Phật Tổ Đạo Ảnh - Quyển 1

Lời Đầu Sách

PHẬT TỔ ĐẠO ẢNH

Quyển 1

TRUNG TÂM DỊCH THUẬT HÁN NÔM HUỆ QUANG

PHẬT TỔ ĐẠO ẢNH

Quyển 1

Nguyên tác: Đại sư Hư Vân

Chuyển ngữ: Ban phiên dịch Huệ Quang

NHÀ XUẤT BẢN HỒNG ĐỨC

BAN PHIÊN DỊCH

Chủ nhiệm

Hoà thượng THÍCH MINH CẢNH

Phó chủ nhiệm

Đại đức THÍCH THIỆN THUẬN

Cư sỹ ĐỊNH HUỆ

Người dịch:

THÍCH THIỆN THUẬN

THÍCH NGUYÊN TRANG

THÍCH MINH THỌ

THÍCH NỮ LỆ TUYÊN

THÍCH NỮ NGỌ BỔN

THÍCH NỮ TẮC PHÚ

THÍCH NỮ VIÊN LỘC

THÍCH NỮ KHÁNH HIẾU

THÍCH NỮ GIỚI NIỆM

THÍCH NỮ NHƯ CHƠN

THÍCH NỮ LINH THẢO

THÍCH NỮ VIÊN THẮNG

THÍCH NỮ BẢO GIÁC

THÍCH NỮ DIỆU QUÝ

THÍCH NỮ TRUYỀN TỪ

LỜI ĐẦU SÁCH

Đạo vốn tuyệt tướng ly ngôn, nếu dùng lời để diễn, đem ảnh để tôn ắt tự xa rời đạo. Lý thường tuỳ duyên bất biến, tuy chọn cảnh lập danh, theo duyên tiếp vật, nhưng vẫn thuận lý chân.

Từ độ thiền pháp truyền sang Đông, chín năm diện bích mở đầu toả ngát hương Thiền; các Tổ tuỳ duyên giáo hoá, nối nhau truyền mãi không dứt, hành trạng đó, đạo hành đó, nếu không ghi lại, con cháu lấy đâu làm niềm tin nương tựa? Nếu không có ảnh tượng nào lưu dấu, đạo tích hẳn chôn vùi trong lớp bụi thời gian. Chính vì vậy, các bậc Tôn túc lần lượt trích ghi, phác họạ lại hình ảnh của tiền nhân để hậu thế ngưỡng mộ noi theo.

Về lịch sử, tác phẩm Phật tổ đạo ảnh xuất hiện vào triều đại nhà minh ( 1368- 1662) do những vị cao tăng và Phật tử nổi tiếng thời đó vẽ lại tôn dung của chư Tổ Ấn- Hoa, tổng cộng được 120 vị, rồi đem cất giữ ở núi Ngưu Thủ. Trong thời gian đó, đại sư Hám Sơn soạn các bài tán và truyện, đại sư Tử Bá viết lời tựa. Tiếp theo, thiền sư Vĩnh Giác cùng môn đệ sưu tập lại những bức ảnh các vị Tổ sư và soạn thêm các bài truyện tán với tên là Bản chân tich, cho khắc bản lưu truyền hậu thế.

Đến thời cận đại, đạo ảnh của Chư Tổ được hoà thượng Hư Vân dần dần sưu tập tổng hợp từ các bản của tiền nhân, rồi biên soạn lại, đồng thời thêm vào các vị cao tăng còn thiếu, tổng cộng gồm 304 tượng và truyện tán, lấy tựa đề : Tăng đính Phật tổ đạo ảnh. Sau này, đại sư Tuyên Hoá, đệ tử của hoà thượng Hư Vân, sưu tập thêm hành trạng của các tôn đức hiện tại và đặt tựa đề: Tái tăng đính Phật tổ đạo ảnh.

Tác phẩm Tái tăng đính Phật tổ đạo ảnh này là kết quả công sức của bao thế hệ từ cuối đời Minh đến thời hiện đại, tạm khái quát hành trạng của Phật – Tổ. Mỗi

Vị có một bài thơ vịnh, kế tiếp nêu một lược truyện tiêu biểu và một bài tán về sự thành tựu công hạnh của quý ngài. Nhận thấy cuộc đời hành đạo của Phật- Tổ tự tại đối với cảnh vật như thế, là tấm gương sáng rất có ích cho hàng hậu học soi rọi lại bản thân mình, cùng tiến tu trên con đường giải thoát, Ban dịch thuật Hán Nôm Huệ Quang tận tâm chuyển dịch tác phẩm này từ Hán sang Việt, vận dụng từ ngữ trang trọng, tôn nét uy nghi Đạo Ảnh nhưng vẫn không kém phần cao nhã, nhẹ nhàng thanh thoát trong ý tưởng. Thêm vào đó, để giúp cho người đọc tiện bề tra cứu, chúng tôi có chú thích rõ phần niên đại. Với sự hiểu biết còn hạn hẹp, nên sự chuyển dịch không thể tránh khỏi sơ sót, kính mong quý vị thức giả lượng thứ và phủ chính cho.

Mùa Vu Lan năm Nhâm Thìn( 2012)

TK. Thích Minh Cảnh

Bài Sớ Nói Rộng Về Đạo Ảnh Của Tử Bá Lão Nhân

BÀI SỚ NÓI RỘNG VỀ ĐẠO ẢNH

CỦA TỬ BÁ LÃO NHÂN

Chuông thiền không đánh thì tiếng vang nào phát, đuốc báu chưa mồi thì ánh sáng chẳng soi. Thế nên, quy y Phật, Tổ phải nhờ vào hình nghi, bởi có hình nghi mà đạo còn lưu thế. Sự truyền bá quý ở chỗ rộng lan; nguyện thân trải khắp, ảnh rọi muôn nơi; như tiếng chuông tỉnh mộng bao người, tợ ánh đèn sáng soi đêm tối.

Và thế, có tự tâm hẳn có hư không, có hư không tất có trời đất, có trời đất ắt có núi sông, có núi sông tất có đạo tràng, có đạo tràng thì có chư Tổ, có chư Tổ thì có đạo ảnh. Do vậy, từ đạo ảnh mà biết chư Tổ, từ chư Tổ mà biết đạo tràng, từ đạo tràng mà biết trời đất, từ trời đất mà lường được hư không, từ trời đất mà lường được hư không, từ hư không mà triệt ngộ tự tâm; có thể nói, lần theo dòng mà thể tất nguồn cội! Thế thì mênh mông như trời đất, hỗn tạp như vạn vật đều là đạo ảnh của chư Tổ, đâu cần phải đợi đến bút pháp của Tăng Dao ¹, Đạo Huyền ² mới gọi là có đạo ảnh?

Tuy nhiên, tâm phàm phu kém cỏi, chưa thể gặp việc gì cũng phát tâm cầu đạo Vô thượng bồ- đề, cho nên phải nhờ vào tướng thù thắng. Chính vì thế có lần tôn giả A- Nan thưa đức Phật: “ Con thấy ba mươi hai tướng hảo thù thắng vi diệu.

———

1. Tăng Dao : hoạ sỹ nổi tiếng dưới triều đại nhà Lương ( 502- 557) thuộc thời Nam triều, Ông vẽ tranh Phật giáo rất có thần đặc biệt là bức hoạ bồ- tát Địa Tạng.

2. Đạo Huyền (cg: Ngô Đạo Huyền ) hoạ sỹ nổi tiếngcủa Trung Quốc sống vào đời Đường. Lúc đầu, ông tên là Đạo Tử, về sau đổi thành Đạo Huyền, người Dương Địch Khai Phong. Những bức hoạ của ông về Phật, quỷ thần, người, cầm thú, sơn thuỷ đều đứng đầu vào thời ấy, nên được danh xưng là Bách đại hoạ thánh. Ông từng ở chùa Cảnh Công thuộc phủ Khai Phong vẽ các biến tướng địa ngục để răn dạy những người sát sinh làm ác.

Của Như Lai, tôn dung sáng trong như lưu ly mà thường suy nghĩ: Tướng này chẳng phải do ái dục sanh ra. Vì khí dục nhơ nhớp, tanh hôi trộn lẫn, máu mủ ô uế thì không thể nào phát sinh ra được thân sắc vàng tía rực rỡ, thù thắng, thanh tịnh. Thế nên, con khát ngưỡng theo Phật xuất gia”. Từ đó cho thấy, A- Nan là em của đức Phật, còn phải nhờ thấy tướng thù thắng để phát tâm, huống là hạng phàm phu kém cỏi như chúng ta! Vì vậy, đạo ảnh của Phật, Tổ không thể không lưu truyền.

Tuy Ấn- Hoa hai nước khác nhau, nhưng thiên dung chư Tổ sáng ngời ánh đạo, rực rỡ uy nghiêm, khiến người chiêm ngưỡng dứt sạch trần lao, thấy hình tướng mà tâm thầm tương hợp. Từ xưa đến nay, sớm chiều cùng chư Tổ du hí tam- muội khắp Đại Quang Minh Tạng, nếu không có đạo ảnh, thì ai có thể làm được điều này?

Vào niên hiệu Hồng Vũ (1368- 1389) Thái Tổ nhà Minh, người mộ đạo trong hàng tăng tục đã vẽ đạo ảnh Phật- Tổ của hai nước Ấn- Hoa, từ tôn giả Ca- diếp trở xuống đến các bậc kỳ túc đầu tiên của nước Trung hoa, tổng cộng 120 vị, được cất giữ ở núi Ngưu Thủ³, phía nam của Lưu Đô ⁴. Đạo ảnh các ngài toát lên vẻ uy nghiêm và thánh thiện, đó là sự kết tinh của vô lượng từ bi và trí tuệ. Nếu chẳng phải là người thần trí rỗng rang trong sáng, nội tâm sâu lắng tỏ thông, thì không dễ gì có được những nét vẽ tuyệt thế như vậy.

Năm, Kỷ Sửu (1958), niên hiệu Vạn Lịch, đời thần Tông nhà Minh, thị giả Khai đến Kim Đàn thăm tôi. Nhân lúc quan sát Bắc Viên, phát hiện phía tây, mở lối đến Thanh Lương, có con đường dẫn đến Thạch Đầu ⁵, tôi nói:” Đạo ảnh của chư Tổ đang ở Ngưu Thủ, trước kia từng được sáu bức dưới lớp bụi phủ mờ ở Tổ đường. Giống như mây vén trăng hiện, sáng đẹp rực rỡ” .Hỏi các bức còn lại, thì những vị tăng trong chùa đáp:” Đều cất ở Ngưu Thủ” . Sau đó, tôi bảo thị giả Khai:

———

1. Núi Ngưu Thủ: (Ngưu Thủ Sơn Cg: Ngưu Đẩu sơn): ngọn núi ở phía nam huyện Thượng Nguyên, phủ Giang Ninh, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, nay thuộc tây nam của Nam Kinh.

2. Lưu Đô : Thời xưa, sau khi dời đế đô đến nơi mới, kinh đô cũ được lưu giữ lại làm phủ quan để trị lý chính sự, gọi là Lưu Đô. Minh Thái Tổ lập đô ở Nam Kinh, về sau Minh Thành Tổ dời đô về Bắc Kinh, lấy Nam Kinh làm Lưu Đô

3. Thạch Đầu: Tên một ngọn núi, nằm về phái tây, cách Giang Ninh, tỉnh Giang Tô khoảng một dặm, dưới chân núi có chùa Thanh Lương.

- Ta để tâm vào việc này suốt sáu năm rồi không lúc nào nguôi. Ông hãy chịu khó, dãi nắng dầm mưa một phen, biết đâu có thể lo liệu được việc này.

Thị giả Khai vâng mệnh, chống tích trượng ra đi, quả nhiên có được linh tướng, và gặp Thái Tể Lục Công ⁶. Khi trông thấy đạo ảnh chư Tổ, thị giả Khai đã bùi ngùi thốt lên:” Đương thời, các ngài uy nghiêm trùm thiên hạ, trí tuệ rợp quần sinh, cớ sao năm tháng phủ mờ, khiến cho điêu tàn đến vậy! Lúc Thánh nhân chưa diệt độ, bọn ta nghiệp nặng chướng sâu, chẳng có phúc phần kề cận. Nay gặp được đạo ảnh đâu dám giữ riêng, mà phải tìm danh sư, khắc hoạ lại đúng thần dung, vẽ ra mười bộ, chia khắp mười phương để cúng dường, phân rải ánh quang mình, soi khắp miền tăm tối, há chẳng phải việc lớn đó sao!”.

Thị giả khai bàn với Thái Tể việc này. Ông ta cảm khái nhận lời, và nhận vẽ bộ đầu tiên. Cư sỹ Thiện Văn ở Kim Sa cũng vẽ một bộ, phần còn lại chưa có người hứa khả.

Khi trở về, thị giả Khai thưa với tôi:

“- Mong hoà thượng viết lời sớ về nhân duyên này khiến cho các thiện tín sinh đại pháp hỷ, cùng phát tâm thù thắng, thành tựu việc hi hữu này”. Tôi đáp:” Được! Do tâm sinh ra hình, do hình sinh ra ảnh. Nhưng khéo truy nguyên thì từ ảnh mà được hình, từ hình mà được tâm, từ tâm mà đạt đạo. Nếu vậy thì một trăm hai mươi trang này, lão tăng không cần động lưỡi, cũng đã tiết lộ không ít gia phong cho người trong thiên hạ rồi.”

Thế rồi, thị giả Khai phát nguyện vẽ nhiều ảnh của chư tổ để truyền khắp trong thiên hạ, chỉ mong người xem qua, nương ảnh mà khai ngộ, cúng dường nhận từ tâm.

———

6.Thái Tế Lục Công: tự là Dữ Thắng, người Bình, Hồ, đậu thiến sỹ vào niên hiệu Gia Tĩnh ( 1522- 1567) nhà Minh, nhiều lần giữ chức Lại bộ thượng thư trong niên hiệu Vạn Lịch (1573- 1620) Tên thuỵ của ông là Trang Giản, còn có hiệu là Ngũ Đài cư sỹ. Ông rất kính tin Phật Pháp.

Cựu Tự

CỰU TỰ

Suốt bốn mươi chín năm, lão già mặt vàng ⁷nói mà không thấy có nói, hiện thân mà không tỏ có thân, nên, thân giáo đầy khắp sát hải, pháp âm truyền cả đại thiên; không tìm cầu bằng ngôn ngữ, chẳng nắm bắt nơi hình tướng. thế mới hay rằng, thánh nhân vốn vô hình, vi ứng theo chúng sanh mà hiện hình; thánh nhân chẳng có lời, chỉ thuận với cơ duyên mà diễn nói. Trong pháp hội cuối cùng, đức Thế Tôn đưa cành hoa, phó chúc pháp tạng cho Ca- diếp . Từ đó, hai mươi tám vị tổ Ấn Độ, cùng sáu vị tổ Trung Hoa phân thân ứng hiện khắp nơi; hai cội quế thơm ⁸ nảy thành năm nhánh tốt⁹một vầng trăng sáng toả bóng khắp nghìn sông. Các ngài, hoặc ẩn mình núi thẳm, hét vang rợn người ; hoặc thỏng tay vào chợ, mặc ý tiêu dao; hoặc khuấy sóng đầu non, chẳng tìm ra manh mối; hoặc tung bụi đáy nước, khó lường được ý chỉ. Con cháu cùng khắp thiên hạ, nhưng chỉ biết được tên, nào hay thấy bóng!.

Thế nên, thiền sư Khải là pháp điệt¹⁰ của ngài Vân Phước, đã nuôi chí bao năm, tâm thành kiên trung với tông tổ, thường than thầm: “ Nếu không đem hình nghi của chư Tổ để mọi người tận mắt chiêm ngưỡng, hiểu rõ cội nguồn, thì đâu xứng là con cháu tốt!” . Từ đó, nón tơi chiếc bóng băng sương giá, thuyền đơn cô lữ vượt sông xa, ngài dốc hết tiền của, gõ cửa từng nhà đàn- việt, tìm thợ giỏi.

———

⁷.Lão già mặt vàng ( hoàn diện lão nhân ) chỉ cho đức Phật Thích – Ca Mâu- ni.

⁸.Hai cội quê thơm ( nhị quế phân ) chỉ cho hai ngài Nam Nhạc Hoài Nhưỡng ( 677- 744) và Thanh Nguyên Hành Tư ( 644- 740) Thiền Tông bắt đầu từ hai vị này mà phát triển rực rỡ về sau

⁹.Năm nhánh tốt ( ngủ chi sướng mậu ) chỉ cho năm thiền phái : Tào Động, Lâm Tế , Vân Môn, Quy Ngưỡng và Pháp Nhãn.

10.Pháp diệt : cháu ở trong đạo.

Khắc hoạ tôn dung chư Tổ, còn kèm theo lược truyện và thi kệ tán thán. Chỉ mong thiên hạ đời sau, người nào chiêm ngưỡng đạo ảnh chư Tổ liền nhớ lại chuyện ngàn xưa.

Việc Phật, Tổ vốn là việc chung của mọi người, mà Khải công tuy tuổi tác đã cao, vẫn không chịu ngồi yên chốn non xanh để bồi đức, vui đạo, lại chiếc bóng ngày đêm trăn trở, chẳng tiếc chút thân hèn mọn. Nếu không quý trọng đạo pháp, thì sao có thể được như thế!.

Có người hỏi, đã nói thánh nhân vốn vô hình, vậy thì những hình tượng cũ kỹ này từ đâu mà có được? Thưa rằng, có mây mà không mưa cũng là chuyện thương tình!

Tháng 9 năm Bính Thìn ( 1676), Khang Hy thứ 15 đời Thanh

Tịnh Phạm viết tại Phúc Thành, Ngũ Sơn.

Lời Tựa - Tăng Đính Phật Tổ Đạo Ảnh

LỜI TỰA.

TĂNG ĐÍNH PHẬT TỔ ĐẠO ẢNH

Năm Canh Thìn (1880), niên hiệu Quang Tự ( 1875- 1909) đời Đức Tông nhà Thanh, taị phòng kinh Mã Não ở Tô Châu ấn hành sách Phật tổ đạo ảnh, do chính tay đại sư Thủ Nhất biên soạn, kết hợp từ bản in của Chân Tịch và Vân Phúc trước đó, biên tập thành bốn quyển gồm có 240 vị.

Căn cứ vào bài tựa duyên khởi của sách này, thì đầu tiên tìm được bản Tông môn chính mạch đạo ảnh còn sót lại do Vân Phúc khắc bản; mãi về sau mới tìm được bản của Chân Tịch nơi cư sỹ Dương Nhân Sơn, là bản có được từ Tâm Nguyện thượng nhân.

Tục tạng có ghi:” Theo lời của Tử Bá lão nhân, đại sư Hám Sơn ( 1546- 1623) biên soạn và ghi chép truyện tán của 88 vị tổ”. Bản của Đinh Vân Bằng là bản căn cứ từ bản cất giấu ở núi Ngưu Thủ để làm cơ sở khắc in ảnh tượng. Đến nay, không những bản của họ Đinh đã thất truyền, mà các bản cũ của Chân Tịch, Vân Phước cũng chẳng dễ gì có được.

Cổ Sơn xưa kia có cất giữ đạo ảnh của liệt tổ, được hoàn thành vào thời gian Vĩnh Giác lão nhân trụ trì nơi đó. Bộ này bắt đầu từ Phật Thích- Ca, Ẩm Quang¹¹ trở xuống gồm có 130 tôn tượng, mỗi vị có kèm theo lời tán.

Năm Mậu Dần ( 1638), niên hiệu Sùng Trinh ( 1628- 1645) đời Tư Tông nhà Minh, bản được khắc lúc lão nhân trụ ở Chân Tịch, đó chính là bản Chân Tịch.

———

11.Ẩm quang : tôn giả Ca- Diếp

Vậy. Hai mươi bốn năm sau, tức năm Nhân Dần (1662) niên hiệu Khang Hi thứ nhất nhà Thanh, người nối pháp là đại sư Vi Lâm, tìm được bản cũ ở chùa Khai Nguyên tại Tuyền châu. Bản này chỉ còn lại hơn 80 vị. Ngài sửa sang bổ túc thêm được 47 vị nữa, kết hợp với bản của ngài Vĩnh Giác là 122 vị, rồi ghi thêm đầu đề, cất giữ ở điện tàng kinh, tính đến nay đã trên 270 năm .

Cuộc thế đổi thay, may nhờ long thiên giữ gìn, nên chỉ mất 5 vị, trong số 117 vị còn lại đều nguyên vẹn, không mất. Hư Vân tôi về trụ núi này, được thấy sách quý, bèn mang ra đối chiếu với bản ở Tô châu, phát hiện chỗ giống nhau trong phần truyện và bài tán của 108 vị tổ, đều là phần đề cũ của Vĩnh Giác lão nhân.

Ngoài thời gian thiền tụng ra, tôi thu thập thêm được một số vị, những bức nào có truyện và lời tán thì phần lớn vẫn giữ nguyên, bức nào không có thì bổ sung thêm, rồi theo thứ tự từng đời mà bổ biên lại. Đến như thứ tự các đời trong bản Tô Châu sắp đặt có chỗ nhầm lẫn, tôi đều khảo cứu đính chính lại, tổng cộng được 304 vị; kính cẩn đem khắc bản, mong được cúng dường khắp nơi, hầu gieo trồng thắng nhân, đặt tên là Tăng đính Phật tổ đạo ảnh. Tên sách chứng tỏ rằng vẫn căn cứ vào nguyên bản của đại sư Thủ Nhất, chỉ sửa chữa, bổ sung thêm mà thôi.

Từ thời Khang Hi (1662- 1722), Ung Chính (1723- 1735) trở về sau, việc sưu tầm ảnh tượng của các bậc danh túc ¹² khắp nơi vẫn chưa được đầy đủ, còn đòi hỏi nhiều thời gian và công sức, đợi về sau sẽ bổ túc thêm.

Thuở xưa, đức Thế Tôn nhập diệt, A- Nan kết tập pháp tạng tại Linh Sơn, đợi khi Từ Thị¹³ ra đời, Ca- Diếp giữ y nơi Kê Túc¹⁴. Đèn từ huệ mạng nhờ đó được nối truyền.

Hư Vân tôi sanh vào thời mạt pháp, lo chưa thấy đạo mà e rằng đại pháp sắp suy, tham biện căn ngày một mỏng dần, mong lưu giữ ảnh tượng¹⁵ để làm gương sáng cho hậu thế. Ý muốn tiếp nối các tổ Tử Bá, Hám Sơn, Vĩnh Giác, Vi

———

12.Danh Túc. Các vị đạo cao đức trọng trong chốn thiền lâm

13. Từ Thị. (S.Maitreya): bồ tát Di- Lặc

14. Kê Túc. ( S.Kukkutapãda): tên một ngọn núi ở nước Ma- Kiệt- Đà thuộc Trung Ấn Độ, tương truyền là nơi sơ Tổ Ma- Ha- Ca- Diếp nhập diệt. Cảnh đức truyền đăng lục q1 ghi: “Nói kệ xong, ngài lên cầm y tăng- già – lê vào núi Kê Túc”

15.Ảnh tượng ( tượng giáo ) lưu lại ảnh tượng của Phật- Tổ để dạy người đời sau.

Lâm sưu tập di hình chư Tổ, hầu đền ơn Phật- Tổ trong muôn một.

Ngày Phật Đản, năm Ất Hợi, Phật Lịch 2963( DL1935)

Thánh Tiễn Đường, Trụ tì Cổ Sơn Dũng Tuyền Thiền Tự.

Sa- môn Hư Vân đề tựa.

Khảo Chính Về Pháp Hệ

KHẢO CHÍNH VỀ PHÁP HỆ

1.Nối pháp từ nơi Tô Đông Minh Huệ Sám thuộc pháp hệ Nam Nhạc dời thứ 60 có hai người là Hải Chu Vĩnh Từ và Hải Chu Phổ Từ. Ngài Vĩnh Từ họ Từ, trụ tại Đông Sơn, đất Kim Lăng, ngài Phổ Từ họ Tiền , trụ tại Đông Minh, đất Hàng Châu. Cả hai vị này đều có tên trong Tục chỉ nguyệt lục¹⁶ . Nhưng xét theo tổ Thiền Đồng Mật Vân Ngộ và Tiền Khiêm Ích Tông Bá, hai vị này đều cho rằng ngài Phổ Từ là người nối pháp nơi tổ Huệ Sảm. Theo Tông thống biên niên¹⁷ của Kỳ Ấm ở chùa Tường Phù lại có ghi:” Nam Tân Dậu ( 1579), niên hiệu Vạn Lịch thứ 6, Tổ Đông Minh Sám thị tịch, Hải Chu Phổ Từ nối pháp”. Căn cứ vào các tư liệu trên thiết nghĩ nên sửa lại đoạn:” Người nối pháp đời 61 của dòng Nam Nhạc là Đông Minh Hải Chu Vĩnh Từ thành Phổ Từ”

2. Pháp hệ của Thanh Nguyên đời thứ 45 là tổ Phù Dung Đạo Giai ( 1043- 1118).

Bản Tô Châu, căn cứ theo quyển Tổ đăng đại thống cuả thiền sư Vị Trung

———

16. Tục chỉ nguyệt lục tác phẩm này gồm có 20 quyển, do Niếp Tiên biên soạn vào đời Thanh, nối tiếp bộ Chỉ nguyệt lục của Cù Nhữ Tắc, được xếp vào Tục Tạng Kinh tập 143, tr 744. Bộ sách này ghi lại pháp phái 38 đời của Thiền tông trong khoảng thời gian hơn 500 năm, bắt đầu từ năm Long Hưng thứ 2 ( 1164) đời HIếu Tông nhà Nam Tống đến niên hiệu Khang Hi thứ 18 (1689) nhà Thanh.

17. Tông thống biên niên tác phẩm này gồm có 32 quyển , do Kỳ Ẩm biên tập vào đời Thanh , được xếp vào Tục Tạng Kinh tập 147, trang 1.Kỳ Ẩm dùng hình thức biên niên thể để ghi chép về sự phát triển và diễn biến của Thiền tông từ đức Thích- Ca Mâu- Ni đến niên hiệu Khang Hi thứ 28 ( 1689) đời Thanh.

18. Tổ đăng đại thống tác phẩm này gồm có 98 quyển, quyển thủ phụ “ Tổ đăng biện ngu” 2 quyển, do Tịnh Phù soạn vào đời Thanh. Tác giả chủ trương hễ là thiền tăng thì đều thuộc pháp hệ Bồ- Đề Đạt Ma, nên phế bỏ những tên gọi “ dưới Thanh Nguyên” , dưới “ Nam nhạc” mà tất cả đều quy về hệ thống Thiếu Lâm

Phù, ghi người truyền thừa kế tiếp là Lộc Môn Giác, lại bỏ mất 5 đời ở khoảng giữa, từ Đan hà Tử Thuần ( 1063- 1117) đến Thiên Đồng Như Tịnh (1163- 1228), cho rằng niên đại trong Chỉ nguyệt lục¹⁹ là sai, nên cứ vào tháp ký ở Thanh Châu, mà không biết tháp ký ở Thanh Châu cũng sai. Đại sư Vi Lâm đã từng nêu rõ sự sai lầm này, và đã được ghi lại trong bộ Tục chỉ nguyệt lục.

Theo Tông thống biên niên ghi: “ Năm Mậu Tuất (1119), niên hiệu Trọng Hoà thứ nhất, đời Tống, tổ Đạo Giai thị tịch, Đan Hà Tử thuần nối pháp, Tử Thuần là vị đứng đầu trong hai mươi sáu người nối pháp của tổ Phù Dung Đạo Giai. Năm sau, tổ Tử Thuần thị tịch, Chân Yết Thanh Liễu( 1089- 1153) nối pháp. Ba mươi bốn năm sau, nhằm năm Quý Dậu(1153) niên hiệu Thiệu Hưng thứ 23, đời Nam Tống, tổ Thanh Liễu thị tịch, Thiên Đồng Chính Giác nối pháp. Trải qua 14 năm, nhằm năm Mậu Tý( 1169),niêm hiệu Càn Đạo đời Hiếu Tông nhà Nam Tống thứ 4 , tổ Chính Giác thị tịch, Tuyết Đậu Trí Giám nối pháp. Được bốn năm, nhằm năm Tân Mão ( 1172), niên hiệu Càn Đạo thứ 7 , tổ Trí Giám thị tịch, Thiên Đồng Như Tịnh nối pháp. Lại hai năm sau, nhằm năm Quý Tỵ( 1174), niên hiệu Càn Đạo thứ 9, tổ Như Tịnh thị tịch, Lộc Môn Giác nối pháp”

Như vậy, thời gian tổ Đạo Giai thị tịch đến đây đã năm mươi lăm năm, đâu thể cho Lộc Môn Giác là Tịnh Nhân Giác; ở đây đã thể hiện rõ sự mập mờ của thể thứ truyền thừa. theo Truyền đăng và Chánh lục chỉ nguyệt ghi:” Lộc Môn Giác nối pháp từ Thiên Đồng Như Tịnh” , bổ sung thêm năm đời, từ Đan Hà Tử Thuần đến Thiên Đồng Như Tịnh, để sửa lại chỗ nhầm lẫn của Vị Trung Phù vậy.

3. Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng ( 1573- 1635) chuà Tam Phong đời Minh.

Ban đầu, ngài xuất gia ở chùa Bắc Thiền, đất Ngô Môn, nối pháp tổ Mật Vân Viên Ngộ chùa Thiên Đồng. Về sau, ngài trước tác bộ Ngũ tông nguyên²⁰ , chủ

———

19. Chỉ nguyệt lục (Cg: Thuỷ nguyệt trai chỉ nguyệt lục: tác phẩm này gồm có 32 quyển, do Cù Nhữ Tắc soạn vào đời Minh, được xếp vào Tục Tạng Kinh tập 143, trang 1. Nội dung tóm lược ngôn hạnh của 650 vị kể từ 7 vị Phật thời quá khứ đến ngài Đại Huệ Tông Cảo ( 1089- 1163).

20. Ngũ tong nguyên tác phẩm lý luận về Thiền tông, do Hán Nguyệt Pháp Tạng soạn vào đời Minh, được ấn hành vào niên hiệu Sùng Trinh thứ nhất (1628) đời Minh và được xếp vào Tục Tạng Kinh tập 114, trang 201. Trong tác phẩm này Pháp Tạng phản đối tăng nhân tông Tào Động, cực lực chống đối tông chỉ 5 tông phái Thiền, chủ trương chỉ có một việc đức Thích- Ca giơ cành hoa truyền riêng thiền pháp cho Ca- Diếp, nên phê bình việc thầm trao trong thất là pháp chết( tử pháp). Ngũ tông nguyên trở thành quyển sách gây ra việc tranh luận nhiều nhất trong chốn thiền môn.

trương đường lối khác biệt, khiến tổ Viên Ngộ không hài lòng, loại khỏi hàng môn nhân. Vua Thế Tông ( Ung Chính 1723- 1736) đời Thanh trước tác quyển Giản ma biện di lục, bài xích nghiêm khắc tư tưởng của ngài, hàng môn đồ của dòng Lâm Tế cũng không chấp nhận tên tuổi Tam Phong trong tông phái, từ đó đã trở thành bản án không gì thay đổi được.

Tuy nhiên, trên phương diện pháp môn thường nhật, ngài cũng có sự cống hiến, đã soạn ra bộ Hoằng giới pháp nghi, làm khuôn phép cho đời sau. Nay liệt Tam Phong vào trong các hàng tôn túc, chứng tỏ rằng dù bị tổ Viên Ngộ đoạn tuyệt, nhưng công hộ giáo của ngài vẫn không mất.

4. Sách Thông Giám ghi:

Nhân khi binh của Yên Vương²¹đánh phá Kim Xuyên, Kiến Văn Đế²²nhà Minh đã mở hòm di mệnh của Thái Tổ để lại, được bộ cà- sa và tờ độ điệp tên “ Dương Ứng Năng”. Quan Biên Tu trình Tế nói:” Là số vậy”. Nhân đó, ông mời vị tăng chủ lục tên Phổ Hiệp cạo tóc cho vua. Vua theo đường lạch nước mà thoát ra ngoài, ban đầu vào đất Thục, sau đó đến đất Điền…v..v…Người đời sau đều biết vua làm tăng, pháp hiệu là Ứng Năng.

Nay thấy trong quyền thứ 2 của bộ Vân nam tùng thư điền thích kỷ có ghi:” Đại

———

21. Yên Vương (1360- 1424) : chính là Thành Tổ, vị hoàng đế thứ 3 của triều đại nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Ông là người con thứ 4 của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương. Trước khi lên ngôi, ông được vua cha phong làm Yên Vương trấn giữ Bắc Bình, có binh quyền và thế lực rất mạnh hơn so với các phiên vương thời đó. Về sau, để chống đối chính sách bài trừ phiên vương của Minh Huệ Đế, ông đã phát động phong trào chiến tranh tiến quân đánh phá kinh thành , soán ngôi, và lên làm vua từ năm 1402- 1424. Ông đựơc xem là một vị vua kiệt xuất của triều đại nhà Minh.

22.Kiến Văn Đế (cg: Minh Huệ Đế 1377-1403) vị hoàng đế thứ 2 của triều đại nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Ông là con trai thứ của thái tử Chu Tiêu(1355- 1382) cháu nội của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương. Do cha và anh mất trước khi Thái Tổ qua đời nên Thái Tổ đã lập ông làm người kế vị. Sau khi lên ngôi, ông thay đổi rất nhiều chính sách trị nước, trong đó nổi bật nhất là thực hiện công cuộc bãi bỏ phiên vương. Vì thời Minh Thái Tổ để triều đại được ổn định lâu dài, đã phong cho con cháu hoàng thất làm phiên vương, quản lí một vùng đất rộng lớn, được nắm giữ binh quyền riêng. Chính vì điều này dẫn đến những mâu thuẫn lớn trong hoàng triều về sau và đưa đến một cuộc nội chiến đầy thảm khốc giữa ông và Yên Vương Chu Lệ chú ruột của mình. Cuối cùng ông thất bại, rồi cùng với hai cận thần bỏ trốn vào núi xuất gia.

Có lẽ, Minh Thái Tổ đã liệu trước việc này , nên trong hòm di mệnh để lại chỉ có 3 độ điệp và bộ cà- sa.

Sư Ứng Văn, thường gọi là hoà thượng Văn, là cháu đích tôn của vua Minh Thái Tổ, con trai của thái tử Ý Văn. Vào niên hiệu Kiến Văn thứ 4 ( 1403) đời Huệ Đế nhà Minh, Yên vương Chu Lệ dấy binh đánh chiến Nam Kinh ( Kim Lăng) có nội thần²³mở di mệnh của Cao Đế, được ba tờ độ điệp ghi tên: “ Ứng Văn, Ứng Năng, Ứng Hiền” và có cả tăng phục. Thế nên, Huệ Đế và ngự sử Diệp Hy Hiền lấy pháp hiệu Ứng Văn, Ứng Hiền; giáo thọ của Ngô vương là Dương Ứng Năng lấy pháp hiệu Ứng Năng; cả ba cải trang làm tăng, còn quan Biên tu Trình Tế giả làm đạo nhân, họ lần theo các ngõ ngách mà thoát thân. Họ bôn ba qua các nước Ngô, Sở, Kiềm, Việt rồi vào đất Diền, ở lại núi Bạch Long, Vĩnh Xương; khi thì kết am tranh ở Lãng Khung, Hạc Khánh, lúc lại chống tích trượng đến núi Sư tử ở Vũ Định. Di tượng và cà- sa đến nay vẫn còn. Trong thời gian mấy mươi năm ở đất Điền, vua có sớ giải kinh Pháp hoa, Lăng nghiêm, xen vào nhiều để vịnh. Về sau, vua trở về Đông Kinh, ngồi trong cung thị tịch, thọ hơn 80 tuổi, an táng ở Tây Sơn hiệu xưng là “ Lão Phật”

Về chuyện cuả Diệp Hy Hiền và Dương Ứng Năng, thì sử nhà Minh đều có ghi chép lại; Kiến Văn vì nước hy sinh, nên gọi là tuẫn nạn. Các chi tiết được ghi chép trong Điền thích ký²⁴, so ra tương đối trung thực hơn. Vả lại, mộ của hai vị Diệp Hy Hiền và Dương Ứng Năng vẫn còn ở lại am Tiềm Long, Nhĩ Nguyên, đất Điền, chính là nơi Kiến Văn ẩn tu lúc sanh tiền. Nay, trong quyển thứ 4” Kiến Văn” sửa lại là “Ứng Văn”. Do vậy, chép ra các sử liệu có y cứ để cải chính những sai lầm của các nhà đương thời, đồng thời lưu giữ lại tên tuổi của các vị tuỳ tùng trung nghĩa vậy.

5.Vào mùa xuân năm Quý Tỵ, Hư Vân tôi đến chùa Bán Đường Thọ Thánh ở Tô Châu, thấy được văn bia ghi lời tựa ca ngợi thiền sư Thiện Kế đời Nguyên chích máu chép kinh Hoa Nghiêm do cư sỹ Tống Liêm đời Minh viết. Nhưng khi tra cứu truyện thiền sư Thiện Kế đời Nguyên trong bộ Cao tăng truyện đời Minh²⁵lại hoàn toàn không có đoạn ngài chích máu chép kinh. Dù sao, công hạnh của ngài Thiện Kế và bài văn của Tống Liêm sáng chói như vầng mật trời, có y cứ rõ ràng, há lại để mai một ư! Do vậy, bổ xung thêm ảnh của thiền sư

———

23. Nội thần : quan hầu trong nội cung nhà vua như thệ vệ, nội giám, hoạn quan.

24. Điền thích ký: truyện ký, ( 4 quyển) do Viên Đảnh Hoà Không biên soạn, nội dung sưu tập, ghi chép lại hành trạng các vị tăng tục có liên quan đến Vân Nam. Tổng cộng 253 truyện

25. Minh cao tăng truyện: 8 quyển, Như Tính soạn.

Thiện Kế cùng truyền và bái tán; đồng thời kèm theo bản văn của Tống Liêm vào đây để sửa đổi những thiếu sót trong bộ Tục cao tăng truyện đời nhà Minh.

Phụ: Lời Tựa Tán Thán Việc Chích Máu Chép Kinh Hoa Nghiêm

Phụ:LỜI TỰA TÁN THÁN

VIỆC CHÍCH MÁU CHÉP KINH HOA NGHIÊM

Thượng nhân Thiện Kế nghiêm trì phạm hạnh, muốn cầu đạo Vô thượng chân như, từng suy nghĩ rằng:” Bộ kinh lớn Hoa nghiêm chính là Nhất thừa đốn giáo, tối tôn tối thắng, do đấng Trung Thiên Điều Ngự thuyết vào thời đầu tiên. Ta muốn đốt tùng làm than hoà chung với chất thơm để chép kinh này, nhưng than tùng kia là vật giả làm thành, màu lại đen tối, sẽ làm ô nhiễm chánh pháp. Muốn nung thuỷ ngân hoà với sương theo đúng cách làm mực chép kinh này; nhưng màu đỏ của thuỷ ngân lại quá chói, có thể làm mù mắt, không giúp ích cho đạo. Lại muốn dát bạc trắng làm giấy, mài vàng ròng thành bột để chép kinh này nhưng vàng bạc kia tuy nói là quý báu, cũng chỉ là vật bên ngoài, vốn chẳng ở trong thân. Vì thế ta trộm nghĩ, các vật ngoài thân dù tốt dù xấu, hay chẳng tốt chẳng xấu; hoặc một hoặc nhiều, hay chẳng phải một chẳng phải nhiều đều không thể xứng với sự lợi ích thù thắng của kinh này. Chỉ có thân ta, bên trong như tim, gan, tỳ, phế, thận; bên ngoài như tóc, lông, móng, da đều nhờ máu mà sống, nhờ máu mà thành, nhờ máu mà tăng trưởng, nhờ máu mà khoẻ mạnh cho đến già đến chết. Vì thế, chúng sinh quý máu như quý hạt châu ma- ni, dù một giọt nhỏ cũng không dám bỏ. Nay ở trước đấng Đại Hùng²⁶, ta phát thệ nguyện rộng lớn, xin xả bỏ cái khó bỏ nhất để làm Phật sự”. Thế là, ngài chích mười đầu ngón tay, lấy máu tươi đựng trong chén sạch, dùng lửa ấm để bảo quản, gạn bỏ lớp dịch trắng, chỉ lấy thuần máu, dùng bút lông thành tâm chép trọn tám mươi quyển kinh Hoa Nghiêm, tôn trí tại chuà Bán Đường Thọ Thánh.

———

26. Đại Hùng : mỹ hiệu nhằm tôn xưng đức Phật, chỉ cho năng lực của Phật có thể nhiếp phục được tứ ma.

Thưở xưa, vào thời không có Phật, tì- kheo Nhạo Pháp muốn nghe lời Phật mà chẳng thể được, bèn tin theo lời Bà- la- môn, dùng da làm giấy , chẻ xương làm viết, lấy máu làm mực chỉ mong chép một bài kệ; huống chi nay có cả trăm ngàn bài tụng vi diệu, mười vạn chánh văn, dẫu có bỏ đi thân mạng này để báo đáp ân Phật cũng không có gì lạ, thì đối với chút máu có gì phải tiếc nuối. Chỉ mong chúng hữu tình trong pháp giới, hoặc thấy, hoặc nghe đều chứng nhập Tập hoa tạng hải²⁷. Chứng nhập Tạp hoa tạng hải rồi thì sáu căn thanh tịnh; sáu căn đã thanh tịnh, tức tự tánh thanh tịnh; tự tánh đã thanh tịnh, thì tất cả chúng sanh trong các cõi nước nhiều như vi trần khắp bốn châu thiên hạ đều thanh tịnh.

Thượng nhân Thiện Kế khi còn trong thai, mẹ ngài mộng thấy vị tăng thần dị, cầm quyển kinh chép tay này, đến nói với bà:” Tôi là Vĩnh Minh Diên Thọ, xin ở nhờ chốn đây để hoàn thành quyển kinh này” . Tỉnh mộng, bà liền hạ sinh thượng nhân. Nay gặp duyên lành, ngài chợt nhớ lại chuyện xưa, nên đốt lên năm phần diệu hương. Thấy mây hương xoáy tròn, kết thành lưới báu che phủ trên kinh, ngài bèn chắp tay hướng về tôn tượng Phật, tung hoa, đảnh lễ rồi khen ngợi:

Biển trí tịnh Tạp Hoa

Chín hội được nói ra

Một âm Phật diễn xướng

Mười chốn phóng hào quang

Tín, giải, hành, chứng môn

Nhiếp thâu gồm hết thảy

Như thế đủ ngũ chu

Như vầy gồm lục tướng

Cứ thế phân thập huyền

Diệu nghĩa đều đầy đủ

Cho đến bốn pháp giới

Hai mươi lớp Hoa Tạng

Biển Hương Thuỷ vô biên

Cõi Phù Tràng²⁸lớp lớp

———

27. Tạp hoa tạng hải chỉ biển tạng Hoa nghiêm. Kinh Tạp Hoa là tên khác của kinh Hoa Nghiêm. Vạn hạnh giống như hoa, dùng vạn hạnh để trang nghiêm Phật quả, nên gọi là “ Hoa nghiêm”. Trăm hạnh đan xen nhau, nên gọi là “ Tạp Hoa”.

28. Cõi Phù Tràng (phù tràng sát ): Một loạt thế giới liên tiếp nổi lên giữa biển thế giới bao la vô hạn, mỗi cõi Phù Tràng là một chủng loại thế giới riêng. Theo Kinh Hoa nghiêm. , một thế

Giáo điều có sai khác

Tánh tướng chẳng ngại nhau

Viên dung và hàng bố

Chẳng khác cũng chẳng đồng

Một chính là vô lượng

Vô lượng chẳng khác một

Lớp lớp không cùng tận

Đó là công đức tụ

Tối thượng thừa của Phật

Cất giữ chốn Long cung

Thượng nhân đã dùng máu

Cung kính viết kinh này

Trong mỗi giọt máu hồng

Gồm chứa mười phương cõi

Trong mỗi mỗi cõi nước

Hiện khắp đài quang minh

Trong mỗi đài quang minh

Đều thành toà sư tử

Ngay mỗi một toà ngồi

Thấy khắp phân thân Phật

Vô số Phật như thế

Đều đủ uy đức lớn

Ánh sáng tướng bạch hào

Chiếu sáng khắp mọi nơi

Cùng nói pháp Đại thừa

người nghe được giải thoát

Ví như vầng nhật nguyệt

Chiếu sáng cõi Đại Thiên

Thấy rõ tất cả sắc.

———

giới Phù Tràng Phật có hai mươi tầng thế giới liên tiếp nhau kết thành dãy dọc từ thấp đến cao. Từ cõi Phật trung ương này lên đến cõi Phật trung ương kia cách nhau hằng sa cõi nước nhiều như số vi trần. Mỗi tầng lớp có nhiều loại thế giới khác nhau. Mỗi loại thế giới từ chỗ an trụ, hình trạng, thể tánh, sự trang nghiêm, giới hạn, hàng lối, sức gia trì, thảy đều sai biệt. Cõi Ta- bà và Cực Lạc đều ở vào tầng thứ mười ba của loại thế giới này.

Pháp hay phá tối tăm

Ví như biển rộng dài

Bằng phẳng như bàn tay

Không núi đồi gập ghềnh

Bởi pháp luôn bình đẳng

Ví như mùa xuân đến

Đất đai lại hồi sinh

Cây cối đều nảy mầm

Bởi pháp luôn nhuần thấm

Ví như Phạm chí mộng

Một giấc vô số kiếp

Chẳng qua trong sát- na

Bởi pháp hay dung nhiếp

Ví như con nhớ mẹ

Chưa thấy, long đã đến

Thân, tâm đều quên cả

Bởi pháp chẳng cách ly

Như vàng và màu vàng

Hai thứ chẳng lìa nhau

Vàng mất, màu không còn

Bởi pháp vốn chẳng hai

Ví như đá rắn chắc

Không phải do ngoài thành

Tính đá vốn đầy đủ

Bởi pháp không tu, chứng

Hiều được như thế này

Thấy kinh, không thấy máu

Nếu thêm sức tinh tấn

Thấy Phật, chẳng thấy kinh

Đến lúc thành đạo rồi

Thấy tánh, không thấy Phật

Tánh ta như hư không

Hoàn toàn không thể thấy.

Trong không thấy có thấy

Toàn thể tức lộ bày

Nếu chấp vào chỗ thấy

Chẳng phải bản tánh ta

Thấy, bị thấy đều dứt

Đó mới thấy thật thấy

Thấy thật lại nào có

Vì bản tánh không vật

Nhất tâm quy mạng lễ

Kỳ- dạ đem khen ngợi

Các môn diệu lầu các

Búng tay đồng thời mở.

Cư sỹ Võ Tướng

Tống liêm ở Kim Hoa kinh bái tán thán

Bài Tựa: Tái Tăng Đính Phật Tổ Đạo Ảnh

BÀI TỰA

TÁI TĂNG ĐÍNH PHẬT TỔ ĐẠO ẢNH.

Đạo vốn không hình, hễ có hình chẳng phải đạo. Phật- Tổ vốn vô tướng, nếu có tướng tức không phải Phật- Tổ. Do vì chúng sinh chấp trước nên tuy không ảnh mà thị hiện có ảnh, tuy không tướng mà thị hiện có tướng. Nếu như có thể ngộ được ngay tướng mà lìa tướng, ngay nơi ảnh mà bỏ ảnh, đó là nhân duyên bộ “ Tái tăng đính Phật tổ đạo ảnh này ra đời vậy. Lại bổ sung thêm hình ảnh mười vị đại đức, cao tăng cận đại, nhằm làm gương sáng cho đời sau, như phương châm” thấy người hiền mong được bằng”, ngõ hầu gần với tôn chỉ "vô ảnh vô tướng” vậy!.

Vạn Phật Thánh Thành

Ngày 28 tháng 11 năm 1985

Sơn Tăng Trường Bạch viết lời tựa

Đức Thích - Ca Mâu - Ni Văn Phật

ĐỨC THÍCH- CA MÂU- NI VĂN PHẬT

Đâu- xuất lìa cung Phật giáng trần

Du hành bốn cửa quyết tìm chân

Độ sanh thuyết giáo vì muôn loại

Hải ấn từ bi cứu thế nhân

Vạn đức trang nghiêm tăng phước huệ

Nhất trần bất nhiễm tịnh vô ngần

Hoằng truyền giáo pháp xa cùng khắp

Nhiếp phục quần mê chẳng biệt phân.

Đức Phật thị hiện tại miền Trung Thiên Trúc²⁹ Ấn Độ. Ngaì chính là thái tử Tất- đạt- đa, con vua Tịnh Phạn³⁰, từ bỏ ngôi chuyển luân thánh vương³¹, xuất gia chứng đạo Vô thượng Chánh giác, chuyển bánh xe pháp, hoá độ quần sinh. Suốt 79 năm trụ thế truyền bá chánh pháp, lúc sắp nhập niết- bàn, ngài đem chánh pháp nhãn tạng trao cho đệ tử là Ma- ha Ca- diếp³²và dặn truyền lại cho A- nan³³ làm tổ thứ 2 để chánh pháp được lưu truyền, không đoạn tuyệt. Đồng thời đức Phật trao chiếc y tăng- già- lê bằng kim tuyến cho tôn giả Ca- diếp và dạy trao lại cho ngài Di- lặc- vị bồ- tát bổ xứ thành Phật trong tương lai.

Trao y xong, đức Phật nói kệ:

Pháp vốn pháp không pháp

Không pháp pháp cũng pháp

Ngay khi trao không pháp

Pháp pháp đâu từng pháp

Bài tán

Vạn đức trang nghiêm

Mấy trần chẳng dính

Bốn mươi chín năm

Giáo hoá cùng khắp

Cuối cùng niêm hoa

Ca- diếp mỉm cười

———

29.Trung Thiên Trúc: vùng trung tâm của năm khu vực thuộc Ấn Độ thời xưa, hoặc chỉ chung cho toàn nước Ấn Độ.

30.Vua Tịnh Phạn: ( Tịnh Phạn vương, S: Suddhodana) : phụ hoàng của thái tử Tất- đạt- đa.

31. Chuyển luân thánh vương: (S: cakra- varti- rãjan) vị vua làm cho chánh pháp trụ ở thế gian, cai trị bốn châu chung quanh núi Tu- di. Cõi nước của vị vua này trị vì rất giàu đẹp, nhân dân an lạc, vua đi xe báu và có đầy đủ bảy báu: xe, voi, ngựa, minh châu, ngọc nữ, đại thần giữ kho, đại thần nắm binh quyền; con người có bổn đức sống lâu, không bệnh tật, dung mạo đẹp đẽ, kho báu dồi dào.

32.Ca- Diếp (S: Mahã – kãs’yapa) là một trong mười vị đệ tử lớn của đức Phật, tôn giả tu hạnh đầu- đà bậc nhất, là người thống lãnh tăng đoàn kết tập pháp tạng ngay sau 7 ngày đức Phật nhập Niết- bàn.

33. A- Nan (S: Ãnanda) em chú bác của Phật. Sau 20 năm xuất gia, tôn giả được cử làm thị giả đức Phật, vì tôn giả có trí nhớ rõ ràng và tụng rành mạch giáo pháp Phật giảng, nên được ngợi khen là đa văn bậc nhất.

Trao chánh pháp tạng

Thánh chúng nào hay.

Tổ Thứ Nhất - Ma-Ha Ca-Diếp

TỔ THỨ NHẤT

MA- HA CA- DIẾP

Linh Thứu niêm hoa tỏ bổn nguyên

Đầu đà ngộ chỉ được trao truyền

Pháp đăng liệt tổ trùm bao cõi

Huệ mạng chư tăng chiếu khắp miền

Kim sắc cà- sa truyền hậu Phật

Thượng nhân Di- lặc nối đèn thiền

Ma- ha Ca- Diếp công ơn lớn

Ân đức bao trùm cả vạn thiên

Tôn giả Ma- ha Ca- diếp người nước Ma- Kiệt- đà, thuộc dòng dõi Bà- la – môn, thân ngài màu vàng ròng kỳ diệu. Tôn giả xuất gia ngay lần đầu tiên gặp đức Phật, với niềm mong ước được giáo hoá chúng sanh. Trong hàng đệ tự Phật, ngài được tôn xưng là đầu- đà bậc nhất.

Một hôm trong hội Linh Sơn, đức Phật đưa cảnh hoa sen lên để khai thị đại chúng. Cả chúng hội đều im lặng, chỉ có ngài Ca- diếp mỉm cười. Đức Phật dạy:

- Ta có chánh pháp nhẫn tạng, niết- bàn diệu tâm, thật tướng vô tướng, pháp môn vi diệu, bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền, nay phó chúc cho Ma- ha Ca- diếp.

Đức Phật lại trao y tăng- già- lê bằng kim tuyến cho ngài và dặn sau này trao cho Từ Thị, vị Phật trong tương lai. Ca- diếp đảnh lễ vâng lời Phật dạy. Về sau, ngài phó chúc giáo pháp lại cho tôn giả A- nan , rồi mang y tăng- già- lê vào núi Kê túc ³⁴ nhập định, chờ đức Từ Thị hạ sanh.

Bài tán:

Mỉm cười tươi vui

Thuốc độc đề hồ

Cà- sa kim tuyến

Cất giữ nơi nào

Trao truyền làm sao

Nếu không cẩn thận

Hoạ gieo con cháu

Lông rùa sừng thỏ.

———

34.Núi Kê- túc (Kê- túc – sơn S: Kukkutapãda- giri, Kukkutapãda- giri): núi này nằm ở nước Ma- kiệt- đà thuộc Trung Ấn Độ, nơi ngài Ca- diếp nhập diệt.

Tổ Thứ 2: Tôn Giả A-Nan

TỔ THỨ 2

TÔN GIẢ A- NAN

Mến chuộng đa văn thiếu dụng công

Gặp nàng ma nữ triển thần thông

Lâm nguy mới biết mình non yếu

Vương luỵ hiểu ra khổ chất chồng

Phật Đảnh Lăng nghiêm thâu bản giác

Sư- lợi Văn- thù cứu nàn ông

Tạng kinh kết tập lưu thiên cổ

Chánh pháp lan truyền khắp tây đông

Tôn giả A- nan bậc đa văn đệ nhất trong hàng đệ tử Như Lai, là anh em chú bác với đức Phật, con vua Hộc- phạn đang cai trị kinh thành Vương Xá. Một hôm , ngài hỏi tổ Ca- diếp:

- Thưa Sư huynh! Ngoài việc truyền Tăng- già- lê bằng kim tuyến, đức Thế Tôn còn truyền pháp gì nữa không?

Tổ gọi:

- A- nan!

- Dạ!

- Hãy xô ngã cây phướn trước cổng chùa đi!

Tổ lại bảo:

Ta không còn sống bao lâu nữa, nay đem chánh pháp trao lại cho thầy. thầy hãy gìn giữ cẩn thận!.

Về sau, ngài A- Nan truyền pháp cho Thương- na- hoà tu35., rồi bay lên hư không ở giữa sông Hằng, hiện mười tám phép thần biến, vào Phong phấn tấn tam – muội để nhập diệt. Xá- lợi của ngài được chia thành bốn phần: một phần cho trời Đao- lợi, một phần cho cung rồng Ta- kiệt- la, một phần cho vua Tì- xá- li, một phần cho vùa A- xà- thế. Cả bốn nơi đều xây tháp báu để tôn thờ.

Bài tán

Đa văn Tổng trì

Huệ tánh tròn đầy

Cột chùa xô ngã

Thiết tha dặn dò

Anh nào em nấy

Cha sao con vậy

Dù được như thế

Vẽ việc sau bày.

———

35.Thương- na- hoà- tu (S: Sãna- vãsin) người nước Ma- đồ- la, họ Tì- xá- đa, đệ tử của tôn giả A- na, tổ thứ ba của thiền tông.

Tổ thứ 3: Tôn Giả Thương - Na - Hòa - Tu

TỔ THỨ 3

TÔN GIẢ THƯƠNG- NA- HOÀ- TU

Mộ đạo tu tiên sống ẩn thân

A-Nan truyền dạy hạnh siêu trần

Năm trăm tiên khách quy Tam bảo

Một cặp hoả long vượt chín tầng

Chánh pháp Như Lai trao ấn tín

Đầu- đà Ca- Diếp trụ non thần

Tổ sư nối nghiệp vô ngôn thuyết

Vẫn rạng quang huy ánh đạo chân.

Tôn giả Thương- na – hoà- tu người nước Ma- đột – la, thuộc dòng dõi Tì- xá- đa, ngài ở trong thai mẹ sáu năm, khi ra đời có điềm lành ứng hiện. Về sau, ngài xuất gia học đạo tiên ở núi Tuyết. Nhân lúc tôn giả A- nan sắp nhập diệt, núi sông, đất trời đều chấn động sáu cách, ngài cùng năm trăm tiên nhân đến đảnh lễ và quỳ xin:

- Nhờ trưởng lão, con tỏ ngộ Phật pháp, xin ngài rủ lòng hoá độ con.

Tôn giả A- nan nhận lời, liền biến sông Hằng thành đất vàng ròng, rồi thuyết pháp và dạy:

- Thủơ xưa, đức Như Lai đem chánh pháp nhãn tạng trao cho đại Ca- diếp, tôn giả truyền cho ta. Nay ta trao lại cho thầy.

Sau khi được truyền chánh pháp, ngài liền thu phục hai con rồng lửa, bảo chúng xây Phạm cung để chuyển pháp luân. Về sau, ngài truyền pháp cho Ưu- ba- cúc- đa, rồi ở ẩn trong núi Tượng Bạch, tại nước Kế Tân, hiện mười tám phép thần biến, dùng Hoả quang tam- muội thiêu thân an nhiên thị tịch

Bài tán:

Điềm lành ứng hiện

Chuyển diệu pháp luân

Năm trăm tiên chúng

Cúi lạy nương về

Một lời chẳng tỏ

Ngộ tánh như nhiên

Điều phục rồng dữ

Khắp chốn đạo truyền.

Tổ Thứ 4: Tôn Giả Ưu-Ba-Cúc-Đa

TỔ THỨ 4

TÔN GIẢ ƯU- BA- CÚC- ĐA

Thuở nhỏ xuất gia gặp tổ truyền

Tinh thần phấn chấn dứt thuỳ miên

Tánh, thân mười bảy nhiều ngôn thuyết

Tâm, tóc bạc phơ hí luận phiền

Cơ giáo nhận trao đều khế hội

Thầy trò đạo hợp nối đèn thiền

Chuyển lưu Phật pháp ba nghìn cõi

Độ khắp mười phương hiển lý huyền.

Tôn giả Ưu- ba- cúc- đa người nước Sất- lợi, thuộc dòng Thủ- đà- la. Năm 17 tuổi, ngài theo tổ Thương – na- hoà- tu xin xuất gia. Vừa gặp, tổ hỏi:

-Chú bao nhiêu tuổi?

Ngài đáp:

-Bạch thầy! con mười bảy tuổi.

- Thân chú 17 hay tâm chú 17

-Tóc thầy bạc, vậy tóc bạc hay tâm thầy bạc?

-Tóc bạc, chứ tâm không bạc.

-Thân con mười bảy, chẳng phải tâm con mười bảy.

Biết vị này là bậc pháp khí, tổ liền cạo tóc, cho thọ giới cụ túc và bảo:

-Xưa đức Như Lai trao pháp nhãn vô thượng cho tổ Ca- diếp, rồi lần lượt truyền đến ta. Nay ta trao lại cho con, con nhớ làm rạng rỡ chánh pháp, đừng để đoạn tuyệt.

Sau khi đắc pháp, ngài đi du hoá khắp nơi, đã từng làm chấn động cung ma, khiến ma Ba- tuần rất sợ hãi. Sau khi truyền pháp cho tôn giả Đề- đa- ca, ngài liền bay lên hư không thị hiện mười tám phép thần biến, rồi trở lại toà ngồi kiết già, an nhiên thị tịch.

Bài tán

Thân, tâm mười bảy

Nào có liên can

Hàng phục Ba- tuần

Chính bằng tự lực

Cung ma chấn động

Chẳng ai kịp bì

Uy nghi vòi vọi

Tịch hoá an nhiên.

Tổ Thứ 5: Tôn Giả Đề-Đa-Ca

TỔ THỨ 5

TÔN GIẢ ĐỀ- ĐA- CA

Cha mộng vầng dương tổ giáng sinh

Bản chân chẳng nhiễm quyết tu hành

Xuất gia vô ngã không chi lạ

Thoát tử nguyện trừ các khổ nhanh

Thân cận pháp vương mong thánh vị

Nương kề sư trưởng hội duyên lành

Hoả quang tam- muội thiêu thân huyễn

Thần, quỷ, cung ma khiếp sợ danh.

Tôn giả Đề- đa- ca người nước Ma- già – đà. Lúc ngài sắp chào đời, thân phụ nằm mộng thấy ánh mặt trời vàng ròng chiếu khắp nơi. Lớn lên, ngài gặp tổ Ưu- ba- cúc- đa, liền xin xuất gia

Tổ hỏi:

-Thân ông xuất gia hay tâm xuất gia?

Ngài thưa:

-Con cầu xuất gia không phải vì thân tâm.

-Nếu không vì thân tâm, vậy ai xuất gia đây?

Ngài thưa:

-Phàm, người xuất gia thì không còn ngã và ngã sở; đã không có ngã và ngã sở, nên tâm không sanh diệt, tâm không sanh diệt chính là đạo chân thường. Chư Phật như thế, tâm không hình tướng, thể của nó cũng như thế.

Tổ dạy:

-Khi đại ngộ, tâm ông tự thông suốt.

Ngay sau đó, tổ liền cho xuất gia, truyền giới cụ túc và đem đại pháp giao phó cho ngài.

Sau khi đắc pháp, ngài du hoá đến miền Trung Ấn và truyền pháp cho Di- già- ca, rồi bay lên hư không, hiện mười tám phép thần biến,dùng Hoả quang tam- muội thiêu thân an nhiên thị tịch.

Bài tán

Tâm không sanh diệt

Muốn ẩn càng bày

Đạo pháp phi thường

Vô cớ sanh sự

Trong mộng nói mộng

Nhà xấu phô trương

Hoả quang tam- muội

Trên tuyết thêm sương.

Tổ Thứ 6: Tôn Giả Di-Già-Ca

TỔ THỨ 6

TÔN GIẢ DI- GIÀ- CA

Học Phật, tu tiên dẫu khác đường

Nhân lành đúng tiết trổ hoa hương

Ngẫu nhiên tương hội duyên tiền định

Bao thuở từ li nghiệp vấn vương

Một buổi khế cơ tròn đạo quả

Muôn đời dung hợp ấy chân thường

Thầy trò giao cảm sao không thể

Bể ái tâm phàm khó đảm đương.

Tôn giả Di- già- ca người Trung Ấn, ban đầu ngài học đạo tiên. Nhân lúc gặp tổ thứ 5 Đề- đa- ca giáo hoá tại nước này, ngài đến yết kiến, đảnh lễ và thưa:

-Xưa con với thầy cùng sanh lên cõi Phạm thiên, con được tiên nhân phó pháp; còn thầy gặp đệ tử Phật nên tu tập thiền định. Từ đó, theo nghiệp báo dẫn dắt, hai ta mỗi người một ngả, trải qua sáu kiếp rồi.

Tổ bảo:

-Xa nhau nhiều kiếp, lời ông chân thành không hư dối ! Hôm nay, ông nên bỏ tà quy chánh, gia nhập Phật thừa.

Ngài thưa:

-Hôm nay, may mắn được gặp nhau chẳng phải duyên xưa sao? Xin thầy từ bi độ con giải thoát.

Tổ liền cho ngài xuất gia, truyền giới cụ túc và giao phó chánh pháp.

Sau khi được truyền đại pháp, ngài du hoá đến Bắc Thiên Trúc, rồi phó pháp cho tôn giả Bà- tu- mật. Sau đó, ngài nhập Sư tử phấn tấn tam – muội, bay lên hư không cao bằng bảy cây đa- la³⁶, rồi trở lại chỗ ngồi, dùng Hoả quang tam- muội tự thiêu thân an nhiên thị tịch.

Bài tán

Vừa ngộ nhân xưa

Kiến giải phủi sạch

Bỏ tà quy chánh

Địch thủ kỳ phùng

Sư tử phấn tấn

Là tam- muội gì?

Thong thả nghìn xưa

Trăng thanh gió mát.

———

36. Đa- la (Hd: ngạn thu, cao tủng thụ; S: tãrã) loại cây nhiệt đới, thuộc họ cọ, cao khoảng hai mươi mét, lá dài rộng, bằng phẳng cứng chắc, trơn láng. Thuở xưa thường dùng lá này để chép kinh, gọi là bối đa- la. Cây này mọc nhiều ở vùng đất cát ven biển các nước Ấn Độ, Miến Điện, Thái Lan.

Tổ Thứ 7: Tôn Giả Bà-Tu-Mật

TỔ THỨ 7

TÔN GIẢ BÀ- TU- MẬT

Miền bắc Tây Thiên thánh xuất trần

Tay cầm bầu rượu hỏi tiền nhân

Nương theo tự tánh không nơi đến

Biết chẳng phải ta có thể gần

Xuyên suốt tâm từ nghe vắng lặng

Tròn đầy bi trí khắp thiên chân

Sen vàng tiếp nối trao truyền mãi

Đạo lớn thâm huyền rải đức ân.

Tôn giả Bà- tu- mật người Bắc Thiên Trúc. Trên đường hành hoá, tổ thứ 6 Di- già- ca gặp ngài đang cầm bầu rượu trong tay. Thấy tổ, ngài bước đến hỏi:

-Ngài từ đâu đến, định đi về đâu?

Tổ bảo:

-Ta từ tâm đến, sẽ về chỗ không

-Ngài biết vật gì trong tay tôi không?

-Đây là thùng dơ lại chứa vật sạch.

-Ngài biết tôi không?

-Đã tôi thì không biết, biết chẳng phải tôi

Sau đó, ngài được tổ cho xuất gia, thọ giới cụ túc và truyền trao đại pháp. Sau khi đắc pháp, ngài đến giáo hoá tại nước Ca- ma- La, khiến chánh pháp nơi đó hưng thịnh.

Về sau, ngài truyền pháp cho Phật- đà- nan- đề, rồi nhập Từ tâm tam- muội . Sau đó, ngài xuất định, dạy chúng:

-Pháp ta chứng chẳng phải có, muốn biết Phật địa phải lìa có- không.

Nói xong, ngài lại vào tam- muội và nhập niết bàn.

Bài tán

Mây hiện điềm lành

Sắc vàng lấp lánh

Tay cầm bầu rượu

Nhắm thẳng nguồn về

Từ tâm khởi dậy

Nắp bầu mở ra

Nói pháp răn chúng

Nhâm nhi rượu nồng.