Phật Tổ Đạo Ảnh - Quyển 1

Đời Thứ 42: Thiền Sư Thủ Sơn Tỉnh Niệm (926 - 993)

ĐỜI THỨ 42

THIỀN SƯTHỦ SƠN TỈNH NIỆM

(926- 993)

Tu hành việc khó phải gia công

Sự nghiệp bộn bề cố gắng xong

Pháp yếu nguyện ghi lòng nhớ mãi

Mật tâm truyền dạy ý sen trong

Ra đi dứt khoát không bày tỏ

Ném gậy dặn dò vẫn cảm thông

Biết trước giờ đi ngồi tĩnh lặng

Thoát ngoài tam giới nhập chân không.

Thiền sư Thủ Sơn Tỉnh Niệm họ Địch, quê ở Lai Châu. Cuối đời, ngài ở trong pháp hội của thiền sư Phong huyệt, dốc sức xiển dương đại pháp.

Một hôm, ngài thưa:

-Xin được nghe yếu chỉ.

Thiền sư Phong Huyệt bèn lên pháp toà nêu lại sự kiện:” Đức Thế Tôn đưa cảnh hoa sen xanh lên, quay laị nhìn đại chúng” , rồi hỏi:

-Ngay lúc đó thì thế nào? Nếu nói thì nói gì? Đạo đã không nói, nếu nói là chôn vùi các bậc tiên thánh? Còn nếu nói thì nói cái gì?

Ngài liền phất tay áo , xuống toà.

Thiền sư Phong Huyệt ném gậy trở về phương trượng, vị tăng thị giả thưa:

-Bạch hoà thượng, thầy Niệm Pháp Hoa vì sao không đáp lời ngài?

Phong Huyệt đáp:

-Niệm Pháp Hoa đã hiểu.

Về sau, vào giờ ngọ ngày 4 tháng 12 niên hiệu Thuần Hoá thứ 4 (994) đời Tống Thái Tông, ngài ở Thủ Sơn, lên pháp toà từ biệt đại chúng, nói bài kệ xong, ngồi kiết già an nhiên thị tịch, môn đồ trà- tì- nhục thân, nhặt được nhiều xá- lợi, xây tháp cúng dường.

Bài tán

Phất áo ra đi

Oằn vai gánh vác

Âm thầm dụng công

Túi bao kín mít

Bỗng hiện Thủ Sơn

Mở toanhg cửa ngỏ

Chừ loan chừ phụng

Nhẹ nhàng mây bay.

Đời Thứ 42: Thiền Sư Tam Giác Chí Khiêm

ĐỜI THỨ 42

THIỀN SƯ TAM GIÁC CHÍ KHIÊM

Quy Ngưỡng ít người chí lại cao

Báo đền ân nghĩa khỏi ba đào

Tâm là Phật đấy cần chi hỏi

Vật vốn pháp kia chẳng khác nào

Đập nát hư không trừ nẻo tối

Bảo trì tánh giác sạch trần lao

Đạo tràng dựng lập non cao hiểm

Hoá độ muôn loài thoát khổ đau.

Thiền sư Tam Giác Chí khiêm là đệ tử nối pháp đại sư Quy Chân Đức Thiều ở chùa Báo ân, Tào Châu. Hôm nọ có vị tăng hỏi:

-Thế nào là Phật?

Ngài đáp:

-Mau lễ ba lạy

Tăng liền lễ ba lạy

Ngài bảo:

-Hễ vừa phát khởi thì liền chuyển.

Bài tán:

Thế nào là Phật

Mau lễ ba lạy

Vừa quay liền chuyển

Nói cũng là kỳ

Lại còn chần chừ

Thùng sơn không vỡ

Núi cao Tam Giác

Cỏ rạp gió lùa.

Đời Thứ 43: Thiền Sư Phần Dương Thiện Chiêu (947 - 1024)

ĐỜI THỨ 43

THIỀN SƯ PHẦN DƯƠNG THIỆN CHIÊU

(947- 1024)

Khắp nơi rảo bước hỏi minh sư

Nương thiện trở về quyết chẳng từ

Nhẹ phẩy áo rồng bày diện mục

Vừa co vòi tượng lộ huyền hư

Chánh nhân đạo lý càng tin tưởng

Xả bỏ mạng căn hợp ý như

Dừng đũa an nhiên ngồi thị tịch

Đầm xanh tịch lặng đến vô dư.

Thiền sư Phần Dương Thiện Chiêu họ Du, người Thái Nguyên, đã từng tham học với 71 vị thạc đức cao túc. Về sau, ngài đến hỏi thiền sư Thủ Sơn:

-Thế nào là yếu chỉ cốt yếu của Bách Trượng?

- Áo rồng mở ngỏ lộ chân nhân.

-Ý thầy thế nào?

-Tượng vương bước nhẹ không lưu dấu

Ngay lời nói này, ngài đại ngộ, thưa:

-Đầm vàng muôn thuở trăng soi

Bao phen khổ luyện cơ thời tương ưng

Hay:

-Bóng trăng đáy nước xưa nay thế

Gắng gổ bao lần mới nhận ra

Có người hỏi:

-Thầy thấy đạo lý gì mà tự khẳng định mình như thế?

Ngài đáp:

-Chính là nơi ta buông bỏ thân mạng.

-Về sau, ngài đến Phần Châu ngồi thiền suốt 30 năm không bước ra khỏi cửa, đạo tục kính ngưỡng không dám gọi tên, chỉ gọi là thiền sư Phần Châu.

Hôm nọ, ngài bảo dọn một bữa cơm thịnh soạn xong, chỉnh đốn oai nghi đến bàn ăn rồi bảo đồ chúng:

-Ta đã xong việc .

Nói xong, ngài ngưng đũa, an nhiên thị tịch. Bấy giờ nhằm niên hiệu Thiên Thánh thứ nhất( 1023) đời Tống Nhân Tông. Môn đồ trà- tì, thu xá- lợi, xây tháp cúng dường.

Bài tán:

Tấm lụa hai màu

Bách trượng gói gọn

Mặt trăng tròn vặc

Bặt không dấu vết

Hơn bảy mươi người

Hớp nước bánh chi

Đạo lớn ngời sáng

Mãi xuôi không ngừng.

Đời Thứ 44: Thiền Sư Hưng Dương Từ Đạc (907 - 960)

ĐỜI THỨ 44

THIỀN SƯ HƯNG DƯƠNG TỪ ĐẠC

(907- 960)

Cơ phong Từ Đạc xứng anh hào

Giáo hoá tuỳ cơ chẳng chuốt trau

Trời đổ mưa hoa tuyên diệu đế

Đất tràn sen trắng xướng ca trào

Mở lời sai sót khôn truyền đạt

Mống niệm biệt phân lạc lối vào

Bắt giặc thoát nàn là chuyện bỡn

Bách tùng giá rét vẫn thanh cao

Thiền sư Hưng Dương Từ Đạc là đệ tử nối pháp thiền sư Chí Khiên ở núi Tam Giác Ký Châu. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Cõi Phật cách cõi chúng sanh bao xa?

-Không nói được.

-Thật vậy sao?

-Có một chút.

-Lọng hoa bỗng đến bảo toà, hôm nay hoà thượng có khác gì thời tổ chim thước?

-Không nói được

-Hôm nay thế nào?

-Truyền trao tất cả Phật Pháp cho ông.

Bài tán:

Phật sống khác gì

Đạo không nói được

Trao ông một chút

Tiếc không lặng im

Tuyết trắng nắng xuân

Bất luận bình, trắc

Người Dĩnh phì cười

Bắt giặc, bắt giặc.!

Đời Thứ 45: Thiền Sư Thạch Sương Sở Viên (986 - 1039)

ĐỜI THỨ 45

THIỀN SƯ THẠCH SƯƠNG SỞ VIÊN

(986- 1039)

Quyết tìm thạc đức gặp Phần Dương.

Thân cận hai năm chửa tỏ tường

Gặp mặt trách đùa ngầm hiểu ý

Đối đầu hét đập ⁶⁰ phá mê sương

Luận bàn hỏng bét đành im tiếng

Ngôn ngữ bặt tăm chẳng nghĩ lường

Chánh định cõi thiền xong việc lớn

Đủ duyên hành đạo khắp Nam phương.

———

60.Đối đầu hét đập. (đương đầu bồng hát,) bồng, hát, gậy và hét, một phương thức tiếp dẫn, giáo hoá đệ tử của các vị tổ sư thiền tông. Dùng gậy, bắt đầu từ ngài Đức Sơn, hét bắt đầu từ ngài Lâm Tế. Đương đầu bồng hát nghĩa là đòn cảnh tỉnh.

Thiền sư Thạch Sương Sở Viên họ Lý, người Thanh Tương, Toàn Châu( nay thuộc Quảng Tây) tham kiến Phần Dương, trải qua hai năm nhưng chưa được nhập thất. Mỗi lần gặp mặt, ngài đều bị mắng nhiếc thậm tệ.

Một hôm, ngài tự kêu oan:

-Từ khi đến thiền đường tới nay, con chưa được một lời chỉ dạy. Nghĩ lại, năm tháng qua mau, việc trước không rõ, chỉ mất lợi lạc của sự xuất gia mà thôi.!

Ngài nói chưa dứt lời, Phần Dương quát:

-Đồ ác tri thức, người dám bán đứng ta ư!

Phần Dương nổi giận đùng đùng, quơ gậy đuổi đi. Định giải bày nhưng Phần Dương bịt miệng, ngài hoát nhiên đại ngộ, thưa:

-Thế mới biết đạo của Lâm Tế vượt ra khỏi tình thường.

Rồi ngài ở lại đây hầu hạ Tổ suốt 7 năm. Một hôm, Phần Dương khen:

-Ta ở nơi tiên sư đích thân chứng tam- muội, nay ông đã đắc đạo rồi, hãy về phương nam xiển dương đạo của ta.

Ngày 5 tháng giêng, năm Kỷ Tỵ ( 1044), niên hiệu Khánh Lịch thứ nhất, đời Tống Nhân Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 54 năm, hạ lạp 32. Khám thờ nhục thân ngài ở Thạch Sương.

Bài tán:

Một lần vượt thoát

Muôn kiếp bình an

Cơ phong nạp tăng

Quạ kêu, chim hót

Bảo kiếm gác ngang

Thần sầu quỷ khóc

Thạch Sương quay gót

Lừa bước ba chân.

Đời Thứ 45: Thiền Sư Hoàng Long Huệ Nam (1002 - 1069)

ĐỜI THỨ 45

THIỀN SƯ HOÀNG LONG HUỆ NAM

(1002- 1069)

Bước lên thiền thất gặp Từ Minh

Mắng chởi phải chăng pháp thí kinh

Đạo niệm quay đầu bừng tỏ ngộ

Cơ thông việc lớn thẩy đều tinh

Ba phen han hỏi không người biết

Bảy lượt gạn tâm ai thấu trình

Khối tuyết, lư hồng cùng đúc luyện

Như trong lò lửa đoá sen sinh.

Thiền sư Hoàng Long Huệ Nam họ Chương, quê ở Tín Châu, là người có công rất lớn giúp Lặc Đàm Trừng hoằng pháp độ sanh. Về sau, ngài đến yết kiến thiền sư Từ Minh. Từ Minh hỏi:

-Phải chăng nơi đây là chỗ ngài Triệu Châu khám phá bà già Đài Sơn?

Ngài không đáp được.

Hôm sau, ngài lại đến, vừa gặp đã bị Từ Minh mắng xối xả

Ngài nói:

-Chửi mắng phải chăng là pháp thí từ bi?

-Nếu ông là người chửi thì sao?

Nghe lời này ngài đại ngộ.

Về sau, ngài khai pháp ở Đồng An , rồi dời đến chùa Quy Tông, núi Hoằng Bá và cuối cùng trụ lại thất Hoàng Long, thường lập tam vấn ⁶¹:” Mọi người đều có nơi sinh ra, vậy thượng toạ quê quán ở đâu? Sau đó ngài đưa tay ra hỏi: Tay ta sao giống tay Phật?- Ngài lại duỗi chân ra hỏi tiếp: “ Chân ta sao giống chân lừa”

Nhưng ít có người lĩnh hội được công án ấy. Vào ngày 17 tháng 3 niên hiệu Hi Ninh thứ 2 ( 1070), đời Tống Thần Tông, ngài ngồi ngay thẳng an nhiên thị tịch, trà- tỳ thu được xá- lợi năm màu, xây tháp ở Tiền Sơn, thuỵ hiệu là Phổ Giác Thiền Sư

Bài tán:

Sống lưng Từ Minh

Cứng như sắt thép

Sư chợt thoáng nhìn

Tim gan vỡ nát

Khám phá lão bà

Lửa hồng khối tuyết

Hiểm hóc vô cùng

Ba câu đứt lưỡi.

———

61. Tam vấn: ba câu hỏi để trắc nghiệm người học.

Đời Thứ 45: Thiền Sư Dương Kỳ Phương Hội (992 - 1049)

ĐỜI THỨ 45

THIỀN SƯ DƯƠNG KỲ PHƯƠNG HỘI.

( 992- 1049)

Hét xong lại hét rõ thiền tông

Hiệp giác lìa mê ngộ chủ ông

Diện mục xưa nay chưa đổi khác

Quê hương chính thật thể chân không

Cát đâu bám mắt nên tinh ý

Tiếng rót vào tai chớ bận lòng

Giải thoát tự do lìa chướng ngại

Vượt ngoài cảnh vật hiện thần thông.

Thiền sư Dương Kỳ Phương Hội họ Lĩnh, người Nghi Xuân, Viên châu, đến tham yết thiền sư Từ Minh . Lúc Từ Minh thượng đường, ngài hỏi:

-Chim ẩn mình kêu ríu rít, xua mây giăng đầy núi là thế nào?

-Ta dạo đồng hoang, ông vào thôn vắng!

-cửa quan quá nghiêm ngặt⁶², xin mượn một câu hỏi?

Từ Minh liền hét.

Ngài nói:

-Chỉ giỏi hét….!

Từ Minh lại hét, ngài cũng hét. Từ Minh hét đến mấy lần nữa, ngài sụp suống đảnh lễ. Từ Minh nói:

-Việc này chỉ ông mới có thể đảm đương

Ngài phất tay áo bỏ đi.

Thời gian sau, tăng tục rước ngài về Dương Kỳ.

Năm Bính Tuất ( 1049), niên hiệu Hoàng Hựu thứ nhất, đời vua Tống nhân Tông, ngài an nhiên thị tịch, tháp ở Vân Cái.

Bài tán:

Lối nhỏ tương phùng

Lấn nhau tan nát

Sư tử bước đi

Chứng ngay tam- muội

Quạ kêu nam nam

Nanh vuốt đủ đầy

Thể tánh phơi bày

Gió xuân muôn tiếng.

———

62. Cửa quan quá nghiêm ngặt ( quan bắt dung châm) cửa quan rất nghiêm ngặt, không chấp nhận bất kỳ một sơ xuất hay lẫn lộn nào. Trong thiền môn, câu này dụ cho hành giả muốn thấu triệt đệ nhất nghĩa đế thì phải tuyệt đối chuẩn xác nghiêm ngặt , không chấp nhận bất kỳ một sự sơ suất hay lẫn lộn nào.

Đời Thứ 45: Thiền Sư Long Hồ Phổ Văn

ĐỜI THỨ 45

THIỀN SƯ LONG HỒ PHỔ VĂN

Nghiệp nặng sanh nhà bậc đế vương

Tịnh tu tâm đức quyết chay trường

Đan xen lành dữ chưa thông suốt

Lẫn lộn sạch nhơ sáng tợ gương.

Đầu gật Án Sơn không giáo huấn

Ý thông Tình Hải ngộ chân thường

Hôm nay thẩm thấu câu vô ngã

Mai hậu tử hoa⁶³toả ngát hương.

———

63. Tử hoa hoa khô.

Thiền sư Long Hồ Phổ Văn chính là thái tử con vua Đường Hi Tông( 874- 889), Thuở nhỏ thích ăn chay, lớn lên không màng thế sự.

Nhân lúc vùa Hi Tông vi hành đất Thục, ngài cắt tóc rồi vội vàng đến chỗ ngài Thạch Sương, hỏi:

-Ý chỉ “ biệt truyền” của tổ sư, hoà thượng đồng ý giao phó cho con không?

-Này, ông đừng bài báng tổ sư như thế!

-Bạch hoà thượng! Vậy, tôn chỉ trong thiên hạ phải chăng là dối lập?

-Đó là sự thật!

-Xin hoà thượng khai thị cho con!

-Chừng nào ngọn núi này gật đầu, ta sẽ nói cho ông nghe!

Ngài liền tỏ ngộ.

Thời gian sau, ngài đến Thiệu Vũ. Thấy núi rừng xanh tươi tốt, ngài quyết định ở lại đó tu tập.

Tương truyền, hôm nọ, có một con rồng chạy nạn, ngài liền giấu nó vào tay áo. Rồng cảm đức, liền đào hang dưới núi tạo thành một dòng suối và giúp ngài xây dựng chùa chiền. Do vậy, vùng này có tên là Long Hồ.

Sau hơn ba mươi năm hoằng hoá, khi sắp thị tịch, ngài nói kệ dạy đồ chúng đồng thời dặn dò:

-Đến lúc ta phải ra đi, các con hãy ghi nhớ những lời ta đã dạy!

Nói xong ngài an nhiên thị tịch, tháp xây trên núi, thuỵ hiệu là Viên Giác Thiền Sư.

Bài tán:

Dòng dõi hoàng tộc

Làm tôi Pháp vương

Nối ấn Thạch Sương

Cứu rồng thoát hiểm

Bao năm cần kiệm

Chỉ rõ giả chân

Ghi nhớ tận tường

Giờ xin từ biệt.

Đời Thứ 46: Thiền Sư Bạch Vân Thủ Đoan (1025 - 1072)

ĐỜI THỨ 46

THIỀN SƯ BẠCH VÂN THỦ ĐOAN

(1025- 1072)

Người xưa đối cảnh tỉnh cơn mơ

Đốn phá vô minh sạch mối ngờ

Anh sợ người cười, sai một thẻ

Hắn mừng tôi thích, biết thiên cơ

Nghe qua tự rõ đời hư huyễn

Lập tức ngộ ngay tánh sạch nhơ

Dạo khúc tơ đồng, ai kẻ biết

Người đông hiếm kẻ đạt thiền cơ.

Thiền sư Bạch Vân Thủ Đoan họ Cát, người Hoành Dương, đến cầu pháp nơi tổ Dương Kỳ. tổ hỏi:

• Bổn sư của thầy là ai?

• Hoà thượng Nhân Úc ở Trà Lăng.

• Nghe nói, ông ấy qua cầu bị té mà tỉnh ngộ, làm kệ rất hay. Ông có nhớ bài kệ ấy không?

Ngài liền đọc kệ, Dương Kỳ mỉm cười đứng dậy bỏ đi. Ngài hết sức ngạc nhiên, suốt đêm không ngủ.

Rạng sáng hôm sau, ngài tìm đến Dương Kỳ hỏi nguyên nhân, Dương Kỳ đáp:

-Ông thấy người hát Khu na⁶⁴ hôm qua không?

-Dạ thấy

-Ông thua hắn ta một nước rồi

Ngài bối rối:

-Ý hoà thượng thế nào?

-Hắn thích người cười, nhưng ông thì sợ người ta cười!

Đến đây ngài đại ngộ, quyết định ở lại hầu Dương Kỳ. Một thời gian sau ngài mới ra hành đạo

Năm Bính Tuất, niên hiệu Hi Ninh thứ 5( 1073), đời vua Tống Thần Tông , ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 48 năm.

Bài tán:

Kia thích người cười

Đèn mờ tỏ rạng

Ông sợ người cười

Minh châu mất sáng

Ngộ thấu ta, người

Tơ đồng biệt điệu

Vạn dặm hư không

Diều đồng no gió.

———

64.Khu na lễ hội cổ truyền của người Trung Quốc, tổ chức vào cuối năm hoặc đầu xuân để giải trừ yêu quái gây bệnh dịch hạch.

Đời Thứ 47: Thiền Sư Ngữ Tổ Pháp Diễn (? - 1104)

ĐỜI THỨ 47

THIỀN SƯ NGŨ TỔ PHÁP DIỄN

(?- 1104)

Ma- ni châu báu tự nhiên sanh

Muốn được phải nên dứt đấu tranh

Phương tiện khéo quyền chăm thuyết pháp

Biện tài vô ngại quyết tâm hành

Sư nhân việc ấy mồ hôi đổ

Ta bởi do đây dạy trẻ lành

Xá- lợi như mưa bày đại định

Dương tháp Đông Sơn sớm tựu thành

Thiền sư Ngũ Tổ Pháp Diễn họ Đặng, người Miên Châu( Tứ Xuyên). Khi tham yết thiền sư Bạch Vân, ngài hỏi câu thoại” Nam Tuyền ma- ni châu” , ngay lập tức bị Bạch Vân quát lớn, Ngài tỏ ngộ.

Một hôm, Bạch Vân đến bảo:

-Một số thiền khách ở Lô Sơn đều có chút tỏ ngộ, bảo nói, họ cũng nói được: nêu nhân duyên, họ cũng hiểu được, bảo trình kiến giải, họ cũng trình được, chỉ là chưa được hiện tiền mà thôi!.

Ngài nghi ngờ, hỏi lại:

-Đã tỏ ngộ, hiểu được, nói được, sao lại chưa hiện tiền?

Ngài về phòng, tham cứu suốt nhiều ngày, bỗng nhiên đại ngộ, vội tìm Bạch Vân. Thấy Bạch Vân quơ tay múa chân, ngài lùi lại thưa:

-Nhân đó, con toát cả mồ hôi rồi cảm nhận gió mát trong lành!

Đến ngày 25 tháng 6 niên hiệu Sùng Ninh thứ 3(1105), đời vua Huy Tông, ngài thượng đường từ biệt chúng, rồi an nhiên thị tịch, trà- tì xá- lợi nhiều vô số, xây tháp ở phiá nam Đông Sơn.

Bài tán

Ma- ni bảo châu

Không từ người được

Câu” chưa hiện tiền”

Khởi nghi thiền khách

Cười lớn về nhà

Lối nhỏ chật hẹp

Gió mát trong lành

Phá cách anh kiệt

Đời Thứ 48: Thiền Sư Viên Ngộ Khắc Cần (1063 - 1135)

ĐỜI THỨ 48

THIỀN SƯ VIÊN NGỘ KHẮC CẦN

(1063- 1135)

Cơ giáo hợp nhau trí huệ sâu

Thuốc thang tuỳ bệnh giúp người đau

Ngộ tâm cười mỉm trao chân pháp

Đầu gật vô ngôn tỏ lý mầu

Rõ tiếng thông âm, bừng tỉnh mộng

Thấy bay nghe gáy rõ tâm đầu

Trời nghiêng biển động Tu- di ngã

Đại địa sơn hà sụp đổ nhào.

Thiền sư Viên Ngộ Khắc Cần họ Lạc, người Bành Châu, làm thị giả tổ Pháp Diễn. Hôm nọ, quan ngự sử⁶⁵ đến vấn đạo, tổ hỏi:

-Quan Bộ hình từng đọc thơ Tiểu Diễm chưa?

Gọi hoài tiểu Ngọc không chi cả

Cốt để đàn lang nhận biết nhau.

Quan Ngự sử đáp:

-Dạ! Dạ!

Tổ nói:

-Hãy cẩn thận!

Ngài đứng hầu bên cạnh thưa:

-Bạch hoà thượng, Bộ hình hiểu gì không?

-Ông ta chỉ nghe được thôi!

-Ông ta đã nghe được vì sao chẳng đúng?

-Ý tổ sư từ Ấn Độ sang , cây bách trước sân đó!

Ngài có chút tỏ ngộ. Sau đó, thấy con gà bay lên lan can, vỗ cánh gáy, ngài bỗng nhiên đại ngộ, liền trình sở đắc lên tổ Pháp Diễn. Tổ bảo đại chúng:

-Thị giả của ta đã tham thành công rồi!

Ngày mùng 5 tháng 8, niên hiệu Thiệu Hưng thứ 5( 1135), đời vua Tống Cao Tông, ngài bệnh nhẹ, ngồi kiết già an nhiên thị tịch, xây tháp ở chuà Chiêu Giác, vua ban hiệu là Viên Ngộ Thiền Sư, thuỵ hiệu là Chân Giác , tháp hiệu là Tịch Chiếu.

Bài tán:

Gà đậu lan can

Tỉnh cơn mộng mị

Gồm cả sắc thanh

Diệu lực vô tác.

———

65. Quan Ngự sử ( Ngự sử quan) chức quan trong triều phong kiến, do các bộ lang trung ương đảm nhiệm.

Biển cả sóng xô

Tu- di nghiêng đổ

Một thuở phong lưu

Giữa mày chói sáng.

Đời Thứ 49: Thiền Sư Đại Huệ Tông Cảo

ĐỜI THỨ 49

THIỀN SƯ ĐẠI HUỆ TÔNG CẢO

(1089- 1163)

Gần gũi bạn lành trí huệ sinh

Mở mang huệ nhãn bóng trăng in

Tam tâm chẳng được nào đi đến

Tứ tướng rỗng rang há tử sinh

Năm uẩn giả danh ngời Bát- nhã

Sáu căn hỗ dụng quỷ thần kinh

Không ngờ gặp phải lời sàm tấu

May rủi xưa nay việc thế tình.

Thiền sư Đại Huệ Tông Cảo họ Hề, người vùng Tuyên Thành, 17 tuổi xuất gia ở viện Huệ Văn thuộc Đông Sơn. Sau đó, ngài theo học và làm thị giả cho thiền sư Trạm Đường. Thời gian sau, Trạm Đường lâm bệnh nặng, bảo ngài đến tham học với thiền sư Viên Ngộ. Một hôm, tổ Viên Ngộ thượng đường thuyết pháp. Nghe pháp xong, ngài liền tỏ ngộ, tổ bèn sách tấn thêm. Ngài hỏi:

-Bạch hoà thượng! Hữu cú vô cú như dây leo bám cây, nghĩa ấy thế nào?

-Vẽ mãi không được, tả hoài chẳng xong!

-Nếu cây ngã, dây khô thì thế nào ?

-Thì chết theo vậy

Ngài vui mừng nói:

-con đã hiểu ra rồi!

Về sau, Trương Nguỵ thỉnh ngài về trụ ở Kính Sơn, đồ chúng theo tham học đến hai nghìn người. Do tể tướng ganh ghét sàm tấu, ngài bị giáng chức một thời gian

Vào niên hiệu Long Hưng thứ nhất( 1163), đời Tống Hiếu Tông, ngài có chút bệnh liền nói với đệ tử:

-Ngày mai ta sẽ đi!

Đến canh năm hôm ấy, ngài đích thân viết di biểu và thư cho Trương Ngụỵ. Thị giả thỉnh kệ, ngài viết xong, an nhiên thị tịch. Vua ban hiệu là Phổ Giác, tháp hiệu là Bảo Quang.

Bài tán:

Núi báu bịt mũi

Từ Minh điếc tai

Phật pháp sáng chói

Trúc bề⁶⁶ nhắc ai

Cây đổ bìm lay

Ngộ ngay pháp ấn

Nồng nặc tanh hôi

Đầy tràn khắp cõi.

———

66. Trúc bề : cái gậy dùng để đánh thức người hành thiền ngủ gật hoặc hôn trầm.

Đời Thứ 49: Thiền Sư Hổ Khâu Thiệu Long (1077 - 1136)

ĐỜI THỨ 49

THIỀN SƯ HỒ KHÂU THIỆU LONG

(1077- 1136)

Kiến lìa chỗ thấy, kiến không phân

Mong được no cơm, áo ấm thân

Vật vốn đã không, trần há khởi

Duyên đà từ bỏ thoát căn phần

Gió lay, nước chảy, phô trương đạo

Mưa tạnh, trời trong, hiển hoá thần

Vượt thoát hiểm nguy trùm mây tạo

Xưa nay, mới gặp bậc hiền nhân.

Thiền sư Hồ Khâu Thiệu Long người Hàm Sơn, Hoà Châu. Ban đầu, ngài tham yết Trường Lô Sùng Tín, sau đó theo học với thiền sư Viên Ngộ. Một hôm Viên Ngộ hỏi:

-Lúc thấy còn có khái niệm thì cái thấy không phải là thấy, nếu thấy lìa khái niệm thì cái thấy ấy chẳng thể được

Viên Ngộ đưa nắm tay lên hỏi tiếp:

-Ông thấy gì không?

-Thưa, con thấy!

-Ông lại chồng thêm một cái đầu nữa rồi⁶⁷!

Nghe vậy, trong tâm chợt rỗng lặng khế hội. Viên Ngộ quát:

-Ông đã thấy được đạo lí gì?

- Ruột trúc đặc không ngăn dòng nước chảy!

Viên ngộ gật đầu hài lòng.

Một hôm, có người đến hỏi Viên Ngộ.

-Tạng chủ Thiệu Long dễ dãi như thế, sao làm được việc?

Viên Ngộ mắng:

-Đồ cọp ngủ⁶⁸

Về sau, ngài đến thuyết pháp ở chùa Khai Thánh, tiếp đó trở về Chương Giáo, cuối cùng đến Hồ Khâu.

Ngày 8 tháng 5 năm Bính Dần, tức niên hiệu Thiệu Hưng thứ 6(1137), đời vua Tống Cao Tông, ngài an nhiên thị tịch, tháp an trí nhục thân ngài ở phía tây nam núi Hồ Khâu.

Bài tán:

Thấy không là thấy

Điện chớp sao sa

———

67. Chồng thêm một cái đầu nữa rồi (đầu thượng an đầu) trong nhà thiền câu này có ý nghĩa kiến giải lại chồng thêm kiến giải.

68. Đồ cọp ngủ (hạp thuỷ hổ): trong nhà thiền chỉ cho người chưa ngộ, còn mê.

Ruột trúc nước chảy

Đát bằng thuyền qua

Đồ cọp ngu si

Chiếm cứ rừng già

Bên thềm gió rít

Vạn đời thong dong.

Đời Thứ 50: Thiền Sư Ứng Am Đàm Hoa (1103 - 1163)

ĐỜI THỨ 50

THIỀN SƯ ỨNG AM ĐÀM HOA

(1103- 1163)

Đại sự chưa thông mất mẹ cha

Việc lớn xong rồi càng xót xa

Dâng lễ niêm hương ân đức tổ

Cúng hoa kính phụng đức toàn gia

Binh đao dứt sạch ngày no ấm

Mưa gió yên lành xuân hát ca

Đào lý hương thơm tràn khắp cõi

Cam lồ rưới tỉnh khách Ta- bà

Thiền sư Ứng Am Đàm Hoa họ Giang, người Huỳnh Mai, Kỳ Châu( nay thuộc tỉnh Hồ Bắc), theo làm thị giả thiền sư Hồ Khâu⁶⁹, được đốn ngộ đại sự. Đến ngày giỗ thiền sư Hồ Khâu Thiệu Hưng, ngài niêm hương khấn:” chẳng hứng thú gì, cả một đời gặp phải lão hoà thượng không phân biệt tốt xấu, con đã làm đủ mọi cách nhưng không sao khế ngộ. Suốt 20 năm qua, ngồi sạp gỗ, treo đầu dê bán thịt chó, từ ngày con trút bỏ can qua, mặc tình khoác y ăn uống, việc ấy đã có bằng chứng rõ ràng. Dẫu vậy, nhưng mỗi năm cứ đến ngày dâng hương giỗ thầy, khiến người thiên cổ càng thêm hận!”

Ngày 13 tháng 6, niên hiệu Long Hưng thứ nhất( 1163), đời vua Tống Hiếu Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 61 năm, hạ lạp 43, tháp toàn thân ở chùa Thiền Đồng trước đỉnh Thái Bạch.

Bài tán:

Dứt sạch can qua

Thái bình thiên hạ

Que phẩn đốt lên

Đàn trầm thỉnh chứng

Trên ngọn Thái Bạch

Xanh, đỏ muôn màu

Khắp cõi xuân về

Hoa trôi khắp suối.

———

69. Ngài Thiệu Hưng ở núi Hồ Khâu.

Đời Thứ 50: Thiền Sư Tế Điên Đạo Tế (1140 - 1209)

ĐỜI THỨ 50

THIỀN SƯ TẾ ĐIÊN ĐẠO TẾ

(1140- 1209)

Mắt nhìn ngũ sắc⁷⁰ có như không

Tai tiếp bát âm⁷¹ chẳng để lòng

Mũi ngửi trăm mùi nào phân biệt

Lưỡi ngầm các vị đắng cay nồng

Thể thân chạm vật xa trơn láng

Ý thức phan duyên biệt mất tông

Khen ngợi chê bai nào để dạ

Như như rực rỡ tánh linh thông.

———

70. Ngũ sắc: đen, trắng, vàng , xanh , hồng

71. Bát âm: tám loại âm thanh phát ra bởi Kim, thạch, cách, ti, mộc, bào, trúc( chuông khánh đá, trống đất, dây đàn,mõ gỗ, trống bằng trái bầu và sáo bằng tre).

Thiền sư Tề Điên Đạo Tế người Thiên Thai, là hậu duệ của phò mã họ Lý. Cha ngài tên Mậu Xuân, là người hiền thiện sống ở Xuân Phường⁷³ . Khi cầu con ở Thiên Thai, bà Vương nằm mộng thấy nuốt mặt trời, sau đó hạ sinh ngài. Năm 18 tuổi, ngài lễ Hạt Đường Huệ Viễn⁷³ ở chùa Linh Ẩn xuất gia và được mật ấn, sau đó về ở chùa Tịnh Từ.

Ngài là người thanh cao khoáng đạt, nói năng tự tại, hành vi khó lường, chốn nhà dâm quán rượu chẳng sở gièm pha, người đời gọi ngài là Tế Điên. Lúc sắp lâm chung, ngài nói kệ:

Sáu mươi năm phiêu bạt đó đây

Vách phên trống toát chẳng hề lay

Bây chừ khăn gói quay về lại

Dòng xưa còn mãi nước trời mây

Sau ngày thị tịch, có người gặp ngài dưới tháp Lục Hoà⁷⁴. Ngài gởi thư về, có đoạn:

Nhớ mũi tên xưa xước cả mày

Nay còn cảm thấy lạnh rờn tai

Chẳng hay mặt thật không người biết

Lại đến Thiên Thai thử một ngày

Thế nên, ngài được xếp vào một trong năm trăm vị Ứng chân ở Thiên Thai.

Bài tán:

Không y bổn phận

Say khướt ngã nghiêng

Khuấy động thế giới

Dối gạt đất trời.

———

72. Xuân Phường: dinh quan sở thuộc của cung thái tử.

73. Huệ Viễn: (1103- 1176) thiền tăng đời Tống, họ Bành, tự Hạt Đường, người My Sơn, Tứ Xuyên Trung Quốc. Ngài nối pháp thiền sư Khắc Cần, thuộc tông Lâm Tế đời thứ 12. Ngài trụ trì chùa Linh Ấn tại Hàng Châu, được vua ban hiệu là Phật Hải Đại Sư. Có tác phẩm : Hạt đường tập ….vvv.

74. Tháp Lục Hoà ( Lục Hoà tháp) tháp xây năm 970, nhưng đến năm 1121 bị phá huỷ và được xây lại năm 1899, cao khoảng 60 m. Hiện tại, ngôi tháp này là danh lam thắng cảnh của Hàng Châu.

Lật ngược khuôn phép

Thoát khỏi ràng buộc

Ẩn chốn Thiên Thai

Danh thơm truyền mãi.

Đời Thứ 51: Thiền Sư Mật Am Hàm Kiệt (1118 - 1186)

ĐỜI THỨ 51

THIỀN SƯ MẬT AM HÀM KIỆT

( 1118- 1186)

Chánh nhân pháp nhãn khởi đầu tham

Thẩm thấu nghi tình chốn pháp đàn

Tâm chánh đạo tràng thường phẳng lặng

Ý chân, đức nghiệp rõ thần quang

Tường Phù, Hoa Tạng,ngôi toà chủ

Linh Ẩn, Kính Sơn, vị giác hoàng

Thái Bạch , lối về nơi tĩnh lặng

Thiên Đồng, dựng tháp giữa mây ngàn.

Thiền sư Mật Am Hàm Kiệt họ Trịnh, người Phúc Châu, tham học với thiền sư Ứng Am. Một hôm, Ứng Am hỏi:

-Thế nào là chánh pháp nhãn tạng?

Ngài đáp:

-Đập vỡ bồn cát!

Ứng Am gật đầu hài lòng.

Về sau, ngài thuyết pháp độ chúng ở chùa Ô Cự, nước Vệ, rồi lần lượt ở các chùa như Tương Phù Hoa Tạng ở Tưởng Sơn, lại vâng chiếu đến trụ trì chùa Linh Ẩn ở Kính Sơn. Đến tuổi xế chiều, ngài về ở núi Thái Bạch cho đến ngày an nhiên thị tịch, tháp an trí ở Trung Phong Núi Thiên Đồng⁷⁵

Bài tán:

Diệt chánh pháp nhãn

Phá nát bồn cát

Nêu lên triệt để

Đốn ngộ càn khôn

Phật, Tổ rác rưởi

Chôn cháu con ta

Công lao khó nhọc

Vạn đời xử phân.

———

75. Núi Thiên Đồng: ( Thiên Đồng sơn) còn gọi là núi Thái Bạch, thuộc tỉnh Chiết Giang , Trung Quốc

Đời Thứ 52: Thiền Sư Phá Am Tổ Tiên (1136 - 1211)

ĐỜI THỨ 52

THIỀN SƯ PHÁ AM TỔ TIÊN

(1136- 1211)

Phá Am Tổ đức cháu con đông

Tây Thục, Đông Ngô giảng pháp không

Hàm Công phân chủ khuyên cố gắng

Tâm vượn khó đừng nhắc kẻ ngông

Vốn không một vật, gìn chi mệt

Nào phải vạn duyên nước giữa dòng

Rong ruổi tìm cầu ngày tháng chết

Cao xa mơ mộng kiếp tang bồng.

Thiền sư Phá Am Tổ Tiên họ Vương, người Quảng An, tham học với tổ Mật Am ở Linh Ẩn. Một hôm, ngài đang thuyết pháp , có người hỏi:

-Tâm viên ý mã không thể nắm bắt, xin hoà thượng từ bi khai thị.

Ngài đáp:

-Nắm bắt nó làm gì? Haỹ như gió thổi, nước tự niên thành gợn sóng lăn tăn!

Về sau, ngài thị tịch, tháp an trí tại chuà Tú Phong thuộc Cô Tô.

Bài tán:

Nắm bắt làm gì

Sớm đà tỏ rõ

Gió thổi song gờn

Mây trôi én liệng

Lời trước câu sau

Giết người vô số

Cây đổ, trời thu

Thước- ca⁷⁶ khó thấy.

———

76.Thước – ca (gđ: thước – ca- ra tâm): tâm kiên cố vững chắc như kim cang.

Đời Thứ 53: Thiền Sư Vô Chuẩn Sư Phạm (1178 - 1249)

ĐỜI THỨ 53

THIỀN SƯ VÔ CHUẨN SƯ PHẠM

(1178- 1249)

Ngước nhìn cao vút, thấu chân thiên

Sư Phạm muôn đời kim cổ truyền

Mang kiếm đến đây tìm bắt giặc

Vung đao vào biển diệt oan khiên

Tỏ tường sống chết, thành công lớn

Độ hết ta, người toạ bảo liên

Ai hỏi lão tăng về việc ấy

Thiên Thai cầu đá hãy tham liền.

Thiền sư Vô chuẩn Sư Phạm họ Ung, người Tử Châu, đất Thục. Trên bước đường tham yết thiền cơ, đầu tiên ngài học với tổ Dục Cương Phật Chiếu. Phật Chiếu hỏi:

-Quê quán của ông ở đâu?

-Thưa, ở Kiếm Châu!

-Vậy ông có mang kiếm theo không?

Ngài hét lớn, Phật Chiếu cười nói:

-Gã đầu đen này ồn ào quá!

Thời gian sau. Ngài đến đạo tràng của ngài Phá Am Linh Ẩn, được cử làm thủ chúng.

Hôm nọ, ngài cùng Phá Am đi dạo ở đỉnh Thạch Duẩn, có một đạo nhân đến thỉnh ích⁷⁷ Phá Am dạy tham câu thoại “ con vượn”, ngài đứng hầu bên cạnh, nghe câu này liền đại ngộ.

Về sau ngài hoằng pháp ở Kính Sơn, hết lòng kính thờ ngài Phá Am Tổ Tiên

Ngày 15 tháng 3 năm Mậu Thân (1248), niên hiệu Thuần Hựu thứ 8, đời nhà Tống, ngài viết kệ rằng:

Đến đây trồng hoang hoác

Ra về sạch trọi trơn

Muốn hỏi điều chân yếu

Chiếc cầu đá Thiên Thai

Bài tán

Nơi đỉnh Thạch Duẩn

Bắt được đi hầu

Thùng cây thủng đáy

Pháp tràng dựng cao

Hùng như sấm sét

Chỉ là cọp, thỏ

Một giọt nhỏ thêm

Cam lộ tuôn tràn.

———

77. Thỉnh ích: cầu xin chỉ giáo thêm trong việc tu tập.

Đời Thứ 54: Thiền Sư Tuyết Nham Tổ Khâm ( ? - 1287)

ĐỜI THỨ 54

THIỀN SƯ TUYẾT NHAM TỔ KHÂM

(?- 1287)

Tuyết Nham lạnh lẽo vắng dân cư

Tăng chúng ít người, thế tục dư

Thuở trước tham thiền đồng chung hội

Thức trí sâu cạn vốn thiên tư

Quyết lòng nung chí quy nguồn cội

Vững dạ bền gan tỏ đạo từ

Trúc mảnh tùng cao đều sở đắc

Diều bay cá vượt hiển thiền cơ

Thiền sư Tuyết Nham Tổ Khâm⁷⁸ không rõ năm sinh và quê quán ở đâu. Ban đầu, ngài đến chùa Song Lâm tham học với Đoàn Bồng Viễn, sau đó, đến tham thiền thiền sư Vô Chuẩn. Vô chuẩn nêu câu thoại “ Chủ nhân ông”, ngài tỏ ngộ chút ít., nhưng đến câu” Lỗ mũi nạp tăng” và “ Nanh vuốt Phật Tổ” thì không đáp được. Ngài tham chỗ gút mắc này suốt mười năm trời.

Sau đó, ngài đến chùa A- dục , thấy Phật điện liền bước đến, ngẩng đầu mở mắt ra, chợt đụng phải cây bách già. Ngay lúc đó những nghi tình từ trước đến nay đều vỡ sạch. Ngài chợt nhận ra chỗ ở của ông già Kính Sơn thật cao vời ⁷⁹

Suốt 30 năm du phương, về sau ngài ra hoằng pháp ở chùa Long Hưng, Đàm Châu, danh tiếng vang khắp một thời. Cuối đời, ngài trụ tại chùa ở Ngưỡng Sơn thuộc Viên Châu. Vào niên hiệu Chí Nguyên thứ 27, Thế Tổ nhà Nguyên, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế hơn 70 tuổi . Tác phẩm Tuyết nham hoà thượng ngữ lục, 4 quyển

Bài tán:

Nghi tình nát vụn

Bách già ngút cao

Vị trí Kính Sơn

Vừa ba mươi trượng

Trung Nguyên đốn ngộ

Quét sạch mê mờ

Thái bình không vết

Tuyết Nham ngất trời.

———

78.Thiền sư Tuyết Nham Tổ Khâm( Tuyết Nham Tổ Khâm thiền sư}: danh tăng thời Nam Tống, thuộc pháp phái Phả Am Dương Kỳ, dòng Lâm Tế. Ngài người Vụ Châu, hiệu Tuyết Nham, 5 tuổi thọ Sa- di, 16 tuổi làm tăng, 18 tuổi hành cước khắp các đạo tràng.

79. Cao vời ( tam thập trụ trượng) : cao ba mươi trượng.

Đời Thứ 54: Thiền Sư Vô Dụng Hiền Khoan (? - 1326)

ĐỜI THỨ 54

THIỀN SƯ VÔ DỤNG HIỀN KHOAN

(?- 1326)

Vừa gặp Kim Ngưu chộp hét liền

Nước trong tận đáy, mặt hồ yên

Đuổi nhau đánh quát trừ tâm chấp

Thể hiện ân uy, tỏ lý thiền

Các pháp sạch không,bày thật tướng

Xả buông vạn mối hiển chân nguyên

Phật quang chiếu khắp hằng sa cõi’

Quy hướng thánh tăng khắp mọi miền.

Thiền sư Vô Dụng Hiền Khoan họ châu, người Hóà Châu, đến tham yết tổ Kim Ngưu ở Dã Phụ. Vừa gặp ngài, Kim Ngưu hét, ngài cũng không vừa, quát lại, Kim Ngưu nói:

-Ông học những thứ rỗng tuếch này từ đâu thế?

-Rất nhiều người mắc phải cái nghi này!

Kim Ngưu liền quất ngài một gậy.

Hôm sau gặp lại, Kim Ngưu đưa vào thất, thấy nồi canh đang nấu, nước trào xuống lò tro bốc lên thì ngài hoát nhiên đại ngộ, mồ hôi toát ra ướt cả lưng. Ngài trình kệ, trong đó có câu

Đáy nước, trâu bùn gầm một tiếng

Mười phương sa giới thảy kinh thiên.

Kim Ngưu gật đầu rất hài lòng về ngài

Niên hiệu Chí Trị ( 1321- 1324), ngài hoằng pháp ở chùa Phổ Minh. Thái Hồ, tăng chúng theo học rất đông. Một đêm nọ, dân chúng thấy có ngọn thiên đăng soi sáng khắp nơi, ai nấy đều khen. Từ việc lạ ấy nên ngài được ban hiệu là Phật Chiếu Viên Ngộ.

Ngày 15 tháng 9 niên hiệu Thái Định thứ 3(1327), nhà Nguyên, ngài viết kệ rồi an nhiên thị tịch, tháp thờ nhục thân ở Thái Hồ.

Bài tán:

Kim Ngưu vừa hét

Tùng, đá mịt mù

Mây xuân hạt núi

Hồ thu trong ngần

Đèn pháp chiếu xuống

Mặt đất ánh lên

Đông, tây, nam, bắc

Hết thảy vẹn toàn.

Đời Thứ 55: Thiền Sư Cao Phong Nguyên Diệu (1238 - 1295)

ĐỜI THỨ 55

THIỀN SƯ CAO PHONG NGUYÊN DIỆU

(1238- 1295)

Lễ cùng vô lễ đánh không tha

Tiến thoái loanh quanh khó vượt qua

Chẳng bị cảnh xoay, tam- muội chứng

Chịu làm thây chết, “ tử quan ⁸⁰” a.

Đại hùng, đại trí, tâm buông xả

Chí hỉ, chí bi, cứu độ tà

Vững chắc toà sen, Tây Thiên Mục⁸¹

Kim cang, bảo sở sẵn danh toà.

———

80. Tử Quan: cửa tử. Từ này xuất phát từ thiền sư Nguyên Diệu. Sau khi tỏ ngộ, ngài vào hang đá trên đỉnh núi Thiên Mục dựng một am nhỏ để quyết chí tu tập. Trước am ngài ghi hai chữ “ tử quan”, quyết không rời thất suốt mười lăm năm trường. Về sau hai chữ này trở thành câu thoại trong nhà thiền.

81. Tây Thiên Mục : tên ngọn núi ở Hàng Châu, Trung Quốc.

Thiền sư Cao Phong Nguyên Diệu⁸²họ Từ,, người Ngô Giang, đến tham học với thiền sư Tuyết Nham. Một hôm, ngài vừa mở miệng đã bị Tuyết Nham đánh một gậy rồi đuổi ra. Về sau, đọc được bài Chơn tán của hoà thượng Ngu Tổ Diễn, ngài tỏ ngộ chút ít. Một hôm, Tuyết Nham hỏi:

-Đất trời bao la, ông có thể làm chủ được không?

-Đạ được!

-Lúc nằm mộng, ông làm chủ được không?

-Dạ được!

-Chính ngay lúc ngủ say, không mộng, không tưởng, không thấy, không nghe thì chủ nhân ông ở chỗ nào?

Ngài không đáp được, liền vào núi Long Tu tu tập suốt năm năm. Hôm nọ, người bạn đồng tu bên cạnh làm rớt chiếc gối, ngài nghe thấy tiếng động, bỗng nhiên triệt ngộ và nói:

Chốn cũ người xưa vẫn còn đây

Nào hay diện mục chẳng đổi thay

Ngài liền đến Thiên Mục đóng cửa thất Tử Quan để tu tập. Khi lâm chung, ngài nói kệ rồi an nhiên thị tịch, tháp được an trí ở Tử Quan

Bài tán:

Gối nằm rơi xuống

Vỡ nát hư không

Đòn hiểm Tuyết Nham

Rồng voi tháo chạy

Một roi trúc bề⁸³

Chấn động hoàn vũ .

———

82. Thiền sư Nguyên Diệu( Nguyên Diệu thiền sư ): cao tăng thời Nam Tống( 1127- 1279) thuộc tông Lâm Tế. Mười lăm thuổi ngài đi xuất gia, mười bảy tuổi học với Pháp Trụ ở chùa Mật Ấn về Thiên Thai. Sau đó chuyển qua thiền, ngài cũng đi tham học một vài nưi và cuối cùng đến tham học với thiền sư Tuyết Nham

83. Trúc Bề : cây gậy trúc dùng để khai ngộ thiền giả.

Sừng sững vút cao

Đỉnh Tây ⁸⁴ thiên cổ.

———

84. Đỉnh Tây. ( tây phong) : núi Thiên Mục

Đời Thứ 55: Thiền Sư Cao Ly Thiết Sơn Quỳnh

ĐỜI THỨ 55

THIỀN SƯ CAO LY THIẾT SƠN QUỲNH

Tương Đàm xuất hiện bậc tài danh

Long tượng, pháp môn đại hoằng hành

Núi Thiết, Cao Ly truyền đạo pháp

Cổ Nham, triều chánh ngưỡng tăng thanh

Công phu còn thiếu cần tu luyện

Đãi cát tìm vàng luống nhọc thân

Trăm luyện nghìn trui thành pháp khí

Tám phương mưa gió chẳng hề hanh.

Thiền sư Thiết Sơn Quỳnh người Tương Đàm, 18 tuổi xuất gia, đến tham yết thiền sư Tuyết Nham. Nhiều lần, ngài vào thất trình kiến giải nhưng Tuyết Nham chỉ nói:” Vẫn còn thiếu”

Hôm nọ, ngài gặp phải chữ “ khiếm” ⁸⁵ thân, tâm bỗng nhiên triệt ngộ, bèn nhảy xuống giường thiền đến chỗ Tuyết Nham thưa:

-Thầy nói con còn thiếu cái gì?

Tuyết Nham bèn nện cho ba đấm, ngài quỳ xuống đảnh lễ, Tuyết Nham hài lòng.

Thời gian sau, ngài đến tham vấn thiền sư Đông Nham. Đông Nham hỏi:

-Tâm không Phật, trí không đạo, thượng toạ hiểu như thế nào?

-Ôm tang vật kêu oan!

-Không tâm, không Phật, không vật, đó là cái gì?

-Giữa mây có con chim cắt bay vút lên trời!

Vua nước Cao Ly cảm mến đức độ của ngài , liền thỉnh đến Cao Ly, hoằng dương Phật pháp. Sau đó, ngài đến hoằng pháp ở Từ Hoa thuộc Viên Châu rồi ở đó thị tịch, tháp được an trí phía sau Quan Âm Các.

(Trích quyền 5, tăng tập tục Truyền đăng lục, do ngài Văn Tú soạn vào niên hiệu Vĩnh Lạc ( 1403- 1425) đời Minh,

Bài tán

Phá vỡ đầu lâu

Một dùi đau điếng

Chẳng thiếu chút nào

Cần chuyên tham cứu

Mặt mũi quỷ rồng⁸⁶có ai hay

Vạn dặm xa xôi hơi hướm bay

Giữa mày chim cắt bay cao vút

Lưới pháp bủa giăng khắp chốn này.

———

85.Khiếm: nghĩa là thiếu, chưa đầy đủ

86. Mặt mũi quỷ rồng( long tinh quỷ nhân) thấy biết nông cạn.

Đời Thứ 55: Thiền Sư Độc Am Đạo Diễn (1335 - 1418)

ĐỜI THỨ 55

THIỀN SƯ ĐỘC AM, ĐẠO DIỄN

(1335- 1418)

Tỳ- kheo thị hiện tể quan thân

Tam- muội thần thông khóc quỷ thần

Đối cảnh vô tâm tham tạo hoá

Lâm cơ diệt sạch giặc vô nhân

Phụ tá hoàng triều nên nghiệp cả

Đất nước quang vinh, giúp thánh quân

Đạo Diễn Độc Am vua thưởng tặng

Ngày nhàn tu tấp tiến lên dần.

Thiền sư Độc Am Đạo Diễn, họ Diêu, người Tương Thành thuộc Tô Châu. Năm 14 tuổi, ngài xuất gia ở am Diệu Trí trong làng rồi theo tôn giả Hư Bạch Lượng Công tu tập Thiên Thai giáo quán, sau tham yết Ngu Am, lĩnh hội thiền pháp , rồi giữ chức thư ký ở đó suốt ba năm. Về sau, ngài giảng pháp ở chùa Phổ Khánh rồi đến Thiên Long. Có lần, ngài ghi dưới bức ảnh một bài thơ:

Khám phá ba tiêu vung gậy chơi

Đẳng Nhàn bừng ngộ,dạ thảnh thơi

Tuỳ duyên ứng dụng vô quải ngại

Thẳng tiến hư không nở nụ cười.

Giữa niên hiệu Vĩnh Lạc ( 1403- 1425), nhờ có công hộ giá Thành Tổ Văn Hoàng đế định phong tước nhưng ngài không nhận.

Hôm nọ, nhà vua xuống chiếu mời ngài vào cung, ngầm sai người lấy quan phục khoác lên người và phong tước là Thái Tử Thiếu Sư. Bất đắc dĩ ngài vâng lệnh vua nhậm chức.

Về sau, ngài lâm bệnh, nhà vua đích thân đến thăm. Khi thị tịch, ngài được phong là Vĩnh Quốc Công, thuỵ hiệu Cung Tĩnh, lúc trà- tì xong, lưỡi còn nguyên vẹn, xá- lợi năm sắc, tháp an trí ở Tây Sơn, trụ thế 84 năm.

Bài tán

Bồ - tát nhập thế

Ba mươi hai thân

Thị hiện chẳng đồng

Quán nghe tiếng đời

Đại sư như thế

Khó lường tôn nhan

Tổn mình giúp đời

Thần nhân hoan hỷ.

Đời Thứ 55: Thiền Sư Thạch Khê Vô Nhất Toàn (Đời Minh)

ĐỜI THỨ 55

THIỀN SƯ THẠCH KHÊ VÔ NHẤT TOÀN

( Đời Minh)

Năm tháng dần trôi, luống ruổi rong

Thánh nhân lập đức chẳng hoài công

Không lưu hành trạng chân như tướng

Vạn vật sinh tồn thể tức không

Thiện muốn kẻ nhìn, chưa chí thiện

Ác ngờ người biết, ác vô song

Rộng dài tướng lưỡi lời khôn tận

Đèn pháp nghìn sau vẫn sáng trong.

Thiền sư Thạch Khê Vô nhất Toàn chưa có tài liệu khảo cứu hành trạng của ngài, trong Tục tạng chỉ ghi:” Ngài và Cao Phong Nguyên Diệu( 1238- 1295) cùng được Tuyết Nham Tổ Khâm ấn tâm” . chân dung ngài được tìm thấy ở Cổ Sơn, phụng thờ đã 300 năm nay. Người ta kính mộ có lẽ vì đức độ tiềm ẩn trong hình nghi của vị thiền sư này.

Bài tán

Thật tướng vô tướng

Vạn vật đồng nhau

Nói cùng chẳng nói

Tiếng suối, lưỡi dài

Tuỳ duyên ẩn hiện

Như trăng in dòng

Tuyết Nham chánh nhãn

Vạn cổ khó phai.

Đời Thứ 56: Thiền Sư Đoạn Nhai Liễu Nghĩa (1265 - 1334)

ĐỜI THỨ 56

THIỀN SƯ ĐOẠN NHAI LIỄU NGHĨA

(1265- 1334)

Chào đời chay lạt thắng duyên sâu

Thân cận Cao Phong vốn sở cầu

Đánh hét bồ- đề tâm chẳng đổi

Quyết tham bát- nhã ngộ không lâu

Núi sông đại địa gom thành khối

Các cõi vi trần vạn quốc thâu

Pháp giới bao la nào để dấu

Như chim bay liệng khắp năm châu.

Thiền sư Đoạn Nhai Liễu Nghĩa họ Dương, người Đức Thanh, ăn chay từ thuở nhỏ. Năm 17 tuổi nghe Cao Phong Nguyên Diệu hay thượng đường giảng pháp, Ngài liền tìm đến tham yết thiền cơ, được tổ dạy tham câu” Vạn pháp quy nhất”

Hôm nọ, thấy tuyết từ cây tùng rơi xuống đất, ngài tỉnh ngộ chút ít, liền viết kệ đến trình, Cao Phong không ấn chứng lại còn đánh cho một gậy đau điếng. Ngài bèn đến nơi hẻo lánh cố gắng tham thiền, chưa đầy bảy ngày, bỗng nhiên triệt ngộ, liền đến thất Tử Quan la lớn:

-Lão hoà thượng, hôm nay không gạt được ta đâu!

Ngài bèn trình kệ:

Đại địa sơn hà khối tuyết băng

Bình minh xuất hiện chảy tan phăng

Phật, Tổ từ đây thôi nghi vấn

Nam , bắc, tây, đông cũng chẳng phân.

Cao Phong liền ấn chứng và cho ngài xuất gia

Năm 70 tuổi , ngài đến ở chùa Chánh Tông, tại núi Sư Tử. Một hôm, ngài dạy thiền chúng:

-Ngày mai, lão tăng đi Thiên Thai!

Đến giữa trưa hôm sau, ngài ngồi kiết- già an nhiên thị tịch. Được vua ban thuỵ hiệu là Phật Tuệ Viên Minh chánh Giác Phổ Độ Đại Sư.

Bài tán:

Phá núi nghìn trượng

Chảy tan khối tuyết

Cơ như điện chớp

Lời tựa sắt đồng

Ẩn năm mươi năm

Lửa không thể đốt

Kết cục điên cuồng

Diệt tận vết Thánh.

Đời Thứ 56: Thiền Sư Trung Phong Minh Bản (1263 - 1323)

ĐỜI THỨ 56

THIỀN SƯ TRUNG PHONG MINH BẢN

(1263- 1323)

Hàng Châu đất Phật lắm tăng tài

Cửa pháp tượng long khắp chốn khai

Quán suốt nước trong cầu ấn chứng

Nhìn non rừng thẳm hoá công bày

Tuổi thơ nhập đạo tâm luôn vững

Hào kiệt xuất gia tỉnh giác ngay

Thiên tử thỉnh cầu truyền giáo pháp

Lão tăng vung gậy đuổi ra ngoài.

Thiền sư Trung Phong Minh Bản họ Tôn, người Tiền Đường, Hàng Châu. Bừng ngộ lúc ngồi quán chiếu dòng suối đang chảy, ngài liền tìm đến Cao Phong cầu ấn chứng, nhưng bị Cao Phong đánh một gậy, đuổi ra ngoài. Về sau, nhân triều đình tuyển mộ thanh niên nam nữ, ngài hỏi Cao Phong:

-Nếu có người đến hỏi hòa thượng bắt thanh niên nam nữ thì thầy sẽ chọn ai?

-Ta sẽ chọn những người siêu xuất cho họ.

Ngài nghe câu này liền thấu suốt vạn pháp

Ngài có khả năng biện tài vô ngại, danh tiếng vang đến triều đình, vua cho người mang hương đến thỉnh vào cung thuyết pháp. Đạo hạnh của ngài vang khắp, được vua ban hiệu là Phổ Ứng Quốc Sư. Khi lâm chung, ngài nói kệ từ biệt đại chúng, tháp thờ nhục thân ở Thiên Mục

Bài tán

Quán nước ngộ chân

Phá cầu đập lộ

Hiện tướng xuất gia

Phát huy đại pháp

Vô ngại biện tài

Dòng sông tuôn chảy

Danh khắp triều đình

Thí pháp độ tận.

Đời Thứ 56: Thiền Sư Bích Phong Bảo Kim (1308 - 1372)

ĐỜI THỨ 56

THIỀN SƯ BÍCH PHONG BẢO KIM

(1308- 1372)

Khắp nơi tham học dưỡng căn lành

Gốc vững xuân sang, cành lại sanh

Nhận chịu bao phen hàn thấu cốt

Phát sanh muôn đức mãn đình danh

Tỏ tường một tiếng trừ nghi hoặc

Viên thể như xưa đạo tỏ rành

Hai lượt vào cung hoằng thánh giáo

Bá quan quy ngưỡng dạ chân thành.

Thiền sư Bích Phong Bảo Kim họ Thạch, ngừơi Vĩnh Thọ, Càn Châu. Lúc ngài chào đời có ánh sáng trắng chiếu khắp nhà. Lên 6 tuổi, ngài xuất gia, rồi cầu học giáo quán khắp các đạo tràng danh tiếng thời ấy. Một hôm, ngài chợt than thở là không đúng sở cầu, liền chuyển sang tham yết thiền sư Như Hải ở Tấn Vân.

Một hôm, lúc mang sọt đi hái rau, ngài bỗng nhập định suốt ba giờ, liền trình kiến giải lên Như Hải, nhưng chưa khế hợp, Như Hải bảo:

-Đây chỉ là tạm dứt trần lao, phải làm cho tâm địa xuyên qua tổ sư quan⁸⁷ thì mới tỏ ngộ đại pháp.

Từ đó, ngài càng tinh tấn hơn, suốt ba năm lưng không dính chiếu. Một hôm, ngài nghe tiếng chặt cây, bỗng mồ hôi vã ra như tắm, buột miệng thốt lên:

-Cổ nhân nói:” Đại ngộ được 18 lần, tiểu ngộ nhiều vô số” còn dối gạt ta được nữa ư! Việc trước khi sanh ra , nay ta đã tỏ.!

Ngài được ấn chứng, rồi ra hoằng pháp ở Ngũ Đài, chúng đến tham học có đến vạn người.

Giữa niên hiệu Chí Chánh (1359) Thuận Đế nhà Nguyên, niên hiệu Hồng Vũ( 1368- 1399), Thái Tổ nhà Minh hạ chiếu mời ngài vào cung hỏi pháp, ngài đều ứng đối rất hợp ý vua.

Tháng 6 năm Nhâm Tý(1372), ngài an nhiên thị tịch, trà- tì được xá- lợi năm màu.

Bài tán:

Bạch quang rực rỡ

Pháp ứng điềm lành

Nghe tiếng đốn cây

Tường ngay đại sự

Bao lượt vào triều

Tuyên dương tổ ấn

Vua ban ân hậu

Hoan ca trở về

———

87.Tổ Sư quan : cửa ải lĩnh ngộ thiền cơ của tổ sư

Đời Thứ 56: Thiền Sư Tùng Ẩn Mậu (1280 - 1364)

ĐỜI THỨ 56

THIỀN SƯ TÙNG ẨN MẬU

(1280- 1364)

Đại sự chưa tường khóc mẹ cha

Quên ăn bỏ ngủ quyết lìa xa

Vung tay đập nát thiên linh cái

Tung cước đạp tan địa võng la

Thấu suốt hư không trong chốc lát

Quay về bảo sở, thoắt an hoà

Chân lông toả sáng thân và miệng

Tùng Ẩn Mậu kia chẳng lạ xa.

Thiền sư Tùng Ẩn Mậu họ Trịnh là danh tăng đời Nguyên, người Phụng Hoá, năm 18 tuổi xuất gia, quyết chí du phương tham học, đến tham yết đại sư Bảo Ninh. Bảo Ninh hỏi:

-Ông đến đây làm gì?

-Bạch hoà thượng, con chỉ cầu thoát ly việc lớn sanh tử.

-Ông đã biết năm ấm, tứ đại là cội gốc sanh tử, cớ gì lại chui vào đãy da này?

Ngài tìm cách ứng đối, liền bị tổ đánh cho một gậy, bỗng hoát nhiên đại ngộ.

Đến tuổi xế chiều, ngài lui về ẩn dật ở Đông Đường

Một hôm, ngài cảm thấy không khoẻ, liền họp chúng từ biệt. Chúng thỉnh kệ, ngài chỉ vào thân và nói:

-Trong này vốn rỗng rang, làm gì có kệ để nói!.

Nói xong,ngài ngồi ngay thẳng , tựa vào ghế, tay phải nắm lại, gác lên trán rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 85 năm.

Ngày trà- tì có điềm lành hoa trời rơi xuống, xá- lợi vô số, tháp an trí tại Tây Cương, Thuỵ Vân.

Bài tán:

Từ vô số kiếp

Bám chặt đãy da

Vung tay đấm mạnh

Tuyết vào nước sôi

Toàn thân là miệng

Chân lông phóng quang

Nghìn sau sáng mãi

Hoa trời tung bay.

Đời Thứ 56: Thiền Sư Tuyệt Học Thế Thành (1270 - 1342)

ĐỜI THỨ 56

THIỀN SƯ TUYỆT HỌC THẾ THÀNH

(1270- 1342)

Chuyên lòng tu luyện ắt thành công

Ròng rã ba năm hiển pháp thông

Được chút đủ rồi đâu đại khí

Quá nhiều tự mãn há tương đồng

Mai danh ẩn tích chuyên tu luyện

Dưỡng tuệ, giấu tài, lấp nhuệ phong

Tha thiết cõi lòng thương chủng loại

Hàm linh độ khắp, tử sanh không.

Thiền sư Thế Thành họ Lưu, hiệu Tuyệt Học, người Cát Thuỷ, Giang Tây, là thiền tăng đời Nguyên, thuộc tông Lâm Tế.

Ngài dạy chúng:

-Người có chí, khi sống trong chúng cơm áo đủ đầy, tăng đường ấm áp thì nên phát nguyện ba năm không rời khỏi cửa, quyết định đạt thành đại thọ dụng ⁸⁸ . Có như vậy mới xứng đáng là người hạ thủ công phu, tâm an ổn thanh tịnh hiện tiền, nhất thời miệng tuôn kệ tụng, miệng lưỡi lanh lợi. Đó mới gọi là hoàn thành việc lớn, bằng không bỏ lỡ một đời thì thật đáng tiếc!. Từ trước đến nay, biết bao người gắng tâm tu tập, nhưng nửa chừng lại bỏ phế, đến khi nhắm mắt xuôi tay làm sao bảo đảm được.

Này các huynh đệ, nếu muốn thoát ly sanh tử thì tham phải chân tham, ngộ phải thật ngộ mới được!.

Bài tán

Nước cạn củi khô

Thật ngộ chân tham

Khoáng kiếp sinh tử

Há đợi lúc nhàn

Tấc dạ lão bà

Vô cùng thống thiết

Ba cõi lửa bừng

Bên ngoài an ổn.

———

88.Đại thọ dụng: vận dụng thiền pháp và hưởng thọ thiền duyệt tự tại vô ngại.