Phật Tổ Đạo Ảnh - Quyển 2

Đời Thứ 72: Thiền Sư Nghĩa Vân Hưng Triệt (1635 -?)

ĐỜI THỨ 72

THIỀN SƯ NGHĨA VĂN HƯNG TRIỆT

(1635- ?)

Duyên xưa hội tụ biệt nhân gian

Tung Nhũ pháp đường hiện thánh nhan

Sương giá một màu, chim nhạn lượn

Đất bằng rạng rỡ, chúa gầm vang

Nghe lời đường mật che tai vội

Lìa tướng quán không bật sáng tràn

Toạ chủ nhiều chùa truyền chánh pháp

Thuyền từ tế độ khắp muôn phang.

Thiền sư Nghĩa Vân Hưng Triệt, họ Nguỵ, sanh vào niên hiệu Sùng Trinh thứ 8 (1635), người Tế Nam.

Năm 16 tuổi, ngài lập chí xuất trần, đến đảnh lễ hoà thượng Tung Nhũ Mật, chùa Báo Ân, đất Hoài xin xuất gia.

Một hôm tình cờ nghe hoà thượng Báo Ân dạy:” Tâm chớ thương ghét, sáng suốt rỗng rang”’ ít lâu sau, vào một đêm nọ, trong lúc đang đứng, nhìn thấy sương giá một màu, chim nhạn lượn kêu, ngài chợt tỏ ngộ, vỡ lẽ mọi điều.

Ngài trình kiến giải lên hoà thượng Báo Ân. Hoà thượng dạy:

-Ông nên tu tập vậy!

Ngài bịt tai đi ra

Sau đó, nghe một vị tôn túc đề khởi câu thoại đầu:” Con chó không có Phật tính”, ngài hoát nhiên đại ngộ, khối nghi liền tan biến. Lúc ấy, ngài đến đảnh lễ hoà thượng Đàn Độ Y.

Hoà thượng hỏi:

-Gần đây, Phật Pháp ở Giang Nam có gì giống vùng này không?

Ngài thưa:

-Ngày 26 tháng trước con đã rời khỏi Dương Châu rồi

Hoà thượng bảo

-Giặc là kẻ tiểu nhân

Ngài thưa:

-Thật đáng sợ

Qua cuộc đối đáp này, ngài được nối pháp hoà thượng Đàn Độ Y. Ban đầu, ngài giảng pháp ở Kim Phong, sau đến trụ ở Thạch Đầu và trở thành bậc thượng thủ trong số những đệ tử kiệt xuất của hoà thượng.

Bài tán

Dốc lòng tham học

Khế vũ càng tinh.

Thuyết pháp độ sinh

Một mình gánh vác

Trồng cây không gốc

Gảy đàn không dây

Nhận mặt thật này

Như nghe pháp ngữ.

Đời Thứ 72: Thiền Sư Cổ Nham Hưng Hoàn

ĐỜI THỨ 72

THIỀN SƯ CỔ NHAM HƯNG HOÀN

Sơ sinh bú mớm chẳng màng chi

Chín tuổi theo thầy cầu thoát ly

Đến tuổi mười hai tham pháp thoại

Vừa lên hăm mốt thấu tâm nghi

Cận kề tri thức hằng tinh tấn

Xa lánh bạn tà rõ lối đi

Khẩn thiết chuyên cần truyền chánh pháp

Hiện tiền chính niệm có chi kỳ.

Thiền sư Cổ Nham Hưng Hoàn họ Viên, người quận Hoài, sinh năm Giáp Tuất (1634), niên hiệu Sùng Trinh thứ 7. Lúc mới sanh, ngài không bú sữa, mẹ phải thắp hướng khấn vải và phát nguyện ăn chay ngài mới chịu bú.

Năm lên 9 tuổi, ngài theo cha đến đảnh lễ hoà thượng Bồ- đề Mật xin xuất gia. Năm 12 tuổi, nghe hoà thượng Bồ- đề dạy người tham thiền, trong lòng vui sướng, ngài nhận lãnh câu thoại đầu, ngày đêm tham cứu.

Mùa xuân năm Bính Thân (1656), ngài học với hoà thượng Thuỳ Ông Y ở chùa Báo Ân. Thấy người đến tham vấn bị hoà thượng đánh rất mạnh, ngài có chút tỏ ngộ, liền đi tham yết khắp nơi. Một hôm, ngài bái kiến hoà thượng Thiên Đồng Mân, vưà đảnh lễ thì liền bị đánh.

Ngài thưa:

-Phương thức truyền thừa thiền pháp và cách giáo hoá siêu việt của hoà thượng con đã thấu hiểu, nay xin hoà thượng thương xót chỉ dạy thêm.

Hoà thượng Thiên Đồng Mân lại đánh. Ngài tỉnh ngộ, thân tâm nhẹ nhàng. Sau đó, ngài trở về đảnh lễ hoà thượng Đàn Độ Y và được nối pháp.

Ban đầu, ngài ở chùa Văn- thù, sau đến chùa Hồ Tâm, ngài có tác phẩm” Tục cận đại tôn túc lục” được lưu hành ở đời

Bài tán

Tham học, giáo hoá

Rạng rỡ đôi phần

Tha thiết chuyên cần

Như trăng soi bóng

Nước trăng xem ngời

Toả sáng muôn nơi

Chiếu rọi nhân quần

Đời đời không dứt.

Đời Thứ 72: Thiền Sư Đồng Cầu Truyền Dục (1638 - 1685)

ĐỜI THỨ 72

THIỀN SƯ ĐỒNG CẦU THUYỀN DỤC

(1638- 1685)

Con thứ Trương công sẵn tánh thanh

Buông dao, đồ tể hợp căn lành

Khởi nghi pháp thoại “ Lừa ăn cỏ”

Tỏ ngộ ngôn từ “ Điểu lượn quanh”

Hoà thượng vung hèo khai diện mục

Thê Hà tung cước phá mê thành

An nhiên thị tịch rời trần thế

Mới biết thiền môn tổ hiện sanh.

Thiền sư Đồng Cầu Truyền Dục sanh năm Mậu Dần (1638), niên hiệu Sùng Trinh thứ 11 là con thứ hai của tiên sinh Trương Hưng Công, người Kim Lăng.

Ngài xuất gia năm 23 tuổi. Một hôm, xem Trượng Nhân lục đến câu thoại cầu” Buông xuống là xong, đâu cần nói ta là một trong số nghìn vị Phật” của Quảng Ngạch Đồ Nhi, ngài liền tỏ ngộ, thân tâm an vui.

Trong thời gian an cư kiết hạ tại chùa Vạn Sam, nghe tiếng bảng vang lên, ngài cảm thấy thân tâm nhẹ nhàng như vừa tắm gội xong. Chỉ khi nghe đến câu: “Lừa ăn cỏ sau vườn”, ngài thấy như có khối đá đè nặng trong lòng.

Sau đó, ngài trở về tham yết hoà thượng Thê Hà Y. Lúc ngài đứng hầu hoà thượng xuống pháp đường, có vị tăng hỏi:

-Khi cha mẹ chưa sanh, bản lai diện mục của con thế nào?

Hoà thượng liền đánh vị tăng. Ngay đó, khối nghi trong lòng tan biến, ngài được hoà thượng phó chúc pháp tạng.

Ban đẩu, ngài giảng pháp tại núi Mộng Bút, đất Mân, Mùa hạ năm Ất Sửu (1685), ngài rời Hồ Tâm về chùa Báo Ân ở Kiến Châu.

Mùa thu năm ấy, ngài ngồi an nhiên thị tịch, tháp được an trí tại khu đồi phía sau chùa Báo Ân, trụ thế 48 năm, có bốn đệ tử đắc pháp.

Bài tán

Khéo giảng pháp mầu

Chẳng hề lưu dấu

Như lửa tan băng

Phật Tổ khó lường

Thạch nữ may vá

Người gỗ lưỡi thè

Thật chẳng khác nào

Nghi thức tượng giáo.

Đời Thứ 72: Thiền Sư Tử Hiền Hưng Kỉ

ĐỜI THỨ 72

THIỀN SƯ TỬ HIỀN HƯNG KỈ

Tào Động xuất sanh bậc thánh nhơn

Thanh Châu áo vải bảy cân hơn

Pháp nào người tập chưa buông bỏ

Câu thoại ta tham mãi chẳng sờn

Tinh tấn đâu màng chi ngủ nghỉ

Nghi tình phát khởi vững như sơn

Tung chân đạp đổ đường sanh tử

Gánh vác gia tài đấng Chí Chơn.

Thiền sư Tử Hiền Hưng Kỉ sanh năm Ất Hợi (1635), niên hiệu Sùng Trinh thứ 8. Năm 24 tuổi, ngài đảnh lễ hoà thượng Linh Triển xin xuất gia và tham câu thoại đầu “ Áo vải Thanh Châu”

Sau đó, ngài đến tham học với hoà thượng Đàm ở chùa Báo Ân. Một hôm, Đàm Công hỏi:” Ông tu tập pháp môn gì?” Ngài trình câu” Áo vải Thanh Châu” Hoà thượng hỏi vặn lại, ngài không đáp được. Từ đó, nghi tình phát khởi mạnh mẽ, ngài để khởi suốt ngày đêm, thường ngồi không nằm.

Đêm nọ, trong lúc bước xuống lầu, bị vấp tấm ván, trượt chân té ngã, ngài cảm thấy trong lòng rỗng rang, thông tỏ câu thoại đầu” Áo vải Thanh Châu”

Mùa xuân năm Kỷ Dậu (1669), ngài tham kiến hoà thượng Kế ở chùa Trác Tích. Hoà thượng luôn gọi ngài vào phòng, chỉ dạy nghiêm khắc và chu đáo, nên ngài đạt được đại pháp.

Năm Nhâm Tý (1672), niên hiệu Khang Hi đời thứ 11, ngài giảng pháp ở Đâu- xuất và trụ trì chùa Trác Tích. Ngài hoằng dương thiền pháp rất hưng thịnh, các bậc long tượng theo học rất đông, không rõ ngài trụ thế bao nhiêu tuổi.

Bài tán

Hiện thân siêu việt

Chẳng ai sánh bằng

Tâm từ mãnh liệt

Ý chỉ tỏ thông

Khuôn mẫu nghìn đời

Thạch trụ thế gian

Long tượng quy hướng

Tông phong rạng ngời.

Đời Thứ 72: Thiền Sư Cổ Sơn Biến Chiếu Hưng Long

ĐỜI THỨ 72

THIỀN SƯ CỔ SƠN BIẾN CHIẾU HƯNG LONG

Bỏ Nho theo Phật tạo duyên lành

Hỏi bạn, tìm thầy nguyện thoát sanh

Dưới ngọn trúc bề tâm ý đạt

Trên lời vừa thốt hiện sen thanh

Người câm ăn đắng không nói được

Kẻ điếc nghe thanh chẳng hiểu rành

Tham học khắp nơi tìm bậc trí

Thân gần tri thức bỏ mê tình.

Thiền sư Biến Chiếu Hưng Long họ Trần, người huyện Cổ Điền. Thuở nhỏ ngài theo Nho học, đến năm 25 tuổi, bỗng nhiên nhàm chán cuộc sống thế gian, bèn xuất gia, nương hoà thượng Hoằng Đào, nghiên cứu tâm tông. Sau đó, ngài rời ngọ núi này đi tham học khắp nơi, đến đảnh lễ hoà thượng Vân Giác ở Bắc Kinh, từ đó nghi tình càng phát khởi. Một hôm, Vân Giác vừa gặp liền đánh một gậy tre, ngài vội đảnh lễ.

Hoà thượng hỏi:

-Ông thấy đạo lý gì?

Ngài đáp:

-Cái ấy chẳng phải con chồn tinh ranh

Hoà thượng đưa tay bịt miệng ngài lại, nói:

-Lìa khỏi miệng nói cái gì?

Ngài gỡ tay ra, nói:

-Có miệng chỉ để ăn uống

Sau đó ngài trình kệ lên hòa thượng

Người câm uống cạn huỳnh liên

Miệng đầy khó nói,m nưa liên tu hồi

Gật đầu ra hiệu mà thôi

Uông xong khí nóng bức ôi thấu trời

Hoà thựơng ấn khả.

Vâng lời dạy của hoà thượng Hằng Đạt, ngài trở về tỉnh Mân kế thừa pháp tịch.

Ngài an nhiên thị tịch, tháp được an trí ở Cổ Sơn. Với tư cách là đệ tử ngưỡng mộ đạo phong của ngài, quan Trung Thừa Dư Công soạn bài tựa cho bộ Ngữ lục được lưu hành ở đời.

Bài tán.

Có miệng nói chẳng được

Không miệng nói cái gì

Hạ đến trời nóng bức

Sư tử nhe vuốt nanh.

Yên, Mân vạn dặm cùng tôn chỉ

Bẻ đũa đầu sào thúc ép qua.

Đời Thứ 73: Thiền Sư Bạch Quang Đức Minh (1683 - 1762)

ĐỜI THỨ 73

THIỀN SƯ BẠCH QUANG ĐỨC MINH

(1683- 1762)

Bạch Quang vạn trượng chiếu hư không

Nhật nguyệt sáng soi chúng ngưỡng trông

Tham vấn Khắc Quy nơi núi Dã

Hiển bày tánh giác thể viên thông

Hư không cười nát nào lưu dấu

Tung cước đá tan chẳng bận lòng

Ném bút ra đi cùng pháp lữ

Nắm tay tự tại bước thong dong

Thiền sư Bạch Quang Đức minh họ Ân, người Trường Hưng, Tráp Xuyên. Năm 21 tuổi, ngài đến tham yết hoà thượng Dã Sơn Khắc Quy. Một hôm, hoà thượng hỏi:

-Mặt trời chiếu sáng trên không vào ban ngày, mặt trăng soi sáng cửa ngõ vào ban đêm. Nếu không có sự chiếu soi của mặt trời, mặt trăng thì chúng sanh khó nhìn thấy cảnh vật, thế nào là câu sáng tối không liên quan?

Hoà thượng lại nói:

-Đêm đến dâng trà mời đại chúng, sáng ra hành lễ chúc thánh thượng

Sau đó, ngài trình kệ:

Mặt trời trên không, trăng soi ngõ

Nhảy múa xưa nay giữa ánh quang

Sáng tối tiêu tan nào thấy rõ

Thái hư nát vụn mấy ai tàng

Nếu dựng lập lại thì chẳng khác nào người gỗ đánh trống đá.

Sau khi được hoà thượng ấn khả, ngài đến Hán Dương, xây chùa Quy Nguyên.

Ngài sanh vào năm Quý Hợi, niên hiệu Khang Hi thứ 22, đến ngày 25 tháng 12 năm Nhâm Ngọ (1762), niên hiệu Càn Long thứ 27, ngài báo cho đại chúng biết mình sắp thị tịch. Đại chúng xin bài kệ, ngài viết:

Đến Sở ba mươi năm

Tiếng xấu lan truyền khắp

Cũng có người ngợi khen

Nhưng chẳng cùng ta tham

Nếu nói cùng ta tham

Rõ ràng không phải vậy

Muốn cùng tat ham cứu

Phải hội đủ căn lành.

Viết xong, ngài ném bút rồi thị tịch, trụ thế 79 năm, hạ lạp 42. Tháp được an trí tại phiá nam của chùa này. Ngài có hai quyển Ngữ lục được lưu hành ở đời.

Bài tán

Mưa rơi, mặt trời mọc

Đá nhẵn, đường thênh thang

Tung chân đạp vỡ tan

Trăng sáng soi đầu ngõ

Như hoà thượng Dã Sơn

Trụ lộ thiên, đèn lồng

Cười nát vụn hư không

Cây vạn tuế trổ bông.

Đời Thứ 74: Thiền Sư Liễu Đường Đỉnh Triệt

ĐỜI THỨ 74

THIỀN SƯ LIỄU ĐƯỜNG ĐỈNH TRIỆT

Dũ báng Phật- đà, cháu xuất gia

Chẳng hay anh sống hoặc là ta

Đạo Nguyên can đảm thâu trò nghịch

Đỉnh Triệt chuyên cần chuộc lỗi qua

Kim cổ biết bao điều quái lạ

Trong ngoài vô số thuyết yêu tà

Pháp âm chấn động tam thiên giới

Trống đá rền vang tỉnh bọn ma.

Thiền sư Liễu Đường Đỉnh Triệt người huyện Cam Tuyền, tỉnh Giang Nam, là cháu đời thứ 53 của Hàn Xương Lê⁹⁸. thuở nhỏ, khi còn đi học, ngài nghiên cứu cùng tận lẽ trời và đạo lý làm người.

Một hôm, ngài đến Cổ Sơn, đảnh lễ hoà thượng Đạo Nguyên xin xuất gia và theo học giáo nghĩa tông Hiền Thủ ⁹⁹. Ngài thường đến pháp hội của thiền sư Khuê Phong, xem Động thượng cổ triệt ¹⁰⁰ và thông suốt tông chỉ Ngũ vị.

Lần nọ, khi xem Tam huyền tam yếu ¹⁰¹ của thiền sư Đại Ngu, ngài nói:” Đả đảo Đại Ngu! Đại Ngu thật chẳng phải trượng phu làm sao thu phục được ta? Hôm nay, nếu ta gặp ông ấy, chỉ cần liếc thử một cái thì chắc chắn ông ấy cuốn vó chạy ngay” Ân đức lớn thượng khó đáp đền, suốt ba mươi năm, ngài không thể đề khởi sai lầm công án của thiền sư Đại Ngu.

Sau đó, ngài được nối pháp lão nhân Đạo Nguyên. Năm sanh năm mất của ngài đều không rõ.

Bài tán

Một phái Tào Khê

Như tơ trước gió

Vừa khởi khế hội

Đúng pháp thọ trì

Lôi âm vang xa

Trống đá không da.

———

98.Hàn Xương Lê : tức Hàn Dũ, văn hào Trung Quốc đời Đường. Ông người Nam Dương , Đặng Châu, tỉnh Hà Nam, tự là Thoái Chi, Ông chủ trương Nho giáo độc tôn, kịch liệt bài bác Phật giáo và Đạo giáo.

99.Tông Hiền Thủ ( Hiền Thủ Tông: tức tông Hoa nghiêm, do ngài Đỗ Thuận căn cứ vào yếu chỉ của kinh Hoa nghiêm sáng lập ra vào đời Đường , Trung Quốc.

100.Động thượng cổ triệt : hai quyển ngữ lục do ngài Vĩnh Giác nguyên Hiền biên tập vào triều Minh, ngài Lâm Đạo Bái chép lại, được xếp vào Vạn tục, tập 125. Nội dung gồm những yếu ngữ của cổ đức thuộc tông Tào Động.

101.Tam huyền tam yếu: dụng ngữ thiền. Ba huyền môn và ba yếu tố để tiếp dẫn người học của thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền.nhằm kích thích hành giả phát khởi nghi tình. Tam huyền là thể trung huyền, cú trung huyền và huyền trung huyền. Mỗi huyền môn lại có ba yếu tố quan trọng gọi là tam yếu. Đó là trong lời nói không có phân biệt tạo tác, nghìn thánh vào thẳng chỗ huyền ảo , dứt đường ngôn ngữ.

Xứng cháu họ Hàn

Tuổi trẻ tài ba.

Tổ Thứ Nhất: Tôn Giả A - Nhã Kiều - Trần - Như

TỔ THỨ NHẤT

TÔN GIẢ A- NHÃ KIỀU- TRẦN- NHƯ

Như Lai xưa nguyện độ đầu tiên

Bình đẳng, từ bi sáng mọi miền

Cắt đứt tứ chi không oán giận

Tỏ thông lục pháp lắm cơ huyền

Cơ nhuần Lộc Uyển nên tham ngộ

Chúng hội Linh Sơn được thoả nguyền

Nhiều kiếp cuồng tâm nay dứt hẳn

Giúp người thức tỉnh thoát trần duyên.

Tôn giả A- nhã Kiều- Trần- Như người Trung Thiên Trúc, thuộc dòng họ ngoại của đức Phật. Sau khi đức Phật thành đạo, bắt đầu chuyền pháp luân tứ- đế độ năm vị tì- kheo, ngài là người đầu tiên nghe pháp ngộ đạo, trở thành đệ nhất trong hàng Tăng bảo. Thế nên, đức Phật gọi ngài là A- nhã Kiều- trần- như, cũng gọi là Câu- lân, Hán dịch là Dĩ Tri, hoặc gọi là Vô Tri, nghĩa là không điều gì không biết.

Bài tán

Ca- lợi vung gươm

Trước đã nói rõ

Thuyết pháp vườn Nai

Ngài nghe chứng ngộ

Một lỗ tai điếc

Một lời vừa thốt

Vang cả đất trời

Ngài là thượng thủ.

Tổ Thứ 2: Bồ - Tát Thiên Trúc Thế Thân (Khoảng thế kỷ thứ 4 TL)

TỔ THỨ 2

BỒ- TÁT THIÊN TRÚC THẾ THÂN

( Khoảng thế kỷ thứ 4 TL)

Luận chủ chưa thông dẫu số thiên

Tiểu thừa mê chấp bỏ tình riêng

Lòng từ Vô Trước dùng phương tiện

Học giả Kiều- thi triệt ngộ liền

Xưa huỷ Đại thừa toan cắt lưỡi

Nay khêu đèn pháp đoạn ưu phiền

Quyết không dời đổi nguồn chân tánh

Huynh đệ đồng tâm chuyển pháp thiêng.

Bồ- tát Thế Thân họ Kiều- thi- la, hiệu Bà- đầu- bàn- tẩu, Hán dịch là Thế Thân, người Phú- lâu- sa- phú- la, thuộc Bắc Thiên Trúc. Ngài xuất gia theo bộ phái Tát- bà- đa, là người quảng học đa văn, thông suốt kinh điển, thần khí tinh anh, giới hạnh thanh tịnh.

Về sau, ngài đến nước A- du- xà học thông suốt nghĩa lý của mười tám bộ luận; bởi vì quá giỏi nghĩa lý Tiểu thừa nên ngài cứ cho pháp ấy là đúng, rồi không tin giáo pháp Đại thừa. Anh của ngài là Vô Trước vì thương em nên chỉ dạy, giúp ngài giác ngộ tôn chỉ của Đại thừa. Nhớ lại lỗi xưa kia đã huỷ báng Đại thừa, ngài định cắt lưỡi tạ tội. Vô Trước can ngăn và bảo:

-Xưa kia, em dùng lưỡi huỷ báng Đại thừa thì nay hãy dùng lưỡi này tán dương chánh pháp.

Nhân đây, ngài sáng tác năm trăm bộ luận Đại Thừa. Trước đây, ngài cũng sáng tác năm trăm bộ luận Tiểu thừa, cho nên gọi ngài là Thiên bộ luận chủ. Hàng học giả Kim Cang, Duy Thức và học giả trong viện rất kính trọng ngài.

Bài tán

Anh em nhà hào kiệt

Hiển pháp đấng Từ Tôn

Biện tài như mây cuộn

Quán triệt hết nghĩa mầu

Khởi xướng tông Duy Thức

Tánh tướng thật đủ đầy

Mãi mãi là đuốc pháp

Soi sáng cả muôn đời.

Tổ Thứ 3: Tôn Giả Nhiếp - Ma - Đằng (Đời Hán)

TỔ THỨ 3

TÔN GIẢ NHIẾP MA- ĐẰNG

( Đời Hán)

Thánh nhân đời Hán Nhiếp- ma – đằng

Bạch Mã chuyển về Phật Pháp Tăng

Tứ Thập Nhị Chương kinh luật luận

Bá thiên vạn kiếp dựng hoa đăng

Tà ma quy thuận niềm tin vững

Ngoại đạo cúi đầu chẳng khó khăn

Thân hiện hư không mười tám biến

Hoa trời rải khắp quỷ thần an.

Tôn giả Nhiếp- ma- đằng , người Trung Thiên Trúc, rất giỏi lễ nghi và am tường phong tục tập quán, đồng thời quán thông kinh điển Đại thừa lẫn Tiểu thừa, luôn xem việc giáo hoá là sự nghiệp chính của đời mình.

Một hôm, ngài định sang Trung Quốc thì gặp phái đoàn sứ giả nhà Hán do Trung lang Thái Âm dẫn đầu đến Tây Trúc tìm cầu đạo Phật.

Khi đến nước Đại Nhục Chi, họ gặp ngài và thỉnh sang Trung Quốc. Ngài liền đem tượng Phật bạch điệp do vua Ưu- điển đắp và bộ kinh gồm sáu mươi vạn lời đến Lạc Dương yết kiến vua nhà Hán. Nhà vua lập chùa Bạch Mã cho ngài ở; và ngài bắt đầu dịch kinh Tứ thập nhị chương. Nhà vua hạ chiếu cho ngài đem bản kinh tiếng Phạn cất trong thạch thất Lan Đài và bức tranh Phật an trí ở đài Thanh Lương. Sau đó, ngài so tài với bọn đạo sỹ Trữ Thiện Tĩnh…vv..v bằng cách thiêu kinh, kết quả kinh sách của đạo sỹ đều cháy rụi, còn kinh Phật đốt mãi cũng không sao. Ngài lại bay lên hư không, hiện các phép thần biến, phát ra tiếng trời Đại Phạm, tuyên dương Phật pháp. Lúc đó, trời mưa hoa báu, đại chúng rất vui mừng. Về sau, ngài thị tịch ở Lạc Dương.

Bài tán

Người vàng hiển mộng

Chở pháp sang Đông

Sáng cả vừng hồng

Rực rỡ cung son

Như mù mới thấy

Như điếc chợt nghe

Nhiếp phục ngoại đạo

Tỏ ngộ Phật tông.

Tổ Thứ 4: Tôn Giả Trúc Pháp Lan (Đời Hán)

TỔ THỨ 4

TÔN GIẢ TRÚC PHÁP LAN

( Đời Hán)

Pháp Lan tôn giả khéo ngôn từ

Kinh luận dịch truyền vạn số dư

Phật giáo công huân trời đất sánh

Chúng sanh cứu độ chẳng riêng tư

Thanh cao phẩm hạnh cùng năm tháng

Sông núi khí thiêng tựa suối như

Kỳ tích Lạc Dương lưu dấu sử

Vĩnh truyền vạn cổ đức tông sư.

Tôn giả Trúc Pháp Lan người Trung Thiên Trúc, có khả năng thuộc lòng kinh luận mấy vạn chương, là bậc thầy cuả những học giả vùng Thiên Trúc đương thời. Khi phái đoàn của Thái Âm từ nước Hán đến, ngài và tôn giả Ma- đằng cùng ước hẹn theo họ về Trung Quốc hoằng hoá, nhưng bị hàng học giả nước này ngăn cản, nên ngài đành lặng lẽ ra đi.

Khi đến Lạc Dương, ngài và tôn giả Ma- đằng ở lại đó một thời gian. Bấy giờ, ngài rất giỏi tiếng Hán, nên dịch đoạn kết của kinh Thập địa và các kinh Phật bản sanh, Pháp hải tạng, Phật bản hạnh, Tứ thập nhị chương, tổng cộng là năm bộ kinh. Vì chiến tranh loạn lạc, vua phải dời kinh đô, nên bốn bộ kinh này đã bị thất lạc , chỉ còn lại kinh Tứ thập nhị chương .

Xưa kia, vua Hán Vũ Đế đi ngang qua Côn Minh nhặt được tro đen liền hỏi Đông Phương Sóc. Sóc đáp: Thần không biết, nhưng bệ hạ có thể hỏi người Hồ ở Tây Vực”

Khi ngài đến, mọi người liền hỏi. Ngài đáp:” Đất tro này là kiếp sau cùng của thế giới bị lửa thiêu hoại”

Về sau ngài viên tịch ở Lạc Dương, trụ thế 60 năm.

Bài tán

Thánh không dạy riêng

Phải có người giúp

Ma- đằng sang Đông

Ngài cũng tiếp bước

Phiên dịch các kinh

Pháp vũ gội nhuần

Sứ giả Như Lai

Tổ sư Chấn Đán.

Tổ Thứ 5: Tôn Giả Khương Tăng Hội (Đông Ngô, mất 280)

TỔ THỨ 5

TÔN GIẢ KHƯƠNG TĂNG HỘI

( Đông Ngô, mất năm 280)

Tìm theo ánh sáng đến Trung Nguyên

Quốc chủ họ Tôn tên chữ Quyền

Xá- lợi thỉnh cầu vang tiếng hiện

Vua quan xem thấy gọi điềm thiêng

Vung chuỳ cố đập không hề nát

Lễ kính càng thêm sáng rực điên

Dựng tháp báo ân chùa kỷ niệm

Nghìn năm lịch sử mãi lưu truyền.

Tôn giả Khương Tăng Hội là tăng sỹ thời Tam Quốc( 213- 280), tổ tiên người Khương Cư. Nhưng đến đời cha là một thương buôn đến buôn bán và sinh sống tại Giao Chỉ, Bắc bộ Việt Nam và ngài được sanh ra ở đó. Năm lên 10 tuổi, cha mẹ lần lượt qua đời, chịu tang xong, ngài liền xuất gia, tinh tấn tu học, quán thông tam tạng kinh điển. Một hôm, nhìn thấy nước Trung Hoa có ánh sáng, nên ngài theo ánh sáng đến nơi ấy.

Vào niên hiệu Xích Ô thứ 4( 241), đời Ngô Tôn Quyền, ngài đến Kim Lăng hành đạo, quan hữu ti tâu với Ngô Tôn Quyền:

-Minh Đế nằm mộng thấy linh tích Phật đạo, xin bệ hạ triệu ông ta đến hỏi việc ấy thế nào.

Ngài trình bày rõ ràng sự mầu nhiệm của xá- lợi. Tôn Quyền nói:

-Nếu được xá- lợi sẽ xây tháp thờ, bằng không thì phải chịu hình phạt của quốc gia.

Ngài cho lập đàn cầu xá- lợi. Thời hạn bảy ngày không linh nghiệm, lại tiếp tục thêm bảy ngày vẫn không linh nghiệm, lại thêm bảy ngày nữa. Đến sáng ngày thứ 21, bỗng nghe trong bình có tiếng ngọc rơi leng keng, hào quang toả chiếu. Tôn Quyền cùng các quan vội đến xem và khen ngợi:

-Đây là điềm lành hiếm có trên thế gian.

Ngài bảo:

-Sự mầu nhiệm của xá- lợi không gì có thể phá vỡ.

Tông Quyền sai một lực sĩ lấy chuỳ đập xá- lợi, chuỳ vỡ mà xá- lợi vẫn còn nguyên vẹn. Tôn Quyền bèn xây tháp, dựng chùa, chính là chùa Đại Báo Ân ngày nay.

Bài tán

Giang Nam duyên tới

Ánh sáng rực trời

Lần theo tới nơi

Thuyết phục Tôn Quyền

Cầu xá- lợi hiện

Mở mang đại pháp

Lập chùa dựng tháp

Đuốc huệ rực soi.

Tổ Thứ 6: Tôn Giả Phật Đồ Trừng (232 - 348)

TỔ THỨ 6

TÔN GIẢ PHẬT ĐỒ TRỪNG

( 232- 348)

Không từ đâu đến chẳng về đâu

Trăng nước gương hoa đủ sắc màu

Biến hiện thần thông nêu đức cả

Tỏ bày trí huệ báo ân sâu

Xuất sanh nhập tử luôn hoằng đạo

Thiền định chuyên tu giữ hạnh đầu

Danh đức thánh tăng soi sáng mãi

Thấm nhuần nam bắc khắp tây âu.

Tôn giả Phật Đồ Trừng họ Bạch, người Thiên Trúc. Niên hiệu Vĩnh Gia thứ 4 (310) đời Tấn Hoài Đế, nhà Tây Tấn ( 265- 317), ngài đến Lạc Dương và tự nói mình sống hơn 100 tuổi. Bên hông của ngài có một lỗ thường dùng bông gòn bịt lại, ban đêm lấy ra thì ánh sáng chiếu khắp cả nhà.

Bấy giờ, binh lính của Thạch Lặc ( 274- 333) hung bạo, tàn sát rất nhiều người, nên ngài đến yết kiến Lặc nhằm hoá giải vấn đề này. Thạch Lặc muốn xem thử đạo thuật của ngài như thế nào. Ngài lấy bát đựng đầy nước rồi niệm chú thì trong bát liền mọc ra hoa sen xanh, hào quang sáng rực; từ đó Thạch Lặc tin phục. Vua Quý Long ¹⁰² lên kế vị càng kính trọng ngài hơn. Khi sắp viên tịch, ngài đến từ giã, Quý Long ngạc nhiên hỏi:

-Đại lão hoà thượng nỡ bỏ trẫm ra đi sao?

Ngài đáp:

-Sống chết là lẽ thường của đạo, mạng sống dài ngắn đã định rõ không thể thêm bớt, có gì phải hối tiếc! Quốc vương có lòng kính tin Phật Pháp, lập chùa, nuôi tăng sẽ được phúc đức, còn nếu ban hành chính sách bạo ngược thì trái với chánh pháp.

Nói xong, ngài an nhiên thị tịch. Về sau, có vị tăng thấy ngài ở ngoài biên ải, bèn tâu với Quý Long. Long cho người quật mộ thì thấy chỉ có khối đá mà thôi.

Bài tán

Họ Thạch bạo tàn

Dữ như sài lang

Sư từ Hồ đến

Làm vị khách mời

Hiện nhiều hào quang

Tỏ lòng nhân ái

Đến như trăng nước

Đi tợ mây trời.

———

102.Quý Long: chính là Thạch Hồ, con của Thạch Lặc.

Tổ Thứ 7: Tôn Giả La Thập ( 344 - 413)

TỔ THỨ 7

TÔN GIẢ LA THẬP

(344- 413)

Qúa khứ bảy đời dịch Phật Kinh

Đại sư tri thức quá uyên minh

Ngày ghi ba vạn hai nghìn chữ

Tháng đọc tám trăm bảy vạn Kinh

Hiển xướng nguồn thần noi ý thánh

Phát uy mầu nhiệm hợp thần linh

Ân trùm pháp giới lưu nhân thế

Đại giáo từ đây mãi giữ gìn.

Tôn giả La Thập người Thiên Trúc, sinh sống tại nước Quy Tư, xuất gia từ thuở nhỏ, một ngày có thể thuộc ba vạn hai nghìn lời Kinh. Một hôm, theo mẹ vào chùa, ngài đội thử chiếc bát của Phật và nghĩ:” Trông bát rất lớn nhưng sao lại nhẹ thế”, bỗng nhiên bát liền nặng trịch không sao đội nổi. Ngài hoảng hốt đặt bát xuống, chợt ngộ ra:” Vì tâm phân biệt, nên vật có nặng nhẹ”

Lúc đó, vua Sa- lặc mời ngài lên toà giảng kinh, hàng học giả đều tôn kính. Đạo học của ngài chấn động khắp vùng Tây Vực, danh tiếng vang đến tận Trung Hoa. Vua Diêu Tần¹⁰³sai vị quan có uy đức ở Lũng Tây đến đón ngài vào Trường An và tiếp đãi bằng lễ quốc sư. Ngài được nhà vua tôn kính, thỉnh dịch các kinh, hiển bày cội nguồn thánh ý, phát huy đến tận cùng chỗ mầu nhiệm của Phật Pháp.

Bấy giờ, những bậc hiền tài giỏi ở bốn phương, từ vạn dặm xa xôi đều đến tham học với ngài, nên Phật pháp đến phương đông bắt đầu từ ngài mới hưng thịnh.

Vào năm Nghĩa Hi thứ 9 (413), vua An Đế nhà Đông Tấn (317- 419), tôn giả Cưu- la –ma – thập an nhiên thị tịch, trụ thế 70 năm. Lúc trà- tì, lưỡi ngài không cháy, điều đó chứng tỏ những gì ngài nói không sai lầm.

Bài tán

Hiển linh thai mẹ

Diệu huệ như thần

Cầm bát ngộ chỉ

Trẻ giảng chân kinh

Phật pháp sang Đông

Sai lầm nối tiếp

Nguồn chân sư tỏ

Rực rỡ hào quang.

———

103.Vua Diêu Hưng nhà Hậu Tần ( 384- 407)

Tổ Thứ 8: Trưởng Lão Bảo Chí Công (418 - 514)

TỔ THỨ 8

TRƯỞNG LÃO BẢO CHÍ CÔNG¹⁰⁴

(418- 514)

Quan Âm thị hiện tổ chim ưng

Vuốt điểu ánh lên mặt sáng trưng

Bảy tuổi xuất gia thông đạo cả

Tráng niên hoằng pháp mãi không ngừng

Nhà vua hỏi tuổi không hề đáp

Chúa khỉ thăm dò tuyệt mạng xưng

Tướng lạ thần thông khôn tính được

Từ bi, trí huệ vượt nhân quần.

———

104. Trưởng lão Bảo chí Công (Bảo Chí Công trưởng lão) : danh tăng thuộc Nam triều, nhà Lương( 502- 556), người Kim Thành,

Thuở xưa, vợ người họ Chu ở đất Kim Lăng, nghe tiếng đứa bé khóc trên tổ chim ưng, liền đem về nuôi dưỡng. Bảy tuổi, cậu bé xuất gia, thường qua lại vùng Kiếm Thuỷ Hoàn Sơn, mọi người thường gọi là Chí Công. Ngài có khuôn mặt chữ điền tươi sáng như gương, tay chân đều có móng như chim. Lần nọ, ngài ăn nem cá, khi nhả vào nước thì thành cá sống.

Vũ Đế ra lệnh hoạ sư Trương Tăng Diêu vẽ hình ngài. Khi Tăng Diêu đến vẽ, ngài dùng ngón tay rạch phá khuôn mặt của mình chia thành mười hai gương mặt diệu tướng Quán Âm rất xinh đẹp, làm cho Tăng Diêu không thể vẽ được. Niên hiệu Thiên Giám thứ 13 ( 514), chợt ngài đến từ tạ nhà vua. Vũ Đế ngạc nhiên hỏi:” Trẫm thọ bao nhiêu tuổi ?” .

Ngài không đáp, đưa tay chỉ sau gáy và dưới cằm rồi quay về núi đốt một ngọn đuốc giao cho người nhà Ngô Khánh. Ngô Khánh dâng tấu việc này, nhà vua than thở:” Đại sư không còn nữa, nên đem những việc sau này phó thác cho trẫm”

Khi ngài viên tịch, nhà vua dựng tháp năm tầng để thờ. Ngày an táng, ngài chợt hiện trong mây.

Bài tán

Từ tổ chim đến

Tướng lạ khác thường

Bôi xoá dung quang

Toàn thân hiện rõ

Lưu tượng tử đàn

Nhờ vào phép tắc

Ngự giữa mây ngàn

Hư không lưu dấu.

Tổ Thứ 9: Nhục Thân Tôn Giả Trí Dược Tam Tạng (502 - 557)

TỔ THỨ 9

NHỤC THÂN TÔN GIẢ TRÍ DƯỢC TAM TẠNG

( 502- 557)

Thánh tăng Thiên Trúc đến Trung Nguyên

Quả giác trồng sâu pháp thánh hiền

Đoán trước trăm năm thầy thị hiện

Đạo thành vạn chúng đạt cơ huyền

Nguyệt hoa sừng sững cao vời vợi

Thắng tích La- phù độ hữu duyên

Xưa vốn đến đây thường lễ bái

Bốn mươi dặm lẻ vẫn luân truyền.

Tam tạng Trí Dược là người Thiên Trúc. Niên hiệu Thiên Giám thứ nhất ( 503) đời Lương, ngài đem cây bồ- đề đáp thuyền đến Quảng Châu, trồng bên cạnh giới đàn chùa Pháp Tánh do tôn giả Cầu- na- bạt- đà- la thành lập vào thời nhà Lưu Tống ( 420- 478). Ngài Chí Công nói:” Một trăm bảy mươi năm sau, có nhục thân bồ- tát ở bên cội cây này giảng pháp thượng thừa truyền tâm ấn Phật”. Lúc đó tôn giả Cầu- na- bạt- đà- la lập giới đàn cũng dựng bia ghi:” Có nhục thân bồ - tát thọ giới ở đây”

Từ năm Nhâm Ngọ ( 502), niên hiệu Thiên Giám thứ nhất, đời nhà Lương đến năm Bính Tý ( 676), niên hiệu Phụng Nghi thứ nhất ¹⁰⁸ là đúng 175 năm. Vào năm Bính Tý, niên hiệu Phụng Nghi thứ nhất, đời Đường, Lục tổ Huệ Năng đến đây thọ giới và hoằng hoá pháp thiền đốn ngộ hưng thịnh cả một chiều dài lịch sử.

Từ Nam Hải ngang qua Tào Khê, ngài dùng tay vốc nước suống, cảm nhận được hương thơm ngào ngạt, liền bảo đệ tử:” Nước này ngọt không khác gì ở Tây Thiên. Đầu nguồn suối chắc chắn có đất tốt để xây dựng chùa”.

Một hôm, lúc đứng trên nguồn suối, ngắm nhìn núi sông, ngài nói:” Giống như rừng báu ở Tây Thiên”, rồi bảo cư dân:” Ở đây có thể lập chùa, vì 170 năm sau, có bồ- tát đến khu rừng báu này thuyết pháp, người đắc đạo đông như rừng”

Về sau, sự việc diễn ra như lời sấm ký. Ngoài ra, ngài còn kiến lập La- phù và chùa Nguyệt Hoa…vv.. Đến nay, nhục thân ngài vẫn còn ở chùa Nguyệt Hoa.

Bài tán

Tây Thiên đến đây

Thành Dương trồng cây

Uống nước chùa xây

Đợi chờ đại sỹ

Sấm mầu trăm sáu

Trăm họ nhờ ân

Thân lưu Nguyệt Hoa

Cam lộ rưới mãi.

———

105. Nghi Phụng năm thứ nhất( Nghi phụng nhất niên) : năm thứ 5 niên hiệu Nghi Phụng theo nguyên văn là không đúng. Niên hiệu Nghi Phụng không có năm thứ 5, vì niên hiệu này chỉ tồn tại 3 năm. Theo niên đại thì năm 676 là nhằm niên hiệu Nghi Phụng thứ nhất.

Tổ Thứ 10: Quốc Sư Trí Giả Huệ Ước ( 452 - 535)

TỔ THỨ 10

QUỐC SƯ TRÍ GIẢ HUỆ ƯỚC

(452- 535)

Thiên tư tài trí vốn siêu linh

Chí thoát trần ai vượt thế tình

Thánh đức chỉ khuyên nơi giáo đạo

Thần dân cầu thỉnh độ quần sinh

Chim muông thú dữ đồng quy lễ

Ác quỷ, trời rồng hợp ứng thinh

Thầy của quân vương dìu dắt chúng

Trường lưu chánh pháp thật an bình.

Quốc sư Trí Giả Huệ Ước tự Đức Tố, họ Lâu, người Ô Thương Đông Dương. Thuở nhỏ ngài có thần trí phi thường, muốn xuất gia, nhưng không biết đến nơi nào. Chợt gặp vị tăng, ngài hỏi về việc ấy. Vị tăng chỉ về phía đông và nói:” Phật pháp ở huyện Diệm ¹⁰⁶ rất hưng thịnh” , rồi biến mất. Ngài mới biết đó là vị thần.

Năm 17 tuổi, ngài xuất gia ở chuà Đông Sơn. Sau đó, ngài ẩn tu trên đỉnh núi cao, không ăn cơm, chỉ ăn bánh bằng gỗ thông, Trung thư lang Châu Ngung thái tể Trữ Uyên và thái uý Vương Kiệm Giao đều thỉnh ngài mở pháp hội. Ngay trụ xứ của ngài đang ở thường xuất hiện những điều linh dị, thú dữ xung quanh đều thuần phục, đến ở dưới thềm.

Lương Vũ Đế ( 502- 550) mở đại giới đàn, thỉnh ngài làm A- xà – lê và được tôn xưng là Trí Giả. Lúc ngài thuyết pháp thường có những việc linh dị xuất hiện, như một con chim Càn Thước và hai con chim Khổng Tước đến nghe giới, nhà vua cũng đích thân lĩnh thọ đại giới bồ- tát. Khi ngài viên tịch có mùi hương lạ toả khắp thiền thất, nhà vua sắc lệnh an táng ngài ở bên trái tháp ngài Chí Công. Lúc ấy, một đôi hạc trắng nhiễu quanh tháp và cất tiếng kêu buồn bã. An táng xong, chúng mới bay đi.

Bài tán

Đại bồ- tát này

Hiện thân tì- kheo

Giới tử tánh phát

Há phải tu hành

Làm thầy của vua

Chủ đại pháp minh

Giống như Chí Công

Danh lưu muôn thủa.

———

106.Huyện Diệm: ( Diệm huyện) tên huyện thời cổ ở Trung Quốc, nay là huyện Thặng nằm ở phía tây nam tỉnh Chiết Giang.

Tổ Thứ 11: Đại Sĩ Hàn Sơn

TỔ THỨ 11

ĐẠI SĨ HÀN SƠN

Ẩn tài hiện dốt tợ ngu si

Lắm chuyện, Phong Can lộ mối nghi

Đáng tiếc trần gian câu biếm nhẽ

Nực cười sanh chúng chẳng ra gì

Thơ ca tỉnh thức hàng mê tối

Hang đá ẩn thân danh lợi khi

Ông Dận tìm ngài cầu đảnh lễ

Gắng nên hướng thượng chớ khoe chi.

Đại sĩ Hàn Sơn là ẩn sĩ đời Đường, diện mạo khô gầy hốc hác, y phục chắp vá đủ bề, lấy vỏ cây làm mũ, mai danh ẩn tu ở núi Hàn, huyện Hưng . Ngài thường đến chuà Quốc Thanh theo Thập Đắc nhặt cơm và thức ăn thừa để dùng, thấy thế mọi người cho là khùng. Hễ gặp cảnh thì động lòng trắc ẩn, ngài hay làm thơ ghi lên vách đá. Sống giữa chốn núi rừng, ngài kết bạn với Phong Can¹⁰⁷. Cuối niên hiệu Trinh Nguyên ( 785- 805) đời Đường Đức Tông, quan Lữu Khâu Dận Công ra trấn giữ Đài Châu, giữa đường bị chứng bệnh đau đầu. Phong Can liền điều chế thuốc trị bệnh cho ông ta. Ngày ông nhậm chức, Phong Can bảo ông đến ra mắt hai vị bồ- tát Văn thù và Phổ Hiền.

Dận Công hỏi:

-Hai vị ấy hiện ở đâu?

-Đang ở chuà Quốc Thanh

Dận liền vào núi hỏi thăm, thấy hai người đi quanh lò lửa cười nói, ông liền sụp xuống đảnh lễ. Cả hai người đều la lên

-Sao không lạy Di- đà mà lạy ta?

Rồi đại sĩ cầm tay Dận, cười bảo:

-Lão Phong Can nhiều chuyện quá!

Hôm sau, Dận đến núi cao chót vót, đại sĩ thu thân nhỏ lại, ẩn vào trong đá, nói: “ Mỗi người các ông hãy nỗ lực”

Thế rồi, vách đá tự khép lại.

Bài tán

Dân chúng thấy ngài

Như ngây như dại

Ngài thấy người đời

Đáng cười đáng thương

Ca hát dưới tùng

Vỗ tay bên đường

Phong Can, Thập Đắc

Một trận đùa vui.

———

107. Phong Can: hoà thượng Phong Can đời Đường là Phật A –di- đà thị hiện.

Tổ Thứ 12: Đại Sĩ Thập Đắc

TỔ THỨ 12

ĐẠI SĨ THẬP ĐẮC

Đứa bé Phong Can nhặt dưới thành

Ngu ngơ không tánh cũng không danh

Ăn cơm trước Phật lòng vô ngại

Nổi giận chửi tăng mặt quá đanh

Hại giống hư mầm đem quẳng nốt

Bách tùng rường cột bỏ sao đành

Người đời nào tỏ tường chân giả

Công tử xin ăn khắp thị thành.

Đại sĩ Thập Đắc là một danh tăng đời Đường. Lần nọ, hoà thượng Phong Can đến núi Xích Thành, nghe bên vệ đường có tiếng trẻ khóc liền bế về chùa, trao cho sa- môn Linh Tập nuôi. Khi lớn lên, ngài giữ chức hương đăng. Một hôm, ngài ngồi ăn trên toà đối diện tượng Phật, lại gọi thánh tăng¹⁰⁸ là hạng tiểu căn bại chủng. Linh Tập nổi giận cho xuống nhà bếp dọn dẹp, rửa bát. Một hôm, ngài đang quét chùa, chủ chùa hỏi:

-Ông họ gì, ở đâu?

Ngài liền buông chổi, đứng chắp tay,khiến chủ chùa ngớ ngẩn. Hàn Sơn vỗ ngực nói:” Trời xanh, trời xanh”

Ngài hỏi:

-Ông làm gì vậy?

Hàn Sơn hỏi lại:

-Ông chẳng thấy nhà phía đông có người chết, nhà phía tây khóc hộ sao?

Nói xong, cả hai cùng nhảy múa, vừa cười vừa khóc rồi bỏ đi. Một hôm, thức ăn trong nhà bếp bị quạ ăn hết, ngài lấy gậy đánh thần Già Lam, nói: “ Nhà người chỉ biết ăn, không biết giữ gìn thì làm sao bảo hộ Già- lam” . Đêm đó, chư tăng trong chuà đều mộng thấy có vị thần đến nói:” Ngài Thập Đắc đánh tôi”. Về sau Thập Đắc và Hàn Sơn cùng viên tịch.

Bài tán

Vô tánh vô trụ

Lại là hợp nhau

Gặp người ức hiếp

Lộ vè không hờn

Hàn Sơn tay vỗ

Cười khóc không thôi

Non cao ẩn rồi

Trăng soi cỏ úa.

———

108.Thánh tăng: ( chỉ các bức tượng A- la- hán. Thông thường các chùa đều thờ tượng đức Bổn Sư ở giữa chánh điện, chung quanh là các vị La- hán.

Tổ Thứ 13: Thiền Sư Thạch Chung Phát Quang (Đời Đường)

TỔ THỨ 13

THIỀN SƯ THẠCH CHUNG PHÁT QUANG

( Đời Đường)

Vô minh tạo nghiệp trả oan khiên

Bãi loạn công hầu khó được yên

Buông bỏ lợi đanh quan tự tại

Đề cao công đức liễu tâm thiền

Non Kê xây dựng Chuông chùa đá

Đỉnh Hạc cao ngâm Kim Ngọc thiên¹⁰⁹

Tam bảo xiển dương nền đạo cả

Pháp vương khen ngợi bậc tiên hiền.

———

109.Kim Ngọc Thiên: tác phẩm thơ của Ưng Vật (737- 792) Tác phẩm này xuất bản đời Đường.

Thiền sư Thạch Chung Phát Quang họ Dương, người huyện Nhữ Dương tỉnh Hà Nam. Khi còn làm quan, thấy tội nhân, ngài than thở” Con người vốn không có tội, chỉ vì vô minh vùi lấp. Địa ngục vốn không, do nghiệp xưa chiêu cảm” . Thế là ngài phát nguyện đến chuà Thiếu Lâm xuất gia, thọ giới cụ túc tại chùa Khai Nguyên, rồi ngài chuyên tâm nghiêm cứu Tì- ni và giáo nghĩa kinh điển của các tông phái. Sau đó, ngài đi khắp đạo tràng thiền tông, nghiên cứu giáo nghĩa trực chỉ của tổ sư Đạt- ma, có sự phát minh, nên lập nguyện đi bộ đến núi Kê Túc ¹¹⁰ đảnh lễ tổ Ca- diếp, rồi dừng chân tại đây, dựng chùa Thạch Chung và phát huy thành một ngôi pháp vũ trang nghiêm.

Bài tán

Thốt ra một lời

Đều hợp quần cơ

Nhậm tánh tự tại

Phí công trau dồi

Ẩm quang ẩn tích

Nhật nguyệt huy hoàng

Chuông đá rền vang

Phá màn tăm tối.

———

110.Kê-túc: theo truyền thuyết đây là đạo tràng của tổ Ca- diếp, thuộc tỉnh Vân nam Trung Quốc.

Tổ Thứ 14: Nhục Thân Tì Kheo Ni Vô Tận Tạng (Đời Đường)

TỔ THỨ 14

NHỤC THÂN TÌ KHEO NI VÔ TẬN TẠNG

( Đời Đường)

Phát tâm đọc tụng Niết- bàn kinh

Chánh pháp hộ trì bậc trí minh

Bát- nhã văn ngôn phi thánh đế

Ấn tâm diệu nghĩa tuyệt trần thinh

Chúng sinh dìu dắt quy chơn đạo

cõi Phật dựng xây thoát vọng tình

Nguồn mạch Tào Khê truyền vạn thuở

Nam Hoa hương sắc mãi còn xinh.

Tỳ- kheo- ni Vô Tận Tạng người thôn Tào Hầu, đất Thiều Châu ¹¹¹, là cô của nho sĩ Lưu Chí Lược. Ni sư thường tụng kinh Đại Niết- bàn. Khi đắc pháp từ Hoàng Mai trở về, nghe ni sư tụng kinh, Lục Tổ hiểu ngay diệu nghĩa, liền giảng giải cho ni sư nghe. Ni sư cầm quyển kinh hỏi tổ chữ này đọc thế nào?

Tổ nói:

-Chữ thì không biết, nhưng nghĩa thì xin cứ hỏi

Ni sư hỏi:

-Chữ còn không biết thì làm sao hiểu nghĩa?

Tổ nói:

- Diệu lý của chư Phật chẳng liên quan gì đến văn tự.

Ni sư kinh ngạc, thông báo cho các bậc kỳ đức khắp trong làng rằng ngài Huệ Năng là bậc đại sĩ đã chứng đạo, nên thỉnh giáo và cúng dường.

Bấy gìơ có ngôi chùa cổ Bảo Lâm vào cuối đời Tuỳ do chiến tranh loạn lạc chùa trở thành nơi hoang tàn. Từ trên nền ngôi chùa cổ đó, ni sư trùng tu lại thành ngôi phạm vũ trang nghiêm, rồi thỉnh Lục Tổ đến trụ trì. Chẳng bao lâu, nơi đây trở thành chốn tòng lâm hưng thịnh một thời.

Bài tán

Diệu lý của chư Phật

Chẳng liên quan văn tự

Thường tụng kinh Niết- bàn

Cố làm cho kinh dị

Long nữ dâng bảo châu

Thu Tử¹¹² lại dời đất

Nơi nào cũng đều có

Hiện thân ra thuyết pháp.

———

111.Thiều Châu: nay là thành phố Thiều Quan, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc.

112. Thu Tử: Tên của tôn giả Xá- lợi- phất.

Tổ Thứ 15: Hòa Thượng Bố Đại (Đời Lương)

TỔ THỨ 15

HOÀ THƯỢNG BỐ ĐẠI

( Đời Lương)

Càn khôn chứa đựng ở trong bao

Ba độc thế gian cứ nhốt vào

Gặp khách chỉ xin cười thế sự

Quên mình chẳng kể việc xôn xao

Nhìn đời phớt tỉnh lòng thanh thoát

Nghe đạo vỡ oà ngộ lý cao

Di- lặc trước sau là Di- lặc

Đâu cần nam bắc kiếm chi nào.

Hoà thượng Bố Đại người Phụng Hoá, Minh Châu ¹¹³ , tự xưng là Khế Thử. Dáng ngài mập mạp, trán thấp, bụng to, nói năng khó lường, nên người bấy giờ gọi ngài là Trường Đinh Tử ¹¹⁴. Ngài thường vác trên vai một chiếc túi lớn đi lang thang ngoài chợ, thấy đồ vật gì cũng xin. Một hôm, có vị tăng đi phía trước, ngài liền vỗ vào lưng vị này. Vị tăng quay lại, ngài nói:

-Cho ta một quan tiền!

Vị tăng nói:

-Nếu trả lời được thì cho

Ngài buông túi vải xuống và chắp tay.

Hôm khác, hoà thượng Bảo Phúc gặp ngài và hỏi:

-Thế nào là đại ý Phật pháp?

Ngài cũng buông túi vải xuống đất

Hoà thượng lại hỏi:

-Nếu chỉ như thế thì sao có việc liễu ngộ tâm địa?

Ngài liền vác túi vải lên và bỏ đi.

Niên hiệu Trinh Minh thứ 3 ¹¹⁵ (918), đời Lương, ngài ngồi ngay trên bàn đá của chuà Nhạc Lâm, nói kệ:

Di- lặc đúng Di- lặc

Phân thân nghìn trăm ức

Luôn thị hiện dạy người

Người gặp nhưng chẳng biết

Nói xong, ngài an nhiên thị tịch. Về sau, người ta thấy ngài xuất hiện ở châu khác, cũng vác túi vải đi như thế.

———

113.Phụng Hoá, Minh châu( Minh Châu, Phụng Hoá) này là huyện Phụng Hoá, thành phố Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang. Minh châu, nay là thành phố Ninh Ba.

114.Trường Đinh Tử: Trường Đinh có nghĩa là dĩa đất bằng phẳng trải dài theo bờ sông. Có lẽ vậy mà “ khó lường”

115. Niên hiệu Trinh Minh thứ ba( Trinh Minh tam niên) chánh văn ghi niên hiệu Trinh Nguyên thứ 3 đời nhà Lương, nhưng triều đại Hậu Lương( 907- 923) không có niên hiệu Trinh Nguyên chỉ có niên hiệu Trinh Minh ( 915- 921).

Bài tán:

Chỉ chiếc túi vải này

Mê loạn biết bao người

Gặp vật gì cũng xin

Bất kể thứ sang hèn

Dù có bị đánh đập

Cũng chẳng nại điều chi

Xin người chớ nhận lầm

Một vị Phật tương lai.

Tổ Thứ 16: Hòa Thượng Trường Nhĩ (Danh Tăng Thời Ngũ Đại)

TỔ THỨ 16

HOÀ THƯỢNG TRƯỜNG NHĨ

(Danh tăng thời Ngũ Đại)

Hoà thượng mày to, tai quá dài

Định Quang thị hiện Phật thân ngài

Bảy năm giấu phận không lên tiếng

Trăm thú non thiêng khiếp sợ oai

Mắt sáng Tuyết Phong truyền ấn tín

Tai ngơ Việt chủ xẩy hiền tài

Lòng từ vẫn giúp vua lâm nạn

Toả sáng thiền đăng khắp vạn loài

Hoà thượng Trường Nhĩ họ Trần, người Tuyền Nam, pháp hiệu Hành Tu, ở chùa Pháp Tướng, xứ Hàng Châu¹¹⁶. Thân mẫu nằm mộng thấy nuốt vầng mặt trời, sợ hãi tỉnh dậy, sau đó sanh ra ngài. Ngài có đôi tai dài chấm vai, bảy tuổi vẫn chưa chịu nói. Một hôm có người hỏi thì chợt ngài lên tiếng” Không gặp bậc tác gia¹¹⁷ uổng công đâm thủng lầu sương khói”

Sau đó, ngài xuất gia ở chùa Ngoã Quan, ấp Kim Lăng ¹¹⁸ , do tham vấn ngài Tuyết Phong mà ngộ được bản tâm. Từ đó, thú dữ đều thuần phục, những việc linh ứng kỳ lạ càng hiện rõ

Một hôm có vị tăng hỏi:

-Thế nào là Trường Nhĩ?

Ngài kéo lỗ tai dài ra khai thị

Tăng lại hỏi:

-Nam Phong có khó đến không?

-Chỉ vì người đó không hiểu thấu

-Khi đến rồi thì sao?

-Ngọn núi chơi vơi đêm cô quạnh

Một hôm, vua Ngô Việt¹¹⁹ hỏi ngài Vĩnh Minh:

-Hôm nay có tăng chân chính không?

Ngài Vĩnh Minh đáp:

-Hoà thượng Trường Nhĩ là ứng thân của Phật Định Quang

Nhà vu tìm đến đảnh lễ và tôn xưng ngài là Phật Định Quang xuất thế

Ngài nói:” Di- đà nhiều chuyện”

———

116.Hàng Châu: thành phố lớn của tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc

117. Tác gia: chỉ những bậc khéo dùng cơ phong trong Thiền Tông Phật giáo

118.Kim Lăng: nay là tên gọi khác của thành phố Nam Kinh, tỉnh hội tỉnh Giang Tô, Trung Quốc.

119. Vua Ngô Việt: ( Ngô Việt vương): vua nước Ngô Việt thời Ngũ Đại thập quốc, Trung Quốc

Nói xong, ngài an nhiên thị tịch. Vua nhà Tống ban cho ngài thụy hiệu Tôn Huệ Đại Sư

Bài tán:

Thất đá và cửa tùng

Vui đời tu khổ hạnh

Chim muông đều quấn quýt

Hoa trời dâng cúng dường

Diệu pháp không truyền lại

Thần thông hiện khắp nơi

Ánh mắt của lão nạp

Nhìn thấy khắp tận cùng.

Tổ Thứ 17: Cổ Phật Cổ Sơn Khấu Băng (844 - 928)

TỔ THỨ 17

CỔ PHẬT CỔ SƠN KHẤU BĂNG

(844- 928)

Thánh nhân giáng thế đại nhân duyên

Truyền pháp tuỳ cơ độ hậu hiền

Khéo dắt từ từ phương tiện giúp

Thầm mong tha thiết sớm quy nguyên

Tuyết Phong dự đoán vua mời thỉnh

Cổ Lãnh thần thâu tháp Phật tiền

Thong thả đến đi chân tự tại

Luân hồi lục đạo dứt oan khiên.

Cổ Phật Cổ Sơn¹²⁰ Khấu Băng họ Ông, người Tân Phong¹²¹, là danh tăng nhà Hậu Lương (907- 923) thời Ngũ Đại. Mẫu thân ngài mộng thấy một vị tì- kheo phong thái thần diệu vác tích trượng đến xin ngủ trọ, mọi người cho vị ấy là Bích- chi- phật. Sau đó, bà thọ thai, đến năm Hội Xương thứ tư¹²²(844), ngài chào đời, lúc đó hương thơm ngào ngạt toả khắp nhà, suốt ngày vẫn chưa tan. Năm 13 tuổi, ngài xuất gia, lúc đầu ngài giảng kinh, đại chúng đều quy tụ về tu học rất đông. Khi đến ra mắt thiền sư Tuyết Phong, ngài đem theo một bào củ năn¹²⁴ một bình tương đậu biếu thiền sư. Tuyết Phong dự ký cho ngài:” về sau ông sẽ làm thầy của vua”

Năm Mậu Tý (928), niên hiệu Thiên Thành thứ 3, nhà hậu Đường¹²⁴, ngài nhận lời thỉnh của Mân Vương¹²⁵ vào cung. Trong lúc dùng trà, ngài đưa cái túi lên và hỏi:

-Hiểu không?

Vua đáp:

-Không hiểu.

Ngài bảo:

-Nhân vương, pháp vương đều tự chiếu soi liễu đạt.

Ngài ở lại mười ngày, rồi cáo bệnh từ giã trở về Cổ Sơn. Đến ngày 2 tháng 12, tắm gội xong, ngài lên pháp toà dạy chúng rồi an nhiên thị tịch. Khi trà- tì nhục thân ngài, ánh sáng lành rực rỡ chiếu khắp núi rừng, có xá- lợi năm màu, tháp của ngài được an trí tại sảnh đường Cổ Sơn.

———

120.Cổ Sơn: tên núi, nằm ở vùng ngoại ô phía đông thành phố Phúc Châu tỉnh Phúc Kiến bờ phía bắc dòng Giang Mân.

121. Tân Phong: một thôn thuộc huyện Tuyên Hoàng, thành phố Phủ Châu, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc

122. Hội Xương năm thứ tư(Hội Xương tứ niên): niên hiệu thời vua Đường Vũ Tông, năm Giáp Tý, CN 844

123.Củ năn: (phù tỉ) : mã thầy, củ năn

124. Mậu Tý, Thiên Thành năm thứ tư( Thiên Thành Mậu Tý tứ niên) : Ngũ Đại thập quốc , Trung Quốc, CN928.

125. Mân Vương: tức Mân Huệ Tông, Vương Diên Quân, trị vì từ niên hiệu Thiên Thành ( 926- 930), Trường Hưng( 930- 932), Long Khải(933- 934), Vĩnh Hoà ( 935- 936). Mân, một trong mười nước tồn tại từ năm 909- 945. ( Thời Ngũ Đại thập quốc, Trung Quốc).

Bài tán

Tuyết Phong thọ ký

Làm thầy của vua

Ngồi gõ băng tan

Rảnh rang chơi đùa

Trao đãy dâng trà

Nghiêng trời lệch đất

Làm thầy của vua

Chiếu sáng muôn đời

Nhấc túi trà lên

Trời đất đổi đời

Nhân vương, Pháp vương

Trí huệ sáng ngời.

Tổ Thứ 18: Thiền Sư Đại Thông Đạt Ngạn (918 - 978)

TỔ THỨ 18

THIỀN SƯ ĐẠI THÔNG ĐẠT NGẠN

(918- 978)

Biên địa hiện nhiều bậc thánh hiền

Diệt trừ quỷ dữ tuốt gươm thiêng

Họ Lương vừa được sanh con quý

Nhiều phái không thầy đạo khó tuyên

Đi khỏi như tư không luyên tiếc

Tư tề trở lại chẳng than phiền

Tiền đồ Đại Giác luôn gìn giữ

Bão táp phong ba há luỵ phiền.

Thiền sư Đại Thông Đạt Ngạn huý Chí Tịnh, tự Đạt Ngạn, họ Lương, người huyện Khúc Giang, thành phố Thiều Châu, tỉnh Quảng Đông, ra đời vào niên hiệu Trinh Minh thứ 4( 918), đời Chu Lương ¹²⁶

Thuở nhỏ, ngài đã không thích cuộc sống thế tục. Năm 12 tuổi, ngài xuất gia, 20 tuổi lễ tổ Vân Môn Văn Yển thọ giới cụ túc. Trung Tông Lưu Thịnh¹²⁷ ở Nam Hán¹²⁸ kính đức hạnh của ngài, nên rất quý trọng tôn sùng. Một hôm, tình cờ đi ngang qua cửa khẩu Đại Thông( Đại Thông mưa bay lất phất là một trong tám thắng cảnh của Dương Thành¹²⁹) bị gió cản trở, ngài lên bờ, gặp một ngôi chùa cổ, thích cảnh trí u tịch nơi đây, không nỡ dời bước nên xin Lưu Thịnh trùng kiến và đặt tên chùa là Bảo Quang.

Niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 3(978), đời Tống Thái Tông, ngài từ giã đại chúng rồi an nhiên thị tịch, ánh sáng kỳ lạ rực rỡ khắp bầu trời. Ngài trụ thế 72 năm, khi cung tống chân thân của ngài thì có những chứng tích linh dị đến nay vẫn còn, dân chung xa gần tranh nhau đảnh lễ.

Bài tán

Đại sĩ thị hiện

Gặp duyên liền ứng

Đại Thông tích xưa

Nối dòng tiên thánh

Hào quang rực rỡ

Tan mộng đêm dài

Cho đời mô phạm

Ruộng phước cúng dường.

———

126.Niên hiệu Trinh Minh thứ tư, đời Chu Lương( chu Lương trinh minh tứ niên): tức CN918. Chu Lương chỉ cho Hậu Lương đời Ngũ Đại, Trung Quốc.

127. Trung Tông Lưu Thịnh: hoàng đế Trung Tông Minh Hiếu nước Nam Hán (920- 958)

128. Nam Hán: một trong mười nước thời Ngũ đại, Trung Quốc

129. Dương Thành: chỉ thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc.