Giáo Khoa Phật Học Cấp Ba

Bài 17: Tông Pháp Tướng (Phần 4)

VIII. NĂM PHÁP

Kinh Lăng Già, Luận Duy Thức v.v... đã đem tất cả các pháp hữu vi và vô vi, hữu lậu và vô lậu, qui nạp thành 5 pháp; đó là: 1) Tướng: sự vật sum la vạn tượng, tình cùng vô tình, ngàn thái muôn trạng, hình tướng của chúng mỗi mỗi đều khác nhau, đó là “tướng”. 2) Danh: y theo các tướng kia mà giả tạm đặt tên cho chúng, để biết rõ chúng là những cái gì, đó là “danh”. 3) Phân biệt: đối với tướng và danh của vạn vật, nhận biết, suy lường, phân biệt, từ đó mà có các khái niệm như lớn nhỏ, cao thấp, đẹp xấu, phải trái v.v..., đó là “phân biệt”. 4) Chánh trí: chỉ cho tâm cùng tâm sở vô lậu, xa lìa các khái niệm phân biệt hư vọng, quán chiếu thấy danh và tướng làm khách của nhau, lìa thường lìa đoạn, biết đúng như lí, đó là “chánh trí”. 5) Như như: cái cảnh giới chứng ngộ do chánh trí, tâm và cảnh đều vắng lặng, là thể tánh của chân như nhất như, đó là “như như”. Trong 5 pháp ấy, hai pháp đầu là cảnh “sở biến”(1), pháp thứ ba là tâm “năng biến”(2) tự duyên với cảnh sở biến, và cả ba pháp đó đều thuộc về pháp hữu lậu(3); pháp thứ tư là đứng trên pháp tướng mà quán sát chân chánh pháp tánh, thuộc về pháp vô lậu(4); pháp thứ năm là tâm cảnh nhất như, trong trẻo vắng lặng; xin liệt kê thành đồ biểu như sau:

IX. BA TÁNH và BA VÔ TÁNH

Tất cả các pháp hữu vi và vô vi đều có thể phân ra 3 loại tánh chất:

1) Tánh biến kế sở chấp: Đây là dùng vọng tình để kế độ cùng khắp các sự vật do nhân duyên giả hợp mà sinh khởi, chấp chặt vào danh tướng của chúng, hoặc có hoặc không, hoặc sắc hoặc tâm v.v..., rồi vọng chấp làm thật ngã thật pháp; như thấy sợi dây mà lầm cho là con rắn, sự thật là không có con rắn, chỉ do vọng tình mê chấp mà thành ra có rắn vậy. Đó là sự phán đoán sai lầm.

2) Tánh y tha khởi: Giả sử, đối với phẩm loại của vạn pháp, phán đoán hoàn toàn không sai lầm, nhưng mà, vạn pháp đều nương nơi nhân duyên giả hợp mà sinh khởi, vốn không có thể tánh, đồng như huyễn hóa; ví như thấy sợi dây, tuy biết đó là sợi dây, hoàn toàn không nhận lầm là con rắn, nhưng sợi dây cũng là pháp do nhân duyên sinh, nương nơi những cái khác mà hiện khởi6.

3) Tánh viên thành thật: Tất cả pháp đều có tính chất viên mãn, thành tựu và chân thật, cũng tức là thật tánh y tha khởi, cũng gọi là pháp tánh, cũng gọi là chân như, không sinh không diệt, trong lặng thường trú, là lí thể mà tất cả người và vật đều có sẵn. Như sợi dây là do cây gai làm thành, mà tự tánh của cây gai tức là tánh viên thành thật. Tất cả chúng sinh đối với các pháp sắc tâm nương nơi cái khác mà sinh khởi, không biết đó là hư vọng, không chân thật, nhận lầm là có không, khổ vui, thiện ác, lớn nhỏ v.v..., tức là thuộc về tánh biến kế sở chấp. Nếu có thể từ pháp tướng thiên sai vạn biệt mà ngộ nhập pháp tánh vốn không sinh diệt, tức là chứng nhập tánh viên thành thật vậy.

Sau khi đã hiểu rõ ba tánh như trên, tức thấy được rằng, tánh biến kế sở chấp chỉ là sự phán đoán sai lầm, đối với tình(10) thì có mà đối với lí thì không, tướng tức là vô tướng, cho nên gọi là “tướng vô tánh”. Tánh y tha khởi tuy không phải là sự phán đoán sai lầm, nhưng vạn hữu đều nương vào những cái khác mà sinh khởi, chẳng phải có mà giống như có, sinh tức là không có sinh, cho nên gọi là “sinh vô tánh”. Tánh viên thành thật là thể tánh không thể nghĩ bàn, bao hàm hai lớp ý nghĩa “chân không và diệu hữu”7, thuộc về “đệ nhất nghĩa đế”, cho nên gọi là “thắng nghĩa vô tánh”. Xin giải thích bằng đồ biểu như sau:

CHÚ THÍCH

01. Tình tức là hữu tình. Xin xem lại chú thích số 4, bài 15, sách Sơ Cấp.

02. Các loài không có tình thức như cây cỏ đất đá v.v..., gọi là vô tình, hay phi tình.

03. Nếu do Danh mà biết Tướng, thì Danh là chủ mà Tướng là khách; nếu do Tướng mà lập Danh, thì Tướng là chủ mà Danh là khách.

04. Đối với tất cả pháp tướng, quán chiếu đều không, khế hợp chân như. Khi phép quán này thành tựu, gọi là “hậu đắc trí”. Nhân vì nó phải biến hiện pháp tướng mà duyên chân như, chỉ gọi là “sơ sở duyên duyên” (cảnh sở duyên gián tiếp)(8); không giống như căn bản trí, khi duyên chân như thì duyên trực tiếp với bản thể chân như, không cần phải biến hiện thành tướng, mới được gọi là “thân sở duyên duyên” (cảnh sở duyên trực tiếp)(9).

05. Xin xem lại chú thích số 5, bài 13 ở trên.

06. Muốn làm ra sợi dây, trước hết phải trồng gai; trồng gai phải cần có đủ đất, nước, ánh sáng mặt trời, không khí, phân bón, nông phu, v.v...; nhờ đó mà cây gai mới lớn. Sau đó lại phải nhờ biết bao nhân công, dụng cụ, máy móc, v.v... mới làm thành sợi dây. Cho nên, sợi dây là pháp do nhân duyên sinh, thuộc về tánh y tha khởi.

07. Cái không của chẳng phải không, không mà không không, không phải như cái ngoan không mà hàng tiểu thừa thiên chấp, cho nên gọi là “chân không”. Cái có của chẳng phải có, có mà không có, không phải như cái thật có mà hàng phàm phu vọng chấp, cho nên gọi là “diệu hữu”. Chân không mà sinh khởi vạn pháp, diệu hữu mà tất cả đều “như”, đó là ý nghĩa sâu xa của “chân không diệu hữu”.

PHỤ CHÚ

(01) Sở biến: là thuật ngữ Duy Thức Học, chỉ cho vạn pháp. Theo tông Duy Thức, vạn pháp là do thức biến hiện, cho nên vạn pháp được gọi là “sở biến”. Vạn pháp là do thức biến hiện, nhưng đồng thời chúng cũng là đối tượng nhận thức của thức (tức tâm và tâm sở), cho nên cũng được gọi là “sở duyên”. Vậy, “sở duyên” và “sở biến” đều là thuật ngữ Duy Thức Học dùng chỉ cho VẠN PHÁP, nhưng tùy trường hợp thích hợp mà gọi tên này hay tên kia.

(02) Năng biến: là thuật ngữ Duy Thức Học, chỉ cho 8 thức. Theo tông Duy Thức, vạn pháp là do thức biến hiện, cho nên thức được gọi là “năng biến”. Thức có 8 tác dụng, được gọi là 8 thức, chia ra có 3 loại năng biến: Thức Thứ Tám (a lại da) gọi là “sơ năng biến” (năng biến thứ nhất); Thức Thứ Bảy (mạt na) gọi là “đệ nhị năng biến” (năng biến thứ nhì); Sáu Thức Trước (nhãn, nhĩ, tị, thiệt, thân, ý) gọi là “đệ tam năng biến” (năng biến thứ ba). (Xin xem bài 18 tiếp theo.) Thức biến hiện ra vạn pháp, đồng thời cũng là tác dụng nhận thức đối với vạn pháp. Trong trường hợp này, vạn pháp là đối tượng nhận thức, được gọi là “sở duyên”; và thức (tức tâm và tâm sở) là chủ thể nhận thức, được gọi là “năng duyên”. Vậy, “năng biến” hay “năng duyên” đều là thuật ngữ Duy Thức Học dùng chỉ cho THỨC, nhưng tùy trường hợp mà gọi tên này hay tên kia.

(03) Hữu lậu: Tất cả các pháp thuộc trong thế gian ba cõi, tất cả phiền não làm cho chúng sinh tạo nghiệp sinh tử luân hồi, gọi là pháp hữu lậu. Chữ “lậu” có nghĩa là “lọt” trong vòng sinh tử luân hồi.

(04) Vô lậu: Tất cả các pháp xuất thế gian, những pháp làm cho chúng sinh giải thoát khỏi ba cõi thế gian, vĩnh viễn xa lìa vòng sinh tử luân hồi, gọi là pháp vô lậu.

(05) Như như: tức là “như”, cũng là “chân như”, hay “như thật”, tức là bản tánh chân thật bất biến của vạn pháp. Tất cả các pháp, tuy mỗi mỗi đều có thuộc tánh khác nhau, như đất thì cứng, nước thì ướt, lửa thì nóng v.v..., nhưng những thuộc tánh ấy không phải là tánh chân thật, mà tất cả đều lấy tánh không làm thể tánh chân thật; cho nên gọi thật tánh là “như như”. Như như là bản tánh của vạn pháp, cho nên cũng được gọi là “pháp tánh”.

(06) Trí hậu đắc (hậu đắc trí): Do tu tập, dùng trí tuệ quán chiếu thấy rõ tánh y tha khởi của vạn pháp, biết rõ vạn pháp là giả tạm, như huyễn, không còn khởi niệm mê hoặc chấp trước đối với ngã và pháp. (07) Trí căn bản (căn bản trí): cũng gọi là “vô phân biệt trí”, là tuệ giác hiển lộ khi đã đoạn trừ sạch hết các hoặc, các chướng, trực chứng lí hai không, chân như hiển hiện. (Xin xem chú thích số 5 của tác giả ở bài 13 ở trước.)

(08) Sơ sở duyên duyên: Trước hết là thuật ngữ “sở duyên duyên”. Danh từ này gồm hai danh từ “sở duyên” và “duyên” nhập lại. Sở duyên là đối tượng của nhận thức; và duyên nghĩa là điều kiện. Duy Thức Học nói, nhận thức luôn luôn bao gồm chủ thể nhận thức và đối tượng nhận thức; nói cách khác, biết thì luôn luôn phải là biết cái gì, không thể biết suông. Nhận thức luôn luôn phải là nhận thức một đối tượng, cho nên, không có đối tượng thì không thể có nhận thức. Tóm lại, “sở duyên duyên” là cảnh sở duyên, là đối tượng của tác dụng nhận thức của tâm và tâm sở. Chữ “sơ” nghĩa là thưa thớt, xa lạ, không gần gũi; ở đây có nghĩa là gián tiếp. Theo tông Duy Thức, thể tánh của cảnh sở duyên (sở duyên duyên) có hai loại: gián tiếp (sơ) và trực tiếp (thân). Trong trường hợp cảnh sở duyên cùng với thức năng duyên xa cách nhau, thức năng duyên phải nương vào cảnh sở biến của thức năng biến khác của tự thân hoặc thức năng biến của người khác, lấy đó làm bản chất để duyên; như thế là duyên một cách gián tiếp, cho nên cảnh sở duyên đó được gọi là “sơ sở duyên duyên”. Ví dụ: Núi sông đất liền, trời trăng mây gió v.v... đều là cảnh sở biến của thức năng biến a lại da, nhãn thức nương vào đó và lấy đó làm bản chất để duyên (nhận thức, thấy biết). Trong trường hợp này, nói theo thuật ngữ Duy Thức Học, núi sông đất liền v.v... chính là “sơ sở duyên duyên” (cảnh sở duyên gián tiếp) của nhãn thức.

(09) Thân sở duyên duyên: là đối lại với “sơ sở duyên duyên” ở trên, đó là cảnh sở duyên trực tiếp. Chữ “thân” nghĩa là gần gũi, không xa cách, có quan hệ trực tiếp. Chẳng hạn, khi ý thức duyên ngay với những ảnh tượng do nó biến hiện ra, trực tiếp, gần gũi, không xa cách, thì các “ảnh tượng” đó chính là “thân sở duyên duyên” (cảnh sở duyên trực tiếp) của ý thức.

(10) Tình: Chữ “tình” ở đây tức là tình cảm, cái thấy theo tình cảm, không có lí trí soi xét; đó là cái thấy mê lầm thông thường của kẻ phàm phu.

BÀI TẬP

1) Năm pháp là những pháp gì? Hãy giải thích hai pháp “chánh trí” và “như như”.

2) Ba tánh là gì? Hãy giải thích ý nghĩa của tánh y tha khởi và tánh viên thành thật.

3) Ví như thấy sợi dây mà lầm cho là con rắn. Trong cái thấy đó, thế nào là tánh biến kế sở chấp? Thế nào là tánh y tha khởi? Thế nào là tánh viên thành thật?

4) Hãy trình bày cái lí ba tánh ba vô tánh.

5) Hãy giải thích các từ: vô tình, sơ sở duyên duyên, thân sở duyên duyên, và chân không diệu hữu.

Bài 18: Tông Pháp Tướng (Phần 5)

X. BA NĂNG BIẾN

Theo giáo nghĩa của tông Pháp Tướng, vạn hữu trong vũ trụ, hữu tình cũng như vô tình, đều do thức thể biến hiện ra. Thức thể được gọi là “kiến phần”, tức là tác dụng thấy nghe hiểu biết; vạn hữu được gọi là “tướng phần”, tức là tất cả cảnh giới. Có hai phần kiến và tướng, là do 8 thức tổng hợp biến hiện, có phân công hợp tác, chứ không phải chỉ riêng một thức nào có thể đơn độc sinh khởi. 8 thức này có thể phân làm 3 loại, mà mỗi loại đều có cái tính năng biến hiện ra cảnh vật, cho nên cả ba được gọi là “ba năng biến”.

Năng biến thứ nhất là thức a lại da. Bất cứ chủng tử của một giống nghiệp nào, khi thành thục, tức thì có khả năng biến hiện, gặp tăng thượng duyên liền biến hiện ra cảnh giới, cho nên được gọi là “dị thục năng biến”.

Năng biến thứ hai là thức thứ bảy mạt na. Chủng tử nghiệp tuy thành thục, nhưng nhờ vào thức mạt na chấp ngã không gián đoạn, phát huy tác dụng suy lường phán đoán thường xuyên, nhiên hậu cảnh giới mới có thể tồn tại, cho nên được gọi là “tư lương năng biến”.

Năng biến thứ ba là sáu thức trước. Tuy hai thức thứ bảy và thứ tám có đầy đủ cái tính năng “năng biến”, nhưng nếu không có 6 thức nương nơi 6 căn mà biết rõ 6 trần, thì cảnh giới cũng không thể thành lập. Ví dụ như lúc ngủ say, 6 thức trước hoàn toàn ngưng nghỉ, thì cảnh giới tuy vẫn có mà không biết; phải sau khi thức dậy, 6 thức trước trở lại phân biệt, cảnh giới mới lại thành lập, cho nên được gọi là “liễu biệt năng biến”.

Luận Thành Duy Thức nói rằng, “thức biến” có hai loại: một loại là theo thế lực nhân duyên mà biến hiện; một loại là theo thế lực phân biệt mà biến hiện. Chủng tử trong thức thứ tám phát sinh hiện hành, là thuộc về loại biến hiện theo thế lực nhân duyên, lực lượng của chúng rất lớn; thức thứ bảy và 6 thức trước đều thuộc loại biến hiện theo thế lực phân biệt, tác dụng của chúng so ra yếu kém hơn.

XI. BỐN DUYÊN SINH PHÁP

Do thức a lại da sinh khởi tất cả các pháp sắc tâm, ắt phải có đầy đủ nhân duyên, nhiên hậu mới sinh được, cho nên gọi là “duyên sinh”. “Duyên” có bốn loại: 1) Nhân duyên: là chủng tử cùng hiện hành huân tập nhau, làm nguyên nhân sinh ra quả, cho nên gọi là “nhân duyên”. 2) Đẳng vô gián duyên: là niệm trước cùng niệm sau cần phải thứ lớp nối nhau sinh khởi, thể dụng đồng đều mà không gián đoạn, cho nên gọi là “đẳng vô gián duyên”. Loại duyên này chỉ giới hạn nơi tâm pháp mà thôi, không thông với sắc pháp và các pháp không phải sắc không phải tâm. 3) Sở duyên duyên: Chữ “duyên” trước có nghĩa là phan duyên, tâm thức là “năng duyên”, cảnh giới là “sở duyên”; tâm và tâm sở nhờ nơi cảnh mới sinh, tức là hai phần kiến và tướng cùng sinh làm duyên, cho nên gọi là “sở duyên duyên”. 4) Tăng thượng duyên: là đối với pháp này tăng cường sức tác dụng, khiến cho nó được phát sinh, cho nên gọi là “tăng thượng duyên”. Trong 4 duyên trên, sắc pháp sinh khởi thì chỉ cần nhân duyên và tăng thượng duyên; tâm pháp sinh khởi thì phải cần đầy đủ cả 4 duyên.(1)

XII. HAI VÔ NGÃ

Người phàm phu không hiểu cái nghĩa 5 uẩn giả hợp, cố chấp cho là thật có con người tự chủ tự tại, gọi là “nhân ngã kiến”; tức là loại tà kiến chấp có cái ngã tự chủ tự tại ở nơi thân thể. Lại cố chấp các pháp thật có thật thể thật dụng, gọi là “pháp ngã kiến”; tức là loại tà kiến chấp các pháp sắc tâm v.v... có thể tánh chân thật. Nếu hiểu rõ cái nghĩa 5 uẩn giả hợp, thì muốn tìm cho có cái ngã chân thật thường nhất, hoàn toàn không thể có được, gọi là “nhân vô ngã”, hoặc “sinh không”. Hành giả tiểu thừa thường tu tập phép quán này để đoạn trừ phiền não chướng, chứng niết bàn. Nếu hiểu rõ cái nghĩa các pháp do nhân duyên sinh, thông đạt tự tánh vốn không, thì muốn tìm cho có cái pháp chân thật thường giữ gìn tự thể của nó, hoàn toàn không thể có được, gọi là “pháp vô ngã”, hoặc “pháp không”. Hàng Bồ tát đại thừa thường tu tập phép quán này để đoạn trừ sở tri chướng, chứng bồ đề. Hàng tiểu thừa chỉ ngộ về “nhân vô ngã”, hàng Bồ tát thì ngộ cả hai thứ vô ngã. Cái nghĩa “hai không vô ngã” đã thành tựu, tức là do tánh y tha khởi mà chứng nhập tánh viên thành thật, mà an trụ nơi cảnh giới chân thường không sinh không diệt.

CHÚ THÍCH

01. 6 cảnh sắc thanh hương vị xúc pháp có ý nghĩa làm ô nhiễm thân tâm, giống như bụi bặm, cho nên cũng gọi là “6 trần”.

02. Kiến và tướng phần có ý nghĩa làm nhân quả cho nhau: kiến phần khởi thì tướng phần sinh, tướng phần khởi thì kiến phần sinh; kì thật, hai phần này là cùng sinh khởi đồng thời.

03. Nương vào ngã chấp làm căn bản mà có phiền não căn bản và phiền não phụ thuộc làm não loạn thân tâm, khiến cho không được vắng lặng, chướng ngại con đường niết bàn, gọi là “phiền não chướng” 04. Nương nơi pháp chấp làm căn bản mà có vô minh tà kiến, che lấp trí tuệ, khiến cho tối tăm, chướng ngại trí tuệ giác ngộ, gọi là “sở tri chướng”.

PHỤ CHÚ

(01) Sự trình bày của tác giả về BỐN DUYÊN (bốn điều kiện) ở đây không được phù hợp lắm đối với giáo nghĩa tông Pháp Tướng. Xin xem lại chú thích số 7 của dịch giả ở bài “Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 19, 20 và 21”, sách GKPH I.

BÀI TẬP

1) Sao gọi là “ba năng biến”?

2) a/ Vì sao gọi thức a lại da là “dị thục năng biến”? b/ Vì sao gọi thức mạt na là “tư lương năng biến”? c/ Vì sao gọi 6 thức trước là “liễu biệt năng biến”?

3) Luận Thành Duy Thức nói thức biến có hai loại, đó là hai loại nào?

4) Bốn duyên là gì? Hãy giải thích “đẳng vô gián duyên” và “sở duyên duyên”.

5) a/ Sao gọi là “nhân ngã kiến”? Làm sao thì rõ được “nhân vô ngã”? b/ Sao gọi là “pháp ngã kiến”? Làm sao thì rõ được “pháp vô ngã”? 6) Sao gọi là “phiền não chướng” và “sở tri chướng”?

Tổng Hợp Yếu Chỉ Các Bài 16, 17, và 18

1. Trong cách lí luận về chủng tử, hai thuyết nói về bản hữu và tân huân, lí do đều rất đầy đủ, bỏ bất cứ một bên nào, thuyết của mình cũng không thể vẹn toàn; cho nên luận sư Hộ Pháp không thể không tiếp nhận cả hai. Vả lại, loại bỏ chủng tử thì các quả báo thiện ác cũng không có cách gì thành lập, tại vì những tập khí thiện ác sẽ không có chỗ kí thác. Thế gian tuy có truyền thuyết về ba vị thần chủ trì việc xem xét và ghi chép các việc thiện ác, là Táo Quân, Diêm La Vương và Tứ Thiên Vương, nhưng rốt cuộc đều là ở bên ngoài, không phù hợp với giáo lí Duy Thức. Bên ngoài nói có thưởng phạt, Duy Thức bèn bảo đó là lời nói không đúng; tại vì tất cả pháp không thể rời THỨC mà có. Cho nên, thuyết nói rằng, do hiện hành huân trở lại mà thành chủng tử, chứa giữ trong thức a lại da, đợi đến khi sự huân tập thành thục, ngoại duyên đầy đủ, thì phát hiện thành cảnh giới, thọ nhận quả báo khổ vui, là một lập luận đúng mức, không có chỗ nào sơ hở. Trừ cách ấy ra, thật không thể tưởng tượng ra một lí do nào khác viên mãn hơn. Đến như các cảnh giới thiên cung hay địa ngục, đương nhiên là có, nhưng vẫn không rời sự biến hiện của chủng tử trong thức thứ tám, sự chấp trước của thức thứ bảy, và sự phân biệt của thức thứ sáu mà có. Những ngoại cảnh ấy hoàn toàn không xa lìa được cái nguyên lí tự biến tự duyên, cho nên nói “tất cả pháp là duy thức”.

2. Thức thứ tám là tổng thể của thức. Con người chết thì 7 thức trước diệt, chỉ còn thức thứ tám làm chủ quả báo ở đời sau. Nhưng, 7 thức trước tuy đều diệt, mà trên thực tế, công năng của chúng co rút lại nằm trong thức thứ tám, giống như sợi râu của con ốc sên, hay như đầu và chân của con rùa, đợi cho đến khi lại được báo thân trong 6 nẻo, thì trở lại do trong thức thứ tám, phát triển mà xuất hiện. Nếu sinh vào cõi trời, cho đến 5 cõi khác, thì 6 thức đương nhiên y vào hiện trạng của 6 căn mà không giống nhau, như được quả báo ở cõi trời là mắt trời, tai trời v.v..., các cõi khác thì không phải vậy; mắt, mũi và tư tưởng của loài chó thì không phải là mắt, mũi và tư tưởng của loài người, v.v... Các loài động vật hạ đẳng, 5 căn không đầy đủ, thì công năng của các căn và thức không đầy đủ ấy, trọn trong kiếp sống đó, vẫn ẩn tàng trong thức thứ tám; phải đợi cho hết cái báo thân này, khi được cái báo thân khác, bấy giờ lại y theo các căn mà báo thân ấy có được, mới phát sinh ra thức. Dù cho thiên biến vạn hóa, nhưng có thức thứ tám hiện tại thì công năng của 7 thức trước cũng hiện tại đầy đủ, chỉ có vấn đề là hiển lộ hay không hiển lộ, hòa đồng hay bất đồng.

3. Mỗi sự hoặc mỗi vật, đều có đầy đủ 5 pháp. Ví như trong bình hoa có cắm cành hoa cúc vàng, chất liệu, hình dáng và đường vân của bình, màu sắc và hương vị của hoa, đều thuộc về tướng; gọi tên là “bình”, là “cúc”, đều thuộc về danh; dùng các căn và thức như mắt, mũi, ý, v.v... để thưởng thức, am hiểu những tên, hình sắc, hương vị đó đều thuộc về phân biệt; biết rõ đó là các pháp do nhân duyên sinh, sinh tức là không sinh, tuy có mà không khác gì không, giả, tuy không, giả mà tùy duyên biến hiện, là thuộc về chánh trí; sau khi quán tướng chuyển biến, bản tánh là không, thấy rõ trước mắt không có pháp nào, như là chân như, không phân biệt một hai, là thuộc về như như. Năm pháp này thu nhiếp tất cả, một hạt bụi cũng không sót.

Mỗi sự hoặc mỗi vật, đều có đầy đủ 3 tánh. Ví như ở trong nhà, nghe ngoài đường có tiếng trống, tiếng pháo, cho là có kiệu hoa đám cưới, bèn chạy ra xem, thì ra là xe tang đang trên đường đi ra nghĩa địa. Xe tang mà lầm cho là xe hoa, là thuộc về tánh biến kế sở chấp. Chúng ta đối với mỗi một sự vật, chưa hẳn đều biến kế sở chấp, nhưng cái khả năng của tánh này thì luôn tồn tại. Nếu đã biết rõ kia là chiếc xe tang đang trên đường đi ra nghĩa địa, thì tánh biến kế ẩn diệt. Nhưng nhân và vật trong ví dụ này đều do nhân duyên giả hợp mà thành, nên thuộc về tánh y tha khởi. Tất cả sự vật đã là pháp do nhân duyên sinh, thì chỉ có cái tướng giả, không có thật thể; đã không có thật thể thì đồng với hư không, bằng như chân tế(1), không sinh không diệt, thuộc về tánh viên thành thật. Tất cả pháp đều có đủ 3 tánh này. Nhưng 3 tánh đó đều không có tự tánh; không có tự tánh tức là huyễn không, cho nên nói tất cả pháp là không. Y theo đây mà quán sát tất cả mọi người, mọi động vật, mọi sự, mọi vật trong thế gian, tức là dùng phép quán “ngã pháp hai không”; lâu ngày phép quán ấy được tu tập thành thục, thì chứng được “chân như hai không”, thuận theo 3 cửa giải thoát (tức không, vô tướng, vô nguyện) mà chứng nhập quả vị Vô sinh.

4. Ý nghĩa của 3 năng biến là như thế này: Tất cả pháp đều phải do sức hợp tác của 3 loại thức mới có thể sinh khởi và tồn tại. Chúng sinh trong 6 nẻo, ở trong cùng một cảnh giới mà cảm thọ không giống nhau, trong đó, sự phân biệt rõ ràng nhất, tức là do chủng tử trong thức thứ tám thành thục, đã sinh khởi tác dụng biết rõ các cảm thọ của 6 thức trước, mỗi mỗi không giống nhau. Như con người và con heo, là các chủng tử trong thức thứ tám đã hiện hành không giống nhau: người ở trong vườn hoa biết được nào tiếng chim hót, mùi thơm của hoa, nào đình, đài, cây, nước, thậm chí có thể vui vẻ thưởng thức; còn con heo ở trong vườn hoa thì chỉ thấy bùn đất, rác rưởi, nghĩ muốn kiếm ăn, hoàn toàn không có cảm giác gì về cái vui hoa, chim, đình, đài. Những con muỗi, bướm, kiến, giun thì lại không giống với người và heo; tất cả đều bởi “3 năng biến” không giống nhau mà làm nên như thế.

5. Vạn pháp đều không thể rời tác dụng của thức, cho nên nói là “nhất thiết pháp duy thức”. Sau khi học Duy Thức, có thể biết rõ tánh chất, hành tướng, biến hóa của các thức, cho đến vũ trụ vạn hữu, sự kí thác của nghiệp lực thiện ác v.v..., và mục đích tối hậu của môn học này là đoạn trừ hai chướng sự và lí, nhập vào “5 lớp quán duy thức”(2), nhiếp ngọn qui về gốc, bỏ tướng chứng tánh, chuyển 8 thức thành 4 trí(3), chứng thành quả Phật; cho nên Duy Thức cũng là loại giáo pháp liễu nghĩa. Chẳng qua là môn học này lấy việc nghiên cứu THỨC làm phương tiện hạ thủ, cho nên giáo nghĩa rộng lớn, chi li, mà lại tinh thâm, vi tế; nếu từ chỗ nghiên cứu triệt để để đến chỗ thấy tánh thành Phật, không phải ai ai cũng có khả năng làm được. Nhưng THỨC là tổng nhân duyên của vạn pháp, giả như học Phật pháp mà không biết rõ tác dụng của thức, về phương diện thực hành mà nói thì còn khả dĩ, nhưng về phương diện lí giải mà nói thì muôn phần không thể được; nhân vì Phật pháp mà nếu lìa thức, không những không có ý nghĩa gì để nói, mà quả thật là có rất nhiều sự lí không biết nhờ vào đâu mà nói cho viên mãn được. Cho nên chư vị hành giả Phật môn, nếu ngoài việc tự tu ra mà còn kiêm thêm công tác hoằng pháp lợi sinh, thì, đối với Duy Thức Học, dù không được bác thông, nhưng những giáo nghĩa phổ thông của nó không thể không hiểu biết. Nếu không như thế thì sẽ nói năng nhiều điều trái lí, chắc chắn gây sai lầm cho người. Cho nên không thể không nghiên cứu học hỏi Duy Thức Học!

6. Suy xét sai lầm là thuộc về tánh biến kế sở chấp. Thấy sợi dây mà cho là con rắn, đó chẳng qua là nói ở nghĩa hẹp, chứ nếu nói theo nghĩa rộng, thì người đời cho thiện là ác, cho ác là thiện; kẻ ngoại đạo không phải nhân mà cho là nhân, không phải quả mà bảo là quả; cho đến người tu hành, nhận thức ở ngoài có cảnh, ngoài tâm có Phật, nhận căn ngã ái làm tướng niết bàn, đều gọi được là biến kế sở chấp. Giả sử suy xét không sai lầm, nhưng cả 3 khu vực căn, trần và thức đều không rời tánh y tha khởi. Cho nên người học tuy không có biến kế sở chấp, cũng phải do trong tánh y tha khởi mà thấy được tánh viên thành thật; do cái thấy duyên sinh mà chứng thắng nghĩa vô tánh, tự chuyển vô minh thành trí tuệ lớn. Ngoài cách ấy ra, quả thật không có cách nào khác để đoạn trừ kiết sử mà thành tựu sự nghiệp niết bàn.

7) “Đệ nhất nghĩa” là cảnh giới tự chứng của bậc thánh, không phải là cảnh giới của ngôn ngữ, dàn dựng; cho nên không thể nói năng, trình bày. Cái gì có thể nói ra được thì không phải là “đệ nhất nghĩa”; cho nên, ngoại trừ sự tự chứng tự ngộ, không thể dùng ngôn ngữ văn tự để hình dung. Kinh Lăng Già nói: “Đệ nhất nghĩa là cảnh giới chứng đắc do thánh trí tự giác ngộ, không phải do vọng tưởng, ngôn thuyết. Vì vậy, vọng tưởng, ngôn thuyết không thể làm cho cảnh giới đệ nhất nghĩa hiển lộ. Ngôn thuyết là giao động, sinh diệt, là nhân duyên xoay chuyển sinh khởi; nếu là nhân duyên xoay chuyển sinh khởi thì nó không thể hiển bày cảnh giới đệ nhất nghĩa.” Như thế có thể biết, trong 5 pháp, thì “như như” tức là thắng nghĩa vô tánh, không rơi vào vòng ngôn thuyết.

CHÚ THÍCH (của người dịch)

(01) Chân tế: là khoảng chân không, chỉ cho chân như.

(02) Năm lớp quán duy thức (ngũ trùng duy thức quán): Đây là phép tu quán của tông Pháp Tướng, từ thô thiển đến vi tế gồm có 5 lớp. (Xin xem bài 19 ở sau.) (03) Chuyển 8 thức thành 4 trí: Xin xem bài 19 ở sau.

Bài 19: Tông Pháp Tướng (Phần 6)

XIII. CHẾ PHỤC và ĐOẠN TRỪ HAI CHƯỚNG

Ở trên vừa nói hàng tiểu thừa tu phép quán “ngã không”, đoạn trừ phiền não chướng mà chứng niết bàn, hàng đại thừa tu phép quán “pháp không”, đoạn trừ sở tri chướng mà chứng bồ đề; đó chẳng qua là nói một cách sơ sài, đại khái. Thật ra, hai thứ phiền não chướng và sở tri chướng ấy còn được phân làm hai loại: phân biệt khởi và câu sinh khởi. Sau khi sinh ra đời, người ta bị tà sư, tà giáo, hoặc các tư tưởng bất chánh, cùng những ảnh hưởng của hoàn cảnh chung quanh mà tạo thành các hoặc chướng, gọi đó là “phân biệt khởi”; còn các hoặc chướng vốn có từ bao đời trước, bây giờ cùng khởi dậy đồng thời với 6 thức trước hay thức thứ bảy, gọi là “câu sinh khởi”. Lại nữa, hai loại chướng ngại này phát sinh ra có hình trạng, biểu hiện ra bề ngoài, gọi là “hiện hành”; nhưng cái gốc rễ của chúng thì ẩn tàng ở bên trong, đó gọi là “chủng tử”. Do kết quả của công phu tu hành mà chủng tử bị tiêu diệt, tuy vậy, khí chất của chúng vẫn còn, rất khó diệt trừ; giống như cái hũ đựng nước muối lâu ngày, tuy rửa sạch mà cái dư vị khó hết, gọi đó là “tập khí”. Muốn đối trị với 3 thứ hiện hành, chủng tử và tập khí kia, cần có 3 biện pháp không giống nhau: chế phục (phục), đoạn trừ (đoạn) và buông bỏ (xả). Chủng tử chưa bị nhổ lên, chỉ cần áp chế không để cho chúng phát khởi ra hiện hành, gọi là “chế phục”; tóm thâu hết chủng tử mà nhổ bỏ đi, gọi là “đoạn trừ”; sau khi đã đoạn trừ chủng tử thì tập khí cũng không giữ lại làm gì, gọi “buông bỏ”.

Nay xin đem thứ lớp của việc đoạn hoặc của tông Pháp Tướng, trình bày bằng đồ biểu như sau:

XIV. CHUYỂN 8 THỨC THÀNH 4 TRÍ

Thức hữu lậu tuy là căn bản của luân hồi, nhưng ngay trong khi tu hành, phải lợi dụng thức vô lậu để thực hiện mọi pháp sự. Trong thời gian đó, do hữu lậu biến đổi thành vô lậu, gọi là “chuyển”, giống như người ác mà biến đổi thành người thiện, tình hình kia là y vào tánh chất của họ mà biến đổi ngược lại. 8 thức có thể phân làm 4 loại để chuyển: 5 thức trước là 1 loại; thức thứ sáu, thức thứ bảy và thức thứ tám, mỗi thức 1 loại. Thức thứ sáu và thức thứ bảy là “nhân trung chuyển”, 5 thức trước và thức thứ tám là “quả thượng viên”.2 Đến như tác dụng chuyển đổi thì phải nhờ công phu tu tập phép quán “hai không” của thức thứ sáu, đoạn trừ hai chấp ngã và pháp; cái kết quả đó làm cho 5 thức trước thành tựu các việc làm lợi ích chúng sinh, gọi là “thành sở tác trí”; làm cho thức thứ sáu quán sát tướng của các pháp và căn khí của chúng sinh, đúng bệnh cho thuốc, chuyển phàm thành thánh, gọi là “diệu quán sát trí”; làm cho thức thứ bảy xa lìa 4 phiền não, mình người bình đẳng, cứu vớt hàm linh, gọi là “bình đẳng tánh trí”; làm cho thức thứ tám sạch hết vô minh, dị thục đều không, vắng lặng mà soi chiếu vô biên, giống như tấm gương tròn đầy, gọi là “đại viên cảnh trí”.

XV. NĂM LỚP QUÁN DUY THỨC

Phép quán chiếu mà tông Pháp Tướng tu tập, từ chỗ thô sơ đến chỗ vi tế, gồm có 5 lớp, gọi là “5 lớp quán duy thức”. Lớp thứ nhất là “bỏ hư giữ thật”, tức là trừ bỏ cái tánh hay tính toán suy lường hư vọng của tánh biến kế sở chấp, mà tồn giữ cái thật thể của tánh y tha khởi và tánh viên thành thật, gọi là “bỏ hư giữ thật”. Lớp thứ hai là “bỏ lạm giữ thuần”, tức là vất bỏ ngoại cảnh bừa bãi lộn xộn mà tồn giữ nội thức thuần túy, gọi là “bỏ lạm giữ thuần”. Lớp thứ ba là “nhiếp ngọn về gốc”, tức là từ trên tác dụng chi mạt của hai phần kiến tướng mà thu nhiếp qui về bản thể tự chứng phần, gọi là “nhiếp ngọn về gốc”. Lớp thứ tư là “ẩn xấu hiển tốt”, tức là ẩn giấu cái tâm sở xấu kém mà làm sáng tỏ cái tâm vương ưu thắng, gọi là “ẩn xấu hiển tốt”. Lớp thứ năm là “bỏ tướng chứng tánh”, tức là trừ bỏ sự tướng sai biệt mà chứng nhập lí tánh không sai biệt; hay nói cách khác, trừ bỏ tất cả pháp tướng mà chứng nhập tất cả pháp tánh, gọi là “bỏ tướng chứng tánh”.

Lại nữa, 5 lớp quán duy thức ấy cũng tức là 5 cặp tương đối: Lớp thứ nhất, bỏ hư giữ thật, là “tương đối có không”, phải bỏ cái không mà giữ cái có. Lớp thứ nhì, bỏ lạm giữ thuần, là “tương đối tâm cảnh”, phải bỏ cảnh mà giữ tâm. Lớp thứ ba, nhiếp ngọn về gốc, là “tương đối thể dụng”, phải nhiếp dụng qui về thể. Lớp thứ tư, ẩn xấu hiển tốt, là “tương đối vương sở”, phải ẩn giấu tâm sở mà hiển bày tâm vương. Lớp thứ năm, bỏ tướng chứng tánh, là “tương đối lí sự”, phải bỏ sự tướng mà chứng lí tánh. Bốn lớp đầu thuộc về tướng duy thức, lớp sau cùng thuộc về tánh duy thức; xin liệt kê thành đồ biểu như sau:

CHÚ THÍCH

01. Tam hiền, Tứ thiện căn: Xin xem lại bài 13, sách Trung Cấp, đồ biểu địa vị Tu đạo.

02. Chuyển thức thứ sáu thành trí diệu quán sát, thức thứ bảy thành trí bình đẳng tánh, đều ở thời kì tu nhân thành Phật. 5 thức trước phải đến khi thức thứ tám chuyển thành trí đại viên cảnh, thì đồng thời chúng mới chuyển thành trí thành sở tác, mà viên thành quả Phật; cho nên có câu nói: “Lục, thất, nhân trung chuyển; ngũ, bát, quả thượng viên.”

03. Từ “hàm linh” là nói tắt của câu “hàm hữu linh tánh chúng sinh” (gồm hết chúng sinh có linh tính), cùng nghĩa với từ “hàm thức”.

BÀI TẬP

1) Trong hai thứ chướng ngại, thứ nào là phân biệt khởi? Thứ nào là câu sinh khởi?

2) Chế phục, đoạn trừ và buông bỏ, không giống nhau như thế nào?

3) 8 thức chuyển thành những loại trí gì?

4) Sao gọi là bỏ hư giữ thật? Bỏ lạm giữ thuần? Nhiếp ngọn về gốc? Bỏ tướng chứng tánh?

5) Hãy liệt kê 5 lớp quán duy thức bằng đồ biểu, kể cả tướng duy thức và tánh duy thức.

Bài 20: Trích Đọc Kinh Văn (Phần 1)

KINH ĐẠI BÁT NIẾT BÀN

1. Phật dạy chư vị tì kheo: Trước đây Như Lai nói vô thường, khổ, không, vô ngã, đó là phương tiện. Hôm nay Như Lai nói thường, lạc, ngã, tịnh. Vô thường là chúng sinh, thường là pháp thân; khổ là ngoại đạo, lạc là niết bàn; vô ngã là sinh tử, ngã là như lai; bất tịnh là pháp hữu vi, tịnh là chánh pháp; đó gọi là “bốn đức niết bàn”. Nếu một pháp nào đó là thật, là chân, là thường, là tự chủ, là y tự tánh của nó không biến đổi, pháp đó gọi là NGÃ.

2. Phật dạy: Như Lai đem pháp vô thượng phó chúc cho thầy Đại Ca Diếp. Đại chúng hãy y chỉ vào thầy ấy.

3. Phật bảo Bồ tát Ca Diếp(1) đồng tử rằng: Thầy tì kheo thọ trì chánh pháp, nếu trách cứ, khuyên bảo được người phá hoại chánh pháp, khiến cho họ tu tập pháp lành, thì được phước vô lượng. Lại nữa, thân pháp tánh của Như Lai là pháp thường hằng, là bất diệt, là niết bàn. Do những ý nghĩa ấy, ba viên ngọc quí Phật Pháp Tăng là thường hằng, không có tướng biến đổi; vì nếu có biến đổi thì ba sự quay về thanh tịnh sẽ không có nơi nương tựa.

4. Người ăn thịt, tất cả chúng sinh ngửi thấy hơi thịt trên thân thể người ấy, thảy đều sợ sệt. Bởi vậy không nên ăn thịt.

5. Pháp thân của Như Lai, từ lâu đã thành Phật, từ lâu đã nhập cảnh giới đại niết bàn, không có sinh tử. Nhưng đại niết bàn thì không thể nghĩ bàn, có thể thị hiện ra mọi chủng loại để cứu độ chúng sinh. Tám tướng thành đạo đều là vì phương tiện mà thị hiện ở thế gian, kì thật, Như Lai là pháp thường trụ, là pháp không biến đổi.

6. Như Lai là vị đại y vương, ở nơi quốc độ này nói giáo pháp đại thừa, để chữa trị cho chúng sinh bị những mũi tên độc phiền não dâm nộ. Chữa trị xong rồi lại đến các quốc độ có bệnh khác, thị hiện làm Phật để tiếp tục chữa trị, cho nên gọi là “đại bát niết bàn”, hay cũng gọi là “giải thoát”.

7. Nếu có người nói rằng, đức Phật Thích Ca nhận cái thân kết thai do sự ái dục của cha mẹ, làm vị thái tử, cưới vợ sinh con, rồi xuất gia tu hành, thành Phật v.v...; đó là ma nói. Nếu nói Phật từ lâu đã nhập niết bàn, pháp tánh bất động, không có đến đi; tám tướng thành đạo đều là vì hóa độ chúng sinh mà quyền biến thị hiện; đó là Phật nói, là lời nói hiểu biết sâu xa ý nghĩa của Như Lai.

8. Bốn pháp y cứ là: y cứ vào giáo pháp chứ không y cứ vào người nói pháp(2); y cứ vào ý nghĩa chứ không y cứ vào lời nói(3); y cứ vào trí chứ không y cứ vào thức(4); y cứ vào kinh liễu nghĩa chứ không y cứ vào kinh bất liễu nghĩa(5). Như kinh nói vô thường, khổ, không, vô ngã, đó là bất liễu nghĩa, là vì phương tiện mà nói; mà niết bàn là thường, lạc, là không phải không, là có ngã, là như lai thường trú, đó là liễu nghĩa.

9. Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh, nhưng phải nhờ trì giới nhiên hậu mới thấy; do thấy được Phật tánh mà chứng thành chánh giác.

10. Bốn sự điên đảo là: vô thường mà cho là thường, thường lại cho là vô thường; khổ mà cho là vui, vui lại cho là khổ; vô ngã mà cho là ngã, ngã lại cho là vô ngã; bất tịnh mà cho là tịnh, tịnh lại cho là bất tịnh.

11. Tất cả các pháp, trừ niết bàn ra, không hề có một pháp nào là thường; hiểu biết tự thân có Phật tánh, đó gọi là thường. Tuy theo tất cả khế kinh mà tu định, nhưng nếu chưa nghe kinh Đại Niết Bàn này, thì đều tin rằng tất cả đều là vô thường. Một khi đã nghe kinh này rồi, thì dù có phiền não cũng như không có phiền não, đều có thể làm lợi ích cho tất cả trời và người, vì sao thế? Vì đã hiểu rõ tự thân vốn có Phật tánh vậy.

12. Như Lai thương xót chúng sinh bị trúng tên độc của các hữu, vì vậy mà có sự lo lắng. Bồ tát Ca Diếp bạch Phật rằng: Nếu Như Lai có sự buồn lo thì không được xưng là bậc Đẳng Chánh Giác. Phật bảo Bồ tát Ca Diếp: Tất cả đều có nhân duyên, tùy theo nơi nào có chúng sinh có duyên được hóa độ, Như Lai sẽ thị hiện thọ sinh vào nơi ấy, nhưng thật ra là không có sinh; cho nên Như Lai được gọi là pháp thường trụ.

13. Lúc chánh pháp sắp diệt thì kinh này diệt trước tiên. Sau khi kinh này mất rồi thì tất cả các kinh điển đại thừa khác thảy đều mất hết.

14. Tất cả các hàng Bồ tát, Thanh văn, Duyên giác, ở đời vị lai, đều phải qui hướng về cảnh giới đại niết bàn, ví như trăm sông đều chảy về biển cả. Vì vậy cho nên ba thừa đều là thường, không phải vô thường; vì ý nghĩa ấy mà giữa ba thừa cũng có sai biệt, cũng không sai biệt.

15. Như Lai phải có mặt khắp nơi; giả sử con quạ và con cú mèo cùng đậu một cành, con rắn, con chuột, con sói cùng ở một hang, chúng nó hòa thuận nhau như tình huynh đệ; chừng nào hạng người nhất xiển đề thành Phật, tất cả chúng sinh đều thành Phật, lúc đó Như Lai mới vĩnh viễn nhập niết bàn.

CHÚ THÍCH

01. Tiếng Phạn “ma ha bát niết bàn na”, dịch nghĩa chữ “ma ha” là đại, là khen ngợi cái đức tịch diệt; “bát” là nhập, qui thú; “niết bàn” là diệt, tức diệt phiền não và thân tâm; “na” là tức, ý nói là an tức (yên nghỉ); hợp lại là “đại nhập diệt tức”, gọi tắt là “đại bát niết bàn”, là chỉ cho đức Phật độ thế đã xong, qui về cảnh giới viên tịch. Đây là kinh Niết Bàn đại thừa, do đức Thích Tôn nói lúc sắp nhập diệt, ngài Đàm Vô Sấm dịch vào thời Bắc Lương, tên là Bắc Bản Niết Bàn, gồm 40 quyển.

02. Trong kinh thường xưng Bồ tát là “đồng tử”, lí do thứ nhất, Bồ tát là người con chân chính của bậc Pháp Vương; lí do thứ hai, không có ý niệm dâm dục, giống như đứa con nít ở đời. Vì vậy, từ “đồng tử” hoàn toàn không phải dùng để chỉ cho con nít.

03. Do nhân mà có quả sinh ra, cho nên quả cũng được gọi là “hữu”; như gọi ba cõi là “ba hữu”, hay “chín hữu” v.v..., nghĩa là có phiền não sinh tử vậy.

PHỤ CHÚ

(01) Bồ tát Ca Diếp: là một vị đại trí thức, một trong các vị đương cơ (đối tượng chính) để Phật nói kinh Đại Niết Bàn; không phải là tôn giả Đại Ca Diếp (một trong 10 vị đệ tử lớn của đức Phật, đã được đức Phật truyền cho Chánh Pháp Nhãn Tạng trong pháp hội Pháp Hoa), mà chỉ là trùng họ mà thôi. Trong phần thứ 3 của phẩm “Thọ Mạng” (quyển 3), kinh Đại Bát Niết Bàn (ngài Đàm Vô Sấm dịch vào thời Bắc Lương) có giới thiệu vị Bồ tát này trong pháp hội Niết Bàn (tại rừng Ta la song thọ, ngoại thành Câu thi na, trong giờ phút đức Phật sắp nhập niết bàn): “Lúc bấy giờ trong chúng hội có một vị đại Bồtát, vốn là người ở tụ lạc Đa la (Tara gần thành Xá vệ), họ Đại Ca Diếp, thuộc dòng Bà la môn......”. Theo Đại Bát Niết Bàn Kinh Hậu Phần, quyển hạ (ngài Nhã Na Bạt Đà La dịch vào đời Đường), lúc đức

Phật sắp nhập niết bàn thì tôn giả Đại Ca Diếp cùng với 500 đệ tử đang ở tại núi Kì xà quật (gần thành

Vương xá). Trong thiền định, ngài biết đức Thế Tôn nhập niết bàn, bèn tức tốc dẫn 500 đệ tử đi ngay về thành Câu thi na. Lúc ngài đến nơi thì đức Phật nhập diệt đã 7 ngày, nhưng lễ trà tì chưa cử hành được vì ai đốt lửa cũng không cháy. Đợi ngài về tới, chính tay ngài châm lửa thì lửa mới cháy, lễ trà tì mới viên mãn.

(02) Y cứ vào giáo pháp, không y cứ vào người nói pháp: Giáo pháp là lời Phật dạy, là con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ đau, đạt được tuệ giác siêu việt, giải thoát sinh tử luân hồi; cho nên đó là nơi y cứ, nương tựa đáng tin cậy của người tu học Phật. Còn người nói pháp chỉ là người có khả năng giảng nói, trao truyền giáo pháp ấy, có thể là một vị tu hành chân chính, giới hạnh thanh cao, mà cũng có thể là người chỉ có thông minh học giỏi, nói năng hoạt bát, mà giới hạnh không có, tư cách tầm thường, không xứng đáng làm bậc thầy gương mẫu. Cho nên, người tu học y cứ vào giáo pháp để tu hành là điều chắc chắn phải có; nhưng không nhất thiết là phải trông cậy vào người nói pháp.

(03) Y cứ vào ý nghĩa, không y cứ vào lời nói: “Ý nghĩa” ở đây là nội dung đích thật của chân lí, là thật tánh của vạn pháp. Nó thoát ra ngoài sự diễn đạt của suy tư, khái niệm và ngôn ngữ. Lời nói dù có rõ ràng, chính xác đến mức độ nào đi nữa thì vẫn là cái khung hạn hẹp, gò bó, không đủ khả năng làm hiển lộ “ý nghĩa” của thực tại. Vì vậy, lời nói chỉ được xem là phương tiện cần thiết để đạt tới thật tánh của vạn pháp. Mục đích tối hậu của người tu học Phật là chứng nhập thật tánh của vạn pháp (tức ý nghĩa, nội dung đích thật của chân lí); cho nên, “ý nghĩa” mới là chỗ y cứ đích thực của người tu học. Ý nghĩa đã đạt được thì lời nói không cần thiết nữa.

(04) Y cứ vào trí. không y cứ vào thức: “Trí” là trí tuệ, và “thức” là tác dụng nhận thức. Khi tâm còn ở trạng thái ô nhiễm, mê muội, sai lầm thì gọi là “thức”; và khi đã được rèn luyện, chuyển biến trở thành thanh tịnh, sáng suốt, không còn sai lầm thì gọi là “trí”. Tính chất của nhận thức luôn luôn là biến kế chấp, cho nên chỉ đạt được tự tính biến kế sở chấp của sự vật. Chỉ có dùng trí tuệ quán chiếu tự tính y tha khởi của sự vật thì mới thấy được tự tính viên thành thật của vạn pháp mà thôi. Vậy người tu học Phật không nên trông cậy vào cái biết của thức (chỉ là vọng tưởng phân biệt), mà chỉ y cứ vào cái thấy chứng ngộ của trí (tuệ giác) mà thôi.

(05) Y cứ vào kinh liễu nghĩa, không y cứ vào kinh bất liễu nghĩa: Các loại kinh Phật hướng dẫn người tu học đi thẳng vào chân tướng của vạn hữu một cách mau lẹ, dứt khoát, trọn vẹn, gọi là kinh liễu nghĩa (kinh điển đại thừa). Các loại kinh điển khác không đề cập đến chân tướng của vạn hữu, hoặc có đề cập nhưng không trực tiếp chỉ thẳng một cách dứt khoát, trọn vẹn, mà chỉ là dùng phương tiện để hướng dẫn từ từ, chậm chạp, dành cho hạng người cơ trí chậm lụt, thấp kém, thì gọi là kinh bất liễu nghĩa (kinh điển tiểu thừa). Người tu học theo con đường đại thừa là “kiến tánh thành Phật”, cho nên chỉ lấy kinh liễu nghĩa làm chỗ y cứ, mà không nên trông cậy vào kinh bất liễu nghĩa; đó cũng là chủ ý của đức Phật trong các bộ kinh đại thừa như Hoa Nghiêm, Pháp Hoa, Niết Bàn v.v...

BÀI TẬP

1) Bốn đức niết bàn là gì?

2) Vô thường là gì? Thường là gì? Khổ là gì? Vui là gì? Vô ngã là gì? Ngã là gì? Bất tịnh là gì? Tịnh là gì?

3) Đức Thích Tôn đem giáo pháp vô thượng phó chúc cho ai?

4) Vì sao nói ba viên ngọc quí Phật Pháp Tăng là thường?

5) Vì cớ gì mà không nên ăn thịt?

6) Liên quan đến sự tích ứng hóa của đức Thích Tôn, ma nói thế nào? Phật nói thế nào?

7) Bốn pháp y cứ là gì? Bốn sự điên đảo là gì?

Bài 21: Trích Đọc Kinh Văn (Phần 2)

KINH ĐẠI BÁT NIẾT BÀN

16. Nếu có người nói lời thô lỗ độc ác, phỉ báng chánh pháp mà không bao giờ biết xấu hổ cải hối, hoặc phạm bốn tội nặng và năm tội nghịch, tự biết mình chắc chắn đã phạm tội, nhưng không xấu hổ sợ sệt, không chịu phát lồ; đối với Phật pháp thì không có tâm ái kính, bảo hộ và xây dựng, lại chê bai khinh rẻ, nói năng nhiều lầm lỗi; hoặc nói không làm gì có Phật Pháp Tăng; tất cả những người ấy đều được coi là đang đi theo con đường nhất xiển đề.

17. Tất cả nỗi thống khổ đều do từ sự “sinh” (ra đời) mà có; cho nên người có trí tuệ thì chỉ an trú nơi cảnh giới “bất sinh”.

18. Cõi Sơ thiền, trong có giác quán, ngoài có hỏa tai; cõi Nhị thiền, trong có hoan hỉ, ngoài có thủy tai; cõi Tam thiền, trong có hơi thở nặng nề, ngoài có phong tai; chỉ có cõi Tứ thiền, trong ngoài đều không có lỗi lầm gì, nên tất cả tai nạn đều không tới được. Đại Bồ tát an trụ nơi cảnh giới đại niết bàn, tất cả lỗi lầm trong ngoài đều không có, cho nên cái khổ chết không thể tới được.

19. Trong thế tục đế bao hàm có đệ nhất nghĩa đế. Nơi thế tục đế, nếu biết rõ năng sở đều không, tất cả pháp tướng rốt ráo không tịch, đó là đệ nhất nghĩa đế. Lại nữa, ví như có người biết rõ mình được cha mẹ sinh ra, đó là thế tục đế; lại biết rõ mình cũng do mười hai nhân duyên sinh ra, đó là đệ nhất nghĩa đế.

20. Phật Pháp Tăng đều thuộc tự tánh, cho nên Pháp là thường. Nếu tất cả pháp đều do nhân sinh ra thì không gọi là thường; bởi vì, vô vi mới là thường, còn hữu vi thì không phải là thường.

21. Thuở quá khứ không có Phật pháp, trời Đế Thích bèn hóa làm quỉ la sát, nói cho Bồ tát Thích Ca nghe nửa bài kệ rằng: “Các hành đều vô thường, chỉ là pháp sinh diệt.” Thích Ca nghe xong liền xin la sát nói cho nghe toàn bài kệ. Lasát bảo: “Ta chuyên ăn thịt người, nếu ông cho ta cái thân của ông để ta ăn, thì ta mới nói.” Thích Ca hứa làm y như lời, quỉ la sát bèn nói tiếp bài kệ: “Khi sinh diệt đã dứt, tịch diệt là niềm vui.” Thích Ca nghe xong, liền trèo lên cây cao, tự gieo mình xuống đất. Lúc đó quỉ la sát bèn hiện trở lại nguyên hình trời Đế Thích, đứng dưới gốc cây đỡ lấy Bồ tát Thích Ca đặt xuống đất, rồi xưng tán đảnh lễ.

22. Hãy tu tập bốn tấm lòng rộng lớn: lòng từ, lòng bi, lòng hỉ, và lòng xả.

23. Bồ tát được bốn trí vô ngại, tuy biết rõ các pháp mà không chấp trước, gọi là pháp vô ngại; tuy hiểu rõ các nghĩa lí mà không chấp trước, gọi là nghĩa vô ngại; tuy biết rành danh tự mà không chấp trước, gọi là từ vô ngại; tuy biết tính thích nói pháp là vô cùng quí báu mà vẫn không chấp trước, gọi là nhạo thuyết vô ngại.

24. Dù bốn con rắn độc có thể giết người, nhưng không đến nỗi làm cho người đó đọa vào ba dường dữ. Bốn đại làm cho thân tâm khổ não, khiến cho chúng sinh gây tội ác; vì gây tội ác cho nên phải đọa vào ba đường dữ. Vì vậy mà bốn đại còn độc hơn rắn độc; năm uẩn, sáu trần cũng vậy.

25. Nếu đoạn dứt phiền não mà không thấy được Phật tánh thì chỉ gọi là niết bàn, không được gọi là đại bát niết bàn; vì chỉ có lạc và tịnh, mà không có thường và ngã. Nếu đoạn dứt phiền não mà đồng thời còn thấy được Phật tánh, thì gọi là đại bát niết bàn; vì có đầy đủ bốn nghĩa thường, lạc, ngã, tịnh.

26. Không tức là sinh tử, bất không tức là đại niết bàn; vô ngã tức là sinh tử, ngã tức là đại niết bàn. Thấy tất cả là không, mà không thấy cái bất không, thì không được gọi là trung đạo; cho đến thấy tất cả là vô ngã, mà không thấy cái ngã, cũng không được gọi là trung đạo. Trung đạo được gọi là Phật tánh; cho nên Phật tánh là thường hằng, không có biến đổi, nhưng vì vô minh che lấp, khiến cho chúng sinh không thể thấy được. Hàng Thanh văn, Duyên giác thấy tất cả là không, mà không thấy được cái bất không, cho đến thấy tất cả là vô ngã, mà không thấy được cái ngã; do đó mà không hiểu được “đệ nhất nghĩa không”, không thực hành trung đạo, vì không trung đạo nên không thấy được Phật tánh.

27. Chúng sinh khởi kiến chấp, thường có hai loại: một là thấy thường còn, hai là thấy đoạn diệt9. Hai kiến chấp như thế không gọi là trung đạo; không thường còn không đoạn diệt mới là trung đạo.

28. A la hán đã đoạn trừ tử phược, cho nên có thể đoạn trừ phiền não kết sử; nhưng vì chưa thoát khỏi quả phược cho nên không thấy được Phật tánh, không chứng được quả vị Vô thượng Chánh giác.

CHÚ THÍCH

01. Bốn tội nặng: cũng gọi là bốn trọng cấm, bốn tội bị đuổi, hay bốn tội ba la di: 1) Phạm giới dâm; 2) Phạm giới trộm; 3) phạm giới giết người; 4) Phạm giới đại vọng ngữ.

02. Xin xem lại chú thích số 15, bài 17, sách Trung Cấp.

03. Tức là cố ý che giấu, không chịu thú thật tội lỗi đã phạm.

04. Tân dịch là tầm từ, cựu dịch là giác quán. Tư tưởng thô sơ gọi là giác, tư tưởng vi tế gọi là quán. Cả hai tâm sở này đều có thể làm nhiễu loạn thiền định.

05. Trong lúc thiền định, hơi thở nặng nề, gọi là “suyễn tức”. Bài kệ thiền Đạt Ma nói: “Ngoài thì dứt các duyên, trong thì tâm không thở.”, là chỉ cho trường hợp này.

06. La sát là tên gọi chung các loài quỉ dữ, hoặc bay trên không, hoặc đi dưới đất, chuyên ăn thịt uống máu người.

07. Bên ngoài bị ngăn chận gọi là ngại. Bốn vô ngại trí cũng gọi là bốn vô ngại giải, hay bốn vô ngại biện. Thông thạo tên của các pháp, phân biệt rõ suốt, gọi là pháp vô ngại trí. Hiểu rõ nghĩa lí các pháp, thông suốt không bị chướng ngại, gọi là nghĩa vô ngại trí. Thông hiểu nhiều ngôn ngữ của nhiều miền khác nhau, có thể tùy ý diễn nói, gọi là từ vô ngại trí. Biện luận nghĩa lí các pháp một cách thông suốt vẹn toàn, vì chúng sinh mà nói năng vui vẻ tự tại, gọi là nhạo thuyết vô ngại trí.

08. Vọng kiến cố chấp thân tâm con người, trải ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai đều thường trú, không có gián đoạn, gọi là thường kiến, hay hữu kiến.

09. Vọng kiến cố chấp thân tâm con người là đoạn diệt, không tiếp nối, gọi là đoạn kiến, hay vô kiến.

10. Phiền não kiến tự trói buộc thân tâm, khiến cho không được tự tại, gọi là “tử phược”; trái lại là quả phược.

11. Kết và sử đều là những tên gọi khác của phiền não. Phiền não trói buộc thân tâm, kết thành quả khổ, gọi là “kết”. Phiền não theo đuổi và sai sử chúng sinh tạo tội lỗi, gọi là “sử”.

12. Vì bị quả khổ sinh tử trói buộc không thể giải thoát, gọi là “quả phược”. Cho nên, phiền não làm nhân, gọi là tử phược; sinh tử là quả, gọi là quả phược. A la hán tuy đoạn hết phiền não mà chưa nhập diệt, gọi là “tử phược đã đoạn nhưng quả phược vẫn còn”. Nếu đã diệt độ, nhập vô dư niết bàn thì cả quả phược cũng đã đoạn dứt vậy.

BÀI TẬP

1) Ba cõi trời Sơ thiền, Nhị thiền và Tam thiền, vì sao có hỏa tai, thủy tai và phong tai? Vì sao các tai nạn không thể đến được cõi trời Tứ thiền?

2) Hãy viết ra toàn bài kệ mà trong một tiền kiếp đức Thích Tôn đã phải bỏ cả thân mạng để chỉ vì muốn nghe được có nửa bài kệ ấy.

3) Bốn tấm lòng rộng lớn là gì? Bốn vô ngại trí là gì?

4) Hãy nói lí do tại sao bốn đại còn độc hơn rắn độc.

5) Vì sao hàng Thanh văn và Duyên giác không thấy Phật tánh?

6) Hãy giải thích: bốn tội nặng, giác quán, thường kiến và đoạn kiến, tử phược và quả phược.

Tổng Hợp Yếu Chỉ các bài 19, 20, và 21

1. Hồi chưa học Phật, tôi cũng đã từng ôm mối hoài nghi: Vì sao mà tính tình mỗi người lại không giống nhau? Có người hung bạo, có người hiền lành, có người xảo trá, có người thật thà, có người thích tĩnh, có người thích động, có người kiêu ngạo, có người khiêm cung, có người xa xỉ, có người cần kiệm; phân loại ra, làm sao kể cho hết! Do đâu mà có những khác nhau ấy? Cho đến khi đọc được các kinh luận của tông Pháp Tướng, tôi mới biết, tất cả những khác nhau ấy đều do các tập khí tồn đọng từ bao đời trước tạo thành. Thảo nào mà tục ngữ có câu: “Giang sơn dễ cải biến, thiên tánh khó đổi thay.” Muốn tẩy trừ tập khí, chỉ trông cậy vào sức tu trì, khiến cho chúng hoặc bị chế phục, hoặc bị đoạn dứt. Chế phục thì giống như lấy đá đè cỏ, làm cho không thể phát triển; nhưng nếu không nhổ hết gốc rễ thì không thể diệt trừ triệt để được. Đoạn dứt thì giống như nhổ hết gốc rễ bỏ đi, không một ngọn cỏ nào còn mọc được. Cái hoàn cảnh của thế giới Ta bà thật xấu xa bẩn thỉu, chế phục sợ còn rất khó khăn, nói gì đến đoạn dứt! Cho nên phải vãng sinh về cõi Phật, chuyển sang cái hoàn cảnh thanh tịnh, rồi từ từ trừ bỏ; đó mới là biện pháp tốt.

2. Các loại Trí do Thức chuyển thành, tên gọi của chúng thật có ý nghĩa, rất khó lẫn lộn. Năm thức trước chỉ là năm thứ công cụ. Loại công cụ này, khi chưa được chuyển thì chuyên chịu sai khiến mà giúp kẻ hung tàn; sau khi được chuyển rồi thì trái hẳn với lúc trước, trở thành tay chân phụ tá cho đạo nghiệp, khiến cho mọi việc đều thành tựu, cho nên gọi là “thành sở tác”. Thức thứ sáu, khi chưa được chuyển, hoàn toàn bám theo cảnh giới sáu trần mà khởi vọng tưởng phân biệt, kế độ; sau khi được chuyển rồi thì trái hẳn với lúc trước, quán sát thấy rõ căn khí của chúng sinh cùng các pháp môn sai khác, theo bệnh cho thuốc, cho nên gọi là “diệu quán sát”. Thức thứ bảy khi chưa được chuyển thì thường xuyên chấp ngã, ngã tướng đã sinh, nhiễm ô tiếp khởi; sau khi được chuyển rồi thì trái hẳn với lúc trước, không phân biệt nhân ngã, tự tha bình đẳng, cho nên gọi là “bình đẳng tánh”. Thức thứ tám khi chưa được chuyển là một kho tàng nhận các huân tập, gìn giữ chủng tử, cất chứa cấu uế nhiễm ô; sau khi chuyển rồi thì xa lìa hết các pháp hữu lậu tạp nhiễm, hoàn toàn trái ngược với lúc trước, vắng lặng mà chiếu rọi vô biên, tất cả chúng sinh và thế giới đều hiện rõ ở trong đó, gọi là “đại viên cảnh”.

3. Giáo nghĩa vô thường, khổ, không, vô ngã, bất tịnh của tiểu thừa, và giáo nghĩa thường, lạc, ngã, tịnh, bất không của đại thừa, nhìn trên bề mặt thì thấy hoàn toàn tương phản; nhưng nếu nghiên cứu cho thật kĩ lưỡng thì sẽ thấy rằng, không những chúng không tương phản, không xung đột, mà còn là một toàn bộ. Bởi vì, tiểu thừa thì nói cái từ ngoài đến, còn đại thừa thì nói cái vốn có sẵn. Từ ngoài đến thì bất luận là vật gì, cho đến một xác thân, một quả núi, một con sông, một ngôi nhà, đều là vô thường, khổ, không, vô ngã, bất tịnh, cuối cùng rồi cũng phải hư nát, tiêu tan. Khắp cùng cõi hư không, chỉ có tự tánh là vốn có, từ vô thỉ đến nay, chính đó là thường, lạc, ngã, tịnh, bất không. Nói vô thường, mục đích là để chứng cái thường; nói không, mục đích là để chứng cái bất không; những cái kia cũng theo đây mà suy nghiệm. Xin thử đem đám mây che mặt trăng làm ví dụ: Đám mây là vô thường, là bất tịnh. Thổi tan đám mây thì mặt trăng sáng tỏ xuất hiện, mới thấy được sự vật thường, lạc, ngã, tịnh, bất không. Mười tám khu vực đều là mây nổi, Phật tánh bất sinh bất diệt của tự thân mới là mặt trăng. Không thổi tan đám mây hư huyễn thì không thể thấy được mặt trăng chân thật. Sau khi người học thông hiểu rõ ràng cái đạo lí này, đối với giáo nghĩa tiểu thừa đại thừa, tự nhiên sẽ tiếp nhận trọn vẹn, cái thấy phân biệt phe phái sẽ không còn nữa.

4. Chúng sinh cho cái thân bốn đại giả hợp là chân thật, đó gọi là: lấy vô thường làm thường, lấy khổ làm vui, lấy vô ngã làm ngã, lấy bất tịnh làm tịnh. Mặt khác, không tin có Phật tánh, cho Phật tánh là hư vô mơ hồ, đó gọi là: lấy thường làm vô thường, lấy vui làm khổ, lấy ngã làm vô ngã, lấy tịnh làm bất tịnh. Hợp chung tất cả lại, gọi là “tám điên đảo”. A la hán chứng niết bàn, chưa thấy Phật tánh, chỉ phá trừ được bốn điên đảo đầu; Bồ tát đã chứng niết bàn, lại thấy Phật tánh, mới phá trừ được tất cả tám điên đảo, thân chứng thật tướng trung đạo.

5. Tính chất của niết bàn và đại niết bàn có chỗ không giống nhau. Niết bàn theo nghĩa hẹp là đoạn trừ phiền não, không khởi hoặc nghiệp, tâm lạnh trí diệt, hoàn toàn không phát sinh tác dụng; đó là trạng thái niết bàn của tiểu thừa. Đại bát niết bàn là nói theo nghĩa rộng, thì không giống như vậy. Pháp thân chư Phật, ở trong cái cảnh giới vắng lặng trong trẻo, vì có bi nguyện gia trì cho nên có thể biến hóa vô lượng ứng thân, thị hiện tám tướng thành đạo; hoặc kiến tạo Phật quốc để cứu độ chúng sinh, đầy đủ ba thân, bốn trí, năm con mắt, sáu thần thông, cho nên thể và dụng đều đầy đủ; đó là trạng thái niết bàn của đại thừa.

6. Nói một câu đơn giản: Mỗi đức Như Lai, khi nào tất cả chúng sinh thảy đều thành Phật, thì mới vĩnh viễn nhập niết bàn. Trong kinh nói: “Con quạ, con cú mèo đậu chung một cành; con rắn, con chuột, con sói ở chung một hang, tình thân như huynh đệ......”, đó chẳng qua là lời nói thí dụ, không nên cố chấp. Tại vì, hễ có quạ cú rắn chuột sói, thì thế giới súc sinh vẫn còn, dù chúng có ở chung hòa thuận tốt đẹp, thì Như Lai cũng quyết không thể bỏ chúng mà không cứu độ trước khi tự nhập niết bàn.

7) Ứng thân của Phật tuy là tướng tốt trang nghiêm, nhưng chắc chắn phải có lúc niết bàn; ba tạng Pháp bảo tuy là sâu xa vi diệu, nhưng chắc chắn phải có lúc diệt mất. Điều đó nói lên rằng, hễ có sinh thì chắc chắn phải có diệt, có hình thì chắc chắn phải có hoại; đã rơi vào hình chất mà muốn cầu trường sinh, đó là điều mâu thuẫn không thể nào xảy ra. May thay, hình tuy bao lần thay đổi, mà tánh lại trường tồn, cho nên ngàn đức Phật hạ sinh, duy trì ngọn đèn trí tuệ không bao giờ tắt! Nhưng, tu học Phật pháp cũng phải xem nhân duyên, ít ra thì cũng giống như người xưa đã nói: “Phật xưa trụ thế thì ta còn trầm luân, nay ta được thân người thì Phật đã diệt độ!” Thân người cùng Phật pháp đang chơi trò ú tim, thì biết làm sao đây? Giống như thời nay, ba tạng kinh điển đều ở tại nhân gian, nhưng số người chịu khó xem đọc nghiên cứu, phỏng được bao nhiêu? Có bao nhiêu người chịu y giáo tu hành? Còn số người trầm luân trong ngoại đạo tà giáo, hoặc không tin Tam Bảo, hủy báng Phật pháp, lại có bao nhiêu? Cho nên biết, tu hành theo chánh pháp hoàn toàn không phải là chuyện đơn giản. Xin tất cả đệ tử Phật môn, trong lúc thân thể còn khỏe mạnh, Phật pháp chưa tiêu diệt, hãy tinh tấn lên, tu một ngày cho xứng đáng được một ngày. Đọc câu từ này của Lí Hậu chủ(1): “Xa nhau thì dễ mà gặp nhau thật khó!”, đối với Phật pháp, tôi cũng có mối cảm khái như vậy.

8. Đối với thân thể nên tu tập hai phép quán: Một là, những tính xấu như tham ăn, hiếu sắc, ham thích các sự hưởng thụ, đều là nó; kết quả, vì nó mà tạo ra bao nhiêu nghiệp ác, đọa lạc vào ba đường dữ, cho nên phải quán sát nó như là rắn độc. Hai là, tự mình chọn lựa pháp môn hành trì, cho đến tu nhân đắc quả, đều phải nhờ đến ba nghiệp thân ngữ ý này mới có thể thành công; nếu không thì chẳng có cách nào để đoạn hoặc chứng quả, cho nên cũng quán sát nó như là châu báu. Nói rõ ra, đồng là cái xác thân này, nếu dùng nó để làm ác, thì nó còn ác hại hơn rắn độc; nếu dùng nó để tu hành làm thiện, thì nó còn ích lợi hơn cả châu báu. Bỏ cái nào? theo cái nào? Đó là do hành giả tự chọn lựa lấy.

9. Đối tượng bị lừa dối của tiểu vọng ngữ là người bình thường, dù khiến cho tội ác đạt đến cực điểm, thì bất quá là đoạn tánh mạng người là cùng. Còn đại vọng ngữ, chưa chứng mà bảo là chứng, chưa đắc mà bảo là đắc, thì đối tượng bị lừa dối là người tu hành, nếu nghe theo lời đại vọng ngữ kia mà hành trì thì có thể bị dứt mất huệ mạng! Tánh mạng chỉ quan hệ có một đời, còn huệ mạng thì quan hệ rất nhiều đời; cho nên, so với tiểu vọng ngữ thì tội đại vọng ngữ to lớn hơn nhiều, chắc chắn phải đọa địa ngục Vô gián. Ngày nay ngoại đạo đều phạm tội này. Họ chuyên lừa bịp người, sự thật chính họ sẽ bị hại.

10. Muốn cầu được nghe nửa sau của một bài kệ mà đành chịu hi sinh tánh mạng, chuyện này thật làm cho người đối trước kinh luận mà không chịu đọc, phải xấu hổ hết sức. Nghe kệ được khai ngộ, thì huệ mạng của ngàn muôn đời đã phát sinh, cho dù có dứt bỏ một đời tàn này cũng có gì đáng tiếc! Đấy là hiểu biết sâu xa, sau khi chết vẫn còn có đời sau, sự an nguy của đời sau rất quan hệ đến đời này; biết thế mới có thể hạ quyết tâm cầu pháp vậy.

CHÚ THÍCH (của người dịch)

(1) Lí Hậu chủ (? 978): là ông vua cuối cùng (đời thứ ba) của triều Nam Đường (937 975), thời Ngũđại thập quốc, Trung quốc. Ông tin Phật nhưng thuộc loại mê tín, nên không phải là một Phật tử chân chính. Ông không quan tâm việc trị nước mà chỉ mê nữ sắc và thi ca. Ông rất nổi tiếng về thể “từ”. Ông mê từ đến nỗi, Tống Thái tổ Triệu Khuông Dẫn đem quân đánh đến ngoài thành mà ông vẫn còn ngồi rung đùi suy nghĩ làm nốt một bài từ! Vì vậy mà ông phải đầu hàng quân Tống (năm 975), triều NamĐường bị diệt vong