Giáo Khoa Phật Học Cấp Ba

Bài 1: Tông Luật (Phần 1)

I. TÍNH TRỌNG YẾU của GIỚI LUẬT

LUẬT là một Tạng trong Ba Tạng mà bảy chúng đệ tử Phật đều cùng tu tập. Khi sắp nhập diệt, đức Thích Tôn đã từng dặn dò tôn giả A Nan: “Sau khi Phật nhập niết bàn, quí thầy hãy lấy giới luật làm thầy; nương theo đó mà tu hành, chắc chắn sẽ được giải thoát.” Phật lại dạy: “Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh. Tuy có Phật tánh nhưng cần phải giữ giới thì mới thấy được. Có thấy được Phật tánh thì mới thành bậc Chánh giác.” Xem đó thì có thể biết: Gặp đời không có Phật tại thế, thì giới luật là chỗ nương cậy, thay thế cho địa vị của Thầy, của Phật; không có giới luật tức là không Thầy, không Phật. Lại nữa, người từng thọ giới cụ túc thì mới gọi là Tăng Bảo, cho nên không có giới luật thì cũng không có Tăng. Nếu

3 mà nói: Có giới rồi sau mới có định, có định rồi sau đứng về ba pháp học vô lậu mới có tuệ; đó là cái trình tự tất yếu, hoàn toàn không phải do ngẫu nhiên mà có. Mối quan hệ của giới luật đối với Phật pháp rất lớn, không phải chỉ một lời ngắn ngủi mà nói hết được. Chỉ với một ít lí do như vừa nêu trên, chúng ta đã thấy được một cách khái quát cái tính trọng yếu của Giới Luật.

II. TÊN KHÁC của GIỚI LUẬT và GIỚI của BẢY CHÚNG

Tiếng Phạn “thi la” được dịch nghĩa chữ Hán là “thanh lương”, hoặc “giới”; có ý nói, các tội lỗi ba nghiệp, tính chất của chúng là nóng bức, chỉ có giới mới có cái thế mạnh có thể phòng ngừa chúng phực cháy thiêu đốt; cho nên nói là “thanh lương”. Lại nữa, tiếng Phạn“tì ni” hay “tì nại da” được dịch nghĩa chữ Hán là “diệt”, hay “thiện trị”, tức là có thể đối trị, tiêu diệt hết các tội lỗi ba nghiệp. Lại nữa, tiếng Phạn “ưu ba la sám” được dịch nghĩa chữ Hán là “luật”, có nghĩa là pháp luật. Lại nữa, tiếng Phạn “ba la đề mộc xoa” được dịch nghĩa chữ Hán là

“biệt giải thoát”4, hoặc “xứ xứ giải thoát”, có nghĩa là giải thoát tội lỗi ba nghiệp. Đó là các tên gọi khác nhau của giới luật; tên gọi tuy có khác, nhưng thể tánh thì không khác. Phàm là đệ tử Phật, không luận là xuất gia hay tại gia, đều phải thọ giới. Thân phận của bảy chúng đều do từ sự thọ giới mà có. Chúng nào thì phải thọ giới gì? Điều này đã được trình bày ở các bài trước, nay lại xin đem liệt kê trong đồ biểu sau đây (giới pháp được liệt kê trong đồ biểu này đều là giới tiểu thừa):

III. GIỚI BỒ TÁT ĐẠI THỪA

Ngoài ra còn có giới Bồ tát đại thừa, là loại giới mà các hành giả phát tâm tu tập pháp đại thừa thọ trì; trong đó cũng có phân chia tại gia và xuất gia khác nhau. Căn cứ vào phẩm “Bồ Tát Tâm Địa” trong kinh Phạm Võng(1), người xuất gia phải thọ 18 giới nặng và 48 giới nhẹ, là giới pháp Bồ tát đại thừa, và được gọi là Bồ tát tăng. Căn cứ vào phẩm “Thọ Giới” trong kinh Ưu Bà Tắc Giới(2), người

Phật tử tại gia phải thọ 6 giới nặng và 28 giới nhẹ, là giới pháp của hàng Bồ tát tại gia. Trên nguyên tắc, hành giả phải thọ giới cụ túc (nếu là xuất gia) hay 5 giới (nếu là tại gia) trước, rồi sau mới thọ giới Bồ tát, mới được coi là đúng cách. Cho nên có thể nói, việc thọ trì giới Bồ tát là làm cho giới luật tiến sâu hơn một bước; và cũng có thể nói, từ nghĩa hẹp là độ cho chính mình, tiến thêm một bước, hành giả phát tâm thực hành nghĩa rộng là độ mình độ người.

IV. GIỚI BỒ TÁT DU GIÀ

Liên quan đến giới luật của Bồ tát tăng, ngoài kinh Phạm Võng còn có “Du Già Giới”(3), có tên là Bồ Tát Giới Bản(4), trong đó lập ra 4 giới nặng và 40 giới nhẹ; đó là y cứ nơi phẩm “Bồ Tát Địa Giới”(5) của bộ luận Du Già Sư Địa(6) mà lập. Kinh Bồ Tát Địa Trì(7) và kinh Bồ Tát Thiện Giới(8) lại đều là bản dịch khác của kinh Bồ Tát Địa(9), trong các kinh đó đều có một phẩm là giới phẩm này; phẩm kinh được trích ra từ kinh Địa Trì, được gọi tên là Bồ Tát Giới Bản Kinh(10). Vì kinh Phạm Võng thuộc về Tánh tông, cho nên giới Phạm Võng lại được gọi là “Đại thừa Tánh tông giới”; Du Già thuộc về Tướng tông, cho nên Bồ Tát Giới Bản lại được xưng là “Đại thừa Tướng tông giới”. Cả hai loại giới luật đại thừa(11) này đều được thịnh hành ở Trung quốc, nhưng chỉ là do cá nhân chọn lựa thực hành, chứ chưa lập thành tông phái.

CHÚ THÍCH

01. Kinh, Luật, Luận, gọi là Ba Tạng, chia ra có tiểu thừa và đại thừa. Xin xem lại bài 6, sách Sơ Cấp Giáo Bản.

02. Xin xem bài 22, sách Sơ Cấp.

03. Giới, định, tuệ, gọi là ba pháp học vô lậu. Kinh Lăng Nghiêm nói: “Nhiếp tâm là giới, nhân giới sinh định, nhân định phát tuệ; đó là ba pháp học vô lậu.

04. Thọ giới rồi thì có thể giải thoát được ba loại nghiệp khác nhau của thân, miệng và ý, cho nên gọi là “biệt giải thoát”.

05. Xin xem bài 22, sách Sơ Cấp. Lại nữa, người Phật tử tại gia thọ 8 giới của người xuất gia, cũng đã được đề cập tới trong bài 10 của sách Trung Cấp Giáo Bản.

06. Các tông phái phá bỏ cái tướng của vạn pháp để nêu rõ chân tính không tịch của vạn pháp, gọi là Pháp Tánh tông, nói tắt là Tánh tông. Đốn giáo và Viên giáo trong Năm Giáo của tông Hoa Nghiêm, cũng như Biệt giáo và Viên giáo trong Bốn Giáo của tông Thiên Thai, và tông Tam Luận trong tám tông phái ở Trung quốc, đều thuộc về Tánh tông.

07. Các tông phái đem sự sinh khởi của vạn pháp qui về thức a lại da, và đem vạn pháp sinh ra từ thức alại da ấy phân chia thành nhiều tướng khác nhau, gọi là Pháp Tướng tông, nói tắt là Tướng tông. Đại thừa Thỉ giáo trong Năm Giáo của tông Hoa Nghiêm, Thông giáo trong Bốn Giáo của tông Thiên Thai, và tông Duy Thức trong tám tông phái ở Trung quốc, đều thuộc về Tướng tông.

PHỤ CHÚ

(01) Kinh Phạm Võng: Tên gọi đầy đủ của kinh này là Phạm Võng Kinh Lô Xá Na Phật Thuyết Bồ Tát Tâm Địa Giới Phẩm Đệ Thập, cũng gọi là Phạm Võng Kinh Bồ Tát Tâm Địa Phẩm, hay Phạm Võng Giới

Phẩm. Bộ kinh này do pháp sư Cưu Ma La Thập (344 413) dịch ra Hán văn vào năm 401, thời Hậu Tần (384 417), tại chùa Thảo đường ở kinh đô Trường an; được thu vào Tạng Đại Chánh, quyển 24, mang số 1484. Theo lời ngài Tăng Triệu (374 414) viết trong bài “Tựa” kinh Phạm Võng, thì bộ kinh Phạm Võng đang được nói tới ở đây chỉ là phẩm thứ 10 (có tên là “Bồ Tát Tâm Địa Giới”) của toàn bộ bản kinh Phạm Võng chữ Phạn gồm 61 phẩm. Phẩm kinh này đã được ngài La Thập dịch thành 2 quyển: quyển thượng nói về các pháp môn và địa vị tu tập của hàng Bồ tát; quyển hạ nói về 10 giới cấm nặng và 48 giới nhẹ mà hàng Bồ tát phải thọ trì. Từ trước đến nay, trong 2 quyển này thì quyển hạ được thịnh hành nhất, được người sau trích riêng ra làm thành một quyển kinh riêng biệt cho dễ đọc tụng, và gọi bằng nhiều tên, như: Phạm Võng Bồ Tát Giới Kinh, Bồ Tát Giới Bản, Đa La Giới Bản, Bồ Tát Ba La Đề Mộc Xoa Kinh, Phạm Võng Kinh Lô Xá Na Phật Thuyết Bồ Tát Thập Trọng Tứ Thập Bát Khinh Giới. Kinh Phạm Võng đã từng được coi là loại kinh điển quan yếu nhất của giới luật đại thừa, rất được các nước thuộc truyền thống Phật giáo đại thừa coi trọng.

(02) Kinh Ưu Bà Tắc Giới: cũng gọi là kinh Thiện Sinh, hay Ưu Bà Tắc Giới Bản, gồm 7 quyển, do pháp sư Đàm Vô Sấm (385 433) dịch vào năm 426, thời Bắc Lương (397 460); được thu vào Tạng Đại Chánh, quyển 24, mang số 1488. Đây là một bộ kinh đại thừa, nhưng có gốc từ kinh Thiện Sinh (hay kinh Lục Phương Lễ) trong bộ kinh Trường A Hàm và Trung A Hàm. Bản kinh chia làm 28 phẩm, thuyết minh về sự phát tâm, lập nguyện, tu học v.v… của hàng Bồ tát; đặc biệt, trong phẩm “Thọ Trì” có nêu rõ hàng Bồ tát tại gia trước phải thọ 5 giới, sau đó sẽ thọ giới Bồ tát tại gia gồm 6 giới nặng và 28 giới “thất ý” (tức giới nhẹ).

(03) Du Già Giới: Xin xem lại chú thích số 9, bài “Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 22, 23 và 24”, sách Giáo Khoa Phật Học Cấp Một (GKPH I), Ban Bảo Trợ Phiên Dịch Pháp Tạng Việt Nam xuất bản tại California, 2002; và phụ chú số 4 sau đây.

(04) Bồ Tát Giới Bản: Có 3 bản kinh cùng mang tên Bồ Tát Giới Bản:

1) Đó là quyển HẠ của kinh Phạm Võng do pháp sư Cưu Ma La Thập dịch (cũng gọi là Phạm Võng Bồ Tát Giới Kinh) như vừa trình bày trong phụ chú số 1 ở trên.

2) Tức là quyển Bồ Tát Giới Bản Kinh (cũng gọi là Địa Trì Giới Bản), nguyên là phẩm “Phương Tiện Xứ Giới” trong quyển 4 của bộ kinh Bồ Tát Địa Trì (gồm 10 quyển, do Bồ tát Di Lặc nói, và được pháp sư Đàm Vô Sấm dịch ra Hán văn vào thời Bắc Lương), được trích riêng ra mà làm thành, được thu vào Tạng Đại Chánh, quyển 24, mang số 1500.

3) Bản kinh nguyên là phẩm “Bồ Tát Địa Sơ Trì Du Già Xứ Giới” trong bộ luận Du Già Sư Địa do pháp sư Huyền Trang (600 664) dịch, được trích riêng ra mà làm thành. Bản này thường được gọi là Du Già Giới Bản, lại cũng có tên là Du Già Bồ Tát Giới Bản, Bồ Tát Giới Kinh, hay Bồ Tát Giới Bản Kinh, được thu vào Tạng Đại Chánh, quyển 24, mang số 1501.

(05) Phẩm “Bồ Tát Địa Giới”: tức phẩm “Bồ Tát Địa Sơ Trì Du Già Xứ Giới” trong bộ luận Du Già Sư Địa do pháp sư Huyền Trang dịch, vừa nói trên.

(06) Luận Du Già Sư Địa: gọi tắt là Luận Du Già, là một bộ luận lớn do Bồ tát Di Lặc thuyết giảng, Bồtát Vô Trước (cuối thế kỉ 4 đầu thế kỉ 5 TL) ghi chép, pháp sư Huyền Trang dịch ra Hán văn, gồm 100 quyển, được thu vào Tạng Đại Chánh, quyển 30, mang số 1579. Đó là bộ luận cơ bản của học phái Du Già Hành, mà cũng là loại điển tịch quan yếu nhất của tông Pháp Tướng. Toàn bộ luận được chia làm 5 phần, trong đó, phần “Bản Địa” (nói về cảnh giới của 17 địa vị mà các hành giả Du Già nương theo đó để tu tập pháp thiền quán Du Già) là quan trọng nhất, chiếm đến 50 quyển đầu (của 100 quyển). Trong phần “Bản Địa” này, phẩm “Bồ Tát Địa Sơ Trì Du Già Xứ Giới” (chiếm 2 quyển 40 và 41, nói về giới luật và oai nghi của hàng Bồ tát đại thừa) lại từng được trích riêng ra để làm thành quyển Bồ Tát Giới Bản, cũng gọi là Bồ Tát Giới Kinh, và thường được giới học Phật gọi là Du Già Giới Bản (như vừa nói ở trên). Ngoài bản dịch của ngài Huyền Trang ra, còn có ba bản dịch khác: bản dịch của ngài Đàm Vô Sấm, có tên là Bồ Tát Địa Trì Kinh, gồm 10 quyển, được thu vào Tạng Đại Chánh, quyển 30, mang số 1581; bản dịch của ngài Cầu Na Bạt Ma, có tên Bồ Tát Thiện Giới Kinh, gồm 9 quyển, được thu vào Tạng Đại Chánh, quyển 30, mang số 1582; bản dịch của ngài Chân Đế (499 569), có tên Quyết Định Tạng Luận, gồm 3 quyển, được thu vào Tạng Đại Chánh, quyển 30, mang số 1584; nhưng chỉ có bản dịch của ngài Huyền Trang là đầy đủ trọn vẹn, còn cả 3 bản sau chỉ trích dịch một phần của toàn bộ luận mà thôi.

(07) Kinh Bồ Tát Địa Trì: Xem lại phụ chú số 6 ở trên.

(08) Kinh Bồ Tát Thiện Giới: Xem lại phụ chú số 6 ở trên.

(09) Kinh Bồ Tát Địa: tức phẩm “Bồ Tát Địa Sơ Trì Du Già Xứ Giới” trong phần “Bản Địa” của bộ Luận Du Già Sư Địa vừa nói trên (phụ chú số 6).

(10) Bồ Tát Giới Bản Kinh: tức quyển Bồ Tát Giới Bản (cũng gọi là Địa Trì Giới Bản) vừa nói ở mục số 2 trong phụ chú số 4 ở trên.

(11) Hai loại giới luật đại thừa: Các kinh điển đại thừa liên quan đến giới luật của hàng Bồ tát, có 4 loại căn bản: 1) Bộ kinh Bồ Tát Địa Trì (10 quyển) do ngài Đàm Vô Sấm dịch vào thời Bắc Lương; 2) Bộ kinh Phạm Võng (2 qytển) do ngài Cưu Ma La Thập dịch vào thời Hậu Tần; 3) Bộ kinh Bồ Tát Anh Lạc Bản Nghiệp (2 quyển) do ngài Trúc Phật Niệm (??) dịch vào thời Hậu Tần; 4) Bốn quyển “giới bản của Bồtát”, gồm có: –a/ Bồ Tát Giới Bản (cũng gọi là Địa Trì Giới Bản, 1 quyển, trích phẩm kinh ghi các giới điều trong bộ kinh Bồ Tát Địa Trì của ngài Đàm Vô Sấm dịch); –b/ Ưu Bà Tắc Ngũ Giới Oai Nghi Kinh (1 quyển), ngài Cầu Na Bạt Ma dịch, tức là bản dị dịch của quyển Địa Trì Giới Bản ở trên; –c/ một quyển khác nữa cũng do ngài Cầu Na Bạt Ma dịch, là Bồ Tát Thiện Giới Kinh; –d/ Bồ Tát Giới Bản (cũng gọi là Du Già Giới Bản, 1 quyển, trích phẩm “Bồ Tát Địa” trong bộ luận Du Già do ngài Huyền Trang dịch). Trong các Luật điển ghi trên, theo sự phân tích của các nhà chuyên về Luật học, một cách tổng quát, chúng được chia làm hai hệ thống: PHẠM VÕNG và DU GIÀ; theo đó, hai kinh Phạm Võng và Anh Lạc thuộc loại giới bản “Phạm Võng”, tất cả các kinh còn lại đều thuộc loại giới bản “Du Già”. Những nét khác biệt rõ rệt nhất giữa hai loại giới bản đó gồm có:

1) Giới bản Phạm Võng là do đức Phật Thích Ca nói; giới bản Du Già là do đức Bồ tát Di Lặc nói.

2) Giới bản Phạm Võng nêu rõ “10 giới nặng và 48 giới nhẹ”, xuất gia và tại gia đều thọ giới được; giới bản Du Già lấy “ba nhóm tịnh giới” (tam tụ tịnh giới) và “bốn loại tha thắng xứ” (tức bốn giới cực trọng là sát, đạo, dâm, vọng) làm tiêu chuẩn cơ bản, tuy cũng thông nhiếp cả xuất gia và tại gia, nhưng trước hết phải thọ các giới tiểu thừa (chúng nào thọ giới của chúng ấy), trải qua một thời gian lâu không phạm giới thì mới được thọ giới Bồ tát.

3) Giới bản Phạm Võng rất nghiêm túc, chi li, hành giả phải tuyệt đối “y giáo phụng hành”, gìn giữ luật nghi, ngăn chận tất cả mọi cấu nhiễm dù nặng hay nhẹ; giới bản Du Già chú trọng tính cách quyền biến, phương tiện thiện xảo, có mở (khai) có chận (già), có khi bị cấu nhiễm mà vẫn không bị coi là phạm tội.

BÀI TẬP

1) a/ Khi sắp nhập diệt, đức Thích Tôn đã phó chúc cho tôn giả A Nan điều gì? b/ Theo lời dạy của đức Thích Tôn, tất cả chúng sinh phải làm thế nào mới thấy được Phật tánh? Phải làm thế nào mới thành bậc Chánh giác?

2) Vì sao nói “không có giới luật tức là không có tăng”? 3) Kinh Lăng Nghiêm có nói gì liên quan đến ba pháp học vô lậu?

4) Hãy giải thích các từ: thi la, tì ni, ưu ba la sám, ba la đề mộc xoa.

5) a/ Bồ tát tăng đại thừa thọ giới Bồ tát, có bao nhiêu giới nặng và bao nhiêu giới nhẹ? Những giới ấy được rút ra từ kinh nào? b/ Bồ tát tại gia thọ giới Bồ tát, có bao nhiêu giới nặng và bao nhiêu giới nhẹ? Những giới ấy được rút ra từ kinh nào?

6) Du Già Bồ Tát Giới Bản được trích ra từ đâu? Trong đó có bao nhiêu giới nặng và bao nhiêu giới nhẹ?

Bài 2: Tông Luật (Phần 2)

V. GIỚI LUẬT ở ẤN ĐỘ PHÂN RẼ LÀM NĂM BỘ

Thời Phật còn tại thế, nhân sự việc mà chế điều răn cấm, rải rác tùy theo từng cơ duyên mà nói, do đó mà có giới luật. Sau khi Phật diệt độ, tôn giả Ưu Bà Li kết tập Luật Tạng, lên tòa đọc tụng cả thảy 80 lần, gọi là Bát Thập Tụng Luật(1); đó là căn bản của Giới Luật. Sau đó 100 năm, lúc bấy giờ đã khá xa thời đại của các bậc

1 thánh, có một bộ phận tăng chúng tính tình phóng dật, cảm thấy bị giới luật trói

2 3 (2) đã buộc, bèn tự ý sửa đổi. Thời vua A Dục, môn hạ của tôn giả Ưu Bà Cúc Đa phân rẽ thành 5 bộ; giới luật được áp dụng trong mỗi bộ này đều không giống nhau: trong Tát Bà Đa bộ gọi là Thập Tụng Luật, Di Sa Tắc bộ gọi là Ngũ Phần

Luật, Ca Diếp Di bộ gọi là Giải Thoát Luật, Ma Ha Tăng Kì bộ gọi là Ma Ha Tăng Kì Luật, Đàm Vô Đức bộ gọi là Tứ Phần Luật. Trong 5 bộ luật trên, chỉ có luật của Ca Diếp Di bộ là không được dịch, còn 4 bộ kia đều được truyền vào Trung quốc; và trong số 4 bộ đó thì chỉ một mình bộ Tứ Phần Luật là được lưu bố, hoằng dương rộng rãi nhất, có duyên hóa độ sâu xa nhất. Đời sau, việc truyền thọ giới pháp ở các tòng lâm đều lấy Luật Tứ Phần làm chỗ y cứ căn bản.

VI. TÔNG LUẬT ĐƯỢC THÀNH LẬP ở TRUNG QUỐC

Từ thời Nguyên Ngụy trở đi, các vị Luật sư xuất hiện rất nhiều, hầu hết đều chú trọng bộ Tứ Phần Luật; và rất nhiều vị đã ra công chú sớ, giải thích6. Vào thời đại nhà Đường, Phật pháp đại thừa nổi mạnh như gió, khiến cho các loại giới luật tiểu thừa(3) tiêu cực này dần dần trở thành không còn thích hợp nữa. Vào khoảng Sơ Đường, ở núi Chung nam có ngài Luật sư Đạo Tuyên, quán sát căn cơ của đại chúng, thấy không thể không dùng giáo nghĩa đại thừa để giải thích giáo pháp tiểu thừa, bèn đem bộ Luật Tứ Phần, nêu rõ giới thể của nó, lập nên hành tướng của nó, điều hòa hai thừa đại và tiểu, hiểu biết và thực hành tương ứng nhau, bèn lập thành một tông phái gọi là Tứ Phần Luật chuyên tông, cũng gọi là Luật tông, hay Nam Sơn tông.

VII. LUẬT CHỈ TRÌ, TÁC TRÌ và NỘI DUNG TỨ PHẦN LUẬT

Đức Thích Tôn chế định giới luật, nói một cách khái quát, không ngoài hai môn chỉ trì và tác trì. “Chỉ trì” là gìn giữ giới luật này để ngưng tạo tội lỗi, cũng tức là ý nghĩa của câu “Chớ làm các điều ác”. “Tác trì” nghĩa là gìn giữ giới luật này để làm các điều lành, cũng tức là ý nghĩa của câu “Hãy làm các điều lành”. Hai môn chỉ trì và tác trì đó đã hàm nhiếp tất cả giới luật.

Trong bộ Luật Tứ Phần, phần đầu tiên nêu rõ giới pháp của chúng Tì kheo; phần thứ nhì là giới pháp của chúng Tì kheo ni; phần thứ ba là đề ra các qui tắc về an cư, tự tứ v.v… phần thứ tư là các phép tắc về phòng xá v.v… Trong phần thứ ba và thứ tư lại chia ra làm 20 kiền độ (4), xin được liệt kê trong đồ biểu sau đây:

VIII. GIỚI CỤ TÚC CHIA LÀM 8 ĐOẠN 5 THIÊN

Hai bộ giới bản của Tì kheo và Tì kheo ni được gọi tên là “cụ túc giới”, gọi tắt là “cụ giới”, nhân đó, thọ cụ túc giới cũng được gọi tắt là “thọ cụ”; trong đó được chia làm 5 đoạn: 1) Ba la di, dịch là đoạn đầu, là tội cực nặng; 2) Tăng tàn, nghĩa là tàn mạng, phải đợi chúng tăng thực hành pháp sám hối mới cứu được; 3) Bấtđịnh, nghĩa là tội còn trong vòng nghi vấn, chưa có gì để xác định rõ ràng; 4) Nitát kì ba dật đề, dịch là xả đọa, chữ “xả” là chỉ cho phạm tội về phẩm vật, phải nên xả hết cho tăng chúng, chữ “đọa” nghĩa là phạm tội thì phải đọa địa ngục; 5) Badật đề, dịch là đọa, hay đơn đọa, ý nghĩa giống như trên; 6) Đề xá ni, nghĩa là tội có thể đối trước người mà sám hối; 7) Chúng học, tức là giới mà tì kheo phải học; 8) Diệt tránh, nghĩa là dập tắt tranh cãi. Trong 8 đoạn này, thì 3 đoạn bất định, chúng học và diệt tránh hợp thành “đột kiết la”; “đột” nghĩa là ác, “kiết la” nghĩa là làm, ý chỉ cho thân và miệng tạo nghiệp ác. Như vậy tức là 8 đoạn trở thành còn 5 thiên. Nay xin đem 250 giới Tì kheo và 348 giới Tì kheo ni thuộc 8 đoạn và 5 thiên trong giới cụ túc, phân biệt liệt kê trong đồ biểu sau đây:

CHÚ THÍCH

01. Phóng dật: là một trong 20 thứ tùy phiền não được nói tới trong Luận Duy Thức. Phóng dật nghĩa là không giữ qui củ; lại nữa, xa lìa phương tiện thiện xảo cũng gọi là phóng dật.

02. Vua A Dục: A Dục dịch là Vô Ưu. Khoảng năm 270 tr. TL, vua A Dục thống nhất toàn đất nước Ấnđộ, bảo hộ Phật giáo, phái các vị tuyên giáo sư đi hoằng dương Phật pháp khắp các nơi, xây dựng tám vạn bốn ngàn ngôi chùa và tám vạn bốn ngàn ngôi bảo tháp, cúng dường xá lợi Phật. Đó là vị vua oai hùng nhất của vương triều Khổng tước. (Xin xem lại chú thích số 11, bài 16, sách Trung Cấp.)

03. Ưu Bà Cúc Đa: dịch là Đại Hộ, hay Cận Hộ, là Tổ thứ 5 của dòng Phú Pháp Tạng.

04. Vua của nước Bắc Ngụy trong thời đại Nam Bắc triều vốn họ Thác bạt, nhưng đến đời Hiếu văn đế thì đổi thành họ Nguyên, cho nên sử gọi là Nguyên Ngụy.

05. Luật sư: Xin xem lại chú thích số 1, bài 28, sách Trung Cấp.

06. Ngài Tuệ Quang soạn Lược Sớ, 4 quyển; ngài Trí Thủ soạn Quảng Sớ, 20 quyển; ngài Pháp Lệ soạn Trung Sớ, 10 quyển; ngài Đạo Tuyên soạn Hành Sự Sao, Giới Sớ, Nghiệp Sớ, Thập Tì Ni Nghĩa Sao, Định Tông Tác Tiết Tông Nghĩa Kí, 10 quyển; ngài Hoài Tố soạn Tứ Phần Khai Tông Kí, 10 quyển; ngài Huyền Uẩn soạn Tì Ni Thảo Yếu, 3 quyển; nói chung trong thời nhà Đường có đến 20 vị đã chú sớ, giải thích bộ Luật Tứ Phần này.

07. Ngài Đạo Tuyên từng nhiều lần tham gia đạo tràng dịch kinh của ngài Huyền Trang, thông hiểu Pháp Tướng, cho nên đã cứ theo “ba thời giáo” mà lập nên 3 loại giới thể: Đối với Hữu giáo, lấy sắc pháp làm giới thể; đối với Không giáo, lấy phi sắc phi tâm pháp làm giới thể; đối với Trung Đạo giáo, lấy tâm pháp làm giới thể.

08. Tuy giới luật được dùng để đối trị với sáu trần, nhưng nó cũng huân tập thành chủng tử trong thức alại da, trừ khử các chủng tử ác, phát sinh các chủng tử thiện; những ý nghĩa này đều căn cứ vào giáo nghĩa của tông Pháp Tướng.

09. Tăng chúng, vào ngày Rằm tháng Bảy, khóa an cư mùa Hạ đã mãn, ở trong đại hội, cứ để cho mọi người nêu lên các tội lỗi mình đã phạm, rồi đối trước các vị tì kheo mà ân cần sám hối, gọi là “tự tứ”; lại cũng nói là “tùy ý”, nghĩa là để cho người khác tùy ý nêu ra các tội lỗi của mình.

10. Tiếng Phạn “kiền độ” được dịch ra Hán ngữ là tụ, uẩn, hay kết, tức là tên của một thiên, một chương ở trong Luật. Một kiền độ có ý nói là một thiên, một chương, một phẩm, hay một tiết.

11. Xin xem lại chú thích số 6, bài 28, sách Sơ Cấp.

PHỤ CHÚ

(01) Bát Thập Tụng Luật là bộ Luật căn bản của Phật giáo. Từ sau khi bị phân rẽ thành Tứ Phần Luật, Ngũ Phần Luật v.v… thì bộ Luật căn bản ấy không còn tồn tại ở đời.

(02) Ưu Bà Cúc Đa (Upagupta): Ngài người nước Ma đột la (Mathura) ở miền Trung Ấn độ, là vị quốc sư của vua A Dục (thế kỉ thứ 3 tr. TL). Ngài bẩm chất thông tuệ, tâm tính từ bi. Tổ thứ ba của dòng Phú Pháp Tạng là Thương Na Hòa Tu biết ngài là pháp khí, bèn dạy cho pháp chánh niệm: Nếu mỗi lần khởi tâm ác thì bỏ một cục đá đen ở bên tay trái; nếu mỗi lần khởi tâm thiện thì bỏ một cục đá trắng ở bên tay phải. Ngài y theo lời dạy ấy mà tu tập. Ban đầu thì đá đen nhiều, dần dần thì đá đen đá trắng bằng nhau, cho đến khi hết 7 ngày thì chỉ thấy toàn đá trắng. Tôn giả Thương Na Hòa Tu biết đã đúng lúc, bèn nói pháp Tứ Đế, ngài nghe xong liền chứng quả Tu đà hoàn. Ngài lại quán chiếu về tính khổ, không, vô thường của các pháp, liền chứng quả A na hàm. Ngài xin xuất gia, và sau khi thọ cụ túc giới thì chứng quả A la hán. Lúc bấy giờ vua A Dục (vua nước Ma kiệt đà) nghe danh ngài đang giáo hóa đồ chúng trong khu rừng núi u tĩnh ở nước Ma đột la, muốn đến đó quan sát. Ngài nghĩ, nơi ấy chỉ là chốn núi rừng chật hẹp, nên đã dẫn một vạn tám ngàn đồ chúng đi về thành Hoa thị (kinh đô nước Ma kiệt đà), vì vua A Dục mà thuyết pháp. Ngài cũng chỉ cho nhà vua biết các di tích của đức Phật và dạy nhà vua xây tháp cúng dường. Ngài cũng dạy nhà vua xây tháp các vị tôn giả đệ tử lớn của Phật như Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Đại Ca Diếp, A Nan, v.v… để cúng dường; tương truyền, nhà vua đã xây cả thảy tám vạn bốn ngàn ngôi bảo tháp. Công hoằng hóa của ngài rất lớn, độ người nhiều vô số. Khi duyên hóa độ đã mãn, ngài phó chúc Pháp tạng lại cho đệ tử là Đề Đa Ca, rồi nhập diệt.

(03) Giới luật tiểu thừa: Giới luật tiểu thừa tức là giới luật dành cho hàng Thanh văn. Giới của tiểu thừa gồm 6 loại: 5 giới cho cư sĩ tại gia, 8 giới quan trai cho cư sĩ tại gia, 10 giới cho chúng sa di và sa di ni, 6 giới cho thức xoa ma na (ni), 250 giới (cụ túc giới) cho chúng tì kheo, và 348 giới (cụ túc giới) cho chúng tì kheo ni. Luật của tiểu thừa, từ trước đến nay gồm có 5 bộ: Tứ Phần Luật của Đàm Vô Đức bộ, Thập Tụng Luật của Tác Bà Đa bộ, Ngũ Phần Luật của Di Sa Tắc bộ, Giải Thoát Luật của Ca Diếp Di bộ, và Ma Ha Tăng Kì Luật của Ma Ha Tăng Kì bộ. Sự khác nhau giữa giới luật tiểu thừa và giới luật đại thừa là, giới luật tiểu thừa thì chú trọng về hình thức hơn về tâm linh, còn giới luật đại thừa thì chú trọng về tâm linh hơn là về hình thức.

(04) 20 kiền độ: Tiếng Phạn “kiền độ” có nghĩa là phân loại thành thiên, chương, phẩm, tiết. Giới luật, về môn “tác trì” được chia làm 20 loại, gọi là “20 kiền độ”. Trong bộ Luật Tứ Phần có liệt kê 20 kiền độ như sau:

1) Thọ giới kiền độ: cũng gọi là đại kiền độ, hay thọ cụ túc giới pháp, nói về phép tắc thọ giới;

2) Thuyết giới kiền độ: cũng gọi là bố tát kiền độ, hay bố tát pháp, nói về pháp thuyết giới sám hối mỗi nửa tháng;

3) An cư kiền độ: nói về pháp kiết giới an cư hàng năm;

4) Tự tứ kiền độ: nói về cách thức tự tứ của chúng Tì kheo vào ngày mãn an cư; 5) Bì cách kiền độ: nói về việc có được sử dụng các đồ dùng bằng da thú hay không; 6) Y kiền độ: nói về phép 3 y của Tì kheo;

7) Dược kiền độ: cũng nói là y dược pháp, nói về 4 loại thuốc, tức bốn loại vật phẩm dùng để duy trì mạng sống;

8) Ca si na y kiền độ: nói về việc thọ nhận y ca si na (công đức y) do thí chủ cúng dường trong thời gian 5 tháng sau mùa an cư;

9) Câu siểm di kiền độ: cũng nói là Câu siểm di pháp, nói về các thầy tì kheo ở nước Câu siểm di phỉ báng nhau;

10) Chiêm ba kiền độ: nói về sự tranh cãi của chư tăng ở nước Chiêm ba;

11) Ha trách kiền độ: cũng nói là yết ma kiền độ, nói về phép trừng phạt các vị tì kheo xấu;

12) Nhân kiền độ: cũng nói là tăng tàn hối pháp, biệt trú pháp, hay biệt trú kiền độ, nói về việc dạy dỗ đối với quí vị tì kheo phạm tội mà không che dấu, biết phát lồ sám hối;

13) Phú tàng kiền độ: cũng nói là tụ tập kiền độ, nói về phép trừng phạt đối với quí vị tì kheo phạm giới mà che dấu tội lỗi;

14) Già kiền độ: cũng nói là già bố tát pháp, nói về quí vị tì kheo phạm tội không được tham dự bố

tát;

15) Phá tăng kiền độ: cũng nói là Điều Đạt sự, nói về phương pháp trừng trị đối với những trường hợp như Đề Bà Đạt Đa phản nghịch đức Phật và chia rẽ tăng đoàn;

16) Diệt tránh kiền độ: cũng nói là tránh sự pháp, nói về 7 phương pháp dập tắt các sự tranh cãi;

17) Tì kheo ni kiền độ: nói về các phép tắc đặc biệt liên quan đến chúng tì kheo ni;

18) Pháp kiền độ: cũng nói là oai nghi pháp, nói về các lễ nghi tác pháp;

19) Phòng xá kiền độ: cũng nói là ngọa cụ pháp, nói về nơi cư trú và các vật dụng riêng tư của tì

kheo; 20) Tạp kiền độ: nói về những việc không thuộc vào 19 loại trên.

BÀI TẬP

1) Môn hạ của tôn giả Ưu Ba Cúc Đa đã phân rẽ làm 5 bộ. Tên của 5 bộ đó là gì? Luật của mỗi bộ ấy tên là gì?

2) Hãy nêu ra 3 loại giới thể mà ngài Luật sư Đạo Tuyên đã lập đối với 3 thời

giáo.

3) Thế nào là “chỉ trì” và “tác trì”?

4) Mỗi phần trong bộ Luật Tứ Phần nói về pháp gì?

5) “Thọ cụ” nghĩa là gì?

6) Giải thích các từ: ba la di, tăng tàn, xả đọa, đề xá ni, và đột kiết la.

7) Trong giới cụ túc, hàng Tì kheo phải thọ bao nhiêu giới? Hàng Tì kheo ni phải thọ bao nhiêu giới?

Bài 3: Tông Luật (Phần 3)

IX. HAI GIỚI THÔNG và BIỆT

(tức Ba Loại Tịnh Giới và Ba Loại Giới Rộng, Vừa, Tóm Gọn)

Giới chia ra có thông và biệt. Giới thông(1) tức là ba loại tịnh giới, gồm có: 1) Giới nhiếp luật nghi, tức là lấy công năng nhiếp luật nghi để ngăn chận tất cả việc xấu, thuộc về ý nghĩa của môn “chỉ trì”. 2) Giới nhiếp thiện pháp, tức là lấy công năng nhiếp thiện pháp để tích tụ tất cả điều lành, thuộc về ý nghĩa của môn “tác trì”. 3) Giới nhiếp chúng sinh, cũng gọi là nhiêu ích hữu tình, tức là lấy từ bi hỉ xả để tế độ tất cả chúng sinh, thuộc về ý nghĩa của hạnh “lợi tha”. Có đầy đủ ba ý nghĩa này thì tính chất của giới luật đã viên mãn các tác dụng độ mình và độ người; đó là lí do làm cho tông Luật được nâng lên địa vị của một tông phái đại thừa. Cho nên Bồ tát đại thừa thông thọ cả ba loại giới; nếu căn cơ thấp kém không thể phát tâm rộng lớn, thì chỉ thọ một giới “nhiếp luật nghi” mà thôi.

Giới biệt(2) tức là giới của tăng, ni. Bài trước đã nói 250 giới tì kheo và 348 giới tì kheo ni, gọi là giới cụ túc, chẳng qua là đức Thích Tôn đã tùy theo tình hình phạm tội cụ thể của hai chúng này mà phương tiện châm chước chế định các điều giới vậy. Kì thật thì sự tướng quá nhiều, trong cả ba nghiệp, hễ khởi động liền gây lầm lỗi, cho nên ngoài số giới điều như trên, các giới điều chưa được chế định vẫn còn nhiều lắm; do đó, hai loại giới của tăng và ni, số lượng của chúng đều có ba bậc khác nhau, là rộng, vừa và tóm gọn. Đối với giới tì kheo, rộng thì vô lượng; vừa thì 3 ngàn oai nghi, 6 vạn tế hạnh; và tóm gọn thì 250 giới. Đối với tì kheo ni, rộng thì vô lượng; vừa thì 8 vạn oai nghi, 12 vạn tế hạnh; và tóm gọn thì 348 giới. Kinh Niết Bàn v.v… nói, giới của tì kheo ni có hơn 500 điều, nhưng nói như thế mà không có giới tướng, cho nên vẫn lấy con số 348 giới làm tiêu chuẩn.

X. GIỚI CHIA LÀM BỐN KHOA

Giới có bốn khoa: giới pháp, giới thể, giới hành, và giới tướng. Giới pháp tức là các giới điều do đức Phật chế định, như không giết hại, không trộm cắp, không dâm dục, v.v… Giới thể tức là sau khi thọ giới thì phát sinh công năng ngừa quấy ngăn lỗi; giới thể này tuy thuộc sắc pháp, nhưng bề ngoài không lộ ra hình tướng,

2. Giới hành tức là ba nghiệp thuận theo giới thể cho nên được gọi là “vô biểu sắc” mà hành động đúng pháp. Giới tướng tức là bảy chúng y theo địa vị của mình mà hành trì giới pháp tương ứng, như 5 giới, 10 giới, giới cụ túc, v.v… Tất cả các loại giới đều đầy đủ bốn khoa như thế.

XI. TÔNG NÀY PHÂN LẬP BỐN ĐỊA VỊ TỪ TU HÀNH CHO ĐẾN CHỨNG QUẢ

Tông này lấy giới làm cương lĩnh; nhân Giới mà sinh Định, nhân Định mà phát Tuệ, đó gọi là “Ba Môn Học Vô Lậu”. Cho nên hành giả mới bắt đầu tu học Phật pháp, trước tiên tất phải trì giới, chế ngự các lỗi lầm của ba nghiệp; cho đến khi thân tâm đã hợp nhất được với qui luật, thì tự nhiên sinh định, phát tuệ, rồi tuần tự chứng nhập vào cảnh giới Phật. Đối với 52 địa vị mà hàng Bồ tát phải tu hành trải qua ba kiếp a tăng kì, ngài Luật sư Nam Sơn đã phân lập làm 4 địa vị để thống nhiếp cả 52 địa vị đó, sau cùng thì qui về chỗ rốt ráo của thật tướng các pháp, đầy đủ cả ba thân pháp báo hóa, thân chứng quả Phật; cho nên giáo pháp của tông này vẫn khế hợp với Nhất thừa viên giáo trong đại thừa. Nay xin đem liệt kê trong đồ biểu sau đây:

Nguyện nhạo nguyện thích, tin, hiểu, lợi mình lợi người (tương đương với 4 cấp Mười tín, Mười trụ,

Mười hạnh và Mười hồi hướng, là các cấp tu tập trải qua kiếp a tăng kì thứ nhất ) 4 Kiến tức địa vị Kiến đạo

(t ương đương với Sơ địa)

Đ Tu tức địa vị Tu đạo (là địa vị tu tập trải qua kì th Ị (tương đương với Nhị địa kiếp a tăng kì thứ nhì)

A cho đến Thất địa)

Cứu cánh tiến lên dần đến Phật địa (tương đương với Bát địa cho đến Diệu giác, là các địa vị tu tập

V trải qua kiếp a tăng kì thứ ba)

Ị

CHÚ THÍCH

01. Từ bi hỉ xả gọi là “bốn tấm lòng rộng lớn”: 1) Lòng từ rộng lớn, hay đem niềm vui đến cho người; 2) Lòng bi rộng lớn, hay giúp người chấm dứt khổ đau; 3) Lòng hỉ rộng lớn, rất vui mừng thấy người hết khổ, được an vui; 4) Lòng xả rộng lớn: thực hành ba tấm lòng trên hoàn toàn bình đẳng, không phân biệt kẻ thân người oán, và không bao giờ chấp trước vào những việc đã làm. Đem bốn tấm lòng trên mà hóa duyên đến khắp vô lượng chúng sinh, dẫn đến vô lượng phúc đức, cho nên nói là “vô lượng tâm”. Lại nữa, nếu nương vào thiền định mà tu tập bốn tấm lòng vô lượng ấy thì sẽ sinh lên cõi trời Phạm thiên ở Sắc giới, cho nên cũng gọi là “bốn Phạm hạnh”.

02. Xin xem lại chú thích số 4, bài 32, sách Trung Cấp.

03. Nhất thừa tức Nhất Phật thừa; viên giáo tức giáo pháp viên mãn. Trong đại thừa, Nhất thừa viên giáo được coi là giáo pháp chân thật cùng cực.

PHỤ CHÚ

(01) Giới thông (thông giới): Ba loại tịnh giới (tam tụ tịnh giới), cả xuất gia và tại gia đều thọ trì được, cho nên gọi là “thông giới”.

(2) Giới biệt (biệt giới): Các loại giới như 5 giới, 10 giới, v.v…, giới của chúng nào thì chỉ chúng ấy thọ trì, cho nên gọi là “biệt giới”.

BÀI TẬP

1) Ba loại tịnh giới là gì?

2) Ba loại giới rộng, vừa và tóm gọn của tì kheo và tì kheo ni, số lượng của mỗi loại là bao nhiêu?

3) Giới chia làm 4 khoa, xin hãy nói rõ về 4 khoa đó.

4) Giáo pháp của tông Luật vì sao khế hợp với Nhất thừa viên giáo?

5) Xin hãy liệt kê bằng đồ biểu về 4 địa vị mà ngài Luật sư Nam Sơn đã phân lập đối với 52 địa vị mà hàng Bồ tát phải tu tập trải 3 kiếp a tăng kì.

Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 1, 2 và 3

1. Nhân loại xưa nay vốn là hạng phàm phu đa dục, tồn tại đầy đủ tất cả các loại kiến tư hoặc. Sau khi học Phật, chỉ có thể nói, đó là bước đầu đi ngược đường mê, nếu luận về ba nghiệp thân miệng ý, vẫn chưa có thể là bậc mô phạm vẹn toàn. Cho nên đức Phật mới chế định nhiều loại giới luật để ngừa quấy ngăn lỗi, phát sinh tâm thiện làm lợi ích chúng sinh. Trong các quả vị thánh phàm, chỉ có Phật mới đích thực là bậc không cần giới luật; Bồ tát vẫn phải cần có giới, còn từ hàng Nhị thừa trở xuống thì bất tất phải luận bàn. Đức Khổng Tử là vị thánh tự trời phú bẩm, từ 15 tuổi tu học, cho đến 70 tuổi mới đạt đến chỗ “tâm nghĩ tới đâu làm tới đó, không vượt qui củ”(1); nhưng đến cuối đời vẫn còn hi vọng sống lâu thêm vài năm để học tập kinh Dịch, hòng tránh lỗi lầm. Từ đó mà nhìn, thì hàng phàm phu bác địa(2), nếu muốn điều phục ý thức để không phát sinh tâm ô nhiễm, thật còn khó hơn lên trời! Người nào dám to mồm tự khoe, bảo rằng “Ta không cần đến giới luật.”, người đó chính là kẻ si cuồng! Cho nên từ một ngàn mấy trăm năm trở lại đây, trong chốn tòng lâm Trung quốc, bất luận là chùa viện thuộc tông phái nào, đối với giới luật đều cẩn trọng hành trì. Tuy tông Luật là một tông phái độc lập, nhưng giới tướng và giới hành ở bên trong nó đã sớm thâm nhập vào các tông phái, trở thành một nguyên tố chính yếu trong Phật pháp. Cho nên trong tất cả các tông phái đều tồn tại thành phần tông Luật; hay nói cách khác, tất cả các tông phái đều là phần “biệt xuất” của tông Luật! Không có tông Luật, quyết chắc không thể có tông nào khác! Cứ nhìn vào đó thì thấy được tính cách trọng yếu của giới luật.

2. Phá giới đương nhiên có thể sám hối; nhưng phá các giới nặng như giết hại, trộm cắp, dâm dục, nói dối quá đáng, vì tính chất của tội quá nghiêm trọng, nếu không phải là người thượng căn có thể vận dụng sức trí tuệ một cách dũng mãnh, thì không cách nào rửa sạch được những ấn tượng từng khắc sâu, lưu dấu trong ruộng thức a lại da, hòng khôi phục thể tánh vốn thanh tịnh của tâm từ trước khi chưa phá giới. Con người bình thường, vì sức của chính mình quá yếu kém, không có cách nào rửa sạch được tội cũ, cho nên không thể không nhờ đến sức ở ngoài; sức trong sức ngoài giúp nhau tác dụng, đó là ý nghĩa của sự việc được gọi là “lễ sám”. Ví như đứng trước Phật tụng bài kệ rằng: “Con xưa vốn tạo các nghiệp ác, đều do vô thỉ tham sân si, từ thân miệng ý phát sinh ra, nay con thảy đều xin sám hối.”; đó là sám hối một cách tổng quát thông cả ba nghiệp. Hoặc trong bản khóa tụng sáng chiều cũng có phần lạy 88 danh hiệu Phật trong bài văn sám hối dài, đó cũng là cách sám hối tổng quát thông cả các tội nặng từ vô thỉ đến nay như năm tội nghịch, mười nghiệp ác, ăn trộm đồ vật của chúng tăng v.v…, mong nhờ oai thần chư Phật tẩy trừ tội ác của chúng ta. Hoặc lạy tụng Lương Hoàng Bảo Sám, Tam Muội Thủy Sám, Đại Bi Sám, Di Đà Sám v.v…, cũng có thể sám hối tiêu trừ nghiệp ác từ bao đời trước. Nếu một lần có hành vi phạm giới, phạm rồi thì phải hối cải, phải đối trước chư Phật và Bồ tát, đối trước đại chúng, tự trình bày nguyên do phạm tội, một mảy may cũng không che dấu, đưọc chư Phật, Bồ tát từ bi tha thứ, từ đó thề không tái phạm. Sau khi đã ăn năn và phát lồ đúng pháp như vậy, nếu thấy trong tâm bình thản khinh an, giống như lúc trước chưa phạm tội, đó là bằng cớ cho biết mình đã trở lại bản chất thanh tịnh, trong tương lai cũng sẽ không nhận chịu quả báo đau khổ do “dị thục sinh khởi hiện hành”(3). Nếu lại còn những thủ tục phải hoàn tất sau khi sám hối, như đánh người bị thương chẳng hạn, thì phải bàn đến chuyện bồi thường, phải nhún nhường hạ mình, thân hành đến săn sóc người bị thương, xin họ thông cảm bỏ qua, không kết cừu hận; được như thế thì cả hai bên mình và người mới được thỏa đáng. Nếu không làm như vậy, tức chỉ biết sám hối phần mình mà bỏ lơ người kia, chỉ sám lí mà bỏ sự, thì công phu sám hối đó chỉ đạt có nửa phần, còn nửa phần kia vẫn chưa hoàn tất, trong tương lai nếu nhân duyên gặp gỡ, tất không tránh khỏi cái họa đòi nợ, đòi mạng.

3. Ba ngàn oai nghi và sáu vạn tế hạnh của tì kheo, cùng tám vạn oai nghi và mười hai vạn tế hạnh của tì kheo ni, điều đó đối với lí là đúng, không cần phải nói tới tận cùng hành tướng của chúng. Nếu xét một ngày tròn trong đời sống chúng ta, trong ba nghiệp, nhất là những tư tưởng trong ý nghiệp, cấu nhiễm quá nhiều, chất chồng ngàn vạn. Tuy có những tư tưởng không thể hiện thành sự thật, nhưng ý niệm thì chắc chắn đã có, tất cả đều như thế, và đều có tội lỗi, cho nên cần phải chế ngự, ngăn ngừa. Nếu hỏi rằng: Phải dùng phương pháp gì mới có thể ở trong những oai nghi tế hạnh nhiều như thế mà không bị phạm lỗi? Xin thưa: Chỉ cần trong lòng lúc nào cũng tâm niệm hai chữ “thành kính”! Mỗi sự việc, mỗi tâm niệm đều phát xuất từ lòng chân thành, cách cư xử thì đầy kính trọng, bất luận là người kia có bao nhiêu oai nghi, bao nhiêu tế hạnh, ngay lập tức đều đầy đủ cả, đều không xúc phạm. Giả sử có một hai lỗi nhỏ do vô ý gây ra, thì cũng do oai quang của lòng thành kính mà lỗi ấy tức khắc được tiêu trừ, quyết không thể trở thành chủng tử xấu gieo vào ruộng thức.

4. Giới của ni nhiều hơn giới của tăng, điều đó hoàn toàn không có ý nói đàn bà nhiều tội lỗi hơn đàn ông; mà chỉ có nghĩa là, đối với đàn ông, thì ba nghiệp của người đàn bà có nhiều chi tiết vụn vặt hơn, cho nên giới cũng phải nhiều hơn đàn ông để ứng xử cho phù hợp. Còn việc hàng tại gia không nên xem các giới điều của hàng xuất gia, đó là vì người tu hành ở đời mạt pháp, sau khi thọ giới chưa chắc đã hành trì toàn vẹn, có khi giữ được một ít mà cũng lại phạm một ít. Người cư sĩ sau khi xem được các điều giới, liền biết tăng đã phạm giới, nhân đó mà sinh lòng khinh mạn, thậm chí còn hủy báng Tam Bảo, phản lại Phật giáo, bỏ việc tu hành, gây ảnh hưởng vô cùng tai hại; chi bằng không thấy không biết thì vẫn lễ kính cúng dường. Ví như người bị rớt xuống biển, dù chỉ ôm được cái xác chết rữa nát mà bơi được vào bờ thì vẫn là điều tốt. Còn việc thọ giới rồi phá giới, đương nhiên sẽ phải nhận chịu các tội báo xứng hợp, ngay như đức Phật cũng không thể che chở mà cứu vớt đệ tử của Ngài. Chúng ta tự giữ mình còn khó, đâu có công năng gì mà lo bao đồng việc của người khác! Thảng hoặc không có tư tưởng và quyết tâm bảo vệ đạo pháp, thì cũng nên giả ngu giả điếc để khỏi phát sinh phiền não; đó là phương pháp rất tốt giúp cho công phu tu học. Nói cho cùng, sự tĩnh lặng bao giờ cũng tốt hơn sự chao động.

5. Giới là cơ sở nền tảng của tông Luật. Có Giới, nhiên hậu mới có Định và Tuệ, được gọi là “ba pháp học vô lậu”. Học Luật, nếu bảo là dễ thì cũng thật là dễ, mà nếu bảo là khó thì cũng thật là khó. Chỉ cần y theo các điều khoản ở trong đó mà thực hành, thuận theo chúng mà không trái phạm, thế là có giới, chẳng cần phải nghiên tầm giáo nghĩa phiền toái, chẳng cần tham Thiền học Mật; đó là chỗ DỄ. Nhưng với đơn thuần vài điều giới luật đó mà phải khảo xét hết anh hùng hào kiệt xưa nay, những người có đủ điều kiện để được ghi tên bảng vàng(4), chẳng biết có được hai, ba phần trăm không, mà những người bị loại ra ngoài(5) thì tràn đầy như vậy; đó là điều KHÓ. Chủ trương của tông Luật thật là rõ ràng: Hãy từ ba nghiệp thanh tịnh mà làm mọi việc! Biết được ba nghiệp là thanh tịnh rồi thì tự nhiên đúng qui đúng củ, phát định phát tuệ, không còn lo rầu về việc nhập vào dòng thánh.

Đức Thích Tôn cũng đã từng dạy: Sau khi Phật diệt độ, hãy lấy giới luật làm thầy! Cái giá trị chân thật của giới luật đã được nói hết trong lời dạy ngắn ngủi ấy. Thế mới biết, tông Luật được đứng trong tám tông phái đại thừa, thật không mảy may hổ thẹn!

6. Nếu lấy những việc làm, những lời nói của hai nghiệp thân và miệng để làm tiêu chuẩn, thì trong thiên hạ còn có người hoàn toàn; nhưng nếu lấy những tư tưởng, những suy niệm của ý nghiệp để làm tiêu chuẩn, thì trong khắp thiên hạ sẽ không có một người nào là hoàn toàn. Nếu theo chỗ con người thấy được mà làm tiêu chuẩn, thì trong thế gian còn có người hiền; nếu theo chỗ con người không thấy được mà làm tiêu chuẩn, thì trong khắp thế gian chỉ toàn là tội nhân. Tông Luật có thể sánh như cổng long môn cao trăm thước đứng sừng sững trên mặt nước, bất kể là cá, tôm, nòng nọc, nếu nhảy qua khỏi thì đều được hóa thành rồng, bay lên cao mà đi; đó là điều mà Mạnh Tử nói: “Cứ giữ nơi trung đạo mà đứng, ai có khả năng học thì tự mình cố gắng.”(6) Xin tất cả những cá, tôm, nòng nọc ở trong thiên hạ, hãy luôn nỗ lực!

7. Trong giới luật quả thực có một bộ phận, tên gọi thì còn đó mà sự thực hành thì không có, ví dụ như chế độ bưng bình bát vào làng xóm khất thực và trồng trọt ruộng vườn của tăng già Trung quốc. Việc khất thực nên hành trì thì không có, việc trồng trọt không nên có nhưng lại có thực hành. Còn những việc như không ăn quá giờ ngọ, không cất giữ vàng bạc tiền của, không nuôi mèo chó v.v…, nếu thực hành thì cũng có chỗ khó khăn. Nhưng giới Phật đã chế, người sau không dám tự ý bỏ đi, đó là một lẽ; nếu một hai điều mà bỏ được thì toàn thể cũng bỏ được, đó là hai lẽ; người nào đề xướng bỏ giới trước tiên, người đó tức khắc trở thành kẻ phản bội Phật, sẽ là cái đích cho trăm mũi tên nhắm vào, đó là ba lẽ; sự thể này thật là trọng đại, chỉ có một hai người thì đâu dám làm, đó là bốn lẽ. Cho nên, nếu thực hành không được thì thành ra là có danh không thật, mà cũng không dám công khai tuyên bố hủy bỏ! Rốt cuộc, trên sự thật hay hoàn cảnh có khó khăn, cũng như muốn đừng phạm giới hoặc không đủ sức hành trì, tình hình không giống nhau. Đương nhiên, đối với mặt giới thể thì không thể nói là phá hoại, đối với mặt chủng tử thì không phải là tánh ác; đối với pháp nếu có sai trái thì đối với tình vẫn có nguyên do; nhưng đó cũng hoàn toàn không phải là cái cớ để vin vào mà làm ác phá giới. Vấn đề căn bản là, tu hành ở cái đời xấu ác đầy đủ năm sự dơ dáy này có quá nhiều trở ngại, như uống nước chẳng hạn, rõ ràng là sẽ giết hại hàng ngàn vạn vi trùng, mà ngay như đức Thích Tôn hồi ấy cũng chỉ dạy các vị đệ tử rằng: Khi uống nước đừng dùng thiên nhãn, thì không sợ phạm giới sát! Nếu không làm thế thì không có biện pháp nào khác. Lại như loài mối cắn phá pháp phục, kinh sách và của cải của chùa, thì nhất định không thể không tìm cách ngăn trở chúng. Cho nên phải biết, chúng ta nghiệp nặng mới phải sinh vào thế giới Ta bà này. Vậy, chỉ có chuyên cần niệm Phật để sinh về nước Phật, mới có thể có được giới thể thanh tịnh.

8. Con thằn lằn lấy côn trùng làm thức ăn. Nếu tỏ lòng từ đối với côn trùng thì không lợi cho con thằn lằn; tỏ lòng từ đối với con thằn lằn thì không lợi cho côn trùng. Sự việc này, nói trí nói nhân(7) đều có lí cả. Bồ tát lấy tâm đại bi làm gốc, cứ lòng thấy yên ổn mà làm lợi ích cho chúng sinh thì đều có công đức. Ngày xưa đức Thích Tôn thực hành nhân đức bằng việc thí thân mình cho cọp đói ăn thịt, (8) Châu Xứ thực hành nhân đức bằng việc giết cọp;(9) Tùy hầu thực hành nhân đức bằng việc cứu rắn, (10) Tôn Thúc Ngao thực hành nhân đức bằng việc giết rắn;(11) cho nên, việc nào là đúng, cũng rất khó nói! Khổng Tử nói: “Ông thấy tâm mình yên ổn thì cứ làm!”(12) Thật là một biện pháp tuyệt hảo!

CHÚ THÍCH (của người dịch)

(01) Chương 4 thuộc thiên “Vi Chính” trong sách Luận Ngữ nói: “Ta 15 tuổi đã có chí cầu học; 30 tuổi tự lập; 40 tuổi thì tin theo lẽ đương nhiên của mọi sự lí mà không còn nghi hoặc điều gì; 50 tuổi biết rõ mệnh trời đối với mọi sự vật là hiển nhiên; 60 tuổi, hễ tiếng vào tai thì tâm thông suốt, không suy nghĩ trái ngược; 70 tuổi thì tâm nghĩ tới đâu làm tới đó, không vượt qui củ.”

(02) Phàm phu bác địa: Chữ “bác” nghĩa là rộng, nhiều. Chúng sinh ở địa vị phàm phu rất nhiều, nên gọi là “phàm phu bác địa” (bác địa phàm phu). Từ “bác địa” (博地) vốn được nói là “bạc địa” (薄地), có ý chỉ cho hàng phàm phu thấp kém, luôn bị phiền não bức bách làm cho đau khổ triền miên.

(03) Dị thục sinh khởi hiện hành: tức là nhân đã chín muồi mà sinh ra quả. “DỊ THỤC” là từ gọi tổng quát chỉ cho quả báo phát sinh do các nhân thiện, ác trong quá khứ. Chữ “dị” nghĩa là khác, chữ “thục” nghĩa là chín, tức là đủ điều kiện để kết thành quả; vì quả không giống (dị) với nhân cho nên nói là “dị thục”. Ví dụ: Hột xoài mọc lên cây xoài, vì “cây xoài” (quả) khác với “hột xoài” (nhân), nên cây xoài là quả dị thục của hột xoài; cho đến khi cây xoài lại sinh ra trái xoài, thì “trái xoài” lại khác với “cây xoài”, mà cũng không giống với “hột xoài”, nên trái xoài, gần thì là quả dị thục của cây xoài, mà xa hơn là quả dị thục của hột xoài. Đến như cái hột xoài trong trái xoài này cũng khác với hột xoài đã được gieo trồng (nhân) trước kia, khác về hình dáng, chất lượng, cũng như số lượng. Đó là ý nghĩa của từ “dị thục”, được coi là một thuật ngữ của Duy Thức Học. Thành Duy Thức Luận cắt nghĩa rằng, “dị thục” nghĩa là nhân biến thành quả, và tính chất của quả này khác với tính chất của nhân. Như thế có nghĩa, “dị thục” tức là cái tiến trình chuyển biến khiến cho nhân kết thành quả. Cái quá trình chuyển biến ấy, theo Thành Duy Thức Luận Thuật Kí, gồm cả ba phương diện: thời gian (dị thời thục: từ nhân đến quả phải cách nhau một khoảng thời gian, tức là không đồng lúc), phẩm loại (dị loại thục: nhân đã thành thục để kết thành quả, nên nhân và quả là hai loại khác nhau) và năng lực chuyển biến (biến dị thục: nhờ cái năng lực chuyển biến tự nhiên mà nhân mới thay đổi tính chất khác đi để có thể kết thành quả). “HIỆN HÀNH” là tất cả mọi pháp hữu vi hiển hiện ra trong vũ trụ. Theo Duy Thức Học, thức a lại da chứa giữ tất cả mọi chủng tử của các pháp và có khả năng chuyển biến những chủng tử này làm phát sinh ra mọi hiện tượng (pháp) trong vũ trụ, đó là pháp hiện hành. Do khả năng chuyển biến đó mà thức alại da cũng có tên là “thức dị thục” (dị thục thức). Như vậy, câu nói “Dị thục sinh khởi hiện hành” ở trên có nghĩa là: Thức a lại da chuyển biến các chủng tử làm phát sinh ra các pháp hiện hành. Trong câu định nghĩa này thì “chủng tử” là nhân, “hiện hành” là quả, mà “dị thục” chính là tiến trình chuyển biến làm cho nhân biến thành quả. Nói cách khác, dị thục là tiến trình chuyển biến từ nhân đến quả, do đó, nhân ở đây được gọi là “dị thục nhân”, và quả ở đây được gọi là “dị thục quả”.

(04) Trong bài nguyên tác, tác giả có dùng hai chữ “nhập xác” (入殼), có lẽ do in nhầm (vì tự dạng giống nhau), đúng ra phải là “nhập cấu” (入彀), có nghĩa là tiến vào tầm tên bắn, nghĩa bóng là nhân tài qui tụ cùng phò tá một người. Ngày xưa, vua Đường Thái tông đứng nơi cửa Đoan môn, trông thấy các vị tân tiến sĩ nối nhau đi ra, bèn vui mừng thốt lên: “Anh hùng trong thiên hạ đều qui tụ hết về triều đình ta vậy!” (Thiên hạ anh hùng nhập ngô cấu trung hĩ! – 天下英雄入吾彀中矣!) Do điển tích này, người đời sau gọi những người đi thi được trúng tuyển là “nhập cấu”.

(05) Trong bài nguyên tác, tác giả có dùng điển tích “danh lạc Tôn Sơn” (名落孫山). Tương truyền, nước Tống (có người nói nước Ngô) có cậu học trò tên Tôn Sơn, cùng với người bạn cùng làng lên kinh đô dự thi. Kết quả, Tôn Sơn thi đậu hạng chót, tên được yết ở cuối bảng, còn người bạn thì hỏng, tên bị lọt sổ. Tôn Sơn về làng trước một mình, cha mẹ của người bạn hỏi thăm tình hình con mình thì Tôn Sơn trả lời: “Tên Tôn Sơn được ghi ở cuối bảng, còn tên con bác thì ở ngoài của tên Tôn Sơn.” Câu nói này có nghĩa là người bạn của Tôn Sơn đã hỏng thi, tên bị lọt ra ngoài bảng vàng. Do câu nói này, người đời sau đã gọi những người thi hỏng là “danh lạc Tôn Sơn”.

(06) Chương 41, thiên “Tận Tâm thượng”, sách Mạnh Tử chép: Ông Công tôn Sửu nói: “Đạo của người quân tử rất cao xa, hoàn mĩ, nhưng đối với người học thì đạo đó khó khăn như thể lên trời, không thể học được. Tại sao không làm cho nó thấp bớt xuống để cho người học theo kịp được ít nhiều, khiến cho họ mỗi ngày mỗi cố gắng hơn lên?” Thầy Mạnh Tử đáp: “Ông kiến trúc sư không thể vì người thợ nề kém cỏi mà bỏ đi sợi dây búng mực; ông chưởng quản bắn cung không thể vì người xạ thủ bất tài mà cải biến cái thế kéo cung làm cho hẹp lại. Người quân tử dạy người học đạo cũng giống như dạy xạ thủ bắn cung, chỉ kéo dây cung cho đúng mức mà không bắn mũi tên đi, nhưng giống như mũi tên bay ra phía trước. Cho nên người quân tử chỉ cần giữ nơi trung đạo mà đứng, ai có khả năng học thì tự mình cố gắng.” – Chữ “trung đạo” ở đây có nghĩa là không phải khó mà cũng không phải dễ.

(07) Nói trí nói nhân: Thiên “Hệ Từ” trong kinh Dịch có câu: “Người nhân thấy đạo thì nói đạo là nhân; người trí thấy đạo thì nói đạo là trí.” Nhân câu nói này, người đời sau, hễ cùng một sự vật mà mỗi người có cách nhìn khác nhau, gọi đó là “kiến nhân kiến trí”.

(08) Xin xem lại chú thích số 3, bài “Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 1, 2 và 3”, sách Giáo Khoa Phật Học Cấp Hai (GKPH II), quyển thượng, Hạnh Cơ dịch và chú thích bổ túc, Ban Bảo Trợ Phiên Dịch Pháp Tạng Việt Nam (BBTPDPTVN) ấn hành tại Calfornia, năm 2005.

(09) Xin xem lại chú thích số 8, bài “Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 25, 26 và 27”, sách GKPH I.

(10) Xin xem lại chú thích số 24, bài 3, sách GKPH II vừa dẫn trên.

(11) Xin xem lại chú thích số 5, bài “Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 1, 2 và 3”, sách GKPH II vừa dẫn trên. (12) Chương 21, thiên “Dương Hóa”, sách Luận Ngữ chép: Tể Ngã nói với Khổng Tử: “Việc để tang cha mẹ 3 năm là quá lâu, tôi thấy chỉ một năm là đủ! Vì người quân tử không thực tập Lễ trong 3 năm thì Lễ sẽ bị bại hoại; không thực tập Nhạc trong 3 năm thì Nhạc sẽ bị hoang phế. Lúa cũ đã ăn hết, lúa mới đã có; gỗ để dùi lấy lửa qua bốn mùa cũng đã biến đổi; cho nên việc cư tang chỉ cần một năm là đủ rồi.” Khổng Tử hỏi: “Trong thời gian cư tang, ông ăn cơm gạo trắng, mặc áo gấm, lòng ông có thấy yên ổn không?” Tể Ngã đáp: “Tôi thấy lòng yên ổn.” Khổng Tử nói: “Nếu ông thấy tâm mình yên ổn thì cứ làm! Người quân tử trong thời gian cư tang 3 năm, vì trong lòng đau buồn nên dù ăn cao lương mĩ vị cũng không thấy ngon, tai nghe nhạc mà không thấy vui, ở trong căn phòng sang trọng mà không thấy thoải mái; cho nên đâu có nhẫn tâm chỉ cư tang một năm! Nay ông thấy an tâm thì hãy cứ làm như ông đã nói!” Tể Ngã ra về. Không Tử bảo các môn đệ: “Tể Ngã quả thật là người không có lòng nhân! Trẻ con sinh ra, phải sau 3 năm mới rời ngực mẹ. Việc cư tang cha mẹ 3 năm là thông lệ của mọi người trong thiên hạ, Tể Ngã có đủ lòng yêu kính và đền đáp công ơn cha mẹ đến 3 năm chăng?” Đọc câu chuyện trên đây trong sách Luận Ngữ, chúng ta thấy, nếu chỉ có một câu nói của Khổng Tử “Ông thấy tâm mình yên ổn thì cứ làm!” như tác giả đã ghi lại ở trên, thì đó quả là một biện pháp tuyệt hảo như tác giả đã nói. Nhưng, qua những lời đối đáp giữa Khổng Tử và Tể Ngã trong câu chuyện trên, chúng ta thấy trong ý của Khổng Tử vẫn không cho việc làm của Tể Ngã là đúng. Câu nói “Ông thấy tâm mình yên ổn thì cứ làm!” chỉ chứng tỏ rằng Khổng Tử không muốn nói tới nói lui nhiều lời vô ích đối với một kẻ mà ông đã thấy rõ là “không có lòng nhân”; chứ không phải nói như thế là ông chấp nhận việc làm của Tể Ngã. Vì vậy, câu nói ấy nhất định không phải là “một biện pháp tuyệt hảo”; và tác giả trích câu nói ấy để vào đoạn văn trên cũng không phù hợp với ý nghĩa của đoạn văn; và cũng không phù hợp với Phật pháp.