng niệm. 3) Thật tướng niệm Phật, tức là quán chiếu thấy rõ thật tướng các pháp; thật tướng đó tức là pháp thân Phật. Trong ba cách niệm Phật vừa thuật trên, cách quán tưởng thật là quá vi tế, nếu không có phương tiện thiện xảo thì không thể thành tựu, cho nên không phải ai ai cũng có khả năng hành trì. Thật tướng cực kì sâu xa huyền diệu, nếu không phải bậc lợi căn thượng trí thì không có biện pháp gì, cho nên cũng không phải mọi người đều hành trì được. Vì vậy, xưa nay ít có người cổ động cho hai cách trên, số người tu tập cũng ít; chỉ có cách xưng danh niệm Phật là dễ dàng hành trì nhất, lại thích hợp cho cả ba loại căn cơ, vạn người tu vạn người thành, cho nên được phổ cập hơn hết.

X. NĂM CHÁNH HẠNH, NĂM MÔN NIỆM và BỐN PHÉP TU

Ở trong pháp môn tu Tịnh Độ, có các pháp được gọi là năm chánh hạnh, năm môn niệm và bốn phép tu; xin được trình bày như sau:

- Năm chánh hạnh. Phàm tu gồm cả các pháp môn khác, gọi là “tạp hạnh”; nếu chỉ chuyên tu trì năm phép sau đây thì gọi là “chánh hạnh”: 1) Chuyên đọc tụng ba kinh Tịnh Độ, gọi là “chánh hạnh đọc tụng”; 2) Chuyên quán tưởng cảnh trang nghiêm của nước Cực lạc, gọi là “chánh hạnh quán sát”; 3) Chuyên lễ bái đức

Phật A Di Đà, gọi là “chánh hạnh lễ bái”; 4) Chuyên niệm danh hiệu Phật A Di Đà, gọi là “chánh hạnh xưng danh”; 5) Chuyên tán thán cúng dường Phật A Di Đà, gọi là “chánh hạnh tán thán cúng dường”.

- Năm môn niệm. Trong Vãng Sinh Luận(2) có lập năm môn niệm. 1) Thân nghiệp lễ bái đức Phật A Di Đà, thuộc “môn lễ bái”; 2) Khẩu nghiệp chấp trì danh hiệu, tán thán tướng tốt và công đức của Phật A Di Đà, thuộc “môn tán thán”; 3) Nhất tâm phát nguyện sinh về nước Cực lạc, thuộc “môn tác nguyện”; 4) Quán sát chư vị Bồ tát ở nước Cực lạc cùng y chánh của Phật A Di Đà đầy đủ công đức trang nghiêm, thuộc “môn quán sát”; 5) Hồi hướng cho tất cả chúng sinh khổ đau đều được giải thoát rốt ráo, gọi là “môn hồi hướng”.

- Bốn phép tu. Bốn phép tu là: 1) Chí tâm cung kính lễ bái, ức niệm đức Phật A Di Đà cùng chư thánh chúng, không hề lười biếng, thối lui, gọi là “phép tu cung kính”, cũng gọi là “phép tu tôn trọng”; 2) Luôn luôn tu tập đầy đủ hai thứ tư lương phước đức và trí tuệ, không lúc nào thiếu sót, gọi là “phép tu vô dư”(3); 3) Luôn luôn dũng mãnh tinh tấn, không lúc nào gián đoạn, gọi là “phép tu vô gián”(4); 4) Bắt đầu từ lúc mới phát tâm, liên tục mãi cho đến hết cuộc đời, lấy đó làm thời kì tu tập, gọi là “phép tu trường thời”(5).

CHÚ THÍCH

01. Có hai cách giải thích: 1)Xưng niệm 10 lần câu “Nam Mô A Di Đà Phật”, gọi là “mười niệm”. 2)

Niệm hết 10 hơi thở miệng gọi là “mười niệm”, tức là, niệm Phật không cần đếm số câu, chỉ lấy một hơi thở miệng làm chừng mực. Miệng vừa niệm vừa hít hơi vô, rồi vừa niệm vừa thở hơi ra, gọi là một “hơi thở miệng”; niệm 10 hơi như thế gọi là “mười hơi thở miệng”.

02. Phật chứng quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nhiên hậu mới thành Phật, gọi tắt là “Chánhgiác”. Như vậy, không giữ ngôi Chánh giác có nghĩa là không thành Phật.

03. Nguyện đem các công đức tu tạo được, cúng dường đức Phật A Di Đà, trang nghiêm nước Phật, khiến cho đến khi mạng chung thì được sinh về nước Cực lạc, không nguyện sinh về bất cứ nơi nào trong ba cõi để hưởng thọ các phước báo hữu lậu, gọi là “hồi hướng”.

04. Ý nghĩa của đoạn văn này, xin xem đoạn văn “Đại Thế Chí Bồ Tát Niệm Phật Viên Thông Chương” trong kinh Hoa Nghiêm.

05. Tâm và thân gọi là chánh báo; hoàn cảnh và khí vật để cho tâm và thân nương gửi, sinh sống, gọi là y báo; nói tắt là “y chánh”.

PHỤ CHÚ

(01) Đức bản: nghĩa là cội gốc của công đức. Chữ “bản” nghĩa là nguyên nhân; những nghiệp nhân tạo nên quả công đức thù thắng, gọi là “đức bản”. Chữ “bản” cũng có nghĩa là căn bản; lấy công đức làm căn bản để tiến tu đạo nghiệp, gọi là “đức bản”.

(02) Vãng Sinh Luận: là tác phẩm của Bồ tát Thế Thân, ngài Bồ Đề Lưu Chi (??) dịch vào thời Bắc

Ngụy (386 534). Tên đầy đủ của sách này là Vô Lượng Thọ Kinh Ưu Bà Đề Xá Nguyện Sinh Kệ; cũng được gọi bằng các tên khác là: Nguyện Sinh Kệ, Tịnh Độ Luận, Vãng Sinh Tịnh Độ Luận, Vô Lượng

Thọ Kinh Luận, Vô Lượng Thọ Ưu Ba Đề Xá, Vô Lượng Thọ Ưu Ba Đề Xá Kinh Luận; được thu vào

Tạng Đại Chánh, tập 26. Đây là bộ luận duy nhất nói về cõi Tịnh độ được soạn tại Ấn độ, được tông Tịnh

Độ Trung quốc đặc biệt chú trọng, lấy làm chỗ y cứ căn bản để lập tông, cùng với ba kinh A Di Đà, Vô Lượng Thọ và Quán Vô Lượng Thọ, gọi là “ba Kinh một Luận” của tông Tịnh Độ.

(03) Phép tu vô dư: Theo cách giải thích của tác giả ở trong bài học về phép tu này, thì đó là cách tu nhân chung cho tất cả hành giả tu hành Phật đạo, để cầu thành Phật (như trong Câu Xá Luận có đề cập tới). Theo ý người dịch, cách giải thích ấy không áp dụng ở đây, mà phải dùng cách giải thích khác cho phù hợp với các hành giả chuyên tu Tịnh Độ. Trong sách Vãng Sinh Lễ Tán Kệ, đại sư Thiện Đạo (613681, vị tổ thứ ba của tông Tịnh Độ) đã đứng trên giáo nghĩa của pháp môn tu Tịnh Độ mà giải thích “phép tu vô dư” là: Chuyên xưng niệm danh hiệu Phật A Di Đà, chuyên niệm tưởng đến các thánh chúng, không xen lẫn phép tu nào khác.

(04) Phép tu vô gián: Cũng như phép tu vô dư vừa trình bày trên, đại sư Thiện Đạo, trong sách Vãng Sinh Lễ Tán Kệ của ngài, đã giải thích “phép tu vô gián” là: Cung kính lễ bái, xưng danh tán thán, ức niệm quán sát, hồi hướng phát nguyện v.v..., niệm niệm tiếp nối, không để cho việc gì khác làm cho gián đoạn, không để cho các phiền não tham sân v.v... xen vào làm cho gián cách.

(5) Phép tu trường thời: Cũng vậy, ngài Thiện Đạo đã nói về phép tu này rằng: Hành trì ba phép tu trên cho đến hết đời, thề không bỏ dở nửa chừng.

BÀI TẬP

1) Mười niệm tất sinh về nước Cực lạc, đó là lời nguyện thứ mấy của đức Phật A Dia Đà? Hãy viết lại toàn văn lời nguyện ấy.

2) Ba món tư lương của người tu Tịnh Độ là gì?

3) Niệm Phật có ba cách, là những cách gì? Ngoài cách xưng danh niệm Phật, hai cách kia không phải ai ai cũng có khả năng hành trì, vì sao?

4) Thế nào là năm chánh hạnh?

5) Hãy viết ra danh mục của năm môn niệm.

6) Sao gọi là phép tu cung kính? Phép tu vô dư? Phép tu vô gián? Phép tu trường thời?

7) Hãy dùng cả hai cách giải thích để giải thích từ “mười niệm”.

8) Ý nghĩa của từ “hồi hướng” như thế nào?

Bài 33: Tịnh Độ Tông (Phần 4)

XI. QUÁN TƯỞNG để GIỮ ẤN TƯỢNG

Trong pháp môn Tịnh Độ, cách quán tưởng niệm Phật cực kì trọng yếu. Nó giúp cho hành giả lưu giữ được các ấn tượng rất sâu nơi ruộng thức, để khơi dậy cảnh giới trang nghiêm của nước Cực lạc. Pháp quán tưởng tuy rộng lớn sâu nhiệm, nhưng nếu chỉ quán tưởng phần ít ỏi, phần đại lược thôi, cũng rất hữu ích. Trong kinh Quán Vô Lượng Thọ có nói rõ ràng cụ thể về cách quán tưởng như thế nào; theo phương pháp đó, đối tượng để quán tưởng được phân làm 16 loại(1), tức là: quán tướng mặt trời, quán tưởng nước, quán tưởng đất, quán tưởng cây, quán tưởng nước có tám công đức, quán tưởng tổng quát, quán tưởng tòa hoa, quán tưởng hình tượng, quán tưởng khắp tất cả sắc thân, quán tưởng sắc thân chân thật của Bồ tát Quán Thế Âm, quán tưởng sắc thân của Bồ tát Đại Thế Chí, quán tưởng mình được vãng sinh, quán tưởng xen lộn, quán tưởng vãng sinh cấp thượng phẩm, quán tưởng vãng sinh cấp trung phẩm, quán tưởng vãng sinh cấp hạ phẩm.

XII. PHÁT NGUYỆN VÃNG SINH NƯỚC CỰC LẠC

Đại lược, lời nguyện thứ 19 của đức Phật A Di Đà nói rằng: Người nào phát nguyện muốn sinh về nước Cực lạc, đến khi lâm chung Ngài chắc chắn sẽ đến tiếp dẫn vãng sinh1. Cho nên việc phát nguyện, ở trong pháp môn Tịnh Độ, thật cực kì hữu hiệu và thiết thật, hành giả ít nhất cũng phải thực hiện một lần trong đời, hoặc một mình, hoặc với tập thể, đều được. Trong các bài văn phát nguyện của cổ nhân, thì bài “Liên Trì Đại Sư Phát Nguyện Văn” là có ý nghĩa tường tận nhất, thứ đến là bài “Từ Vân Sám Chủ Phát Nguyện Văn”, bài “Đại Từ Bồ Tát Phát Nguyện Kệ”; đều có thể cho thêm vào trong khóa tụng. Ngay cả hành giả tự sáng tác một bài văn phát nguyện cũng vẫn được, chỉ cần trong đó mình tỏ bày rõ ràng ý nguyện rằng: “Con nguyện khi xả bỏ thân mạng này, liền được vãng sinh về thế giới Cực lạc của đức Phật A Di Đà. Đến lúc đó, con thành khẩn xin đức Phật thùy từ đến tiếp dẫn cho con được vãng sinh.”

XIII. CÁC CÁCH TRÌ DANH NIỆM PHẬT

Hành giả ngưỡng mộ nước Cực lạc, muốn sinh về nước ấy, phải thường xuyên chí tâm xưng niệm danh hiệu “Nam Mô A Di Đà Phật”, hoặc “A Di Đà Phật”. Đó tức là “trì danh niệm Phật”, chắc chắn được vãng sinh. Trì danh cũng có nhiều cách khác nhau, mỗi cách đều có hiệu quả đặc biệt của nó, cho nên cách nào cũng sử dụng được, tùy theo hoàn cảnh thích nghi mà thay đổi cách dùng; xin trình bày như sau:

- Niệm lớn tiếng. Khi niệm, âm thanh sang sảng, tinh thần mạnh mẽ, làm cho phấn chấn tâm não, trừ khử tạp niệm, tiêu tan lười biếng, xua đuổi con ma buồn ngủ; nhưng nếu niệm như thế lâu quá thì nguyên khí sẽ bị tổn thương, lại bất tiện, cho nên không nên dùng thường.

- Niệm thầm. Khi niệm, từ ngoài nhìn vào chỉ thấy môi mấp máy, không nghe tiếng phát ra; kì thật, tuy không ra tiếng, mà sáu chữ “Nam Mô A Di Đà Phật” một mực rõ ràng rành mạch, cho nên công hiệu không kém gì lúc niệm lớn tiếng. Cách này, trong những lúc như nằm, bệnh hoạn, ở nơi công cộng v.v..., hành trì rất thích hợp.

- Niệm kim cang. Khi niệm, âm thanh vừa phải, không lớn cũng không thầm, không chậm cũng không nhanh, miệng niệm tai nghe, mỗi tiếng đều nghe được rõ ràng, không lấp mất, tự nhiên tâm được định.

- Niệm giác chiếu. Khi niệm, thu ngắn tầm nhìn lại, chiếu soi ngược vào tự tánh. Lúc bấy giờ, trong tâm chỉ biết rõ một tấm hư linh siêu bạt, sáng tỏ rộng lớn, mình tức là Phật, Phật tức là mình, niệm Phật tức là niệm tự tâm, Tịnh độ không rời gang tấc. Đây là cảnh giới tu Thiền Tịnh phối hợp, rất dễ giúp người thấy tánh.

- Niệm quán tưởng. Khi niệm, vừa niệm vừa quán tưởng thân Phật, hoặc thân hai vị Bồ tát, hoặc tay Phật xoa đầu mình, hoặc áo Phật phủ thân mình; hoặc quán tưởng cảnh vật ở thế giới Cực lạc, như hoa sen, hàng cây, mạng lưới, lầu gác, đất vàng, ao báu v.v..., khiến cho những ấn tượng ấy lưu giữ sâu sắc, một ngày nào đó khi báo thân này tàn tạ, trần duyên ở thế giới này không lôi kéo được, thì cảnh giới thù thắng của nước Cực lạc liền hiện ngay trước mắt.

- Niệm truy đảnh. Khi niệm, mỗi chữ mỗi câu thật nhanh, chữ này đuổi chữ kia, câu sau dính liền câu trước, không có kẽ hở, cho nên gọi là “truy đảnh”. Vì đuổi dính quá khít khao, cho nên tạp niệm không có cách gì khởi lên được; bởi vậy phần nhiều người tu tịnh nghiệp thích áp dụng cách này.

- Niệm lễ bái. Khi niệm, vừa niệm vừa lạy Phật. Miệng niệm, thân lạy, ý suy nghĩ, thành ra ba nghiệp đều tập trung, cho nên công hiệu rất lớn; nhưng lạy lâu thì mỏi mệt, cho nên không thích hợp cho khóa tu dài hạn.

- Niệm nhớ mười. Khi niệm, tay cầm xâu chuỗi, vừa niệm vừa ghi nhớ số câu. Mỗi khi niệm được 10 câu thì lần một hạt chuỗi. Như thế thì trong tâm vừa phải niệm Phật, lại vừa phải ghi nhớ con số, không rảnh để cho tạp niệm có thể xen vào. Cũng có thể không dùng chuỗi cũng được, nhưng trong tâm phải thầm ghi nhớ, cứ niệm mỗi 10 câu là hết một chặng.

- Niệm 10 hơi miệng. Đức Phật Di Đà có lời nguyện: Phàm 10 niệm xưng danh hiệu Ngài thì chắc chắn được vãng sinh. Cho nên, dù người quá bận rộn, không có thì giờ niệm Phật, nhưng cứ mỗi sáng sớm hay mỗi buổi tối, hãy niệm Phật 10 hơỉ miệng, thì khi mạng chung cũng được vãng sinh.

- Niệm định khóa. Niệm Phật thì hãy giữ mực thường xuyên, nếu một nóng mười lạnh, hoặc lúc đầu chuyên cần mà về sau giải đãi, thì không thành công. Cho nên cần phải có thời khóa nhất định. Cổ nhân có người mỗi ngày niệm mười vạn hay vài vạn biến. Ngày nay nếu nhiều việc bận rộn thì năm, ba ngàn cũng được. Tóm lại là hãy coi việc niệm Phật đồng như mặc áo ăn cơm, ngày nào cũng như ngày nấy, thì chuyện vãng sinh chắc chắn hiện thực được.

Bất luận là đi, đứng, ngồi, nằm, trong cả bốn oai nghi đều niệm; đi trên đường, ngồi trong xe, làm việc, vui chơi, trong tâm đều thầm niệm danh hiệu Phật, huân thành tập quán, thì khi lâm chung chắc chắn được chánh niệm, được Phật tiếp dẫn vậy.

CHÚ THÍCH

01. Văn phát nguyện, xin xem lại đoạn đầu của bài 32.

02. Tức là Bồ tát Quán Thế Âm và Bồ tát Đại Thế Chí. Đó là hai vị Bồ tát hầu cận hai bên đức Phật A Di Đà, thường cư trú ở nước Cực lạc, trợ giúp đức Phật Di Đà tiếp dẫn chúng sinh.

03. Xin xem lại chú thích số 1, bài 32.

04. Chữ 暴 đọc là bộc, nghĩa là phơi nắng, nóng. Sách Mạnh Tử nói: “Một ngày nóng mười ngày lạnh, thì chẳng có gì sinh sản được.” Người đời sau dùng nó để ví dụ cho người tu dưỡng thì ít mà bỏ phí thời giờ thì nhiều.

05. Đi, đứng, ngồi, nằm, gọi là bốn oai nghi.

PHỤ CHÚ

(01) 16 đối tượng quán tưởng của người tu Tịnh Độ thường được gọi là “16 phép quán”, được Phật dạy trong kinh Quán Vô Lượng Thọ, xin trình bày tóm lược như sau:

1. Quán tưởng mặt trời. Ngồi ngay ngắn, mặt quay về hướng Tây, quán tưởng thấy rõ mặt trời để cho tâm được an định, vững vàng, chuyên chú quán tưởng như thế, không dời đổi; rồi thấy mặt trời sắp lặn, hình trạng giống như cái trống treo trên không. Đã thấy mặt trời như thế rồi, dù mở mắt hay nhắm mắt vẫn thấy rõ ràng như thế.

2. Quán tưởng nước. Ban đầu quán tưởng thấy cả một vùng phương Tây toàn là nước mênh mông; rồi thấy nước đó đóng thành băng, băng ấy sáng chói trong suốt; rồi từ đó mà quán tưởng tới ngọc lưu li.

3. Quán tưởng đất. Quán tưởng xuống thấy đất toàn bằng lưu li, mặt đất toàn là bảy món báu, có trụ cờ bằng ngọc kim cương. Trên đất lại có dây bằng vàng ròng giăng hàng qua lại, mỗi mỗi món báu đều có năm trăm sắc hào quang.

4. Quán tưởng cây báu. Quán tưởng nước Cực lạc có bảy hàng cây báu, tất cả cây, cành, lá, hoa đều bằng bảy báu, màu sắc khác nhau, trên mỗi cây đều có bảy lớp mạng lưới, trong mỗi lớp lưới đều có năm trăm ức cung điện đẹp đẽ trang nghiêm.

5. Quán tưởng ao báu. Quán tưởng ở nước Cực lạc có ao nước bằng bảy báu, cát dưới đáy ao toàn bằng vàng, trong ao chứa nước có tám thứ công đức, trong nước có ức triệu hoa sen toàn bằng bảy báu, có nước ma ni rót vào từng hoa sen, phát ra âm thanh kì diệu, diễn nói diệu pháp. Lại có nhiều giống chim với hàng trăm màu sắc quí báu, thường tán thán niệm Phật, niệm pháp, niệm tăng.

6. Quán tưởng lầu gác báu. Quán tưởng nước Cực lạc có nhiều khu vực, ở mỗi khu vực có năm trăm ức lầu gác báu, trong đó có vô lượng chư thiên tấu lên những khúc nhạc vi diệu. Lại có nhiều thứ nhạc khí treo khắp hư không, tự chúng phát ra những điệu nhạc kì diệu, vang ra tiếng niệm Phật, niệm pháp, niệm tăng.

7. Quán tưởng tòa hoa sen. Quán tưởng các tòa sen, là chỗ ngồi của đức Phật A Di Đà và hai đức Bồ tát Quán Thế Âm, Đại Thế Chí. Tòa sen do bảy báu làm thành, các hoa sen, cọng sen, lá sen v.v... toàn bằng ngọc ma ni, kim cương v.v..., chiếu ánh sáng muôn màu rực rỡ.

8. Quán tưởng hình tượng. Quán tưởng hình tượng đức Phật A Di Đà toàn bằng châu báu, sáng chói sắc vàng, ngồi trên tòa hoa sen; lại quán tưởng hình tượng đức Bồ tát Quán Thế Âm thân vàng sáng chói, ngồi trên tòa sen bên trái để hầu Phật; đức Bồ tát Đại Thế Chí cũn g vậy, ngồi tòa sen bên phải để hầu Phật; cả hình tượng Phật và hai vị Bồ tát đều phóng ra hào quang sắc vàng sáng chói.

9. Quán tưởng chân thân Phật. Quán tưởng chân thân của đức Phật A Di Đà. Tướng quan trọng nhất của Phật là tướng lông trắng ở giữa đôi chân mày. Thấy rõ được tướng này thì tám vạn bốn nghìn tướng tốt khác của Phật cũng đồng thời hiện ra. Thấy rõ được chân thân của Phật A Di Đà thì cũng thấy được chân thân chư Phật trong mười phương.

10. Quán tưởng Quán Thế Âm. Quán tưởng sắc thân chân thật của Bồ tát Quán Thế Âm, cao lớn, sắc vàng, vòm hào quang trên đầu có đức hóa Phật. Ngài dùng bàn tay quí báu trợ lực đức Phật A Di Đà để tiếp dẫn chúng sinh.

11. Quán tưởng Đại Thế Chí. Quán tưởng sắc thân chân thật của Bồ tát Đại Thế Chí, cùng với Bồtát Quán Thế Âm, là hai vị hầu cận trợ lực đức Phật A Di Đà tiếp dẫn chúng sinh

12. Quán tưởng mình được vãng sinh. Quán tưởng mình được vãng sinh về nước Cực lạc. Bấy giờ mình ngồi kiết già trong hoa sen búp, khi hoa nở có năm trăm sắc hào quang chiếu soi thân mình, được thấy Phật A Di Đà, chư vị hóa Phật và Bồ tát khắp cả hư không.

13. Quán tưởng xen lộn. Quán tưởng thân Phật cao một trượng sáu ngự trên ao nước đầy đủ tám công đức, hoặc thân Phật cao lớn đầy khắp hư không; tức quán tưởng chân thân của Phật, hoặc hóa thân Phật, hoặc thân to lớn, hoặc thân thấp nhỏ, thân nào cũng toàn sắc vàng ròng, hai đức Bồ tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí cũng vậy.

14. Quán tưởng vãng sinh cấp Thượng phẩm. Người vãng sinh Tịnh độ, y theo lúc tu nhân mà sẽ sinh vể một trong 3 cấp Thượng, Trung, Hạ; mỗi cấp lại chia ra có 3 phẩm thượng, trung, hạ; cả thảy là 9 phẩm. Quán tưởng các hành giả vãng sinh cấp Thượng phẩm, tự mình phát ba loại tâm, tu từ tâm, không giết hại, đọc tụng kinh điển đại thừa v.v..., khi lâm chung được Phật và thánh chúng tiếp dẫn vãng sinh về cõi Tịnh độ, được mọi lợi ích thù thắng.

15. Quán tưởng vãng sinh cấp Trung phẩm. Quán tưởng các hành giả hành trì 5 giới, 8 giới, tu hạnh hiếu dưỡng phụ mẫu v.v..., khi lâm chung sẽ được Phật và thánh chúng đến tiếp dẫn vãng sinh.

16. Quán tưởng vãng sinh cấp Hạ phẩm. Quán tưởng những người tuy tạo nhiều nghiệp ác, nhưng trong giờ phút lâm chung, may mắn gặp được bậc thiện tri thức dạy bảo mà biết xưng niệm danh hiệu Phật A Di Đà, nhờ đó mà được vãng sinh.

BÀI TẬP

1) Hãy viết ra 16 phép quán ở trong kinh Quán Vô Lượng Thọ.

2) Hãy tìm và chép ra toàn văn lời nguyện thứ 19 ở trong kinh Vô Lượng Thọ.

3) Cách niệm Phật lớn tiếng, có điểm nào tốt, điểm nào không tốt?

4) Hai vị Bồ tát hầu cận hai bên đức Phật A Di Đà là những vị nào? Công việc của hai vị Bồ tát ấy là gì?

5) Niệm “truy đảnh” là niệm như thế nào? Nó có công hiệu đặc biệt gì?

Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 31, 32 và 33

1. Người đời đều không có thiên nhãn, không từng trông thấy nước Cực lạc; cũng không có thần thông, không từng đến được nước Cực lạc; cho nên không nên chấp nhất định nước Cực lạc là có, nếu chấp nhất định là có, tức là võ đoán! Lời nói này rất đúng. Nhưng, nếu người không có thiên nhãn, không có thần thông, mà chấp nhất định nước Cực lạc là không, thì có phải là võ đoán hay không? Đã không từng trông thấy, không từng đến nơi, thì làm sao có thể nói chắc là không? Trong không trung kia có một thế giới như thế đó, có hay không có? Tại vì người đời đều là phàm phu, cho nên chẳng ai có tư cách để nói có nói không. Như thế thì chỉ cần tuân theo “thánh ngôn lượng”(1), lấy lời Phật dạy làm chỗ quay về nương tựa vậy. Tự mình đã không thông tuệ, lời Phật dạy lại không tin, thì quả là kẻ ngoan cố nhất thiên hạ!

3. Có nhiều chứng cứ để xác minh rằng tu Tịnh Độ là pháp môn đại thừa, mà không phải là tiểu thừa: 1) Kinh Quán Vô Lượng Thọ nói: Người muốn sinh về nước Cực lạc cần phải tu ba phước, trong đó, phước thứ ba là: “Phát tâm bồ đề, tin sâu nhân quả, đọc tụng kinh điển đại thừa, khuyến khích người tinh tấn tu hành.” Phát tâm bồ đề, đọc tụng đại thừa, và khuyến khích người tinh tấn tu hành, đúng là hành vi của đại thừa. 2) Trong Vãng Sinh Luận có câu kệ tán thán nước Cực lạc rằng: “Trong lĩnh vực thiện căn của đại thừa, hạt giống nhị thừa không thể sinh được.” Câu ấy có ý nói, những người sinh về nước Cực lạc đều có căn khí đại thừa, hoàn toàn không phải là chủng tánh nhị thừa. 3) Trong bài văn phát nguyện của đại sư Liên Trì, ngay câu mở đầu đã nói: “Đệ tử khắp vì bốn ơn, ba cõi, pháp giới chúng sinh, mà cầu đạo bồ đề vô thượng nhất thừa nơi chư Phật, chuyên niệm danh hiệu lớn lao muôn đức của Phật A Di Đà, để mong được sinh về cõi Tịnhđộ.” Ý câu đó nói, vì khắp cả chúng sinh mà cầu đạo bồ đề vô thượng, cho nên mới niệm Phật cầu vãng sinh. Chứng tỏ, niệm Phật mới là pháp môn rốt ráo của đại thừa. 4) Kinh A Di Đà nói: “Chúng sinh sinh về nước Cực lạc đều là bậc bất thối chuyển, trong đó rất nhiều là bậc một đời thành Phật.” Người vãng sinh đều là bậc bất thối chuyển, thẳng đến khi thành Phật, thì làm sao nói được đó là tiểu thừa? 5) Phẩm “Hạnh Nguyện Phổ Hiền” trong kinh Hoa Nghiêm nói: “Người đó tự thấy mình sinh trong hoa sen, được Phật thọ kí. Được thọ kí rồi thì ở trong vô lượng trăm ngàn vạn na do tha kiếp, ở khắp vô lượng vô số thế giới trong mười phương, dùng sức trí tuệ, tùy tâm niệm của chúng sinh mà làm việc lợi ích; trong một thời gian không lâu, sẽ ngồi ở bồ đề đạo tràng, hàng phục ma quân, thành bậc Đẳng Chánh Giác.” Từ vãng sinh đến độ chúng sinh, từ độ chúng sinh đến thành Phật, nếu đó không phải là đại thừa thì thế nào mới là đại thừa? Hay nhỉ! Trong kinh luận, những lời chỉ rõ pháp tu Tịnh Độ là đại thừa, có rất nhiều, không ghi nhớ hết được; vài đoạn vừa nêu trên cũng đủ tiêu biểu để chứng minh, bất tất phải tốn nhiều giấy mực làm gì!

4. Tâm thể rỗng lặng vô niệm thì tất cả đều bình đẳng, hoàn toàn không có điểm thiên trọng, cho nên không có chỗ sinh. Nếu ở trong chỗ rỗng lặng vô niệm đó mà khởi lên một niệm, thì cái chỗ một niệm ấy dính vào liền thành điểm thiên trọng, mà cũng là cái nơi thọ sinh. Pháp môn Tịnh Độ thiên trọng sự niệm Phật mà được sinh về nước Phật, đó là căn cứ trên nguyên lí này để kiến lập. Đức Phật A Di Đà nhiếp thủ nước Cực lạc, phát nguyện ai xưng niệm danh hiệu Ngài, hồi hướng công đức, và phát nguyện muốn vãng sinh, chắc chắn Ngài sẽ tiếp dẫn, thì cũng căn cứ trên nguyên lí này mà Ngài phát nguyện. Thế mới biết, pháp môn Tịnh Độ là niệm mà có nghĩa lí sâu xa ở bên trong.

5. Thiền và Tịnh có thể song tu. Đoạn 9 trong bài 32 có nói về “thật tướng niệm Phật” trong 3 phương pháp niệm Phật, và đoạn 13 trong bài 33 có nói về “niệm giác chiếu”, đều là trong Tịnh có Thiền, trong Thiền có Tịnh. Đó tức là song tu vậy. Chẳng qua, chỉ sợ người học tuệ giải không đủ, phương tiện thiện xảo không có, khiến cho việc tu tập không thông suốt; chứ Thiền và Tịnh hoàn toàn không phải là hai pháp môn không thể dung hợp, thông suốt nhau.

6. Nếu hỏi trong các cách niệm Phật thì cách nào tốt nhất, thì đó là câu hỏi sai lầm. Giáo pháp vốn bình đẳng, hoàn toàn không có cao thấp. Đáp án của vấn đề này là: Ngay trong khi quí vị sử dụng một phương pháp niệm Phật nào đó, mà thấy được trong tâm mình chánh niệm rõ ràng nhất, hoàn toàn không có tạp niệm, thì chính phương pháp đó, ở ngay lúc đó, là phương pháp tốt nhất. Cho nên có khi, mới ở giờ phút trước thì dùng phương pháp A thấy rất tốt, nhưng sang giờ phút sau thì phương pháp ấy không còn giúp ích nữa; mà đổi sang dùng phương pháp B hay phương pháp C thì lại tốt hơn. Sự ứng dụng và biến đổi phương pháp, chỉ có chính người niệm Phật tự biết, tự điều hòa; ngoài ra, bất cứ người nào khác cũng không nên cưỡng ép bảo phải theo phương pháp nào là tối hảo. Ví như có người hỏi y sĩ thuốc nào là tốt nhất, thì vị y sĩ cũng chỉ có thể trả lời: “Thứ thuốc nào trị lành chứng bệnh hiện thời của ông thì đó là thuốc tốt nhất.” Hoàn toàn không thể khi không mà chỉ ra một thứ thuốc tốt nhất!

7. Cách niệm trì danh trong pháp môn niệm Phật, nếu luận về hành sự, từ người già cho tới trẻ con đều có thể thực hành tốt; nếu luận đến cùng lí thì đến như bậc Bồ tát Đẳng giác vẫn có chỗ chưa thấu suốt rõ ràng, có thể tưởng tượng sự cao sâu của nó như thế nào! Cho nên mới nói: “Chỉ có Phật với Phật mới có thể biết đến rốt ráo mà thôi.” Thỉnh thoảng cũng có người khinh chê pháp môn niệm Phật, điều đó chỉ nói lên rằng, đối với pháp môn niệm Phật, họ chỉ là kẻ ngoại đạo! Mà thôi bỏ đi, có ích gì mà cãi qua cãi lại với hạng người ấy, chỉ nghĩ tới đã muốn khóc!

8. Tu Thiền cốt yếu là không tâm không cảnh, cho nên ở trong thiền định, bất luận là thấy cảnh giới gì cũng đều là ma cảnh. Tu Tịnh cốt yếu là có tâm có cảnh, cho nên ở trong lúc niệm Phật, nếu thấy có cảnh giới phù hợp với sự niệm Phật, đó là cảnh giới chân chánh; nếu không phù hợp với sự niệm Phật thì đó cũng là ma cảnh. Nhưng cũng phải biết rằng: giả sử cảnh giới hiện ra xác thực là cảnh giới Phật, nhưng nếu chấp trước quá đáng thì cũng thành ma cảnh. Kinh Lăng Nghiêm nói: “Không cố làm ra tâm thánh thì đó là cảnh giới thiện; nếu cố làm ra kiến giải của thánh nhân thì chỉ nhận được mọi điều tà.” Đó là ý này. Cho nên trong đời ngài Tuệ Viễn, có ba lần được thấy hình tướng Phật, nhưng ngài đã không lấy đó làm quan trọng, cũng không nói tới chuyện ấy. Cử chỉ đó chính là để dạy người sau, chớ vì tham luyến, vui mừng, phân biệt, chấp trước mà bị thất niệm, rồi phải dính vào ma cảnh. Cái thấy và cái niệm phù hợp nhau mà còn thận trọng đến như thế, huống gì là không phù hợp!

CHÚ THÍCH (của người dịch)

(01) Thánh ngôn lượng: tức là tin chắc chắn lời dạy của Phật là hoàn toàn chân thật, tuyệt đối không sai lầm, nương vào lời dạy ấy làm tiêu chuẩn để nhận thức mọi nghĩa lí ở thế gian.

Bài 34: Tông Tịnh Độ (Phần 5)

XIV. TỔ CHỨC ĐOÀN NIỆM PHẬT SỨC CHUNG

Một niệm của hành giả lúc lâm chung có quan hệ rất lớn đối với nơi sẽ đi đến của kiếp sau. Ngày thường niệm Phật là chuẩn bị để dùng cho lúc lâm chung. Đại để, tham thì chìm vào ngạ quỉ, sân thì rơi xuống địa ngục, si thì đi làm súc sinh, tình cảm thế tục quấn quanh thì trở lại cõi này, chánh niệm rõ ràng mới sinh về nước Phật. Cho nên hội Phật học hay liên xã, vì sợ bạn đồng tu khi bệnh nặng bị đau đớn, hay thần trí hôn mê, hoặc thân quyến thương tiếc khóc lóc, làm trở ngại cho chánh niệm, ảnh hưởng đến sự vãng sinh, cho nên các đoàn Niệm Phật Sức Chung hay Liên Hữu Trợ Niệm đã được tổ chức. Người đã gia nhập vào đoàn liên hữu, đến lúc bị bệnh nặng, muốn được “sức chung”(1), thân nhân trong gia đình phải thông báo cho vị ủy viên trong đoàn biết. Vị này liền đến ngay nhà bệnh nhân để xem xét. Nếu nhận thấy là tình trạng người bệnh đã đến lúc nghiêm trọng, xác thật cần sự trợ niệm, thì tức tốc mời hết các liên hữu đến nhà bệnh nhân để chia phiên niệm Phật, giúp cho người bệnh trừ bỏ vọng tâm, khởi tâm niệm Phật, cho đến khi tắt thở, thân lạnh mới thôi.

XV. VIỆC CẦN YẾU TRONG LÚC LÂM CHUNG

Nghi thức qui định cho đoàn niệm Phật sức chung được ghi trong sách Sức Chung Tân Lương khá rõ ràng, đủ để tham khảo; xin trình bày tóm tắt những yếu điểm của nó sau đây – và đó cũng là những điều thường thức mà người học Phật niệm Phật nên biết:

1. Trần thiết. Trong phòng đặt tượng Tây phương Tam Thánh (hoặc chỉ một tượng Phật A Di Đà cũng được). Tượng vẽ trên giấy, khắc trên gỗ, hay đắp bằng đất đều được. Đặt một cái bàn, trên đó đặt một lư hương, một cặp chân đèn cầy, một bình hoa, một đĩa trái cây, một cái chuông nhỏ, một chiếc khánh, thế là được.

2. Dặn dò gia quyến. Khuyên những người khách đứng chung quanh chớ nên cười đùa, không nói chuyện lớn tiếng, đi đứng v.v... mọi động tác đều chậm rãi nhẹ nhàng; chớ nói chuyện thế sự hoặc những chuyện mà người bệnh có thể quan tâm đến. Khuyên gia quyến không nên khóc lóc, không kể lể những điều buồn phiền oán hận, không hỏi người bệnh về hậu sự của gia đình, không nói bất cứ điều gì có thể khêu dậy tình cảm thế tục trong tâm người bệnh. Dù người bệnh vừa chết, thì cũng chỉ mới chấm dứt hơi thở, chứ thức thứ tám vẫn chưa lìa thân xác, cho nên lúc ấy vẫn kế tục niệm Phật. Những việc như lau xác thân, thay áo, nhập liệm, nhập quan, khóc lóc, tấn quan v.v..., phải đợi đến khi toàn thân người chết đều lạnh như băng mới làm được. Nếu không cẩn thận như vậy thì người chết sẽ sinh phiền não, và sẽ vào ba ác đạo.

3. Dặn dò người bệnh. Những người trợ niệm nên khuyên người bệnh đừng khởi tạp niệm, phải buông bỏ hết mọi sự, chỉ nhất tâm niệm Phật mà thôi. Dùng lời hòa ái an ủi người bệnh, nói cho người ấy nghe về cảnh trang nghiêm an vui của thế giới Cực lạc ở phương Tây, được sinh về cõi ấy thì thật là sung sướng. Nếu người bệnh vẫn chưa hiểu rõ, tâm niệm hoang mang, phải tận lực khéo léo bày giải đúng mức, làm cho người ấy hiểu biết được, cho tâm yên ổn.

4. Cứu độ thân trung ấm. Người sau khi chết, trong thời gian thần thức của họ chưa đi đầu thai vào thân sau, đó là thời kì của thân trung ấm. Người chết tuy khí dứt thân lạnh, nhưng cái thân trung ấm của họ vẫn còn lưu luyến thân xác mà ở gần đâu đó. Thân nhân rửa ráy, mặc áo, khóc lóc v.v..., họ đều trông thấy, trong tâm thê thảm, kinh ngạc, ngờ vực, chẳng biết ra sao! Lúc bấy giờ người sống vẫn nên nói pháp, khuyên họ dứt bỏ tham ái, nhất tâm niệm Phật, cầu sinh Tịnh độ. Hoặc đứng một bên lớn tiếng niệm danh hiệu Phật, khiến cho họ nghe được, nhờ một niệm thanh tịnh mà vãng sinh cõi Phật. Đó là cách thức cứu độ thân trung ấm có thể thực hành.

XVI. TƯỚNG LÀNH BÁO HIỆU SINH TÂY

Lúc người sắp chết, hơi nóng từ dưới đi dần lên trên, đó là tướng siêu sinh; từ trên xuống dần phía dưới, đó là tướng đọa lạc. Cho nên, khám nghiệm trên thân người chết, thấy hơi nóng sau cùng dừng lại ở chỗ nào (tức nơi vị trí lâu lạnh nhất), thì có thể biết được người ấy trong kiếp tới sẽ đi về đâu. Có bài kệ rằng: “Thánh trên đỉnh mắt sinh lên trời, tim làm người bụng làm ngạ quỉ, xuất ra đầu gối vào súc sinh, xuất ra bàn chân sa địa ngục.”2 Nhưng nếu đại chúng chí thành trợ niệm, thì người chết có thể tự sinh về Tây phương, xin chớ nên dùng tay nghiệm xét nhiều lần, tại vì người chết nếu thức thứ tám chưa lìa thì vẫn còn cảm giác, tất sinh phiền não, bị rơi vào ba đường dữ, thì tội mình rất lớn. Cho nên đừng lấy sự sờ mó nghiệm xét cho là tốt, mà lúc bấy giờ chỉ liên tục niệm Phật, thì người chết tự có được lợi ích lớn.

Hành giả trong lúc đang còn khỏe mạnh, nếu tinh tấn tu tịnh nghiệp, niệm Phật không gián đoạn, thì đến khi lâm chung, tướng lành tự hiện; đã có tướng lành thì chắc chắn vãng sinh Tây phương. Ở trong Vãng Sinh Truyện, cổ nhân thường tự hiện các tướng lành như: biết trước ngày chết, đến ngày đó, tắm rửa thay áo, từ biệt thân hữu, rồi đến giờ, an tường mà hóa; hoặc ngồi kiết già, niệm Phật mà đi; hoặc không bệnh hoạn gì cả mà an tường xả bỏ báo thân; hoặc thung dung nói kệ xong thì đi; hoặc tiếng nhạc trời ở trên không, mùi hương thơm lạ tỏa đầy phòng; hoặc thân thấy dung nhan Tam Thánh và cảnh giới Cực lạc; hoặc tay chân mềm mại, dung mạo như vẫn còn sống, hoàn toàn không dơ dáy; hoặc toàn thân đều lạnh, chỉ có đỉnh đầu còn ấm; hoặc niệm Phật không dứt cho đến khi mạng chung; v.v..., tướng lành là như thế đó. Hành giả lúc sinh thời có một phần tu niệm, trong lúc lâm chung sẽ có một phần lực lượng; người trong lúc còn sống thì việc gì cũng có thể làm được, chỉ có trong phút lâm chung là dối trá không được!

CHÚ THÍCH

01. Đó là tên sách, 1 quyển, do cư sĩ Lí Viên Tịnh biên soạn, pháp sư Ấn Quang giám định, trong đó ghi nội qui của đoàn trợ niệm, cùng những việc cần thiết phải làm khi có người lâm chung, là cuốn sách trọng yếu cho người tu Tịnh Độ dùng tham khảo.

02. “Đỉnh thánh nhãn sinh thiên” nghĩa là: toàn thân lạnh hết, chỉ có trên đỉnh đầu còn nóng thì chắc chắn sinh vào bốn cảnh giới thánh nhân; nếu nóng tại con mắt (không tới đỉnh đầu) thì sinh lên các cõi trời. “Nhân tâm ngạ quỉ phúc” nghĩa là: hơi nóng ở chỗ trái tim thì sinh vào loài người; hơi nóng ở phần bụng thì sinh vào đường ngạ quỉ. “Súc sinh tất cái li, địa ngục cước bản xuất” nghĩa là: nếu nóng ở đầu gối thì sinh vào đường súc sinh; nếu nóng ở bàn chân thì sinh vào đường địa ngục.

03. Xin xem lại chú thích số 7, bài 30, sách Trung Cấp.

PHỤ CHÚ

(01) Sức chung: nghĩa là chuẩn bị tốt đẹp cho giờ phút lâm chung, tức là niệm Phật hộ niệm để trợ giúp cho người hấp hối có chánh niệm rõ ràng, chờ Phật tiếp dẫn vãng sinh. Đoàn niệm Phật sức chung ở Đài loan, ở Việt nam gọi là ban hộ niệm.

BÀI TẬP

1) Trong lúc lâm chung, nếu sinh niệm tham, niệm sân, niệm si, tình cảm thế tục, hoặc có chánh niệm, kiếp sau sẽ đi về đâu?

2) Người mới chết thức thứ tám còn chưa rời thân xác, nếu làm các việc như lau chùi, thay áo v.v... cho người ấy thì hậu quả sẽ như thế nào?

3) Nếu người bệnh chưa hiểu rõ, tâm niệm hoang mang, người trợ niệm nên làm thế nào?

4) Người chết, chỗ cuối cùng hơi nóng xuất ra, có quan hệ đến sự thọ sinh ở kiếp sau, bài kệ nói về việc ấy như thế nào?

5) Hãy nêu vài tướng lành của cổ nhân trong giờ phút lâm chung.