Phật Tổ Đạo Ảnh - Quyển 1

Đời Thứ 33: Thiền Sư Ngưu Đầu Trí Nham (600 - 677)

ĐỜI THỨ 33

THIỀN SƯ NGƯU ĐẦU TRÍ NHAM

(600- 677)

Trí dũng song toàn lập chiến công

Trang nghiêm cao lớn thật uy phong

Thần tăng điểm chỉ xem tiền kiếp

Vạn vật thoáng nhìn rõ tánh không

Đạo Tín tổ sư truyền pháp ấn

Pháp Dung từ phụ điểm tâm tông

Thật hư vô tướng lìa tình chấp

Nào ngại đến đi bít với thông.

Thiền Sư Trí Nham họ Hoa, người Khúc Dương, đến tuổi trưởng thành trí dũng hơn người, thân cao bảy thước sáu.

Trong khoảng niên hiệu Đại nghiệp( 605- 616) đời Tuỳ, ngài từng giữ chức Lang tướng, lập được nhiều chiến công oanh liệt.

Đến đời Đường, niên hiệu Trinh Quán thứ 13⁴³(640) ngài đã 40 tuổi, bèn vào núi Hoàn Công, thuộc Thư Châu, lễ thiền sư Bảo Nguyệt xin xuất gia. Một hôm, ngài đang ngồi tĩnh tọạ, chợt thấy một vị dị tăng, cao hơn một trượng, bảo:

-Ông đã xuất gia tám mươi đời rồi, nay cần phải tinh tấn hơn nữa.

Nói xong, vị tăng biến mất.

Một hôm, ngài đang nhập định trong hang động, nước trong núi bất chợt dâng cao, ngài liền đến tham vấn thiền sư Pháp Dung và phát minh đại sự. Thiền sư Pháp Dung bảo:

-Ta được đại sư Đạo Tín trao cho chân pháp bí truyền, những sở đắc nay đều mất hết. Nếu có một pháp nào thù thắng hơn Niết- bàn, ta nói cũng như mộng như huyễn. Một hạt bụi bay phủ kín bầu trời, một hạt cải rơi bao trùm cả quả đất. Nay ông hơn cả điều đó, ta còn nói gì nữa?

Ngày 10 tháng giêng, niên hiệu Nghi Phụng thứ 2 (677), đời Đường Cao Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 78 năm

Bài tán

Tám mươi đời Tăng

Tĩnh tọạ hang sâu

Trải qua nhiều kiếp

Chẳng phải cái này

Sư Dung xoay chuyển

Thuận gió xuôi buồm

Nghìn thu muôn thuở

Cao phong vững bền.

———

42. Chánh văn ghi: ngài đi xuất gia vào giữa niên hiệu Vũ Đức thì không đúng với tuổi và năm sinh. Bởi vì ngài sinh vào năm Khai Hoàng thứ 14 (600) đời Tuỳ, nếu tính đến giữa niên hiệu Vũ Đức ( 623) thì ngài chỉ mới 23 tuổi.

Đời Thứ 34: Thiền Sư Ngưu Đầu Tuệ Phương (629 - 695)

ĐỜI THỨ 34

THIỀN SƯ NGƯU ĐẦU TUỆ PHƯƠNG

(629- 695)

Xứng danh trưởng tử đức Như Lai

Lĩnh hội diệu kỳ một không hai

Hang núi ẩn cư toan nhập diệt

Bỗng nhìn thánh chúng hiện linh đài

Sơn thần hoá rắn thương ly biệt

Nước suối bặt dòng lộ sắc ai

Tang khó, cỏ cây màu hiện trắng

Đất trời buồn thảm mất hiền tài.

Thiền sư Tuệ Phương họ Bộc, người Diên Lăng, Nhuận Châu, xuất gia thọ giới cụ túc tại chùa Khai Thiện, sớm làu thông kinh luận. Sau đó, ngài đến yết kiến thiền sư Trí Nham, thưa hỏi pháp môn đốn ngộ. Thiền sư Trí Nham nhận thấy căn khí của ngài có thể gánh vác trọng trách hoằng dương chánh pháp, nên biệt truyền tâm ấn, Tuệ Phương hoát nhiên lĩnh hội. Sau đó, ngài trao pháp cho thiền sư Pháp Trì và ẩn cư ở Mao Sơn. Lúc sắp nhập diệt, ngài bỗng thấy thánh chúng, khoảng năm trăm người kết tóc dài thả xuống lưng như dáng bồ- tát, mỗi vị đều cầm cờ hoa và thưa:” Thỉnh pháp sư giảng pháp”, lại cảm được sơn thần hiện thân đại mãng xà, bò đến trước sân như muốn khóc tiễn biệt.

Ngày 1 tháng 8, niêm hiệu Thiên Sách thứ nhất(659), đời Đường, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 67 năm, hạ lạp 40 năm. Lúc ấy, núi rừng đều biến toàn màu trắng, suối khe ngừng chảy, đạo tục thương tiếc, than khóc vang vọng khắp cả núi rừng.

Bài tán

Một tướng vô tướng

Ai suy lường được

Một thân nhiều thân

Muôn vật đều chân

Động thì mây giăng đầu núi

Tĩnh thì tiếng lặng non thần

Ứng cơ, trăng sáng ngàn sông

Luận bàn, hoá thành cách bến.

Đời Thứ 35: Thiền Sư Ngưu Đầu Pháp Trì (635 - 702)

ĐỜI THỨ 35

THIỀN SƯ NGƯU ĐẦU PHÁP TRÌ

(635- 702)

Giang Ninh Trương Thị hiện kỳ tài

Tuổi nhỏ xuất gia thoả chí trai

Nghe pháp Hoàng Mai truyền ấn chứng

Xả thân tùng cội thí hình hài

Thần phan phất phới từ Tây Vức

Cổ thụ cư tang biển bạch đài

Ân điển bao người đều thọ nhận

Nghìn năm hậu thế cảm thương hoài.

Thiền sư Pháp Trì họ Trương, người Giang Ninh, Nhuận Châu, xuất gia từ thuở nhỏ. Năm 30 tuổi, ngài đến Hoàng Mai nương dưới toà đại sư Hoằng Nhẫn nghe pháp, chợt tỏ ngộ chân tâm, sau đó được thiền sư Trị Phương ấn khả. Lúc sắp nhập diệt, đại sư Hoằng Nhẫn , bảo đệ tử là Huyền Trách:” Sau này có khoảng mười người truyền pháp của ta, trong đó có Pháp Trì ở Kim Lăng”.

Vào niên hiệu Trường An thứ 2( 702) đời Đường, ngài an nhiên thị tịch ở viện Vô Thường, chuà Diên Tổ, đất Kim Lăng, trụ thế 68 năm. Trước khi thị tịch, ngài dặn dò đệ tử để nguyên nhục thể của ngài dưới cội tùng cho các loài chim thú ăn. Ngài cung tống nhục thân ngài, trên hư không có thần phan bay phấp phới từ Tây Vức đến, nhiễu quanh núi mấy vòng. Cây cối trong vườn trúc nơi viện cũ ngài ở đều biến thành màu trắng suốt bảy ngày mới hết.

Bài tán

Nghe pháp Hoàng Mai

Ngưu Đầu thọ ký

Trí Oai tài giỏi

Nối tiếp dài lâu

Lộ xác cội tùng

Hàm sinh cùng lợi

Mắt huệ rạng ngời

Sáng trời ánh đất.

Đời Thứ 36: Thiền Sư Ngưu Đầu Trí Oai (646 - 722)

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ NGƯU ĐẦU TRÍ OAI

(646- 722)

Từ xưa cội đức đã trồng sâu

Tuổi nhó xuất gia học đạo mầu

Cốt cách chắc bền tinh tiến vững

Hạnh tu nhẫn nhục thật dài lâu

Chúng sanh giáo hoá thông chân lý

Phật pháp hoằng dương thoát khổ sầu

Thế giới muốn loài đều ngưỡng mộ

Danh thơm vang vọng mãi nghìn sau.

Thiền Sư Trí Oai họ Trần, người Giang Ninh, thuở bé nương pháp sư Thống ở chuà Thiền Bảo xuất gia. Sau đó, ngài đến yết kiến hoà thượng Pháp Trì và được truyền chánh pháp. Từ đó, người vùng Giang Tả đều kéo đến học tập, trong hàng đệ tử, có Tuệ Trung đúng là bậc pháp khí.

Ngài nói kệ:

Chớ buộc niệm làm chi

Niệm thành sông sanh tử

Luân hồi trong sáu nẻo

Không thấy thoát sóng dài

Trung đáp:

Niệm tưởng vốn là huyễn

Tánh nó chẳng trước sau

Nếu hiểu được ý này

Sóng dài tự nhiên lặng.

Ngài lại nói:

Tánh ta vốn rỗng không

Do vọng sanh nhân ngã

Làm sao hết vọng tình

Trở về nơi không ấy

Trung đáp:

Hư vô là thật thể

Nhân ngã lại còn đâu

Vọng tình không cần dứt

Vẫn rong bát- nhã thuyền.

Biết Tuệ Trung đã tỏ ngộ, ngài bèn truyền chánh pháp. Đến đời Đường, niên hiệu Khai Nguyên thứ 17(729) ngài an nhiên thị tịch ở chùa Diên Tộ.

Bài tán

Trúng độc sư Trì

Trét phẩn đầu Phật

Gọi chuông là hủ

Gạt thánh dối hiền

Vượt ngoài kiếp không

Mặt trời canh ba

Thật thể rỗng lặng

Trời xanh trong ngần.

Đời Thứ 37: Thiền Sư Ngưu Đài Hạc Lâm Huyền Tố (668 - 752)

ĐỜI THỨ 37

THIỀN SƯ NGƯU ĐÀI HẠC LÂM HUYỀN TỐ.

(668- 752)

Huyền Tố vốn dòng dõi MÃ gia

Thiết trai đồ tế cúng tăng- già

Chúng đều kinh ngạc, ô kỳ lạ

Phật tánh công bằng chớ nói ra

Phàm thánh khác nhau nhờ niệm thiện

Hiền ngu nhất trí chớ ba hoa

Xưa nay bất nhị quy chân lý

Bọ chét chớ nhầm gián mọt nha.

Thiền sư Huyền Tổ họ Mã, người Diên Lăng, tham yết thiền sư Trí Oai, ngộ được yếu chỉ. Sau đó, ngài đến ngụ tại chuà Hạc Lâm, Kinh Khẩu. Một hôm, có một đồ tể giàu có đến yết kiến thỉnh ngài đến nhà cúng dường.ngài vui vẻ nhận lời. Chúng tăng đều lấy làm lạ, Ngài nói:

-Phật tánh bình đẳng, hiền ngu như nhau, người đáng được độ thì ta độ ngay, có gì sai khác?

Tăng hỏi:

-Thế nào là yếu chỉ của Tây lai?

-Thể hội tức không thể hội, nghi tức chẳng nghi.

Ngài lại nói:

-Không thể hội không nghi, không nghi không thể hội.

Lại có vị tăng gõ cửa.

Ngài hỏi:

-Ai đó?

-Là tăng

-Không những tăng mà Phật đến cũng không được vào.

-Tại sao?

-Không có chỗ cho ông ghé vào.

Đến niên hiệu Thiên Bảo thứ 11 ( 752) đời Đường Huyền Tông, ngài an nhiên thị tịch, tháp thờ ở núi Hoàng Hạc. Vua sắc phong thuỵ hiệu Đại Luật Thiền Sư, tháp là Đại Hoà Bảo Hàng.

Bài tán

Phật tánh bình đẳng

Biển mặn chuyên tinh

Đồ tể buông dao

Ba đường bặt dấu

Đại ý Tây lai

Biết thì không nghi

Không nghi không biết

Phật chẳng can chi.

Đời Thứ 38: Thiền Sư Kính Sơn Đạo Khâm (714 - 792)

ĐỜI THỨ 38

THIỀN SƯ KÍNH SƠN ĐẠO KHÂM

(714- 792)

Tô Châu có núi hiện kỳ tài

Trước học Nho sau hướng Phật đài

Núi Kính dừng chân hưng đạo cả

Vương cung hiến cúng thoả bao ngày

Tôn xưng Quốc Nhất ngời danh đức

Đại Giác vua ban hiệu của ngài

Phật tử chúng ta nên nhớ nghĩ

Ân thâm đạo pháp tổ hoằng khai.

Thiền sư Đạo Khâm, họ Chu, người Côn Sơn, Tô Châu. Ban đầu, ngài theo học Nho giáo, đến năm 28 tuổi thì theo thiền sư Huyền Tổ xuất gia và được truyền tâm ấn. Sau đó, ngài đến Kính Sơn, chấn tích hoằng dương chánh pháp.

Tăng hỏi:

-Thế nào là đạo?

-Trên núi có cá chép, dưới biển có hạt bụi.

-Thế nào là diệu chỉ thiền tông?

-Ông hỏi không khế hợp thiền pháp

-Thế nào mới khế hợp thiền pháp?

-Đợi sau khi ta nhập diệt, sẽ nói cho ông hay.

Niên hiệu Đại Lịch thứ ba(768), đời Đường, Đại Tông mời ngài đến cung điện, đích thân ra cung đón kính lễ. Một hôm, đang ngồi trên đại điện, nhà vua vui vẻ bảo quốc sư Huệ Trung⁴³

-Trẫm muốn ban hiệu cho thiền sư Đạo Khâm!.

Quốc sư vui mừng phụng chiếu và đề nghị vua ban cho thiền sư hiệu là Quốc Nhất. Sau đó, ngài từ giã trở về núi cũ.

Tháng 12, niên hiệu Trinh Nguyên thứ 8(792), sau khi thuyết pháp xong ngài an nhiên thị tịch, thụỵ hiệu là Đại Giác Thiền Sư.

Bài tán:

Là chân pháp bảo

Làm việc trượng phu

Song Kính đôi đường

Long vương hiến đất

Mã sư nghiệm hoặc

Đế chúa thầm ban

Quốc nhất đời Đường

Tiếng vang muôn thuở

———

43. Quốc sư Tuệ Trung( Tuệ Trung Quốc Sư ): danh tăng đời Đường không rõ sinh vào năm nào. Ngài xuất gia từ nhỏ, làu thông kinh, luật, luận, làm quốc sư dưới triều đại Đại Tông( 763- 780) nhà Đường. Ngài thị tịch vào niên hiệu Đại Lịch thứ 9 ( 775) nhà Đường.

Đời Thứ 39: Thiền Sư Điểu Khòa Đạo Lâm (741 - 824)

ĐỜI THỨ 39

THIỀN SƯ ĐIỂU KHÒÀ ĐẠO LÂM.

( 741- 824)

Chiêm bao nuốt trọn ánh triều dương

Lan toả suốt ngày vi diệu hương

Tuổi nhỏ thanh tu chuà Quả Nguyện

Lớn lên tham phỏng chốn thành Trường

Hoa Nghiêm, Khởi Tín siêng tham học

Bát- nhã thiền na gắng tận tường

Kết tổ thân tùng che nắng gió

Mãn phần về lại chốn quê hương.

Thiền sư Điểu Khòa Đạo Lâm họ Thẩm, người Phú Dương, mẹ họ Chu. Bà nằm mộng thấy ánh sáng mặt trời chiếu vào miệng rồi mang thai. Lúc ngài chào đời có mùi hương lạ toả khắp phòng, cha mẹ liền đặt tên ngài là Hương Quang. Năm 9 tuổi, ngài xuất gia, 21 tuổi về chuà Quả Nguyện, Kinh Châu thọ giới cụ túc. Sau đó, ngài đến lễ pháp sư Phục Lễ học kinh Hoa Nghiêm và luận Khởi Tín. Pháp sư dạy cho ngài bài tụng Chơn vọng và tu tập thiền định.

Vua Đại tông ( 763- 780) nhà Đường ra chiếu vời thiền sư Quốc Nhất đến cung điện. Ngài đến yết kiến và được tỏ ngộ tâm địa. Sau đó trở về nam, đến ngọn núi Tần Vọng, thấy cây tùng cao có tàng, dáng như chiếc lọng, ngài liền ở trên đó

Bạch thị Lang ⁴⁴ đến trấn thủ ở quận Hàng. Một hôm, ông vào núi hỏi đạo.

Ngài nói:

-Các điều ác chớ làm, các điều thiện nên làm

Bạch nói:

-Điều này đứa bé ba tuổi cũng biết

Ngài nói:

-Nhưng ông già tám mươi tuổi làm không được.

Một hôm, ngài bảo thị giả:

-Nay báo thân ta đã mãn

Nói xong, ngài an nhiên thị tịch.

Bài tán

Ngọn núi Tần Vọng

Là hình dáng gì

Nhánh tùng trăng treo

Bụi bay không tới

Càng hiểm càng vững

———

44.Bạch Cư Dị ( 772- 846) : tự Lạc Thiên, hiệu Hương Sơn cư sĩ, là nhà thơ nổi tiếng dưới thời nhà Đường Trung Quốc. Tác phẩm nổi tiếng của Bạch Cư Dị là bài Tỳ bà hành, Trường hận ca.

Thái thú khó lường

Ngôi cao rất nguy

Đệ tử buồn trông.

Đời Thứ 34: Thiền Sư Nam Nhạc Hoài Nhượng (677 - 744)

ĐỜI THỨ 34

THIỀN SƯ NAM NHẠC HOÀI NHƯỢNG

(677- 744)

Vốn không một vật há nào danh

Tâm Phật lẽ đâu lậu nghiệp sanh

Tu chứng mới hay chơn thật thể

Chơn tâm triệt ngộ tuyệt tâm hành

Đạo phong Nam Nhạc lưu kim cổ

Đức hoá Tây Giang chấn thế thành

Mã Tổ ra tay thiên hạ khiếp

Nhân gian mãi mãi được an lành.

Thiền sư Nam Nhạc Hoài Nhượng họ Đỗ, quê ở Kim Châu. Một hôm, ngài đến Tào Khê tham vấn tổ Huệ Năng. Tổ hỏi:

-Ông từ đâu đến?

-Con từ Tung Sơn đến

-Vật gì đến đây thế?

Ngài không trả lời được bèn ở lại hầu tổ suốt tám năm. Một hôm bừng ngộ, ngài liền đến trình tổ:

-Thưa thầy, con có chỗ lĩnh hội.

-Ông ngộ điều gì?

-Nói giống như một vật thì không đúng

-Còn nhờ tu chứng chăng?

-Tu chứng thì chẳng phải không, nhiễm ô thì không thế được.

Tổ dạy:

-chỉ có cái không nhiễm ô này là chỗ hộ niệm của chư Phật. Ông đã như thế, ta cũng như thế.

Sau đó, ngài trở về Hoành Nhạc. Ngài 11 tháng 8 niên hiệu Thiên Bảo thứ 3( 744) đời Đường Hiển Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 68 năm. Vua ban thụỵ hiệu Đại Huệ Thiền Sư, tháp là Tối Thắng Luân.

Bài tán

Một vật nghẹn ngang

Tám năm mới khỏi

Nhiễm ô chẳng được

Thỏ lại mang sừng

Huy hoàng rực rỡ

Nam Nhạc dừng chân

Ngựa tơ cất bước

Đạp chết thiên hạ.

Đời Thứ 35: Thiền Sư Giang Tây Đạo Nhất (709 - 788)

ĐỜI THỨ 35.

THIỀN SƯ GIANG TÂY ĐẠO NHẤT

(709- 788)

Mài gạch làm gương chuyện viển vông

Ngồi thiền thành Phật hoá lao công

Xe, trâu nếu đánh, đâu là đúng?

Chân- giả từ đây rõ tỏng tong

Gieo hạt đất tâm cần tưới nước

Tịnh trong thiên tánh vạn duyên thông

Bảo Hoa tam- muội lìa chư tướng

Biển học vạn thiên khắp đại đồng.

Thiền sư Đạo Nhất họ Mã, người huyện Thập Phương, Hán Châu. Một hôm, ngài đang ngồi thiền trên núi Hoành Nhạc, hoà thượng Hoài Nhượng hỏi:

-Ông ngồi thiền để làm gì?

-Con ngồi thiền để làm Phật

Hoà thượng liền lấy viên gạch mài trên tảng đá

Ngài hỏi:

-Hoà Thượng mài gạch để làm gì?

-Để làm gương

-Mài gạch làm sao thành gương được?

-Mài gạch đá không thành gương, ngồi thiền có thể thành Phật được sao?

Ngài hỏi:

-Vậy thì làm thế nào mới đúng?

Tổ hỏi lại:

-Như trâu kéo xe, nếu xe không đi thì đánh xe là đúng hay đánh trâu là đúng?

Ngài không trả lời được. Hoà thượng liền đọc bài kệ:

Đất tâm chứa hạt giống

Gặp mưa ắt nảy mầm

Hoa tam – muội vô tướng

Nào có hoại với thành?

Nghe xong, ngài hoát nhiên khai ngộ. Ngài mùng 4 tháng 2, niên hiệu Trinh Nguyên thứ 4 ( 788), ngài ngồi kiết già an nhiên thị tịch tại chùa Khai Nguyên.

Để tưởng nhớ công hạnh của ngài, giữa niên hiệu Nguyên Hoà, vua ban thuỵ hiệu là Đại Tịch Thiền Sư, tháp là Đại Trang Nghiêm.

Bài tán:

Đạp vỡ trâu xe

Gương sáng mới hiện

Chiếu khắp mười phương

Như sấm như chớp

Đại cơ đại dụng⁴⁵

Thiên biến vạn hoá

Dẫn dắt cháu con

Ngày càng tỏ rạng.

———

45.Đại cơ đại dụng: thiền pháp vi diệu cực kỳ thực tiễn, vận dụng và trao nhận.

Đời Thứ 36: Thiền Sư Nam Truyền Phổ Nguyện (748 - 834)

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ NAM TUYỀN PHỔ NGUYỆN

(748- 834)

Tung Nhạc đăng đàn học luật nghi

Truyền nhân Mã Tổ thật ly kỳ

Thần thông du hí luôn đùa bỡn

Nói nín thật thà quả khó bì

Vật chứa trong thùng bày đại dụng

Quảng xiên cửa miệng lộ huyền vi

Ba mươi năm chẵn chưa rời núi

Thọ nhận chút duyên có sá gì.

Thiền sư Nam Tuyền Phổ Nguyện họ Vương, người Tân Trịnh, xuất gia với thiền sư Đại Huệ, đến Tung Nhạc thọ giới, học các bộ luật. Về sau, ngài yết kiến Mã Tổ Đạọ Nhất và có chỗ tỉnh ngộ, đắc Du hí tam- muội. Một hôm, tới phiên ngài nấu cháo, Mã Tổ hỏi:

-Cái gì trong thùng?

Ngài hỏi lại

-Lão già này nói gì thế?

Tổ im lặng.

Giữa niên hiệu Trinh Nguyên (795), đời Đường, ngài ở lại Nam Tuyền, Trì Châu suốt ba mươi năm, chưa một lần xuống núi.

Một hôm, vị thủ toà thưa;

-Sau khi trăm tuổi, hoà thượng về đâu?

-Làm một con trâu ở dưới chân núi?

-Con theo hoà thượng được không?

-Ngươi muốn theo ta thì phải ngậm một cọng cỏ.

Sau đó ngài lâm bệnh, bảo đồ chúng:

-Như mộng, huyễn, bào ảnh, chớ cho rằng ta có đến đi.

Nói xong, ngài an nhiên thị tịch

Bài tán

Vượt ngoài vũ trụ

Thoả chí dạo chơi

Nam Tuyền luôn ở

Nước cỏ đủ đầy

Một sáng xuống núi

Cảnh giới thênh thang

Chỉ hoa nói mộng

Chém mèo hoá nghé.

Đời Thứ 36: Thiền Sư Bách Trượng Hoài Hải (720 - 814)

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ BÁCH TRƯỢNG HOÀI HẢI

(720- 814)

Bách Trượng Thanh Quy dạy chúng tăng

Pháp lành hậu học vững tín căn

Thiên nga lướt gió, đau đầu mũi

Mộng mị tỉnh rồi tỏ thấu chăng

Cuốn chiếu chẳng trình chưa thấu đáo

Giật mình tỉnh giấc cứ như rằng

Trên non bừng sáng tâm vô lượng

Vĩnh chấn tông phong nối huệ đăng.

Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải họ Vương, quê ở Trường Lạc, Phúc Châu. Một hôm, ngài theo hầu Mã Tổ đi dạo, thấy một bầy vịt trời bay qua liền tỏ ngộ. Có lần, Mã Tổ lên pháp toà, đồ chúng vừa tập hợp, ngài bước ra cuốn chiếu lại. Tổ liền xuống toà, ngài đi theo đến phương trượng. Mã Tổ hỏi:

-Ta vừa đến, chưa nói lời nào, sao ông lại cuốn chiếu?

-Hôm qua con bị hoà thượng nắm chóp mũi đau điếng.

-Hôm qua ông để tâm ở đâu?

-Hôm nay chóp mũi của con không còn đau nữa

-Ông đã hiểu rõ việc hôm qua

Sau đó ngài ra hoằng pháp ở núi Bách Trượng Đại Hùng, Hoàng Châu. Đến ngày 17 tháng giêng, niên hiệu Nguyên Hoà thứ 9 ( 814), đời Đường, ngài an nhiên thị tịch, được vua ban thuỵ hiệu là Đại Trí Thiền Sư, tháp là Đại Bảo Thắng Luân.

Bài tán

Vịt trời bay qua

Chóp mũi đau điếng

Hôm qua sáng nay

Trong mộng nói mộng

Cuốn được chiếu rồi

Hai tai bị mất

Trước ngọn Đại Hùng

Lân phụng uy nghi.

Đời Thứ 36: Thiền Sư Đại Châu Tuệ Hải

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ ĐẠI CHÂU TUỆ HẢI

Rời nhà rong ruổi vọng tìm cầu

Hội đủ chân tâm chẳng mất đâu

Một vật ta không sao phó chúc

Ông cả kho tàng sớm nhận thâu

Nguồn chân rốt ráo riêng Huệ Hải

Tròn đầy nắm giữ trí như châu

Nhập đạo yếu môn truyền thế giới

Nghìn năm giáo pháp mãi bền lâu.

Thiền sư Đại Châu Huệ Hải họ Chu, quê ở Kiến Châu, lễ hoà thượng Đạo Trí, chùa Đại Văn ở Việt Châu xuất gia. Ban đầu ngài đến yết kiến Mã Tổ. Mã Tổ hỏi:

-Ông đến đây cầu việc gì?

-Con đến cầu Phật Pháp

-Ta đây chẳng có một vật, cầu Phật pháp nỗi gì. Kho báu trong nhà còn không đoái hoài, lại bôn ba tìm kiếm bên ngoài làm chi?

-Cái gì là kho báu của Huệ Hải?

-Điều ông hỏi ta hôm nay chính là kho báu của ông, đầy đủ tất cả, đâu cần kiếm tìm bên ngoài.

Ngay câu nói, ngài tỏ rõ bản tâm, vui mừng hớn hở, lễ tạ và xin ở lại hầu tổ sáu năm. Về sau thầy bổn sư già yếu, ngài trở về phụng dưỡng và soạn quyển Đốn ngộ nhập đạo yếu môn. Soạn xong, ngài đem trình Mã Tổ. Tổ xem qua, liền bảo đại chúng:

-Ở Việt Châu có một hạt châu lớn, tròn sáng, chiếu soi tự tại.

Vì biết ngài họ Châu, nên đại chúng theo về nương tựa tu học, tôn xưng là hoà thượng Đại Châu.

Bài tán:

Kho báu ẩn tàng

Bôn ba tìm kiếm

Gặp người chỉ ra

Mới hay sẵn có

Toả sáng vô cùng

Rồng, sư tử hống

Sư về với đạo

Mở toang cửa Không.

Đời thứ 36: Thiền Sư Cổ Sơn Linh Kiệu

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ CỔ SƠN LINH KIỆU.

Phúc Kiến Cổ Sơn lập đạo tràng

Mấy đời nghiệp tổ vẫn trùng quang

Thiền sư Linh Kiệu hàng rồng dữ

Hoàng đế Đường triều tặng hổ phan

Chùa cổ Hoa nghiêm ngời đức cả

Dũng Tuyền biển ngạch tích đầu hang

Dấu xưa mờ nhạt ai người biết

Đức hạnh rạng ngời khắp thế gian.

Thiền sư Cổ Sơn Linh Kiệu, không rõ quê quán ở đâu, chỉ biết ngài và thiền sư Linh Mặc cùng được tâm ấn nơi Mã Tổ ở núi Ngũ Duệ. Về sau, ngài ẩn cư ở hang núi sâu phía trước ngọn Cổ Sơn và lập chùa tại đây, nên gọi là chùa Dũng Tuyền. Nền chùa vốn là một cái đầm sâu, nơi cư ngụ của rồng dữ, thường làm hại dân. Quan cai quản vùng này là Bùi Vị đã thỉnh ngài về nhiếp phục nó.

Ngài đến đầm, tụng kinh Hoa Nghiêm, rồng hiện ra nghe kinh rồi bỏ đi. Dân chúng cảm kích đức độ của ngài nên xây chuà ở ngay đầm ấy, rồi thỉnh ngài về trụ trì.

Niên hiệu Kiến Trung đời thứ 4, đời Đường (783) ngài mở pháp hội, được vua ban biển hiệu là chùa Hoa Nghiêm. Ngài ở đây hết lòng hoằng hoá, xiển dương Phật pháp. Về sau không rõ ngài viên tịch ở đâu.

Sử liệu chỉ trích soạn trong Hoằng thích lục và Mân chí.

Bài tán

Khế cơ Mã Tổ

Châu thần vô giá

Hoa nghiêm mầu nhiệm

Mở diệu pháp âm

Chấn động Thạch Cổ

Tiếng vang như sấm

Lẫy lừng muôn thuở

Rực rỡ đêm ngày.

Đời Thứ 36: Thiền Sư Nga Hồ Đại Nghĩa (745 - 818)

ĐỜI THỨ 36

THIỀN SƯ NGA HỒ ĐẠI NGHĨA

(745- 818)

Trời đất hoá công ẩn diệu huyền

Núi sống linh diệu tỏ chân nguyên

Nga Hồ Đại nghĩa thường im lặng

Thánh đức Trọng Ni chẳng vội tuyên

Phật tánh vô vi nào đến được

Đạo mầu gắng sức chớ trì diên

Từ bi chẳng nệ nghìn tay mắt

Hoàng đế chẳng rời quan chức viên.

Thiền sư Nga Hồ Đại Nghĩa họ Từ, người Tu Giang, Cù Châu, là đệ tử nối pháp của Mã Tổ. có lần vua Đường Hiển Tông ( 816- 821) xuống chiếu thỉnh ngài vào điện Lân Đức để bàn luận nghĩa lý Phật Pháp, đối đáp tứ đế và thiền đạo. Ngài đều im lặng, nhưng sau đó lại kể câu chuyện vua Thuận Tông hỏi thiền sư Thi Lợi ⁴⁶

-Chúng sanh trên trái đất làm sao được kiến tánh thành Phật?

Thi Lợi đáp:

-Phật tánh cũng giống như trăng trong nước, chỉ có thể thấy nhưng không thể nắm bắt được.

Nhân đó, ngài bảo vua Hiển Tông:

-Phật tánh không thấy mà thấy, còn trăng trong nước, chỉ có thể thấy nhưng không thể nắm bắt được.

Vua liền hỏi:

-Thế nào là Phật tánh?

-Chẳng rời điều mà bệ hạ đang hỏi

Vua thầm khế hội

Thượng thư Lý Cao hỏi:

-Đại Bi dùng nghìn tay, nghìn mắt để làm gì?

Ngài hỏi vặn:

-Nay bệ hạ dùng ngài để làm gì?

Vào niên hiệu Nguyên Hoà thứ 13 (819), ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 74 năm, vua ban thuỵ hiệu là Huệ Giác Đại Sư

Bài tán

Tài trí Nga Hồ

Đâu chỉ tám đấu

Lân Đức đàm đạo.

———

46. Thiền sư Thi Lợi( Thi Lợi thiền Sư) : thiền sư nối dòng pháp của ngài Thạch Đầu Hi Thiên. Ngài sống vào thời vua Thuận Tông( 761- 806), đời Đường.

Chúng đều lặng thinh

Thế nào là thiền

Tay chỉ hư không

Phật tánh chẳng thấy

Lập ngôn bất hủ.

Đời Thứ 37: Thiền Sư Hoàng Bá Hi Vận (?-850)

ĐỜI THỨ 37

THIỀN SƯ HOÀNG BÁ HI VẬN

(?- 850)

Ù tai, Tổ hét điếc ba ngày

Như chết như ngây chợt sống ngay

Trí huệ thầy trò đều xuất chúng

Cơ hồ hiền thánh hợp tông hay

Bùi Hưu hộ pháp xây thiền uyển

Độ chúng tiếp tăng, bậc đức tài

Nhập đạo yếu môn lưu hậu thế

Tông phong rạng rỡ mãi không phai.

Thiền sư Hoàng Bá Hi Vận người Phúc Châu, tham học với tổ Bách Trượng. Một hôm, ngài hỏi tổ câu dụng công hàng ngày. Tổ Bách Trượng nêu lại nhân duyên tham thoại:

-Xưa, lão tăng ta bị Mã Tổ hét một tiếng đến ba ngày vẫn còn ù tai.

Nghe diều này, ngài bất giác le lưỡi.

Bạch Trượng bảo:

-Từ nay về sau, ông không nối pháp Mã Tổ đấy chứ

Ngài thưa:

-Thưa thầy! Không phải thế. Vì hôm nay thầy nêu câu tham thoại, con thấy được đại cơ của Mã Tổ, nhưng vẫn không biết Mã Tổ. Nếu nối pháp của ngài thì sau này sẽ chôn vùi con cháu của mình.

Bách Trượng bảo:

-Phải! Phải! Kiến giải ngang bằng với thầy thì đức cuả thầy giàm một nửa; kiến giải vượt hơn thầy thì mới đáng được truyền trao. Nhưng ông thậm chí còn hơn cả thầy.

Tướng quốc Bùi Hưu⁴⁷, trấn giữ ở Uyển Lăng đã xây dựng Đại Thiền Uyển thỉnh ngài về thuyết pháp truyền bá.

Vào niên hiệu Đại Trung thứ 3 (849), đời Đường Tuyên Tông ngài an nhiên thị tịch, được vua ban thuỵ hiệu là Đoạn Tế Thiền Sư, tháp là Quảng Nghiệp.

Bài tán

Chặt chân đồng tham

Thè lưỡi Mã Tổ

Uy nghiêm đĩnh đạc

Đến tận Lĩnh Bắc

Nhìn thẳng đầu gậy.

———

47. Bùi Hưu : cư sỹ đời Đường tự là Công Mỹ, người đất Tế Nguyên, nay thuộc Hà Nam, Trung Quốc. Ông tinh thông kinh Phật, từng bàn luận Kinh Hoa Nghiêm với thiền sư Tông Mật suốt đêm. Niên hiệu Hội Xương thứ 2(843), ông mời thiền sư Hi Vận đến chùa Long Hưng sớm chiều hỏi đạo, rồi thỉnh về chùa Khai nguyên để tham vấn và ghi chép lại những lời dạy, làm thành các bộ sách Hoàng Bá Hi Vận thiền sư truyền tâm pháp yếu và Uyển lăng lục, hiện còn lưu hành.

Như tia lửa chớp

Dưới chân cháu con

Là tay trộm giỏi ⁴⁸

———

⁴⁸Bạch Niêm Tặc: ( gọi tắt là Bạch Niêm): Bạch là rỗng không, Niêm là dùng đầu ngón tay nhón lấy đồ vật, tức là không lấy tay cầm vật mà chỉ dùng đầu ngón tay nhón lấy trộm, không lưu lại dấu vết. Ý chỉ cho kẻ trộm giỏi. Thiền tông mượn từ Bạch Niệm Tặc đề chỉ cho bậc tông sư kiến tánh dùng thủ đoạn khéo léo để tiếp dẫn người học.

Đời Thứ 37: Thiền Sư Triệu Châu Tùng Thẩm (778 - 897)

ĐỜI THỨ 37

THIỀN SƯ TRIỆU CHÂU TÙNG THẨM

(778- 897)

Triệu Châu quê quán ở Tào Châu

Củ cải, hồ lô, bách tử dầu

Bếp lửa, lò rèn nung cháy cả

Hư không rộng lớn chẳng cao sâu

Bản tâm triệt ngộ lìa chư tướng

Sanh tử thoát ly dứt vọng cầu

Do bởi chưa tường hai tám nghĩa

Bôn ba rong ruổi khắp năm châu.

Thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm họ Hác, người Tào Châu. Thuở nhỏ xuất gia với vị thầy ở quê nhà, sau đó ngài đến Trì Dương tham học với thiền sư Nam Tuyền. Nam Tuyền hỏi:

-Ai là chủ của Sa- di?

Ngài bước lên, cung kính thưa:

-Giữa mùa đông giá rét, xin hoà thượng bảo trọng muôn phước.

Thiền Sư Nam Tuyền rất xem trọng ngài và cho phép ngài nhập thất

Một hôm, ngài hỏi Nam Tuyền:

-Thưa thầy, thế nào là đạo?

Nam Tuyền đáp:

-Đạo không thuộc về nhận biết; biết là vọng, không biết là vô ký. Nếu thật đạt đạo thì chẳng nghi, ví như hư không thênh thang rỗng rang đâu thể gượng nói tên?

Ngay câu nói đó, ngài đốn ngộ, liền đến đàn giới Lưy Ly , Tung Nhạc thọ cụ túc. Về sau , ngài trụ trì viện Quan Âm, phía đông thành Triệu Châu, hoằng hoá làm lợi lạc khắp thiên hạ, mọi người đều tôn kính.

Ngày 2 tháng 11, niên hiệu Càn Ninh thứ 4 (898-), đời Đường Chiêu Tông ngài nằm thế cát tường an nhiên thị tịch, trụ thế 120 năm, được vua ban thuỵ hiệu là Chân Tế Đại Sư.

Bài tán

Củ cải Trấn Châu

Tường Đông treo bầu

Cây bách trước sân

Vũ trụ hỗn mang

Triều Châu đóng cửa

Không ai qua được

Chỉ nam nói bắc

Đập vỡ ấm trà.

Đời Thứ 37: Thiền Sư Quy Sơn Linh Hựu (771 - 853)

ĐỜI THỨ 37

THIỀN SƯ QUY SƠN LINH HỰU

(771- 853)

Phúc Châu linh tú bậc tinh anh

Điển tích Triệu gia ghi rõ rành

Đạp ngã tịnh bình không nói nữa

Đạo quang thành tựu thật cao thanh

Quy Sơn Nam lĩnh trùm phong thái

Linh Hựu Tây thành chói rạng danh

Đào lý nhô cành tươi tốt quá

Khắp nơi nhuần gội thật an lành.

Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu họ Triệu, quê ở Phúc Châu. Năm 23 tuổi, ngài đến Giang Tây tham yết tổ Bách Trượng Hoài Hải. Bách Trượng cho phép ngài nhập thất. Qua nhân duyên khểu tro tìm lửa, ngài hoát nhiên đại ngộ và được tổ cho giữ chức điển toà⁴⁹

Một hôm, tổ Bách Trượng chọn người làm trụ trì ở Quy Sơn, bèn gọi ngài đến căn dặn:

-Ta hoá duyên ở đây, Quy Sơn là nơi thắng cảnh, ông nên đến đó kế thừa tông môn ta, hướng dẫn hậu bối tu học

Hoa Lâm⁵⁰nghe được tin này, đến thưa:

-Con là thượng thủ điển toà trong chúng, sao lại không được làm trụ trì ở đó?

Bách Trượng đáp:

-Nếu người nào ở trước đại chúng nói được một lời xuất chúng, ta sẽ cho làm trụ trì ở đó.

Bách Trượng liền chỉ cái tịnh bình và hỏi:

-Không được gọi là tịnh bình, ông nói đó là cái gì?

Hoa Lâm đáp:

-Không thể gọi là cây cài cửa được.

Bách Trượng quay sang hỏi ngài, ngài liền đạp đổ tịnh bình rồi bỏ đi.

Bách Trượng cười, bảo:

-Đệ nhất toà đã thua một quả núi rồi.

Ngài ra hoằng hoá ở Quy Sơn và lập nên tông Quy Ngưỡng. Suốt 40 năm xiển dương thiền pháp, môn hạ ngộ đạo rất nhiều. Vào ngày 9 tháng giêng, niên hiệu Đại Trung thứ 7 (854), ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 83 năm, hạ lạp 64, tháp được tôn trí tại núi Quy Sơn, thuỵ hiệu Đại Viên Thiền Sư, tháp là Thanh Tịnh.

———

49.Điển toà: chức vụ của vị tăng phụ trách đời sống cho đại chúng trong thiền lâm

50. Hoa Lâm: : thiền sư Hoa Lâm Thiện Giác ở Đàm Châu, một trong những đệ tử nối pháp Mã Tổ. Bây giờ, Hoa Lâm giữ đệ nhất toà trong đồ chúng của ngài Bách Trượng, sư huynh của ngài Linh Hựu.

Đạp đổ tịnh bình

Quy Sơn dậy sóng

Trâu đực nằm nghỉ

Dưới bóng cây dương

Chẳng tịnh chẳng lặng

Ai hay duyên cớ

Một cành đâm ngang

Đào lý đón xuân.

Đời Thứ 38: Thiền Sư Mục Châu Đạo Minh ( 780 - 877)

ĐỜI THỨ 38

THIỀN SƯ MỤC CHÂU ĐẠO MINH

(780- 877)

Song ngươi xuất thế rạng kỳ quang

Tìm đến Khai Nguyên nhập đạo tràng

Giới thể tịnh trong ngời pháp diệu

Tông phong xứng hợp hạnh nghiêm trang

Dệt giày nuôi mẹ nghèo cam bạc

Xá- lợi mãn duyên trải khắp đàng

Cơ giáo hợp hoà trùm vạn vật

Gội nhuần đức hoá cả nhân gian

Thiền sư Mục Châu Đạo Minh họ Trần, lúc ngài mới chào đời có ánh sáng lạ chiếu khắp nhà, mắt có hai đồng tử, trên mặt có bảy nốt ruồi son như những ngôi sao xếp thành hàng. Một hôm, nhân lúc đến chuà Khai Nguyên, ngài cảm thấy như gặp lại cảnh cũ, liền về xin cha mẹ cho xuất gia.

Sau khi xuất gia, ngài thọ trì giới luật, du phương học đạo, rồi khế hợp với tông chỉ của thiền sư Hoàng Bá. Hoàng Bá bảo ngài làm thủ chúng.

Hôm nọ, Lâm Tế nghĩa Huyền nhờ ngài khai thị công án:”Vân Môn Văn Yển hỏi đạo, ba phen đều đóng cửa, làm Văn Yển bị thương một chân”

Qua lần hỏi đáp này, ngài tỏ ngộ, rồi đến tham vấn thiền sư Tuyết Phong. Về sau, ngài trở về chùa Khai Nguyên, dệt giày nuôi mẹ. Khi đó, giặc cướp xâm lấn biên cương, ngài mang chiếc giày cỏ lớn đứng ngay ở cửa thành. Bọn cướp dùng hết sức nhưng không sao đẩy được, đành phải rút lui. Nhờ đó, quê hương được trở lại yên bình.

Sắp đến giờ viên tịch, ngài gọi các đệ tử đến căn dặn:

-Duyên giáo hoá đến đây đã mãn, giờ ta đi thôi!

Nói xong, ngài ngồi kiết già an nhiên thị tịch, trụ thế 98 năm, hạ lạp 76 . Dân chúng trong quận lấy củi thơm hoả táng nhục thân, thu được vô số xá- lợi. Họ đem số xá- lợi này đắp tượng ngài , rồi an trí tại chùa để cúng dường.

Bài tán

Cơ phong chớp nhoáng

Dụng tợ thần long

Hành tung quái lạ

Chẳng thể kiếm tìm

Thỏng tay vào chợ,

Gầy dựng hai tông

Treo chiếc giày cỏ

Bọn giặc tránh ông.

Đời Thứ 38: Thiền Sư Lâm Tế Nghĩa Huyền (? - 867)

ĐỜI THỨ 38

THIỀN SƯ LÂM TẾ NGHĨA HUYỀN

( ?- 867)

Lâm Tế Nghĩa Huyền siêu việt tông

Đại Ngu Hoàng Bá đối cơ đồng

Ba phen đánh hét duyên chưa hợp

Một nắm vung ra lậu sạch không

Dám vuốt râu hùm không sợ chết

Mong cầu bến giác vượt mê dòng

Thiền chỉ quảng khai truyền nối mãi

Trấn Châu hưng thịnh chấn tông phong.

Thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền họ Hình, quê ở Nam Hoa, Tào Châu, là môn hạ của thiền sư Hoàng Bá.

Hôm nọ, ngài hỏi:

-Thế nào là đại ý đích thực của Phật pháp?

Hoàng Bá liền đánh cho một trận

Cứ như thế ba lần hỏi, ba lần ngài đều bị đánh. Thế là , ngài liền từ giã ra đi. Hoàng Bá bảo ngài đến tham vấn thiền sư Đại Ngu. Ngay nơi lời nói của Đại Ngu, ngài bừng ngộ, liền trở về trình sở ngộ với Hoàng Bá.

Hoàng Bá bảo:

-Lão già Đại Ngu thật lắm lời, sau này ta sẽ đánh cho một trận!

Ngài liền nói:

-Đợi làm gì, cho ăn ngay bây giờ đi!

Nói xong, ngài bước tới đấm vào lưng Hoàng Bá một cái. Hoàng Bá cười to, bảo

-Gã điên này, dám đến đây vuốt râu hùm hả!

Ngài liền hét.

Hoàng Bá bảo thị giả:

-Dẫn gã điên này đến tham đường đi!

Về sau, ngài ở Trấn Châu xiển dương tông chỉ Lâm Tế của Hoàng Bá, hưng thịnh ở đời.

Ngày 10 tháng 4, niên hiệu Hàm Thông thứ 8 ( 867), đời Đường Tuyên Tông, ngài ngồi kiết già an nhiên thị tịch, được vua ban thuỵ hiệu là Huệ Chiếu Thiền Sư, tháp là Trừng Linh

Bài tán

Ba lần ăn gậy

Vẫn chưa đã ngứa

Lão già cao cơ.

Đúng thuốc trị liệu

Nhe nanh múa vuốt

Nửa trúng nửa trật

Mở cửa thiên môn

Chánh pháp nào diệt.

Đời Thứ 38: Thiền Sư Ngưỡng Sơn Tuệ Tịch ( 840 - 916)

ĐỜI THỨ 38

THIỀN SƯ NGƯỠNG SƠN TUỆ TỊCH

(840- 916)

Lá rơi tìm cội chẳng ươm hoa

Chối bỏ hôn nhân, chí xuất gia

Thệ chặt ngón tay cầu diệu pháp

Nguyện lìa nghiệp ái đắc ma- ha

Điền Trung lắm bậc cao minh ngụ

Trước núi hiếm người bản lĩnh qua

Đoạn dứt lưới tình ngời kiếm tuệ

Tông phong quy ngưỡng chói quang hà.

Thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch họ Diệp, quê ở Hoài Hoá, Thiều châu. Năm lên 14 tuổi, cha mẹ ép cưới vợ nhưng ngài một mực từ chối, chặt một ngón tay, quỳ trước cha mẹ thệ nguyện cầu chánh pháp để báo ơn dưỡng dục. Không còn cách nào, cha mẹ đành phải cho ngài xuất gia học đạo.

Đầu tiên, ngài đến tham vấn thiền sư Đam Nguyên và ngộ được huyền chỉ. Về sau, ngài đến tham vấn thiền sư Quy Sơn. Quy Sơn vừa lên pháp toà, ngài liền hiểu được tôn chỉ của việc thăng đường.

Một hôm, Quy Sơn hỏi:

-Ông từ đâu về?

-Thưa thầy! Con từ trong ruộng về

-Trong ruộng có bao nhiêu người?

Ngài chống cuốc, chắp tay:

Quy Sơn bảo:

-Hôm nay ở Nam Sơn có người cắt tranh

Ngài rút cuốc lên, rồi bỏ đi.

Về sau, ngài ở Ngưỡng Sơn, một hôm đang nằm, có vị tăng hỏi:

-Bạch hoà thượng! Pháp thân của ngài biết thuyết pháp không?

-Ta thuyết không được nhưng có một người thuyết được.

-Người thuyết pháp được ấy ở đâu.?

Ngài đẩy chiếc gối ra

Nghe được điều đó, Quy Sơn bảo:

-Huệ Tịch ứng phó rất nhạy bén

Ngài thọ học với tổ Linh Hựu suốt 15 năm và kế thừa pháp Quy Sơn. Vào niên hiệu Trinh Minh thứ 2 (916), ngài dời về Thiều Châu, rồi an nhiên thị tịch ngay năm đó, trụ thế 77 năm.

Bài tán

Cắm cuốc xuống đất

Tìm giết Quy Sơn

Vác xẻng đi ngay

Kiếm đao, sương lạnh

Cha nào , con nấy

Lam cho màu xanh

Mây dồn dưới đỉnh

Đông độ Cù Đàm.

Đời Thứ 38: Thiền Sư Thiều Châu Linh Thọ Như Mẫn ( ?- 920)

ĐỜI THỨ 38

THIỀN SƯ THIỀN CHÂU LINH THỌ NHƯ MẪN

(?- 920)

Linh Thọ dựng cờ vút cõi thiên

Mai hàn tiết lạnh vẫn an nhiên

Lý chân Phật đạo không như thị

Giới luật tăng đoàn sạch đảo điên

Trông đợi thủ toà vừa kịp đến

Nào chờ Quảng Chủ việc binh phiền

Thu thần toạ hoá lưu danh sử

Giải thoát phiêu diêu lạc cảnh thiền.

Thiền sư Linh Thọ Như Mẫn người Mân Châu, là đệ tử nối pháp của thiền sư Trường Khánh, thời Nam Hán. Quảng Chủ⁵¹ họ Lưu, nhiều đời kính tin Tam bảo, rất quý trọng ngài phong hiệu là Tri Thánh Đại Sư.

Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là chân lý cao tột của Phật pháp?

Ngài dang tay ra

Có người hỏi

-Nơi nào có nhân duyên?

Ngài đáp:

-Mặt trời mọc hướng đông, mặt trăng lặn hướng tây

Suốt ba mươi năm mà ngài chẳng mời người giữ chức thủ toà, có người hỏi:

-Sao ngài không cử chức thủ toà?

Ngài đáp:

-Thủ toà của ta mới ra đời, vừa xuất gia thì hành cước rồi.

Một hôm, ngài bảo chúng ra cổng đón thủ toà, quả nhiên Vân Môn đến. Hơn bốn mươi năm, ngài giáo hoá khắp vùng Lĩnh Nam có nhiều điềm ứng kỳ diệu.

Có lần, Quảng Chủ sắp khởi binh, đích thân đến thỉnh ngài quyết định nên đánh hay không?

Ngài biết trước nên an nhiên ngồi thị tịch.

Vương Yển đến hỏi:

-Hoà thượng bệnh từ bao giờ?

Đồ chúng đáp:

-Chưa từng có bệnh. Ngài có để lại một phong thư, bảo trình lên đại vương.

Vương Yển mở ra, trong thư ghi rằng:” Vị thượng toà trong giảng đường là con mắt của trời người”.

———

51.Quảng Chủ: Vua Nam Hán Lưu Yến

Hiểu được ý ngài, Vương Yến liền lui binh, rồi thỉnh đệ nhất toà lên thuyết pháp, đó chính là ngài Vân Môn. Lễ tang của ngài, tất cả những nghi thức tẩm liệm, an táng, xây tháp đều do Quảng Chủ lo liệu, còn ban cho ngài thụỵ hiệu Linh Thọ Thiền Sư, tháp hiệu Chân Thân.

Bài tán

Sư ngồi đạo tràng

Tôn sùng pháp quá

Hành tung kỳ bí

Tuỳ duyên đổi thay

Ba mươi năm nay

Gửi thư hồi đáp

Việc lớn trong thành

Thượng toà đảm nhiệm.

Đời Thứ 39: Thiền Sư Hưng Hóa Tồn Tưởng (830 - 925)

ĐỜI THỨ 39

THIỀN SƯ HƯNG HOÁ TỒN TƯỞNG

(830- 925)

Thiện Tài Đồng Tử hướng về nam

Khói nước trăm thành quyết hỏi thăm

Thấu triệt qua lời môn đánh hét

Ngoài tâm văn vẻ chỉ hư đàm

Quân vương chỉ bảo là vô giá

Diện mục lão tăng quả khó tham

Buông bỏ xác thân về tịch chiếu

Niết- bàn bốn đức quả phi phàm

Thiền sư Hưng Hoá Tồn Tưởng, ban đầu tham vấn tổ Lâm Tế, sau đó làm thủ toà ở đạo tràng Tam Thánh⁵². Cuối cùng ngay câu nói của thiền sư Đại Giác⁵³, ngài ngộ được thiền chỉ mà xưa kia tiền sư Lâm Tế bị ăn gậy ở chỗ Hoàng Bá.

Ngày khai đường, ngài niệm hương, khấn rằng:” Khói hương này lẽ ra phải cúng dường lên sư huynh Tam Thánh, nhưng Tam Thánh đã cô phụ tôi. Còn lão huynh Đại Giác thì quá xa lạ với tôi, chi bằng cúng dường tiên sư Lâm Tế”

Về sau Đường Trang Tông⁵⁴mời ngài đến hỏi:

-Trẫm chiếm Trung Nguyên thu được một vật báu, chưa ai thẩm định được giá trị của nó.

Ngài bảo:

-Xin bệ hạ đưa vật báu ra bần tăng xem thử!

Nhà vua liền dùng tay vuốt từ đầu xuống chân của mình

Ngài nói:

-Vật báu của bệ hạ ai dám định giá

Trang Tông rất vui.

Lúc sắp thị tịch, ngài hỏi đồ chúng:

-Có biết lão tăng không?

Đồ chúng không trả lời được.

Ngài nén gậy xuống, rồi ngồi ngay thẳng an nhiên thị tịch, được vua ban thuỵ hiệu là Quảng Tế Thiền Sư, tháp là Thông Tịch.

———

52. Tam Thánh: gọi đủ là thiền sư Tam Thánh Huệ Nhiên, đệ tử nối pháp của ngài Lâm Tế Nghĩa Huyền. Bình sinh, ngài cư trú rất lâu tại viện Tam Thánh ở Trấn Châu, Hà Bắc.

53. Đại Giác: thiền tăng đời Đường nối pháp thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền , tông Lâm Tế, ngài ở Nguỵ Phủ, nay là huyện Đại Danh, tỉnh Hà Bắc Trung Quốc.

54. Trang Tống : Lý Tồn Húc, tự xưng là hậu duệ của nhà Đường, rồi lập nên nhà Hậu Đường, thuộc thời Ngũ Đại. Triều đại này tồn tại 13 năm( 923- 936).

Bài tán:

Thoát y bá nạp

Da mặt lật lên

Thấu xương triệt tuỷ

Chánh lệch toàn đề⁵⁵

Hô Đà nước dâng

Song vỗ lao xao

Khối thịt đỏ au

Sanh ra sư tử.

———

55.Chánh lệch toàn đề: thiền cơ lập bày mang sắc thái chính tông, cũng là giáo pháp gợi ý triệt để hoàn toàn.

Đời Thứ 39: Thiền Sư Tây Tháp Quang Mục

ĐỜI THỨ 39

THIỀN SƯ TÂY THÁP QUANG MỤC.

Tổ sư Quy Ngưỡng mắt ngời trong

Chánh nhĩ nghe kinh vô tự thông

Bản tánh bao la trùm pháp giới

Pháp thân hoà quyện khắp hư không

Lý tuy đốn ngộ lìa giai cấp

Sự phải tiệm tu hiệp tánh đồng

Quang Mục thiền sư, người kiệt xuất

Tuỳ duyên giáo hoá độ quần mông.

Thiền sư Tây Tháp quang Mục là đệ tử nối pháp của thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch (840-916). Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là nghe đúng?

-Không nghe bằng lỗ tai.

-Vì sao?

-Còn nghe không?

Tăng thưa:

-Ý tổ, ý giáo là giống hay khác?

Ngài bảo:

-Thôi, hãy gác lại chuyện giống hay khác đi, ông hãy nói xem vật gì đang ra vào miệng bình kia?

-Thế nào là diệu chỉ của Thiền tông?

-Ông chẳng có Phật tánh

-Thế nào là đốn?

Ngài vẽ một vòng tròn rồi chỉ vào đó.

-Thế nào là tiệm?

Ngài đưa tay vẫy vẫy trong hư không ba lần

Bài tán

Kế thừa Quy Ngưỡng

Tây tháp dựng xây

Ý tổ, ý giáo

Hơi thở miệng bình

Làm sao nghe đúng?

Không nghe từ tai

Ba lần xoá vòng

Thông cả đốn, tiệm.

Đời Thứ 40: Thiền Sư Nam Viện Tuệ Ngung (860 - 952)

ĐỜI THỨ 40

THIỀN SƯ NAM VIỆN TUỆ NGUNG

(860- 952)

Như bên vực thẳm lướt trên băng

Nhiếp hạnh kiệm lời rõ thánh tăng

Việc ác không theo thường khắc kỷ

Điều lành vâng giữ chẳng ai bằng

Công viên quả mãn nên cơ nghiệp

Phước đủ huệ đầy vượt khó khăn

Thị tịch vô sanh luôn tự tại

Tông phong Nam Viện mãi truyền đăng.

Thiền sư Tuệ Ngung, người Hà Bắc. Một hôm , ngài lên pháp toà, bảo:

-Một khối thịt đỏ au đứng trên vách cao cả ngìn nhận⁵⁶

Lúc ấy có vị tăng hỏi:

-Khối thịt đỏ đứng trên vách cao nghìn nhận, há chẳng phải là đạo của hoạ thượng?

-Đúng vậy!

Tăng liền đạp ngã thiền sàng.

-Ông xem lừa mù làm loạn à

Tăng suy nghĩ trù trừ, ngài liền đánh rồi đuổi ra.

Năm Nhâm Tý ( 952), niêm hiệu Quảng Thuận thứ 2, đời Thái Tổ, Hậu Chu (951- 960) ngài an nhiên thị tịch.

Bài tán:

Chấn hưng Bắc tông

Kiếm bén cầm chặt

Chân thể hiển lộ

Tĩnh lặng ngời soi

Mây tan mưa tạnh

Cỏ rạp theo gió

Diện mục nơi đây

Lớn thay Nam Viện!.

———

56.Nhận. đơn vị đo chiều dài, đời Chu tám thước là một nhận, thời nay khoảng 6,48m

Đời Thứ 40: Thiền Sư Tư Phúc Như Bảo (890 - 960)

ĐỜI THỨ 40

THIỀN SƯ TƯ PHÚC NHƯ BẢO

(890- 960)

Thiền sư Như Bảo chẳng dùng lời

Từng tiếng á⁵⁷ y dắt dẫn người

Việc chánh nạp tăng là thế đó

Trọng tâm Phật pháp chẳng bàn khơi

Gõ chuỳ dừng phất đều chân nghĩa

Mặc áo ăn cơm ngộ lý trời

Đảo ngược bồ đoàn nêu pháp ấn

Thiên ma chiết phục bặt tăm hơi.

———

57. Y, á dụng ngữ thiền. Tiếng dùng để biểu lộ một điều tâm đắc của mình, nhưng không diễn đạt được, hoặc trường hợp ngôn ngữ bất lực không chuyên chở được chân lý.

Thiền sư Tư Phúc Như Bảo là đệ tử nối pháp của thiền sư Tây Tháp Quang Mục. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là chỗ cấp thiết của nạp tăng?

-Không vượt quá câu hỏi này

-Học tăng chưa biết, xin ngài chỉ dạy.

-Y!

-Khắp nơi đều là diệu dụng, xin hỏi hoà thượng trong đây thế nào?

-Y!

-Người xưa đã giơ kiến chuỳ, dựng phất trần, lý này thế nào?

-Á!

-Thế nào là gia phong của hoà thượng?

-Ba chén trà sau bữa ăn.

Một hôm, ngài đưa cái bồ đoàn lên dạy chúng:

-Chư Phật, bồ- tát và hàng thánh nhân đã nhập lý đều sinh ra từ trong đây.

Rồi ngài bèn trịch áo bày vai, đưa ngực ra hỏi:

-Là gì?

Đại chúng không đáp được.

Một hôm, ngài đội bồ đoàn lên đầu hỏi:

-Có lúc nào các ngươi khó cùng hoà hợp nói chuyện không?

Đại chúng không đáp được

Ngài ngồi xuống bảo:

-Cũng tạm được!

Bài tán

Trà đậm Tư Phúc

Ba chén sau bữa

Gia phong Hoà thượng.

Y, á gạn nghi

Phật Thánh Bồ - tát

Bồ đoàn phủ lấp

Cùng ngồi một chốn

Thị phi chẳng màng.

Đời Thứ 41: Thiền Sư Phong Huyệt Diên Chiểu (896 - 973)

ĐỜI THỨ 41

THIỀN SƯ PHONG HUYỆT DIÊN CHIỂU

(896- 973)

Một gậy Nam phương chẳng xót tình

Đánh bày long tượng liễu vô sinh

Hai đường toan tính rơi tiêu mất

Ba nẻo vọng cuồng rớt nhẹ thinh

Tròn bảy tám xuân lo đạo cả

Đến năm chín hạ tỏ tâm mình

Tinh cần bất thoái luôn trì nguyện

Trụ vững tông phong cứu vạn linh.

Thiền sư Phong Huyệt Diên Chiểu họ Lưu, quê ở Dư Hàng. Một hôm, ngài tham vấn thiền sư Nam Viện. Nam Viện hỏi:

-Một gậy phương nam làm sao thương lượng⁵⁸

-Tạo sự thương lượng kỳ đặc

Ngài hỏi lại hoà thượng:

-Trong một gậy này làm sao thương lượng?

Nam Viện động gậy, bảo:

-Vô sanh nhẫn ngay nơi chiếc gậy, cơ duyên đến thì không thấy thầy.

Ngay lời nói, ngài thấu triệt huyền chỉ và ở lại đây sáu năm. Bốn chúng thỉnh ngài trụ trì chùa Phong Huyệt.

Niên hiệu Thiên Phúc thứ 2(937), đời Hậu Tấn( 936- 947), Châu Mục thỉnh ngài khai pháp kế thừa Nam Viện. Ngày 15 tháng 8, năm Quý Dậu (974), niên hiệu Khai Bảo thứ 6, đời Tống Thái Tổ (960- 1127), ngài lên pháp toà nói kệ, rồi ngồi kiết già an nhiên thị tịch, trụ thế 78 năm, hạ lạp 59.

Bài tán

Thương lượng kỳ đặc

Như bảo hộ châu

Vô sanh ngay gậy

Y cứ vào đây

Mở kho vũ khí

Cuộc sống khác người

Diệu dụng phồn hưng

Rạng rỡ muôn đời.

———

58.Thương lượng bàn bạc giá cả với nhau khi mua bán đồ vật. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho việc bàn luận hỏi đáp trong lúc tham thiền, biện đạo.

Đời Thứ 41: Thiền Sư Báo Từ Đức Thiều (891 - 972)

ĐỜI THỨ 41

THIỀN SƯ BÁO TỪ ĐỨC THIỀU

(891- 972)

Đạo vốn vô vi nói chỉ phiền

Thật cùng quyền hợp rõ là duyên

Xa lìa văn tự, thôi ngâm vịnh

Giới luật nghiêm tinh mãi kế truyền

Quy Ngưỡng tông hành ngời vũ trụ

Môn phong linh Hựu rạng cơ thiền

Đức Thiều từ đấy bền gia nghiệp

Noi trước mở sau đại pháp truyền.

Thiền sư Báo Từ Đức Thiều⁵⁹ là đệ tử nối pháp của thiền sư Từ Phúc Như Bảo, bản tánh trầm lặng. Cơ duyên đến, ngài lại nối pháp thiền sư Tam Giác Chí Khiêm.

Bài tán

Không văn chẳng lời

Nói nín dứt bặt

Xướng hoạ một mình

Tối sáng tiếp nhau

Thần Quang trong tuyết

Tông phong Quy Ngưỡng

Chưa có anh tài

Xem sư tướng tốt

Kế thừa ấn tâm.

———

59.Thiền sư Báo Từ Đức Thiều( Báo Từ Đức Thiều Thiền sư): vị tăng nối tiếng thời Bắc Tống( 960- 1126), tổ thứ 2 của tông Pháp Nhân. Suốt một đời hoằng hoá, ngài đã thành lập hơn mười đạo tràng. Năm Khai Bảo thứ 5, đời Tống Thái Tổ(972)