Phật Tổ Đạo Ảnh - Quyển 2

Ban Phiên Dịch

PHẬT TỔ ĐẠO ẢNH

Quyển 2

TRUNG TÂM DỊCH THUẬT HÁN NÔM HUỆ QUANG

PHẬT TỔ ĐẠO ẢNH

Quyển 2

Nguyên tác: Đại sư Hư Vân

Chuyển ngữ: Ban phiên dịch Huệ Quang

NHÀ XUẤT BẢN HỒNG ĐỨC.

BAN PHIÊN DỊCH

Chủ nhiệm

Hoà thượng THÍCH MINH CẢNH

Phó chủ nhiệm

Đại đức THÍCH THIỆN THUẬN

Cư sỹ ĐỊNH HUỆ

Người dịch:

THÍCH THIỆN THUẬN

THÍCH NGUYÊN TRANG

THÍCH MINH THỌ

THÍCH NỮ LỆ TUYÊN

THÍCH NỮ NGỘ BỔN

THÍCH NỮ TẮC PHÚ

THÍCH NỮ VIÊN LỘC

THÍCH NỮ KHÁNH HIẾU

THÍCH NỮ GIỚI NIỆM

THÍCH NỮ NHƯ CHƠN

THÍCH NỮ LINH THẢO

THÍCH NỮ VIÊN THẮNG

THÍCH NỮ BẢO GIÁC

THÍCH NỮ DIỆU QUÝ

THÍCH NỮ TRUYỀN TỪ

Tổ Thứ 34: Thiền Sư Thanh Nguyên Hành Tư (660 - 740)

TỔ THỨ 34

THIỀN SƯ THANH NGUYÊN HÀNH TƯ

(660- 740)

Đại cơ đại dụng đại thần thông

Thánh đế chẳng làm nào có tông

Bặt lối nói năng giai cấp biệt

Dứt đường tâm hạnh chẳng tây đông

Chia vùng giáo hoá làm tôn chủ

Dạy dỗ người mê sáng tỏ lòng

Phép tắc nghìn đời truyền nối mãi

Như lời Phật dạy việc làm xong.

Thiền sư Thanh Nguyên Hành Tư họ Lưu, người An Thành, Kiết Châu¹ xuất gia từ thuở nhỏ, tánh tình chân thật, điềm tĩnh, mỗi khi trong đại chúng luận đạo, ngài thường im lặng.

Nghe nói Tào Khê²có pháp tịch³ ngài bèn đến tham vấn. Một hôm, ngài hỏi viện chủ Tào Khê:

-Bạch hoà thượng! phải làm việc gì để không rơi vào giai cấp?

-Ông đã từng làm gì rồi?

-Thánh đế⁴ con cũng chẳng làm

-Vậy ông đã rơi vào giai cấp nào?

-Thánh đế còn không làm thì làm sao có giai cấp?

-Đúng thế! Ông khéo tự giữ gìn!

Từ đó về sau, tổ cử ngài giữ chức thủ chúng.

Sau khi nối pháp, ngài được tổ dạy:

-Ông đi giáo hoá, đừng vướng bận nơi này.

Vâng lời tổ, ngài trở về quận nhà, sáng lập chuà Tĩnh Cư tại núi Thanh Nguyên và ở đó giảng pháp hơn ba mươi năm.

Ngày 13 tháng 11, niên hiệu Khai Nguyên thứ 28(740), đời Đường Huyền Tông, ngài lên toà dạy chúng, rồi ngồi kiết già an nhiên thị tịch.

Về sau, vua Hi Tông⁵, nhà Đường sắc phong thuỵ hiệu cho ngài là Hoằng Tế

———

1. Kiết Châu: An Phước, tỉnh Giang Tây đông nam Trung Quốc.

2. Tào Khê: một con suối nhỏ ở Thiều Châu, nằm về phái đông nam huyện Khúc Giang , tỉnh Quảng Đông ngày nay. Vì chày ngang vùng bình nguyên Tào Hầu, nên còn gọi là Tào hầu khê. Lục Tổ Huệ Năng chọn chùa Bảo Lâm ở Tào Khê làm trung tâm để mở rộng hoạt động giáo hoá, được người đời tôn xưng là Tào Khê Cổ Phật Cao Tổ.

3. Pháp tịch: tự viện, đạo tràng, nơi đoàn thể chư tăng nghe thiền sư giảng dạy chánh pháp. Đây chỉ Lục tổ Huệ Năng. Về sau trong nhà thiền có thiền ngữ “ Tào Khê pháp tịch”

4. Thánh đế: cảnh giới vắng lặng hoàn toàn mà bậc thánh chứng biết, là đại nghĩa căn bản cuả Phật giáo, nên còn gọi đệ nhất nghĩa, chân đế.

5. Vua Hi Tông: (874- 889) nhà Đường, như vậy sau hơn 100 năm, thiền sư Hoằng Tế mớí được vị vua này truy phong thuỵ hiệu.

Thiền sư, pháp hiệu Quy Chân

Bài tán

Thánh đế không làm

Chẳng rơi giai cấp

Hoa sen chốn lửa

Mặt trời trong tuyết

Hiển phát đại cơ

Xoá tan vết cũ

Phép tắc nghìn xưa

Thuỷ tổ tam tông.

Đời Thứ 35: Thiền Sư Thạch Đầu Hi Thiên (700 - 790)

ĐỜI THỨ 35

THIỀN SƯ THẠCH ĐẦU HI THIÊN

(700-790)

Thiếu thời mộ đạo đến Tào Khê

Nhập thất chuyên tu tỏ lối về

Di chúc gìn lòng cầu đạt lý

Tâm minh toả sáng độ quần mê

Không từ đâu lại nơi nào đến

Chẳng phải sạch trong chớ chấp nê

Đường Thạch Đầu trơn nên cẩn thận

Dọc ngang khắp chốn thật đề huề.

Thiền sư Thạch Đầu Hi Thiên họ Trần, người Cao An, Thuỵ Châu. Năm 20 tuổi, ngài đến Tào Khê xuất gia với tổ Đại Giám⁶. Sau khi tổ viên tịch, ngài vâng lệnh tôn sư đến yết kiến đại sư Thanh Nguyên. Thanh Nguyên hỏi:

-Ông từ đâu đến?

-Con từ Tào Khê đến

-Khi đến đó ông đã được gì?

-Chưa đến Tào Khê cũng chẳng mất.

Ngài hỏi lại:

• Đại sư Tào Khê biết hoà thượng không?

• -Vậy, nay ông biết ta không?

• -Dạ, biết! Nhưng thế nào là nhận biết được, thưa hoà thượng?

• Thanh Nguyên khen:

• Loài có sừng tuy nhiều, nhưng chỉ cần một con lân ⁷ là đủ.

• Thế rồi, đại sư Thanh Nguyên sai ngài mang thư đến bái kiến Nam Nhạc Hoài Nhượng.

Ngài trở về thưa:

-Hoà thượng hứa cho chiếc búa trụ trên núi, tiện đây xin nhận luôn.

Đại sư Thanh Nguyên duỗi một chân.

Ngài liền cúi lạy từ biệt

Sau đó, ngài đến ở chuà Nam Đài núi Nam Nhạc⁸, rồi giảng pháp ở chùa Đâu- suất Lương Đoan.

———

6.Đại Giám: (Cg; Đại Giám Thiền Sư): thuỵ hiệu của Lục Tổ Huệ Năng , do vua Hiến Tông nhà Đường ban tặng vào năm 815.

7.Lân: tên một loài thú rất quý hiếm, còn gọi là kỳ lân, tương truyền kỳ lân xuất hiện là điềm tốt lành hoặc thái bình, cho nên kỳ lân tượng trưng cho bậc pháp khí kì tài đức có khả năng kế thừa tổ vị hoằng dương chánh pháp.

8.Nam Nhạc: ( Cg: Hoành Nhạc, Hoành Sơn): núi cách huyện Hoành Sơn, tỉnh Hồ Nam Trung Quốc 15 km về phía tây bắc. Núi cao 1200m, chu vi 400km, có 72 ngọn, 10 động, 15 gộp đá, 38 suối, 25 khe, 9 ao hồ, 9 đầm, 9 giếng . Sông Tương chảy quanh ba phía, nam, đông và bắc núi này.

Vào năm Canh Ngọ(790), niên hiệu Trinh Nguyên thứ 6 đời Đường Đức Tông, ngài an nhiên thị tịch. Vua sắc ban thuỵ hiệu Vô Tế Đại Sư, tháp hiệu Kiến Tướng.

Bài tán:

Uy phong một mình

Đủ đầy cơ trí

Thừa lệnh di chúc

Yết kiến Nhạc sơn

Làm sao biết được

Một lân giữa bầy

Đường Thạch Đầu trơn

Biết tài đại trí.

Đời Thứ 36: Thiền Sư Dược Sơn Duy Nghiễm (751 - 834)

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ DƯỢC SƠN DUY NGHIỄM

(751- 834)

Sơ ngộ Thạch Đầu chưa khế huyền

Dưới toà Mã Tổ rõ căn nguyên

Không làm một việc thời vô sự.

Bàn luận Thánh nhân dễ luỵ phiền

Cộng trụ bấy lâu không bằng hữu

Từ nay hiểu rõ túc nhân duyên

Sấm vang chớp giật vang rền tiếng

Chấn tỉnh người mê khắp mọi miền.

Thiền sư Dược Sơn Duy Nghiễm họ Hàn, người Giáng Châu. Năm 17 tuổi, ngài xuất gia học đạo, làu thông kinh luận, tinh nghiêm giới luật. Đầu tiên , ngài đến tham kiến đại sư Thạch Đầu.

Thạch Đầu bảo:

-Cơ duyên của ngươi không phải ở đây, hãy đến chỗ Mã Tổ đi

Đến đây, ngài mới ngộ được yếu chỉ thiền tông, sau đó trở lại Thạch Đầu

Một hôm, ngài ngồi trên tảng đá, đại sư Thạch Đầu hỏi:

-Người ở đây làm gì?

-Không làm gì cả!

-Như vậy tức là ngồi không?

-Ngồi không tức là làm rồi!

-Ngươi nói không làm là không làm cái gì?

-Nghìn thánh cũng không biết.

Thạch Đầu khen:

Cùng nhau chung ở chẳng biết tên

Cứ để cho nhau sống tốt lên

Hiền thánh xưa nay không rõ biết

Phàm phu lỗ mãng chẳng rõ nên.

Về sau, ngài mở pháp hội truyền pháp ở Dược Sơn. Vào năm Giáp Dần( 834), niên hiệu Thái Hoà thứ 8, đời Đường Văn Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 84 năm. Tháp hiệu Hoá Thành, toạ lạc ở phía đông của chùa. Nhà vua sắc phong thuỵ hiệu Hoằng Đạo Đại Sư.

Bài tán:

Nhị khẩu ⁹Thạch Đầu

Vàng ròng tôi luyện

Một vật không làm

Nghìn thánh luận chi

———

9.Nhị khẩu: hai lần tham kiến Thạch Đầu , ngài mới triệt ngộ.

Hoa nở trên đá

Hương bay khắp cùng

Một tiếng hú dài

Như sấm như chớp.

Đời Thứ 36: Thiền Sư Thiên Hoàng Đạo Ngộ (748 - 807)

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ THIÊN HOÀNG ĐẠO NGỘ

(748- 807)

Định huệ vốn lìa nói thế nao

Ngữ ngôn văn tự há đề sao

Thạch Đầu đường láng nên dè dặt

Thợ cả khúc cong chớ lãng xao

Chẳng phải nô tì nên gắng sức

Nhận mình lính thú uổng công lao

Bên này bên nọ phân biên giới

Một niệm thánh phàm cảm đạo giao.

Thiền sư Thiên Hoàng Đạo Ngộ họ Trương, người Đông Dương, Vụ Châu. Năm 14 tuổi, ngài xuất gia, rồi tham kiến hoà thượng Thạch Đầu. Một hôm, ngài hỏi:

-Lìa định huệ, hoà thượng lấy pháp gì dạy người?

-Ta ấy à! Trong mình không có nô tì , lấy gì để lìa đây?

-Làm thế nào biết được?

-Ông nắm được hư không chăng!

-Vậy thì sao không bắt đầu từ hôm nay đi?

-Chẳng hay ông từ bên kia đến đây tự lúc nào?

-Đạo Ngộ không phải người bên kia.

-Ta đã biết trước chỗ ông đến rồi

-Sao hoà thượng lấy tang vật vu khống cho người?

-Thân ông hiện tại

-Tuy là vậy, nhưng rốt cuộc dạy người đời sau như thế nào?

Thạch Đầu hỏi vặn:

-Ông nói, ai là người đời sau?

Ngay câu hỏi này, ngài đại ngộ.

Về sau, ngài đến trụ ở Thiên Hoàng. Ngày 13 tháng 4, niên hiệu Nguyên Hoà thứ 2( 807), ngài an nhiên thị tịch. Bốn vị nối thiền pháp của ngài là Sùng Tín, Huệ Chân, Văn Lãi và U Nhàn.

Bài tán:

Đường Thạch Đầu trơn

Lừa chết anh tài

Vừa trượt té nhào

Tam học khó nắm

Tóm được chỗ yếu

Đi thuyền trên cạn

Thẳng đến Long Đàm

Mở mắt đằng sau.

Đời Thứ 36: Thiền Sư Đại Điên Bảo Thông (732 - 824)

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ ĐẠI ĐIÊN BẢO THÔNG

(732- 824)

Tham cứu nguồn tâm bái Thạch Đầu

Dong xe đế tộc cạnh vương hầu

Bạn lành tâm tốt thường khuyên bảo

Chí sáng tri âm tham cứu sâu

Quy phục quan quân nghe giáo huấn

Cậy trông dân chúng nức lòng cầu

Mênh mông trời đất vô cùng tận

Hắc thuỷ bạch sơn mãi có nhau.

Thiền sư Đại Điên Bảo Thông họ Trần, người Dĩnh Xuyên, vốn là con cháu dòng dõi đế vương.Tổ tiên của ngài làm quan ở Triều Châu.

Ngài sanh vào khoảng niên hiệu Khai Nguyên ở Triều Châu. Thuở nhỏ, ngài ngưỡng mộ hai vị thiền sư danh tiếng Vân Lâm và Dược Sơn Duy Nghiễm, nhưng lại thờ thiền sư Huệ Chiếu làm thầy. Sau khi thọ giới cụ túc, ngài đến Nam Nhạc tham kiến hoà thượng Thạch Đầu. Ở đây, ngài được đại pháp vô uý.

Vào niên hiệu Trinh Nguyên thứ nhất , đời Đường, ngài vào La- phù¹⁰ rồi đến Triều Dương mở pháp hội ở các nơi như Ngưu Nham và Linh Sơn v..vv.

Nơi này, Hàn Dũ¹¹ thường đến thưa hỏi đạo lý, cúng dường pháp y và hết lòng kính thờ ngài. Việc này được ghi trong Truyền đăng lục

Vào ngày mùng một, niên hiệu Trường Khánh thứ 4 (842), ngài từ biệt chúng rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 93 năm

Ngài biên soạn kinh Kim cang,Tâm kinh thích nghĩa. Tháp của ngài được an trí bên trái chùa Linh Sơn.

Bài tán:

Thấu triệt chí lý

Há nể chánh thiền

Nhướng mày chớp mắt

Mặc cho gió lùa

Nói nín động tĩnh

Bày điệu u huyền

Hàn Dũ quy ngưỡng

Y sách kỷ truyện¹²

———

10. La phù ( Cg: La Phù Sơn): tên núi toạ lạc ở phái tây bắc huyện Bát La, phía đông Quảng Châu, Trung Quốc. Dãy núi này dài hơn 280 km, có hơn 400 ngọn, là danh lam thắng cảnh của Lĩnh Nam, nổi tiếng là nơi thiêng liêng linh dị. Trong núi có rất nhiều chùa, viện, miếu.

11.Hàn Dũ: Văn hào Trung Quốc, sống vào đời Đường( 768- 824), người Nam Đường, Định Châu, tỉnh Hà Nam, tự Thoái Chi. Ông kịch liệt bài xích Lão, Phật, độc tôn Nho giáo. Ông là một văn hào trác tuyệt, văn chương của ông hay đến nỗi Tô Thức phải khen rằng ông đã làm cho văn chương tám đời trước phải bị lu mờ. Ông làm quan đến chức Hình bộ thị lang. Về sau, vì dâng sớ càn vua cung nghinh cốt Phật, lời lẽ mạnh mẽ, nên ông bị giáng chức xuống làm Thứ sử Triều Châu. Về già, ông lại theo Phật giáo và ân hận về những hành vi trước đây của mình.

12. Kỷ truyện: bộ sách ghi chép những sự việc sảy ra có thứ tự.

Đời Thứ 37: Thiền Sư Vân Nham Đàm Thịnh (782 - 841)

ĐỜI THỨ 37

THIỀN SƯ VÂN NHAM ĐÀM THỊNH

(782- 841)

Ba câu hay sáu có chi nào

Nhóm chúng đuổi đi lại gọi vào

Cứ thế mong gì trừ vọng chấp

Lành thay, tốt đấy hội liền mau

Dẫu không kịp bảo, thời chưa đến

Thành tựu duyên nay, chả sướng sao

Từ trước tổ sư dù lắm việc

Cũng chưa từ bỏ nhọc là bao.

Thiền sư Vân Nham Đàm Thịnh họ Vương, người Kiến Xương, lúc mới chào đời đã có ca- sa đắp trên thân. Ngài xuất gia từ thuở nhỏ, làm môn đồ của Thạch Đầu. Ban đầu, ngài tham kiến tổ Bách Trượng, ở đây suốt hai mươi năm, nhưng không tỏ ngộ. Ngài bèn đến tham kiến đại sư Dược Sơn.

Một hôm, ngài đang đứng hầu, Dược Sơn hỏi:

-Bách Trượng đã nói pháp gì ?

Ngài thưa

-Bạch hoà thượng! Có khi ngài nói:” Bỏ ngoài ba câu lấy trong sáu câu”

Dược Sơn nói:

-Ngoài ba nghìn dặm may mắn không can dự vào.

Dược Sơn lại hỏi tiếp:

-Còn nói pháp gì nữa không?

Ngài thưa:

-Có lúc thượng đường, đại chúng vân tập xong, ngài dùng gậy đuổi đi hết, rồi gọi trở lại. Mọi người quay đầu lại thì ngài hỏi:” là cái gì?”

Dược Sơn bảo:

-Sao không nói sớm! Hôm nay, nhờ ngươi mà ta thấy được Hải huynh.

Ngay câu này, ngài đại ngộ liền đảnh lễ tổ. Sau đó, ngài mở pháp hội ở Vân Nham.

Vào năm Tân Dậu( 841), niên hiệu Hội Xương thứ nhất, đời Đường Vũ Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 60 năm.

Sau khi trà- tì, thu được hơn một nghìn viên xá- lợi. Vua ban thuỵ hiệu Vô Trụ Đại Sư , tháp hiệu Tịnh Thắng.

Bài tán:

Tu tập nhiều năm

Không tỏ lý huyền

Yết kiến Dược Sơn.

Tài ba hiển lộ

Đó là cái gì?

Một dao phá nát

Linh phù bên mình

Tam- muội Bảo cảnh

Đời Thứ 37: Thiền Sư Long Đàm Sùng Tín (TK 8 - 9)

ĐỜI THỨ 37

THIỀN SƯ LONG ĐÀM SÙNG TÍN

(Tk8-9)

Điểm tâm bánh nướng tạm no nê

Con cháu đỡ phiền khỏi ủ ê

Dâng cúng tâm thành đừng dụng tướng

Giáo nhân chí cả phát bồ- đề

Đắp y ăn uống bày chân pháp

Tiếp khách đãi người rõ bến mê

Sáng tỏ bản lai do thấu đáo

Việc làm phương tiện vẫn đề huề.

Thiền sư Long Đàm Sùng Tín¹³ người Chử Quan. Khi chưa xuất gia, ngài làm chủ tiệm bánh ở trước cổng chùa, mỗi ngày cúng dường hoà thượng Thiên Hoàng mười cái bánh. Khi nhận bánh, thiền sư Thiên Hoàng đều để lại một cái và nói:

-Ta ban cho ngươi để lộc lại cho con cháu!

-Bánh của con mang đến vì sao hoà thượng trả lại, rồi bảo là ban ân huệ cho con!

-Đúng , bánh ngươi mang đến, ta để lại cho ngươi thì đâu có lỗi gì?

Nhân đây, ngài có chút tỏ ngộ liền xin xuất gia.

Một hôm, ngài thưa:

-Từ ngày con tới đây đến giờ chưa được hoà thượng dạy tâm yếu.

-Từ ngày ông đến đây, ta lúc nào cũng chỉ dạy tâm yếu cho ông rồi còn gì!

-Hoà thượng dạy con ở chỗ nào?

-Ông dâng trà, ta tiếp lấy; dâng cơm, ta thọ nhận; xá chào , ta gật đầu. Như thế, chỗ nào không chỉ bày tâm yếu cho ông!

Ngài cúi đầu im lặng, Thiên Hoàng quở:

-Thấy thì thấy liền, suy nghĩ là sai.

Nhân câu này, ngài triệt ngộ thiền tông.

Bài tán:

Cúng dường mười bánh

Lại đổi một mắt

Ngay đó biết rành

Thánh phàm rõ mặt

Nhậm vận tiêu dao

Sao đi diện chớp

Rồng ẩn trong đầm

Trăng hiện trên không.

———

13.Thiền sư Long Đàm Sùng Tín( Long Đàm Sùng Tín thiền Sư): không rõ năm sinh và năm mất, ngài là thiền tăng đời Đường thuộc pháp hệ Thanh Nguyên Hành Tư.

Đời Thứ 38: Thiền Sư Động Sơn Lương Giới (807 - 869)

ĐỜI THỨ 38

THIỀN SƯ ĐỘNG SƠN LƯƠNG GIỚI.

(807- 869)

Hang núi Động Sơn ai trú thân

Thẳm sâu dòng chảy lão kề gần

Thật hư nhiễm tịnh đếu bất nhị

Ta nó đổi trao dễ hết phần

Đắc ngộ thể dùng theo lý thật

Thoát ngoài nhân pháp tánh nào phân

Sạch trừ biên kiến lìa nơi chấp

Ngu lập trai đàn chi cực thân.

Thiền sư Động Sơn Lương Giới họ Du, người Cối Kê. Ngài đến núi Ngũ Tiết¹⁴ xin xuất gia, rồi yết kiến Đại Quy¹⁵ tham cứu công án: “ Vô tình thuyết pháp”, nhưng không khế ngộ. Đại Quy chỉ ngài đến tham kiến tổ Vân Nham (782- 814) . Ở đây ngài có phần tỏ ngộ, liền đảnh lễ từ biệt Vân Nham.

Một hôm, nhân lúc lội qua sông, ngài liền đại ngộ, nói bài kệ:

Rất kỵ tìm nơi khác

Xa xôi bỏ quên ta

Nay ta tự tìm đến

Nơi nơi đều gặp y

Nay y chính là ta

Ta nào chẳng phải y

Phải nên hiểu như thế

Mới khế hợp như như.

Cuối niên hiệu Đại Trung (847- 860) đời Đường, ngài mở pháp hội ở Động Sơn Tân Xương, giáo hoá tăng tục đều rất hưng thịnh. Ngài lại thấu suốt ý chí thâm sâu của Tào Khê. Do đó, huyền phong Động Sơn truyền khắp thiên hạ.

Một hôm, ngài nghe tiếng chuông, liền ngồi an nhiên thị tịch, đại chúng kêu khóc bi ai không dứt, chợt ngài mở mắt bảo thiết trai ngu si. Bảy ngày sau, ngài mới tịch, nhằm năm Kỷ Sửu (869), niên hiệu Hàm Thông thứ 10, trụ thế 63 năm. Vua sắc phong thuỵ hiệu Ngộ Bổn Thiền Sư, tháp hiệu Tuệ Giác.

Bài tán

Ngộ được thầy thật

Thế ấy là đúng

Vượt qua bóng nước

Như hổ thêm sừng

Mở rộng năm vị

———

14.Ngũ tiết: tên ngọn núi ở tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, ngọn núi này có năm dòng thác, nên gọi là Tiết.

15.Đại quy: tên một ngọn núi ở Đàm Châu. Nhân dân vùng này cảm mến đức độ của thiền sư Linh Hựu, nên cùng nhau xây một ngôi chùa tại ngọn núi này, rồi thỉnh thiền sư Linh Hựu về trụ trì. Đây chỉ cho thiền sư Quy Sơn Linh Hựu.

Nhổ gai tà kiến

Hưng thịnh huyền phong

Trùm khắp đất trời.

Đời Thứ 38: Thiền Sư Đức Sơn Tuyên Giám (782 - 865)

ĐỜI THỨ 38

THIỀN SƯ ĐỨC SƠN TUYÊN GIÁM

(782- 865)

Chấp trước lời văn gốc chướng thâm

Cống cao ngã mạn vốn mê lầm

Thanh Long, Sớ giải là trân bảo

Hoàng Hạc lượn quanh dưới chín tầm

Thổi tắt ngọn đèn bày diệu nghĩa

Đánh liền một gậy hiển chân tâm

Vượt ngàn tới đỉnh khai thiền giáo

Độ thoát vạn loài báo Phật ân.

Thiền sư Đức Sơn Tuyên Giám họ Chu, người Giản Châu. Một hôm, ngài đứng hầu hoà thượng Long Đàm đến khuya, Long Đàm hỏi:

-Đã khuya rồi, sao ông không xuống đi?

Ngài liền bước ra rồi quay lại thưa:

-Bạch hoà thượng, bên ngoài tối đen à!

Hoà thượng Long Đàm thắp đèn giấy đưa cho ngài. Ngài định tiếp lấy, Long Đàm liền thổi tắt.

Ngay đó, ngài đại ngộ liền đảnh lễ hoà thượng

Long Đàm hỏi:

-Ông thấy gì mà đảnh lễ ta thế?

Ngài thưa:

-Bạch hoà thượng! Từ nay về sau, con không còn dám nghi ngờ thoại đầu của các lão hoà thượng trong thiên hạ nữa

Hôm sau, Long Đàm thượng đường bảo:

-Trong chúng này có một gã răng bén như thanh kiếm, miệng tợ chậu máu, đánh một gậy quay đầu. Một ngày nào đó, y sẽ lên đỉnh núi cao lập đạo cuả ta.

Ngài liền đem bộ Kim cang kinh sớ sao ra chất ở trước pháp đường rồi châm lửa đốt.

Vào tháng 12, niên hiệu Hàm Thông thứ 6 ( 865), đời Đường Ý Tông, ngài dạy đồ chúng:

Nắm không¹⁶ đuổi tiếng¹⁷

Chỉ khổ tâm thần

Tỉnh mộng biết sai

Trọn có việc gì!

Nói kệ xong, ngài ngồi kiết già an nhiên thị tịch. Vua sắc phong thuỵ hiệu Kiến Tính Thiền Sư.

———

16.Nắm không( môn không): nắm bắt hư không.

17. Đuổi tiếng ( truy hưởng): đuổi theo tiếng vang.

Bài tán:

Thổi tắt đèn giấy

Sáng suốt rỗng rang

Xoay trở cơ huyền

Ba tâm không vướng

Miệng nuốt Phật Tổ

Tớ gọi Bồ- tát

Chỉ một cây gậy

Loa loe đủ kiểu.

Đời Thứ 39: Thiền Sư Tào Sơn Bổn Tịch (840 - 901)

ĐỜI THỨ 39

THIỀN SƯ TÀO SƠN BỔN TỊCH

(840- 901)

Bổn tịch sao còn có tiếng vang

Từ đâu lại đến ẩn dung nhan

Sáng ngời trí huệ gìn cơ nghiệp

Lỗi lạc hành vi giữ đạo quang

Chưa đến Hoá thành lòng khó tả

Đã về Baỏ sở dạ hân hoan

Tiêu dao tự tại ngồi yên tịch

Rõ việc ở đi thật nhẹ nhàng.

Thiền sư Tào Sơn Bổn Tịch họ Huỳnh, người Bồ Điền. Thuở nhỏ, ngài theo Nho học. Năm 19 tuổi, ngài đến Phúc Châu rồi lên núi Linh Thạch xuất gia. Sau khi thọ giới cụ túc, ngài đến tham kiến tổ Động Sơn. Động Sơn hỏi:

-Ông tên gì?

-Bổn Tịch

-Thế à!

-Bổn Tịch không chỉ là tên gọi.

Tổ Động Sơn rất quý trọng và cho phép ngài nhập thất. Mấy năm sau, ngài từ biệt thiền sư Động Sơn ra đi.

Tổ Động Sơn hỏi:

-Ông đi đâu?

-Đến chỗ không biến đổi!

-Chỗ không biến đổi làm gì có đi?

-Đi cũng không biến đổi mới gọi là đi!

Sau đó, ngài mở pháp hội ở Tào Sơn,Nghi Hoàng, người đến tham học rất đông. Ngài lại lập tam truỵ, tứ cấm¹⁸, làm bài tụng quân thần thiên chính¹⁹, nhằm xiển dương tôn chỉ Động Sơn.

Vào năm Tân Dậu( 901), niên hiệu Thiên Phúc thứ nhất, ngài hỏi tri sự:

-Hôm nay là ngày mấy?

———

18. Tứ cấm: /Tào Sơn Bổn Tịch lập tứ cấm kệ: đừng để tâm rong ruổi, chớ mặc áo cũ dơ, cần gì phải sửa đổi, tránh lúc chưa phát sinh.

19. Quân thần thiên chính( Cg: quân thần ngũ vị): năm vị quân thần do thiền sư Tào Sơn Bổn Tịch dựa theo thuyết ngũ vị chính thiên của thiền sư Động Sơn Lương Giới mà lập ra. Đó là : chính trung thiên, thiên trung chính, chính trung lai, thiên trung chí và kiêm trung đáo, mượn tỉ dụ quân thần để thuyết mình yếu chỉ của ngũ vị, gọi là quân thần ngũ vị. Đó là : Quân vị: chỉ cõi hư không bản lai không một vật, là chính vị, tức chính trung lai. Thần vị: chỉ cõi Sắc, vạn tượng hữu hình là thiên vị, tức là thiên trung chính. Thần hướng quân: bỏ sự nhập lý, tức thiên trung chính, hướng thượng hoàn diệt. Quân thị thần: bỏ lý về sự, tức chính trung thiên, hướng hạ duyên khởi. Quân thần đạo hợp: ngầm ứng các duyên mà không rơi vào hữu vi, tức kiêm trung đáo, chỉ đạo vị cứu cánh đại giác, chẳng phải chính chẳng phải thiên, động tĩnh hợp nhất sự lý không hai.

-Bạch hoà thượng! hôm nay là ngày 15 tháng 6.

-Ngày mai ta đi hành khước.

Hôm sau, ngài thắp hương rồi ngồi an nhiên thị tịch, trụ thế 62 năm, nhục thân an táng tại Tây Lộc. Vua sắc phong thuỵ hiệu Nguyên Chứng, tháp hiệu Phúc Viên

Bài tán:

Nước động ngược dòng

Tiếp nối đèn huệ

Từ đó đến nay

Mở khai năm vị²⁰

Gương quý đài cao

Chiếu khắp vạn loài

Rỗng không u huyền

Há do ý hiểu?.

———

20. Năm vị: ( ngũ vị) xem chí thích 20.

Đời Thứ 39: Thiền Sư Nham Đầu Toàn Hoát (828 - 887)

ĐỜI THỨ 39

THIỀN SƯ NHAM ĐẦU TOÀN HOÁT

(828- 887)

Tham kiến Thanh Nguyên việc trí ngu

Hỏi đây cầu pháp dứt lao tù

Hét câu đại hống lìa sanh tử

Ngâm khúc trường ca tỉnh kẻ mù

Tâm khéo giữ lời sư tổ dạy

Giới trì nên giặc sát đời tu

Nhân duyên quả báo không thay đổi

Toàn Hoát Nham Đầu bậc đạo sư.

Thiền sư Nham Đầu Toàn Hoát họ Kha, người Tuyền Châu. Thuở nhỏ, ngài đảnh lễ tổ Thanh Nguyên Nghi Công xuất gia và thọ giới cụ túc rồi đến tu học các chùa Bảo Thọ, Trường An²¹

Về sau, ngài kết bạn với Tuyết Phong, Khâm Sơn Văn Thuý. Với căn cơ nhạy bén, khi đến tham kiến Ngưỡng Sơn Huệ Tịch và Đức Sơn Tuyên Giám, ngài cầm toạ cụ lên pháp đường nhìn chăm chú,Đức Sơn hỏi:

-Ông làm cái trò gì thế?

Ngài liền hét.

Đức Sơn hỏi:

-Lão tăng có lỗi gì?

-Lưỡng trùng công án

Hôm sau, Đức Sơn hỏi:

-Có phải Xà- lê là vị tăng mới đến hôm qua không?

-Dạ phải!

-Ông học thói giả dối này từ đâu thế?

-Thưa hoà thượng! Toàn Hoát này không hề dối gạt ai !

-Sau này, ông đừng cô phụ lão tăng!

Lúc đến sống ở Nham Đầu, Ngạc Châu, gặp thời buổi loạn lạc, ngài đến ẩn cư bên bờ sông làm người đưa đò.

Khoảng niên hiệu Quang Khải( 885- 888) đời Đường, giặc kéo đến đòi tiền và phẩm vật, ngài không có gì cho , nên bị chúng giết chết. Môn đồ trà- tì, thu được 49 viên xá lợi, xây tháp tôn thờ. Vua sắc phong thuỵ hiệu Thanh Nghiêm Thiền Sư.

Bài tán:

Đá vỡ đồi sập

Đức cao thống lĩnh

———

21.Trường An: cố đô nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc, nằm ở lưu vực sông Hoàng Hà tỉnh Thiểm Tây tức tỉnh Tây An hiện nay.

Tiếp nối dòng dõi

Như điện thêm nhanh

Nhảy múa như rồng

Nham Đầu cao vót

Một tiếng thở dài

Người nghe mất mạng.

Đời Thứ 39: Thiền Sư Vân Cư Đạo Ưng (835 - 902)

ĐỜI THỨ 39

THIỀN SƯ VÂN CƯ ĐAO ƯNG

(835- 902)

Sáng ngời thần thái quá tinh anh

Chiết phục hoại nhân đạo sẵn dành

Kẻ nhất – xiển – đề đều tánh giác

Người căn hèn thấp vẫn tâm thanh

Vân Cư dựng gậy an tăng tục

Hồng phủ tông sư giữ đạo lành.

Mưa gió mặc tình thần vững trụ

Nối truyền y bát mãi lưu danh.

Thiền sư Vân Cư Đạo Ưng họ Vương, người Ngọc Điền, U Châu, xuất gia từ thuở nhỏ, 25 tuổi thọ giới cụ túc, rồi du phương tham kiến hoà thượng Động Sơn. Thấy ngài chí khí ngất trời, cơ phong trác tuyệt, Động Sơn khen ngợi:

- Về sau, gã này nghìn, vạn người không thể sánh.

Một hôm, Động Sơn hỏi:

-Kẻ đại xiển đề ²² phạm năm tội cực ác, hiếu dưỡng ở đâu?

Ngài thưa:

-Đó mới gọi là hiếu dưỡng chứ!

Từ đó, Động Sơn cử ngài giữ chức thủ chúng.

Sau đó, ngài trụ trì ở Vân Cư suốt ba mươi năm, đạo phong trùm khắp thiên hạ, có một ngìn năm trăm học tăng đến tham học. Chung Vương ở Nam Xương nguyện đời đời tôn ngài làm thầy.

Vào ngày mồng 3 tháng giêng, năm Nhâm Tuất, niên hiệu Thiên Phúc thứ 2 ( 902) đời Đường, ngài hỏi thị giả:

-Hôm nay là ngày mấy?

Thị giả đáp:

-Bạch hoà thượng, hôm nay là ngày mồng 3.

Ngài bảo:

-Ba mươi năm sau chỉ nói cái này!

Thế rồi, ngài từ biệt đại chúng ngồi ngay thẳng, an nhiên thị tịch.

Vua sắc phong thuỵ hiệu Hoằng Giác Thiền Sư, tháp hiệu Viên Tịch

Bài tán:

Chí khí ngất trời

Bản tính cương trực

———

22. Đại xiển đề : hạng người không thể thành Phật, gồm hai loại là đoạn thiện xiển đề và đại bi xiển đề. Đọan thiện xiển đề là khởi đại tà kiến đoạn trừ tất cả thiện căn; đại bi xiển đề tức là hàng bồ- tát có tâm đại bi muốn độ hết tất cả chúng sanh rồi thành Phật, nhưng chúng sanh không cùng tận, nên rốt ráo cũng không thành Phật.

Núi xanh lồng mây

Chén bạc đựng tuyết

Kẻ đại xiển đề

Mới thành hiếu dưỡng

Ngọc chuyển châu về

Chất đầy trước mắt.

Đời Thứ 39: Thiền Sư Tuyết Phong Nghĩa Tồn (822 - 908)

ĐỜI THỨ 39

THIỀN SƯ TUYẾT PHONG NGHĨA TỒN

(822- 908)

Đại lão Tuyết Phong chí khí cao

Gậy thiền Tuyên Giám chỉ lao vào

Không bày văn tự nhiều chương cú

Nào có suy lường chuyện thấp cao

Tự tánh hằng lưu chân thật nghĩa

Uy phong sáng rỡ chốn non Ngao

Đất bằng sóng dậy dù nghiêng ngả

Thiên hạ khắp nơi đẹp biết bao.

Thiền sư Tuyết Phong nghĩa Tồn họ Tằng, người Nam An, Tuyền Châu. Một hôm, ngài hỏi hoà thượng Đức Sơn:

-Tông thừa của tiền nhân, hậu học này có phần không?

Đức Sơn liền giáng cho một gậy, rồi hỏi:

-Ông nói cái gì

-Bạch hoà thượng, con không hiểu.

Sáng hôm sau, đến giờ tham vấn, Đức Sơn nói:

-Tông thừa của ta không có văn tự, quả thật không có một pháp nào để cho người cả!

Về sau, ngài nghe thiền sư Nham Đầu nói:

-Người này về sau muốn xiển dương đại pháp, mỗi mỗi phải xuất phát từ tự tâm thì tương lai cùng ta che cả trời đất.

Nghe câu này, ngài hoát nhiên đại ngộ, liền đứng lên đảnh lễ và thưa:

-Sư huynh! Hôm nay mới là thành đạo ở Ngao Sơn!

Ngài liền trở lại tham kiến Động Sơn.

Động Sơn khuyên:

-Nhân duyên của ông thích hợp ở Đức Sơn!

Về sau, ngài trở lại Mân Châu mở pháp hội Tuyết Phong.

Vào ngày mồng 2 tháng 5, niên hiệu Khai Bình thứ 2 (908), đời Thái Tổ Hậu Lương, ngài an nhiên thị tịch.Vua Ý Tông ban tử y và sắc ban thuỵ hiệu Chân Giác Đại Sư.

Bài tán:

Anh em khó gặp

Như khảy dây đàn

Trên đỉnh núi Ngao

Chấn động đất trời

Dối phàm gạt thánh.

Đảo điên bậc hiền

Tiếp nối hai tông

Con cháu vững bền.

Đời Thứ 40: Thiền Sư Đồng An Đạo Phi

ĐỜI THỨ 40

THIỀN SƯ ĐỒNG AN ĐẠO PHI

Chẳng rõ quê hương với tổ tông

Đồng An diễn pháp độ quần mông

Gia phong bừng sáng vươn cao vút

Tông chỉ tịnh thanh thấu cõi không

Vượn hái quả đào trừ đói khát

Phượng tha hoa hạnh diệt sầu trong

Vâng lời sư trưởng chăm huynh đệ

Nhập thánh siêu phàm tỏ diệu tông.

Thiền sư Đồng An Đạo Phi không rõ quê ở đâu. Ngài mở pháp hội ở chùa Đồng An, núi Thê Phượng, Hồng Châu. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là gia phong của hoà thượng?

Ngài bảo:

Trời cao, gà vàng ôm con đến

Sao kia, thỏ ngọc mang thai vào

Tăng hỏi:

-Khách đến bất ngờ lấy gì tiếp đãi?

Ngài bảo:

Sáng ra vượn hái trái vàng đi

Tối đến loan mang đoá ngọc về.

Sau khi ngài tịch, tháp được an trí ở phía trước chùa Bổn Sơn.

Bài tán:

Thỏ ngọc mang thai

Gia phong nuôi dưỡng

Hèn sang chẳng kể

Giai cấp sá gì

Nghìn thánh không thông

Vạn cơ chẳng gặp

Cương yếu Thê Phụng

Thừa trước giúp sau.

Đời Thứ 40: Thiền Sư Vân Môn Văn Yển (864 - 949)

ĐỜI THỨ 40

THIỀN SƯ VÂN MÔN VĂN YỂN

(864- 949)

Văn Yển tổ sư bậc thánh minh

Dòng thiền chảy khắp cứu mê tình

Biện tài trí huệ cầu khai mở

Hỷ xả từ bi độ chúng sinh

Đóng cửa què chân bừng tỉnh mộng

Đê đầu gạn hỏi nghĩa chân kinh

Gội nhuần ân đức nơi trần thế

Hiếm thấy xưa nay ánh đạo huỳnh.

Thiền sư Vân Môn Văn Yển họ Trương, người Gia Hưng, bản tánh thông minh Đĩnh ngộ, biện tài xuất chúng, xuất gia ở độ tuổi trưởng thành. Trên bước đường cầu đạo, đầu tiên ngài tham kiến Mục Châu²³. Một hôm, ngài thưa:

-Việc của con chưa sáng tỏ, xin thầy chỉ dạy.

Mục Châu mở cửa ra, thấy ngài liền đóng sập cửa lại. LầN thứ ba, Mục Châu vừa mở cửa, ngài liền chen vào, Mục Châu chộp lại, bảo:

-Nói, nói ngay!

Ngài suy nghĩ

Mục Châu liền đẩy ra và quát:” Đồ vô dụng”, rồi sập cửa lại làm ngài bị gãy một chân. Ngay đó, ngài liền đại ngộ.

Mục Châu bảo ngài đến tham kiến hoà thượng Tuyết Phong. Thế là ngài khăn gói lên núi đảnh lễ Tuyết Phong. Vừa thấy, Tuyết Phong liền hỏi:

-Sao ông lại đến đây?

Ngài chỉ cúi đầu. Ngay đó, thầy trò khế hợp.

Về sau, ngài ra hoằng hoá và mở pháp hội ở Vân Môn, các nơi suy tôn là Vân Môn tông.

Vào tháng 4 niên hiệu Càn Hoà thứ nhất²⁴(911) ngài an nhiên thị tịch, tháp được an trí ở Linh Thọ, vua sắc ban thuỵ hiệu Đại Từ Vân Uông Chơn Hoằng Minh Thiền Sư.

Bài tán:

Vừa chen vào cửa

Bị gãy một chân

Sấm dậy đầu non

Chấn động long tượng

Thầy nào trò nấy.

———

23.Mục Châu( Cg: Đạo Trung) : thiền sư Trung Quốc sống vào đời Đường, người Giang Nam, họ Trần, là đệ tử nối pháp của thiền sư Hi Vận ở núi Hoàng Bá.

24. Niên hiệu Càn Hoà thứ nhất( Càn Hoà nhất niên): trong chánh văn ghi năm thứ 7 là không đúng. Nhà Hậu Lương không có năm thứ 7 vì chỉ tồn tại 5 năm.

Như trùng đục cây

Vân Môn truyền khắp

Biển cờ nêu cao.

Đời Thứ 40: Thiền Sư Huyền Sa Sư Bị (835 - 908)

ĐỜI THỨ 40

THIỀN SƯ HUYỀN SA SƯ BỊ

(835- 908)

Phật pháp trụ trì Huyền lão gia

Tây thiên Đông độ diễn ma- ha

Thường ngồi hành đạo Hiếp tôn giả

Ít muốn khiêm cung lão thượng toà

Nghìn dặm mang thư toàn giấy trắng

Vạn thiên hùng biện vẫn không ngoa

Tài ba xuất chúng hàng long tượng

Pháp hội nương nhờ đạo mật- la

Thiền sư Huyền Sa Sư Bị họ Tạ, người Phúc Kiến. Ngài đến tham kiến hoà thượng Tuyết Phong, Tuyết Phong thấy ngài tu hành khổ hạnh nên gọi là Đầu- đà. Một hôm, hoà thượng Tuyết Phong hỏi:

-Ông là Bị Đầu- đà sao?

Ngài thưa:

-Con không dám gạt người

Hôm sau, Tuyết Phong gọi ngài đến hỏi:

-Bị Đầu- đà, sao không đi tham vấn các nơi?

Ngài thưa:

-Đạt- ma không đến Đông Độ, nhị tổ không sanh Tây Thiên.

Tuyết Phong rất hài lòng và nói :” Bị đầu- đà là người tái lai”. Về sau, quả nhiên ngài hoằng pháp ở Huyền Sa.

Một hôm, ngài sai vị tăng mang thư lên núi dâng cho hoà thượng Tuyết Phong. Hoà thượng mở bức thư ra xem chỉ thấy toàn là giấy trắng, liền hỏi:

-Hiểu không?

-Không hiểu.

-Không nghe nói, bậc quân tử nghìn dặm bay theo gió ư!

Tăng trở về thuật lại, ngài nói:

-Ông già trên núi sai mà không biết.

Vào tháng 11, niên hiệu Khai Bình thứ 2 (908), đời Lương, ngài an nhiên thị tịch , trụ thế 70 năm, hạ lạp 44, Mân Soái xây tháp tôn thờ ngài.

Bài tán:

Mang giấy trắng đến

Mới biết tin nhà

Cha hiền con hiếu

Như không hợp không

Cọp dữ Huyền Sa

Nắm vững cương yếu

Ba loại bệnh nhân

Câm, ngọng, mù, điếc.

Đời Thứ 40: Quốc Sư Cổ Sơn Hưng Thánh

ĐỜI THỨ 40

QUỐC SƯ CỔ SƠN HƯNG THÁNH

Thấy lạ không kinh lại vững như

Vài luồng khói trắng hiện kinh thư

Tà chân hoạ phúc đều không chấp

Phải quấy thị phi vẫn chẳng dư

Mộng thấy thần tăng vừa kịp đến

Tuyết Phong huấn thị chớ ngao du

Dũng Tuyền núi cổ nêu gương hạnh

Thế giới hư không mặc giã từ.

Quốc sư Cổ Sơn Hưng Thánh họ Lý, người Đại Lương, xuất thân từ Cổ Sơn²⁵. Thuở nhỏ, ngài ghét mùi thịt cá tanh hôi, thích nghe tiếng chuông, tiếng tán tụng kinh Phật. Năm 12 tuổi, trong nhà xuất hiện mấy luồng khí trắng, ngài liền viết lên tường:

Khí trắng từ đây màu đổi thay

Dạng hình yêu quái hãy thôi ngay

Bỏ đi tà hạnh theo chân đạo

Tất sẽ siêu phàm nhập thánh giai

Ngài viết xong, hiện tượng ấy liền biến mất.

Năm 15 tuổi, ngài mộng thấy Phạm Tăng đến bảo:

-Đến lúc xuất gia rồi.

Ngài rũ bỏ bụi trần, xuất gia với hoà thượng Đạo Quy ở núi Bạch Lộc, Vệ Châu.

Về sau, ngài tham học với thiền sư Tuyết Phong nhiều năm. Một hôm, Tuyết Phong nhận thấy cơ duyên đã thuần thục, liền đứng phắt dâỵ túm lấy ngài và hỏi:

-Là thế nào?

Ngài hoát nhiên bừng ngộ, quên bặt mọi thứ, chỉ quơ tay mà thôi!

Tuyết Phong biết rõ ngài đã thấu triệt yếu chỉ, liền khích lệ ấn chứng.

Sau đó, vua Mân xây chùa Dũng Tuyền mời ngài trụ trì và sắc tứ hiệu chùa là Hưng Thánh²⁶. Đạo phong của ngài được truyền bá rộng rãi khắp nơi²⁷

Bài tán

Ngay đó nếu hiểu

Têm vượt Tân- la

Suốt đêm có lối

———

25.Cổ Sơn: ( Cg: Lục Trắc phong): dãy núi này nằm bên bờ phía bắc sông Mân, thuộc ngoại ô phía đông Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc, dài 17km, trên núi có một tảng đá to, hình dáng như cái trống, nên gọi Cổ Sơn.

26. Hưng Thánh: ngôi chùa được sắc tứ cảu quốc sư Hưng Thánh.

27. trong khoảng niên hiệu Thiên Phước ( 936- 944), đời Hậu Tấn, ngài thị tịch, trụ thế 77 năm.

Mặc tình dò la

Không vượt Thạch môn

Rốt chẳng thành gì?

Rền tiếng sấm độc

Vạn cổ không tan.

Đời Thứ 41: Thiền Sư Đồng An Quán Chí (910 - 970)

ĐỜI THỨ 41

THIỀN SƯ ĐỒNG AN QUÁN CHÍ

(910- 970)

Không tên không họ thật kỳ thay

Quán Chí Đồng An có phải ngài

Ngũ Lão nhiều con càng bận rộn

Thiếu niên trầm lặng cả thời trai

Vượt hơn đại chúng thông chân lý

Chỉ, nói đông tây ẩn đạo này

Kim cổ thiền sư truyền ấn chứng

Đối cơ thuyết pháp thật thiên tài.

Thiền sư Đồng An Quán Chí²⁸người Hồng Châu, không rõ họ gì, là đệ tử truyền thừa của tổ Đồng An Phi. Lúc sắp thị tịch, tổ thăng toà hỏi:

- Thế nào là Tông Tử trước tháp Đa Tử²⁹ , Dục Tú trước núi Ngũ Lão?

Hỏi ba lần mà không ai trả lời, cuối cùng, ngài bước ra thưa:

Đêm trăng đứng tựa hiên nhà

Ngoài xa vạn dặm ngợi ca thái bình

Tổ nói:

-Nhất định phải là gã ngốc này mới được!

Bài tán:

Tơ rủ trăm trượng

Chỉ hiện nanh rồng

Da cầm ngựa sắt

Điện cấm thâm trầm

Gia phong hưng thịnh

Diệu diệp hoằng thông

Phải là hảo hán

Chỉ tây nói đông.

———

28.Thiền sư ?Đông An Quán Chí( Đồng An Quán Chí Thiền Sư): thiền tăng thời Ngũ Đại ( 906- 960), thuộc tông Tào Động

29. Tháp Đa Tử( Đa Tử tháp): dấu tích xưa còn lại của Bích- Chi- Phật.

Đời Thứ 41: Thiền Sư Song Phong Quảng Ngộ (896 - 977)

ĐỜI THỨ 41

THIỀN SƯ SONG PHONG QUẢNG NGỘ

(896- 977)

Tại núi Nga Mi có đạo tràng

Chung Linh, Dục Tú hiện kỳ quang

Hơn người kể cả nghề văn võ

Nhập thánh siêu phàm đạo vẻ vang

Quảng Ngộ thiền sư hoằng diệu nghĩa

Ca – na tôn giả mở dây oan

Nhục thân thường cúng Song Phong đỉnh

Quá khứ, vị lai mãi vẹn toàn.

Thiền sư Song Phong Quảng Ngộ họ Vương, huý Canh Khâm, người Ích Châu, Tây Thục. Thuở nhỏ, ngài xuất gia ở chùa Hắc Thuỷ, núi Nga Mi, 21 tuổi thọ giới cụ túc, sau đó đi chiêm bái khắp nơi. Lúc về già, ngài yết kiến hoà thượng Vân Môn, khế ngộ thiền chỉ và được ấn chứng. Bấy giờ, nhà Lưu tiếm hiệu lên ngôi ở Lĩnh Nam lập nên nhà Hậu Hán( 947- 951), mến mộ Phật giáo. Ngài là một trong số những vị tăng được kính trọng thời ấy như Linh Thọ, Tri Thánh, Vân Môn, Khuôn Châu, Lưu Thịnh30. .Nam Hán mời được ngài về vấn đạo, trong lòng vui mừng, bèn ban thưởng bộ ca- sa.

Vào đêm 22 tháng 2, niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 2 ( 977), khi giảng pháp cho đồ chúng xong, ngài thắp hương, chắp tay an nhiên thị tịch, trụ thế 82 năm, hạ lạp 42. Môn đồ xây tháp thờ nhục thân tại núi ấy.

Đến niên hiệu Đại Trung Tường Phù, thứ 2 ( 1016), đời vua Tống Chân Tông, cửa tháp tự nhiên nứt ra, thấy nhục thân vẫn như lúc còn sống, tăng tục đều kính mộ và thỉnh chân thân về núi Song Phong đảnh lễ cũng dường. Nhân dân nơi ấy rất kính trọng và cảm được nhiều điềm lạ.

Bài tán

Nga Mi xuống tóc

Giới Phật kiên trì

Sanh tử sự đại

Học khắp danh sư

Vân Môn tỏ ngộ

Cuồng vọng sạch không

Lưu dấu Song Phong

Muôn đời không mất.

———

30.Lưu Thịnh: (920- 955): vị vua Nam hán, thời Ngũ đại. Ông ta chiến cứ vùng Quảng Đông, Quảng Tây lập nên nhà Nam Hán.

Đời Thứ 41: Thiền Sư Hương Lâm Trừng Viễn (908 - 987)

ĐỜI THỨ 41

THIỀN SƯ HƯƠNG LÂM TRỪNG VIỄN.

(908-987)

Thế gian quả thật hiếm nhân tài

Đại chúng ngu ngơ suốt cả ngày

Lửa đốt chẳng hay, rằng tối đốt

Băng đông liền hiểu, nói hiền ngay

Bốn mươi năm suốt nhồi thành khối

Tám vạn kiếp xưa góp tháng ngày

Hành cước đi về Thường Tịnh độ

Sáng chuông chiều trống cũng hay thay!

Thiền sư Hương Lâm Trừng Viễn họ Thượng Quan, người Miên Trúc, Hán Châu, tham học với tổ Vân Môn. Lúc ngài ở trong chúng có vị tăng nói:

-Hãy xem nhà thế tục cháy!

-Lửa đâu?

-Không thấy sao?

-Không thấy

-Ông là kẻ mù

Lúc ấy, trong chúng đều cho rằng ngài đối đáp thua. Thời gian sau, họ hiểu ra lời dạy, liền đến nghe pháp và ca ngợi:

-Đúng là Viễn huynh của ta mới được như thế.

Sau đó, ngài đến viện Hương Lâm, núi Thanh Thành giáo hoá. Có vị tăng hỏi:

-Thế nào là phận sự của nạp y?

Ngài đáp:

-Lửa tháng chạp đốt núi.

Lúc sắp thị tịch, ngài đến từ giã tri phủ Tống Công Đáng:

-Lão tăng hành cước đây!

Thông Phán hỏi:

-Gió mạnh như thế, tăng đã 80 tuổi hành cước đến đâu?

Tống Công Đáng nói:

-Hay lắm! Thiện tri thức đi dứng tự tại.

Ngài dạy dỗ đồ chúng:

-Lão tăng 40 năm mới nhồi thành một khối³¹

Nói xong , ngài an nhiên thị tịch, tháp thờ tại núi này.

———

31.Nhồi thành một khối( đá thành nhất phiến): thiền tông thường dùng thuật ngữ này để biểu thị trạng thái của tâm khi sạch hết quan niệm đối lập, hoặc tham cứu thoại đầu, đến trình độ thoại đầu luôn luôn hiện tiền, không bị cảnh duyên chi phối.

Bài tán:

Một lời chấn động

Bịa đặt dối lừa

May có đồng tham

Trên sương phủ tuyết

Suốt bốn mươi năm

Không khỏi lắm lời

Nhồi thành một khối

Tiếng quyên gọi hồn.

Đời Thứ 41: Thiền Sư Địa Tạng Quế Sâm (867 - 928)

ĐỜI THỨ 41

THIỀN SƯ ĐỊA TẠNG QUẾ SÂM

( 867- 928)

Hội gì trong các cõi quần sanh

Ghế gỗ trúc này thật giả danh

Ông đã không còn vương ý tưởng

Tôi thì cũng chẳng chấp ngôn hành

Hư không đại địa ai người biết

Biển cả vi trần ít mắt xanh

Chân Ứng thiền sư thường toả sáng

Môn đồ bốn chúng thảy vây quanh.

Thiền sư Quế Sâm³²họ Lý, người Thường Sơn, một hôm đến tham yết tổ Huyền Sa. Tổ hỏi:

-Ba cõi do tâm tạo, ông hiểu thế nào?

Ngài chỉ cái bàn hỏi:

-Hoà thượng gọi đó là cái gì?

-Cái bàn

-Hoà thượng không hiểu ba cõi do tâm tạo rồi!

Tổ nói:

-Ta gọi đó là cây trúc, ông gọi là cái gì?

Ngài đáp:

-Quế Sâm cũng gọi là cây trúc

-Cả đại địa tìm không ra nổi một người hiểu Phật pháp.

Ngay đó, ngài tỏ ngộ liền mở pháp hội ở viện Địa Tạng. Mùa thu năm Mậu Tý(928), niên hiệu Thiên Thành thứ 3, đời Đường ( 923- 936), ngài lâm bệnh vài hôm rồi ngồi an nhiên thị tịch. Đồ chúng trà- tì, gom xá- lợi, xây tháp thờ ở phía tây của thiền viện, tháp hiệu là Chân Ứng Thiền sư.

Bài tán:

Lỡ chân sẩy bước

Ba cõi duy tâm

Nêu ra rõ ràng

Tung hoành vô ngại

Trồng lúa được cơm

Mọi người kính nghưỡng

Địa Tạng Cổ Phật

Còn lưu ánh sáng.

———

32. Thiền sư Quế Sâm( Quế Sâm thiền sư) : thiền sư Quế Sâm là thiền tăng đời Ngũ Đại, thuộc đời thứ 7 của hệ phái Thanh Nguyên Hành Tư.

Đời Thứ 41: Thiền Sư Xung Hú Huệ Ngộ (916 -974)

ĐỜI THỨ 41

THIỀN SƯ XUNG HÚ HUỆ NGỘ

( 916- 974)

Chẳng thích tanh nồng cảnh thế gia

Thoát vòng tục luỵ chốn phù hoa

Bước lên núi Cổ vào thiền thất

Vâng lệnh vua ban dựng pháp toà

Lớn nhỏ có không đều hí luận

Nguỵ chân thật giả có chi là

Hàng tâm rỗng lặng trừ mê chấp

Vạn vật hân hoan chẳng thấy già.

Thiền sư Xung Hú Huệ Ngộ họ Hoà, người Phúc Châu, thuở nhỏ không ăn những vật thực có mùi tanh hôi, hiện bày chí nguyện xuất trần. Ngài thờ quốc sư Thần Yến ở Cồ Sơn làm thầy, đắc pháp và được tổ thọ ký, rồi ra hoằng pháp ở Cổ Sơn.

Vào niên hiệu Hiền Đức( 954- 959) đời Hậu Chu( 951- 960), ngài nhận lời mời của Chu Thế Tông đến Giang Nam trụ trì chùa Quang Mục. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là đường lớn?

-Ta không có đường nhỏ

-Thế nào là đường nhỏ?

-Ta không biết có đường lớn

Sau đó, ngài đến trụ trì chùa Khai Tiên ở Lô Sơn. Về già, ngài đến chùa Tịnh Đức ở Kim Lăng tập hợp đồ chúng để thuyết pháp, danh tiếng vang khắp xa gần. Niên hiệu Khai Bảo thứ 8, đời Thái Tổ nhà Tống( 975), ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 60 năm.

Bài tán:

Trẻ vào phòng thầy

Phá tan cửa đá

Chỉ nói một lời

Mọi người đều ngộ

Các đường lớn nhỏ

Mỗi bước bụi hồng

Ta không biết có

Tiếng sư tử gầm.

Đời Thứ 41: Thiền Sư Hoàng Long Hối Cơ

ĐỜI THỨ 41

THIỀN SƯ HOÀNG LONG HỐI CƠ

Đâu là diệu chỉ của thiền tông

Tạo giác³³ đưa lên ngươi hiểu không

Ra dáng giặt y là chuyện nhỏ

Cúi đầu tạ pháp cảm nơi lòng

Mở niệm phá chấp tâm thông suốt

Trở lại nguồn chân tánh sáng trong

Gió lặng sóng yên nên gắng sức

Đầu sào trăm thước chớ buông lòng.

———

33. Bồ kết dùng để gội đầu hoặc giặt giũ.

Thiền sư Hoàng Long Hối Cơ họ Trương, người Thanh Hà, là đệ tử nối pháp hoà thượng Huyền Tuyền Sơn Ngạn.

Một hôm, ngài hỏi:

-Thế nào là diệu chỉ của thiền tông?

Huyền Tuyền đưa nhánh bồ kết lên hỏi:

-Cái gì đây?

-Con không biết.

Tổ liền ném nhánh bồ kết xuống, làm ra dáng như đang giặt y.

Ngài liền lễ bái và thưa:

-Con đã hiểu Phật pháp vốn không phân biệt.

Tổ hỏi:

-Ông thấy đạo lý gì?

-Có lần, con hỏi hoà thượng Nham Đầu điều này, hoà thượng bảo con:” Ông hãy về mở bánh dày đi”. Mở bánh dày chỉ là cởi bỏ cái dính mắc, hoà thượng đưa nhánh bồ kết lên cũng là cởi mở sự dính mắc đó thôi. Thế nên, đạo là không phân biệt.

Tổ cười lớn:

-Ha, ha!

Ngài chợt tỏ ngộ, ít lâu sau, có vị tăng nói:

-Đã gặp nhau, xin ngài trao đổi

-Lửa đốt đai lưng toả mùi hương

-Thế nào là người đại nghi?

-Ngồi trong mâm, tên rơi vào chén

- Thế nào là người không nghi?

-Lại ngồi trong mâm, tên rơi vào chén.

-Thế nào là gió yên sóng lặng?

-Đầu sào trăm thước một cặp nghiên.

Bài tán

Phật pháp bình đẳng

Nắm vững mấu chốt

Bát chén lưu li

Thùng đáy hổng lỗ

Đốt đai toả hương

Ông vội cười ta

Gió yên sóng lặng

Ai đến buông câu.

Đời Thứ 42: Thiền Sư Lương Sơn Duyên Quán (920 - 990)

ĐỜI THỨ 42

THIỀN SƯ LƯƠNG SƠN DUYÊN QUÁN

(920- 990)

Nhạc hay chẳng dễ thiếu tri âm

Vò võ lạnh lùng thật khổ tâm

Câu nói vắt ngang vầng khói trắng

Thuyền côi một mái nhẹ khua dầm

Thiền môn vững trụ ngôi vương pháp

Biến giáo sáng ngời bậc trí thâm

Họp mặt sau khuê ngôi chánh vị

Chân như ngời sáng mãi nghìn năm.

Thiền sư Duyên Quán³⁴, người Lương Sơn, Lãng Châu, không rõ danh tánh. Một hôm, ngài thăng toà dạy:

Tơ rủ nghìn thước

Ý ở đầm sâu

Một câu vắt ngang

Mây trắng tự rẽ

Thuyền côi một mái

Chẳng động nước trong

Dọc ngang biển cả

Hiếm gặp gương trong.

Tăng hỏi:

-Ngài xướng gia khúc của ai, tiếp nối tông phong của vị nào?

-Rồng sanh rồng con, phụng sanh phụng con.

Bài tán:

Tả cũng không thành

Vẽ cũng chẳng xong

Chậm như sấm nổ

Nhanh như thác gầm

Xếp lại bức rèm

Vắt ngang Bắc Đẩu

Khúc nhạc vô sanh

Sáng rền mật chú.

———

34. Thiền Tăng đời Bắc Tống ( 960- 1126) thuộc tông Tào Động, ngài là đệ tử nối pháp của thiền sư Đồng An Quán Chỉ, trụ ở Lương Sơn, Lãnh Châu, nay thuộc Định Châu, Hồ Nam.

Đời Thứ 42: Thiền Sư Trí Môn Quang Tộ (928 - 998)

ĐỜI THỨ 42

THIỀN SƯ TRÍ MÔN QUANG TỘ

(928- 998)

Tăng hỏi đâu là thể tịnh không

Sư rằng trai ngậm ánh trăng trong

Phải chăng cơ dụng trùm muôn lối

Ấy vốn dưỡng thai nối tổ tông

Thai mẹ chưa ra nào mặt mũi

Đạo quang đã tỏ ánh dương hồng

Mày dài chấm đất lìa công án

Lỗ mũi chọc trời nuốt thái không.

Thiền sư Trí Môn quang Tộ giáo hoá ở Bắc Tháp , sau đó đến trụ ở chùa Trí Môn³⁵. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là thể của bát- nhã?

-Con trai ngậm ánh trăng

-Thế nào là dụng của bát- nhã?

-Thỏ mang thai

Ngài thượng đường nói:

- Sơn tăng nhớ lại câu nói lúc còn trong thai mẹ, hôm nay nêu lên chỉ bày cho đại chúng. Mọi người không được dùng khái niệm nghĩa lý thông thường để bàn bạc, lại có người bàn bạc được sao? Nếu bàn bạc không được thì ba mươi năm sau, cũng đừng nêu sai!

Bài tán:

Chưa lọt lòng mẹ

Đặc biệt thai nhi

Vừa mới chào đời

Thấy búa không bén

Nắm được chút ít

Mất đi yếu chỉ

Ba mươi năm sau

Đạo phải nhớ kỹ.

———

35. được xây dựng vào thời Hậu Chu ( 957).