Phật Tổ Đạo Ảnh - Quyển 2

Tổ Thứ 42: Thiền Sư Pháp Nhãn Văn Ích (885 -958)

TỔ THỨ 42

THIỀN SƯ PHÁP NHÃN VĂN ÍCH

(885- 958)

Đầu lại thêm đầu nặng trĩu tâm

Lặng im cúi mặt khẽ truy tầm

Buông ngay liền đó tâm ngời sáng

Thông suốt lý rồi ý diệu thâm

Pháp Phật tỏ tường không tạo tác

Tự tâm trong sáng chẳng sai lầm

Đích thân quốc chủ hành nghi lễ

Đức hoá thấm nhuần mấy vạn năm.

Thiền sư Pháp Nhãn Văn Ích ³⁶ họ Lỗ, người Dư Hàng, tham học với tổ Địa Tạng. Một hôm, ngài từ biệt tổ ra đi. Tổ liền chỉ phiến đá trước sân hỏi:

-Thượng toạ nói ba cõi duy tân, vạn pháp duy thức, vậy hãy nói thử xem phiến đá trước sân kia là trong tâm hay ngoài tâm?

-Trong tâm.

- Người hành cước sao lại đặt phiến đá vào tâm?

Ngài không trả lời được, liền ném hành lý và xin y chỉ tổ để cầu dứt trừ nghi hoặc.

Hơn một tháng sau, ngài đến nói đạo lý, trình kiến giải. Tổ nói:

-Phật pháp không như thế.

-Kiến giải của con chỉ đến đó

-Nếu luận về Phật pháp thì tất cả tự nhiên hiện bày ngay trước mắt.

Ngài đại ngộ, sau đó đến xứ Kim Lăng, ba lần ngồi đạo tràng.

Đến tháng 7 niên hiệu Hiển Đức thứ 5 ( 958), đời Hậu Chu ( 951- 960), vua đích thân đến đảnh lễ và hỏi đạo.

Một hôm, ngài cạo tóc, tắm gội sạch sẽ, từ biệt đồ chúng xong, ngồi kiết già an nhiên thị tịch, trụ thế 74 năm, thuỵ hiệu Đại Pháp Nhãn Thiền Sư, tháp hiệu là Vô Tướng.

Bài tán:

Một lời ghi tạc

Nửa tháng độc phát

Như đất bao la

Như trời rộng lớn

Xét lập tông phong

Quyền hành sanh sát

Thiên hạ thanh lương

Sáu thao ba lược³⁷

———

37. Ngài người Dư Hàng, Chiết Giang là thiền tăng thời Ngũ Đại ( 906- 960). Ngài xuất gia năm lên 7 tuổi, học Tì- ni với Hi Giác, sau đó theo học pháp thiền với hoà thượng Trưởng Khánh Tuệ Lăng và cuối cùng đắc pháp với tổ Địa Tạng Quế Sâm.

38. Sáu thao ba lược: ( Cg: lục thao tam lược): binh thư thời xưa , sau này ngẫm chỉ binh thư, binh pháp.

Đời Thứ 43: Thiền Sư Thái Dương Cảnh Huyền (943 - 1027)

ĐỜI THỨ 43

THIỀN SƯ THÁI DƯƠNG CẢNH HUYỀN

(943- 1027)

Đạo tràng vô tướng thật mênh mông

Lo sợ lòng người chấp có không

Dừng khát quả mơ lòng tự dối

Đỡ lòng bánh vẽ gạt nhi đồng

Sợ rơi giấy bút thôi không nói

Hiện tướng thanh quy ngọ đỡ lòng

Hơn tám mươi năm không thể thấy

An nhiên thị tịch dáng thong dong.

Thiền sư Thái Dương Cảnh Huyền họ Trương, người Giang Hạ, 19 tuổi thọ giới cụ túc, sau đó, đến tham học với tổ Lương Sơn. Một hôm, ngài hỏi:

-Bạch hoà thượng! Thế nào là đạo tràng vô tướng?

Tổ chỉ tượng Quán Âm , nói:

-Đây là bức tranh ta vẽ lúc còn ở ẩn.

Ngài định trả lời thì tổ hỏi:

-Vậy cái này là có tướng, cái kia là vô tướng à?

Ngài chợt tỏ ngộ, liền sụp lạy. Tổ hỏi:

-Sao ông không nói một câu nào hết vậy?

-Nói tức không lời, e rằng chỉ trên bút giấy.

-Lời nói này về sau sẽ được ghi lại trên bia đá.

Ngài có thần quan đặc biệt khác thường, từ nhỏ, một ngày chỉ ăn một bữa ngọ, tự biết vừa đủ, không quá giới hạn, lưng không dính chiếu suốt năm mươi năm.

Ngày 19 tháng 7 năm Đinh Mão( 1027), niên hiệu Thiên Thánh thứ 5 , đời Tống Nhân Tông, ngài viết kệ gởi cho Thị Lang Vương Thự, có đoạn:

Ta tuổi tám mươi lăm

Tu nhân như thế đó

Hỏi ta về chốn nào

Tướng đỉnh khó thấy qua.

Ngài dừng bút, rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 85 năm, thuỵ hiệu là Minh An Đại Sư, tháp thờ tại núi này

Bài tán:

Đạo tràng vô tướng

Không thấy nơi nào

Xoay chuyển tự nhiên

Vượt qua phương tiện.

Sợ rơi giấy bút

Lời vàng truyền khắp

Nửa đêm ngang trời

Thái dương xuất hiện.

Đời Thứ 43: Thiền Sư Tuyết Đậu Trùng Hiển (980 - 1052)

ĐỜI THỨ 43

THIỀN SƯ TUYẾT ĐẬU TRÙNG HIỂN

(980- 1052)

Cơ phong nhạy bén bậc cao tăng

Một niệm không sanh có lỗi chăng

Gọi tới đánh đòn khôn mở miệng

Chần chừ liền quấy, rõ nguồn căn

Nghìn non sắc lạnh ngưng tình tượng

Muôn đoá hương nồng tuyệt nói năng

Trăng sáng Động Đình ngời bóng nước

Trượng phu tài giỏi chẳng ai bằng.

Thiền sư Tuyết Đậu Trùng Hiền³⁸ họ Lý, người phủ Toại Ninh, tụng kinh, giảng pháp, thể hội huyền lý, cật vấn bén nhạy, biện luận siêu phàm. Trên bước đường tham học, có lần ngài đến tham yết hoà thượng Trí Môn và hỏi:

-Chẳng khởi một niệm , vì sao có lỗi?

Trí Môn gọi ngài đến gần. Ngài vừa bước tới, Trí Môn dùng cây Phất đánh ngay vào miệng. Ngài định mở miệng thì Trí Môn lại đánh tiếp. Ngay đó, ngài hoát nhiên khai ngộ.

Lúc đầu, ngài trụ ở Tuý Phong, sau đó đến Tuyết Đậu giáo hoá. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là bản nguyên của chư Phật?

-Nghìn đỉnh núi lạnh ngắt

-Chẳng biết lên đó còn có gì không?

-Giọt mưa rơi xuống vực, cánh hoa bên sườn núi.

Vào ngày 7 tháng 7 năm Nhâm Thìn( 1052), niên hiệu Hoàng Hựu thứ 4, đời Tống Nhân Tông, ngài tắm gội sạch sẽ, sửa y, nằm quay đầu về hướng bắc rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 73 năm. Tháp tôn trí nhục thân ở khu đất phía tây chùa được vua ban hiệu Minh Giác Đại Sư

Bài tán:

Một niệm chẳng sanh

Bụi bặm đầy mắt

Thình lình bị đánh

Hang lạnh xuân sang

Mặt trời tỏ rạng

Triệt ngộ đạo mầu

Trăng thu trước động

Sáng bạc một màu.

———

38. Thiền sư Trùng Hiển ( Trùng Hiển thiền sư): thiền tăng thời Ngũ Đại ( 904- 960)

Đời Thứ 43: Quốc Sư Thiên Thai Đức Thiều (891 - 972)

ĐỜI THỨ 43

QUỐC SƯ THIÊN THAI ĐỨC THIỀU

(891- 972)

Tham học đạo tràng khắp mọi nơi

Được thầy xem trọng dạy đôi lời

Tào Khê giọt nước long lanh sáng

Đoạn đứt núi nghi thật tuyệt vời

Vua chúa tôn thờ truyền thánh giáo

Trời, người quy kính độ muôn nơi

Gương tông ngời sáng soi tăm tối

Chánh trí đoạn tình tâm thảnh thơi.

Thiền sư Thiên Thai Đức Thiều họ Trần người Long Tuyền, Xử Châu, từng tham học với 54 vị thiện tri thức. Sau đó, ngài đến Kim Lăng yết kiến hoà thượng Pháp Nhãn. Vừa thấy ngài, Pháp Nhãn biết ngay là bậc pháp khí.

Một hôm, Pháp Nhãn thăng toà, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là một giọt nước Tào Khê?

Pháp Nhãn đáp:

- Là một giọt nước của Tào Khê

- Tăng ngơ ngác không hiểu, ngài ngồi bên dưới đại ngộ. Bao nhiêu ngưng trệ trước nay đều vỡ oà như băng tan, ngài liền đem sở ngộ trình lên hoà thượng Pháp Nhãn, Pháp Nhãn bảo:

- Sau này, ông sẽ làm thầy của vua và xiển dương rạng rỡ tổ đạo, ta chẳng bằng.

- Khi trở về Thiên Thai, nhìn thấy di tích của đại sư Trí Giả, ngài có cảm giác giống như chỗ ở cũ của mình, rồi trụ lại đó. Ngài có bài kệ:

Đỉnh núi Thông Huyền

Chẳng phải nhân gian

Ngoài tâm không pháp

Núi xanh ngút ngàn

Pháp Nhãn nghe xong, liền nói:

-Chính bài kệ này có thể phát huy tông chỉ của ta.

Năm Nhâm Thân ( 972), niên hiệu Khai Bảo thứ 5, đời vua Thái Tổ nhà Tống, ngài tập hợp đồ chúng, noí lời từ biệt xong, ngồì kiết già an nhiên thị tịch, trụ thế 82 năm, tháp an trí tại núi ấy.

Bài tán:

Làm thầy vua chúa

Thọ ký Thanh Lương

Giọt nước nguồn Tào

Ngập tràn đại địa.

Hoa trước đỉnh núi

Trí huệ sáng ngời

Tiếp được Vĩnh Minh

Tông Cảnh rạng ngời.

Đời Thứ 43: Quốc Sư Kim Lăng Pháp Đăng (910 - 974)

ĐỜI THỨ 43

QUỐC SƯ KIM LĂNG PHÁP ĐĂNG

(910- 974)

Mới sanh đã biết được tiền duyên

Vô ngại biện tài Bát- nhã tuyền

Vào núi ẩn tu đời đạm bạc

Thượng đường giảng pháp đạo lưu truyền

Giải bày chẳng rõ đành nhờ cậy

Mở trói xong rồi thoát rối ren

Ương luỵ cháu con vương hậu hoạn

Ngã kia còn mất chẳng ưu phiền.

Thiền sư Kim Lăng Pháp Đăng³⁹ , người Ngụỵ Phủ, mới chào đời đã biết nói có trí biện tài vô ngại, nối pháp hoà thượng Pháp Nhãn. Một hôm, ngài thượng đường dạy:

-Ta vốn định vào núi ẩn tu để dưỡng bệnh một thời gian, tiếc rằng tiên sư có công án chưa hoàn thành, nên ra đây cùng mọi người giải quyết cho xong.

Lúc ấy, có vị tăng hỏi:

-Tiên sư có công án gì chưa hoàn thành?

Ngài liền đánh cho một gậy, rồi nói:

-Tổ cha không hiểu, liên luỵ đến con cháu đời sau

-Lỗi ở chỗ nào?

-Lỗi tại ta liên luỵ đến ông

Lúc ấy, quốc chủ Giang Nam⁴⁰ nghe điều này, liền đến hỏi:

-Tiên sư có công án gì chưa hoàn thành?

-Hiện tại biết rõ!

Kế đến, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là ý chí bí mật của Tây lai?

-Khổ thay!

-Thế nào là đai ý Phật pháp?

-Hãy hỏi tiểu ý rồi trả lời đại ý cho ông.

Niên hiệu Khai Bảo thứ 7 ( 974) đời Thái Tổ nhà Tống, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 64 năm, thuỵ hiệu Pháp Đăng Thiền Sư.

Bài tán:

Linh vàng cổ hổ

Buộc có thể mở

———

39. Thiền sư Kim Lăng Pháp Đăng( Kim Lăng Pháp Đăng thiền sư): hiệu Thái Khâm, là thiền tăng đời Tống( 960- 1127) thuộc tông Pháp Nhãn.

40. Nhà Nam Đường.

Trăm thân một vật

Tranh tài được thắng

Đại ý Phật pháp

Đạo mất nghìn năm

Tổ cha chẳng tường

Con cháu phân biệt.

Đời Thứ 44: Thiền Sư Đầu Tử Nghĩa Thanh (1032 - 1083)

ĐỜI THỨ 44

THIỀN SƯ ĐẦU TỬ NGHĨA THANH

(1032- 1083)

Thí kinh được chọn nhập không môn

Tự tánh tức tâm ngộ bản tôn

Ngoại đạo hỏi kinh thường lặng lẽ

Nội minh soi sáng khỏi thi ngôn

Cao phong Động Thượng xuân chan chứa

Pháp vũ Phù Sơn sương thấm luôn

Nhập thánh siêu phàm lìa chấp trước

Tiêu diêu khoái lạc bặt văn ngôn.

Thiền sư Đầu Tử Nghĩa Thanh họ Lý, người Thanh Xã, thuở nhỏ thí kinh được chọn làm tăng. Sau nghe giảng kinh Hoa Nghiêm , đến câu” Tức tâm tự tánh”, ngài hoát nhiên đại ngộ, liền đến núi Phù Sơn thưa hỏi các thiền sư. Lúc ấy , hoà thượng Viên Giám nằm mộng thấy một con chim ưng rất đẹp nên cho ngài ở lại đó tu học. Thiền sư bảo ngài tham câu thoại đầu, “ Ngoại đạo hỏi Phật:” Không hỏi có nói, không hỏi không nói”.

Trải qua ba năm, một hôm hoà thượng Viên Giám hỏi:

-Ông nhớ được câu thoại đầu nào chưa?

Ngài định trả lời thì Viên Giám bịt miệng lại. Ngay đó, ngài bừng ngộ, liền đảnh lễ. Viên Giám hỏi:

-Ông khế hợp huyền cơ chăng?

Ngài thưa:

-Nếu có cũng phải nhổ ra thôi.

Từ đó suốt ba năm, Viên Giám thường nêu tông chỉ Động Thượng⁴¹, ngài đều khế ngộ. Viên Giám liền trao cho ngài yếu chỉ thiền tông và dạy:

-Ngươi thay ta nối tiếp tông phong Động Thượng, chớ ở lại nơi này!

Ngài trụ ở Đầu Tử, sau đó dời về Hải Hội, mặc y cũ rách, sống đời khổ hạnh, dùng vỏ cây làm chăn, không chứa vật dư.

Đến tháng 5, năm Quý Hợi( 1083), niên hiệu Nguyên Phong thứ 6 đời Tống Thần Tông, ngài thăng toà viết kệ, rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 52 năm. Trà- tì, xá- lợi có năm màu, tháp xá- lợsi an trí tại am Tam Phong.

Bài tán

Mộng thấy chim ưng

Trời sanh anh tuấn

Đạp ngã Phù sơn

Tắt ánh mặt trời

Lưỡi cuốn phong lôi.

———

41.Động Thượng: tông Tào Động

Nấu phàm luyện thánh

Dĩnh hiện mùa xuân

Tân Phong chấn động.

Đời Thứ 44: Thiền Sư Thiên Y Nghĩa Hoài (989 - 1060)

ĐỜI THỨ 44

THIỀN SƯ THIÊN Y NGHĨA HOÀI

(989- 1060)

Thế nọ thế kia cũng chẳng truyền

Tức thì đánh hét phá nghi duyên

Đoạt châu trình kệ bày đầu mối

Đạo xuất lời hay mãi diệu huyền

Người học hỏi xin câu rốt ráo

Tôn sư chỉ dạy lý thâm uyên

An nhiên thị tịch không hề bệnh

Liễu thoát tử sanh mãi vẹn nguyền.

Thiền sư Thiên Y Nghĩa Hoài họ Trần, người Lạc Thanh, Vĩnh Gia, Ôn Châu, tham học với hoà thượng Minh Giác. Một hôm, Minh Giác dạy:

-Này ông! Thế này không được, không thế này cũng không được, cả thế này thế kia đều không được.

Ngài đang phân vân, Minh Giác liền giáng cho một gậy. Ba bốn lần như thế, Minh Giác bèn cho ngài làm thuỷ đầu⁴². Nhờ gánh nước gãy đòn gánh mà ngài tỉnh ngộ, liền trình kệ:

Một hai ba bốn năm sáu bảy

Núi cao vạn nhận⁴³một chân này

Dưới hàm rồng đen đoạt châu sáng

Một lời khám phá Tịnh Danh ngay.

Nghe xong, Minh Giác vỗ bàn nói:

-Hay lắm!

Sau đó, ngài chủ toạ bảy đạo tràng, giáo hoá khắp trong nước, lúc sắp thị tịch, có môn nhân tên Trí Tài hỏi:

-Thế nào là việc cuối cùng?

Ngài đưa nắm tay chỉ vị ấy, rồi đẩy gối thị tịch, tháp thờ nhục thân ở phía đông chùa. Đến giữa niên hiệu Sùng Ninh ( 1104), vua ban thuỵ hiệu Chấn Tông Thiền Sư

Bài tán:

Gánh nước chẳng dễ

Gãy gánh càng khó

Đoạt lấy minh châu

Mặc tình xoay chuyển

Đạp đổ vạn núi

Dựng lại sát can⁴⁴

———

42.Thuỷ đầu: (Cg: thuỷ khán): chức vụ chuyên trách việc cung cấp nước lạnh, nước nóng cho đại chúng tắm, như ngài Nghĩa Hoài nhận chức thuỷ đầu trong hội thiền sư Thuý Phong.

43. Nhận: tên một đơn vị đo chiều dài thời cổ Trung Hoa, bằng 7 hoặc 8 mét thời nhà Chu.

44.Sát can: dựng cái phan để làm nêu cho người ở nơi xa biết.

Thuyền đi trên đất

Cuồn cuộn sóng tràn

Đời Thứ 44: Thiền Sư Vĩnh Minh Diên Thọ (904 - 975)

ĐỜI THỨ 44

THIỀN SƯ VĨNH MINH DIÊN THỌ

(904- 975)

Thiền tịnh song tu hổ mọc sừng

Phật danh mười vạn niệm không ngưng

Ba đời pháp nhãn truyền tông chỉ

Chín phẩm sen vàng tiếp chẳng ngừng

Gương sáng vẹn toàn ngời chiếu mãi’

Chậu tan thần hiện dáng tôn xưng

Mặt hồ phẳng lặng không xao động

Khí tiết thanh cao vạn đại hưng.

Thiền sư Vĩnh Minh Diên Thọ họ Vương, người Dư Hàng, là thiền tăng rất nổi tiếng cuối đời Đường đầu thời Ngũ Đại, là tổ thứ 3 tông Pháp Nhãn, tổ thứ 6 tông Tịnh độ. Ngài làm quan một thời gian, đến năm 30 tuổi xuất gia với hoà thượng Thuý Nham, rồi vào tu tập thiền định ở đỉnh Thiên Trụ, núi Thiên Thai, sau đó yết kiến quốc sư Thiều. Biết đây là bậc pháp khí, quốc sư liền thầm trao cho ngài điệu chỉ thiền tông và dạy:

-Ông có duyên với nguyên soái, ngày sau sẽ làm hưng thịnh Phật pháp. Trung Ý Vương( 929- 988) thỉnh ngài khai sơn chùa Linh Ẩn. Năm sau, ngài dời về đạo tràng Vĩnh Minh. Một hôm có vị tăng hỏi:

-Thế nào là diệu chỉ của Vĩnh Minh?

-Lại đốt thêm hương

-Tạ ơn Thầy chỉ dạy

-Thật may thay, không dính dáng

Tăng đảnh lễ.

Ngài nói:

-Hãy lắng nghe bài kệ

Biết yếu chỉ Vĩnh Minh

Trước cổng một hồ nước

Mặt trời sáng chói chang

Gió thổi sóng cuộn tràn

Tăng hỏi:

-Thế nào là cảnh đại viên?

Ngài đáp:

-Đập vỡ chậu sành!

Đến giờ thìn, ngày 26 tháng chạp, niên hiệu Khai Bảo thứ 8(975), ngài thắp hương, thông báo cho chúng biết, rồi ngồi kiết già an nhiên thị tịch, trụ thế 72 năm. Tháp thờ tại núi Đại Từ, sau đó , dời về chuà Vĩnh Minh. Tống Thái Tông ban tấm biển Thọ Ninh Viện.

Bài tán

Đập vỡ chậu sành

Làm gương tròn lớn

Soi sáng càn khôn

Cao thấp đều hiện

Tông Cảnh hoằng khai

Bao gồm hiền thánh

Miệng biển mắt sông

Vỗ nhịp là lệnh.

Đời Thứ 44: Thiền Sư Phật Ấn Liễu Nguyên (1032 - 1098)

ĐỜI THỨ 44

THIỀN SƯ PHẬT ẤN LIỄU NGUYÊN

(1032- 1098)

Phật Ấn thiền sư ấn Phật tâm

Đông Pha cư sỹ dốc Đông Lâm

Mới sanh râu tóc ra đầy đủ

Lớn đọc sử kinh hiểu lý thâm

Triệt ngộ Lăng nghiêm kiên cố định

Tỏ tường diệu pháp chẳng sai lầm

Mỉm cười thị tịch không ràng buộc

Trên dưới, bốn phương thoả chí tầm.

Thiền sư Phật Ấn Liễu Nguyên họ Lâm, tự Bảo Giác, người Phù Lương. Ngài chào đời, có ánh sáng lành, râu tóc mọc đầy đủ; năm 2 tuổi đã tụng rành thi thư, lớn lên, thông minh đĩnh ngộ, bác lãm quần thư, xem qua liền hiểu. Nhân đọc bộ kinh Lăng nghiêm, ngài tỏ ngộ, liền từ biệt cha mẹ xuất gia, lễ sa- môn. Thí Pháp Hoa chùa Bảo Tích thọ giới cụ túc. Sau đó, ngài đến Lô Sơn yết kiến thiền sư Thiện Xiêm, chuà Khai Tiên, hỏi đáp nhanh nhẹn, được thiền sư khen ngợi nhận làm đệ tử nối pháp. Ngài lại yết kiến hoà thượng Viên Thông Nột, được khen” cốt cách giống Tuyết Đậu, là bậc tài giỏi của đời sau” và giữ ngài lại làm thư ký.

Từ Thừa Thiên, Giang Châu, ngài dời về Đẩu Phương đất Hoài, sau đó trở về nối pháp chùa Khai Tiên ở Lô Sơn , rồi đến Kim Sơn, Tiêu Sơn ở Nhuận Châu, Đại Ngưỡng ở Giang Tây, cuối cùng trụ tại Vân Cư. Cuộc hành trình hoằng hoá này suốt bốn mươi năm, có nhiều bậc hiền giả, chức sắc thường đến tham học với ngài.

Ngày mồng 4 tháng Giêng, niên hiệu Nguyên Phù thứ nhất( 1098), đời Tống, khi nghe khách nói có người lĩnh hội thiền chỉ, ngài mỉm cười rồi an nhiên thị tịch. Vua cho hoạ lại chân dung của ngài giống như thật.

Bài tán:

Trúng độc Lăng Nghiêm

Chết hủ Khai Tiên

Răng bén nanh nhọn

Các nơi đau đầu

Dối lừa hiền thánh

Bắt rồng đánh phượng

Vẽ chân dung sư

Cười vỡ đời mộng.

Đời Thứ 44: Thiền Sư Vân Cư Đạo Tế (929 - 997)

ĐỜI THỨ 44

THIỀN SƯ VÂN CƯ ĐẠO TẾ

(929- 997)

Bậc thánh ẩn cư đỉnh núi cao

Giang Tây xuất hiện bậc anh hào

Đạo công truyền pháp cho đồ chúng

Đèn sáng chiếu soi chốn khổ lao

Ấn chứng Lăng – già khai huệ nhãn

Phóng quang Bát – Nhã độ người sau

Từ bi hỉ xả tâm vô lượng

Khắp cả muôn nơi thảy tựa vào.

Thiền sư Vân Cư Đạo Tế họ Kim, người Hồng Châu, miệt mài đi khắp nơi tham vấn thiền cực. Sau đó, ngài gặp hoà thượng Pháp Đăng, đầy đủ cơ duyên đốn ngộ. Có lời khen:

Tiếp vật lợi sanh thật tốt thay

Ngoại sanh chẳng phải bậc anh tài

Nhà người vốn có con thừa kế

Dùng mãi về sau quả rất hay

Ngài bảo đệ tử:

-Tổ Đạt – ma dạy: “ Phương này, chỉ có kinh Lăng – già mới có thể ấn tâm”. Ta đọc kinh này có bài kệ:

Các pháp không pháp thể

Mà nói chỉ là tâm

Không thấy nơi tâm mình

Lại khởi lên phân biệt.

Có thể nói đây là lời chân thật của bậc Đại Từ Bi Phụ.

Tăng hỏi:

-Thế nào là Phật?

Ngài đáp:

-Ông là ai?

Ngài trụ trì ba nơi Đông Thiền, Song Lâm và Vân Cư; có trứ tác Ngữ yếu tập, Sưu huyền tập, Niêm cổ đại biệt tập được lưu hành rộng rãi ở đời.

Bài tán

Thế nào là Phật?

Vậy ông là ai

Tâm không thấy tâm

Chỗ nào chia cách

Ngoại sanh chẳng tốt

Ta nói không con

Niêm cổ đại biệt

Đại từ đại bi.

Đời Thứ 45: Thiền Sư Phù Dung Đạo Giai (1043 - 1118)

ĐỜI THỨ 45

THIỀN SƯ PHÙ DUNG ĐẠO GIAI

(1043- 1118)

Một nghe nghìn ngộ vẫn tinh chuyên

Trăm cõi vạn loài vẫn tự nguyên

Phát ý mở lời liền bị gậy

Bặt suy quên nghĩ nửa từ yên

Lại tham vứt áo ra đi nhẹ

Ngoảnh mặt che tai lý sự thuyên

Long tượng pháp môn thầy tổ dạy

Thanh quy mô phạm cổ kim truyền.

Thiền sư Phù Dung Đạo Giai⁴⁵ họ Thôi, quê ở Nghi Châu. Lúc nhỏ, ngài theo học trường làng, sau đó ở ẩn trong núi Y Dương, được xuất gia trong lần thi kinh Pháp hoa. Ngài đến yết kiến hoà thượng Đầu Tử trong Hải hội và hỏi:

-Lời dạy của Phật Tổ giống như việc ăn uống thường ngày trong nhà, ngoài việc này ra còn có điều gì khác chăng?

Hoà thượng Đầu Tử hỏi:

-Ông cho rằng trong thiên hạ này sắc lệnh của thiên tử còn giả được vua Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang chăng?

Ngài định trả lời liền bị Đầu Tử quất phất trần vào miệng và bảo:

-Ông mà khởi ý, ta sẽ cho ba mươi gậy nữa đấy!

Ngay đó, ngài bỗng nhiên tỏ ngộ, lễ bái rồi ra đi. Hoà thượng Đầu Tử nói vọng theo:

-Quay lại đây Xà- lê!

Ngài đi thẳng một mạch, chẳng thèm đoái hoài. Hoà thượng Đầu Tử lại hỏi:

-Ông không còn nghi ngờ chứ?

Ngài bịt tai và tiếp tục đi. Sau đó, ngài đến ở Thiên Ninh, Đông Kinh. Đầu niên hiệu Đại Quan ( 1108), vua hai lần ban tặng tử y và danh hiệu Định Chiếu Thiền Sư, ngài đều từ chối không nhận.

Ngày 14 tháng 5 năm Mậu Tuất( 1118), niên hiệu Trọng Hoà thứ nhất , đời Tống Huy Tông, ngài viết bài kệ xong rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 70 năm.

Bài tán

Đạo hạnh của sư

Ngọc ẩn núi gai

Thệ bỏ lợi danh

Chối từ vinh hiển

Giữ tâm buộc đức

Người đều kính mộ

———

45. Thiền sư Phù Dung Đạo Giai( Phù Dung Đạo Giai Thiền sư): Thiền tăng đời Tống( 1043- 1118), nối pháp hoà thượng Đầu Tử nghĩa Thanh, thuộc đời thứ 8, tông Tào Động.

Hiển dương đạo pháp

Nối tiếp nghìn xưa

Đời Thứ 45: Thiền Sư Viên Chiếu Tông Bản (1020 - 1099)

ĐỜI THỨ 45

THIỀN SƯ VIÊN CHIẾU TÔNG BẢN

(1020- 1099)

Vô Trước tuỳ thời dạy Thế Thân

Hoằng dương đại pháp báo thâm ân

Vạn người đồng đến Vô sanh nhẫn

Sáu thức đều vào tánh liễu nhân

Chưa hiểu ý sâu vi diệu pháp

Hãy xem trần thế kém tinh thần

Sân nhà chấn động rền vang tiếng

Trí đức sáng ngời toả khắp trần.

Thiền sư Viên Chiếu Tông Bản họ Quản, quê ở Vô Tích, Thường Châu. Một hôm, ngài yết kiến hoà thượng Thiên Y Nghĩa Hoài ở Trì Dương. Thiền sư Thiên Y Nghĩa Hoài bảo:

-Khi Thiên Thân hạ sanh ở nội viện của bồ- tát Di- lặc, ngài Vô Trước hỏi:” Bốn trăm năm ở nhân gian là một ngày đêm ở cung trời Đâu- suất, trong thời gian dó, ngài Di- lặc hoá độ năm trăm triệu thiên tử chứng Vô sanh pháp nhãn, xin hỏi ngài thuyết pháp gì? Ngài Thiên Thân trả lời: Chỉ thuyết pháp này” Vậy , pháp này là pháp gì?

Sau đó, ngài tỏ ngộ. Một hôm, thiền sư Nghĩa Hoài đang ở trong thất hỏi:

-Thế nào là tức tâm tức Phật?

Ngài hỏi lại:

-Phóng hoả giết người có khó gì?

Từ đó, danh tiếng cuả ngài vang khắp thiên hạ. Vào năm Nguyên Phù thứ 2 ( 1099) đời Tống Triết Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 80 năm, kim thân của ngài được xây tháp thờ ở Linh Nham, Giang Tô.

Bài tán

Người nói pháp này

Phạm âm thâm diệu

Tức tâm tức Phật

Chỉ đáng để cười

Phóng hoả giết người

Gãy đàn khác điệu

Vui động sân nhà

Đèn pháp chiếu xa.

Đời Thứ 45: Thiền Sư Linh Ẩn Văn Thắng (? - 2026)

ĐỜI THỨ 45

THIỀN SƯ LINH ẨN VĂN THẮNG

(?- 1026)

Lúc xưa thất Phật ở Hàng Châu

Linh Ẩn hôm nay giữ hạnh đầu

Văn Thắng thiền sư làm pháp chủ

Tăng- già học giả đến mong cầu

Uống trà với khách vui niềm đạo

Chí quyết người đi rõ ý mầu

Dứt hết bụi trần tâm rực sáng

Hào quang muôn trượng chiếu đêm thâu.

Thiền sư Linh Ẩn Văn Thắng⁴⁶ nối pháp thiền sư Vân Cư Đạo Tế. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Gương cũ, lúc chưa lau như thế nào?

-Gương cũ

-Khi lau rồi thì như thế nào?

-Gương cũ.

-Xin hỏi có phần hay không?

-Ông hãy soi đi!

-Thế nào là gia phong của hoà thượng?

-Đừng ngạc nhiên gia phong quê mùa.

-Chợt có khách đến phải làm thế nào?

-Uống trà đi!

Bài tán

Gương lau chưa lau

Ai biết rõ được

Hãy soi lại xem

Hai đầu ba tay

Đừng chê rách nát

Mặt xấu gia phong

Khách đến tiếp đãi

Mau uống trà đi.

———

46. Thiền sư Văn Thắng( Văn Thắng thiền sư): họ Lưu, người Vụ Châu, là thiền tăng đời Tống thuộc tông Pháp Nhãn. Xuất gia từ nhỏ, sau khi tọ giới cụ túc, ngài đi tham học khắp nơi. Sau đó, ngài hoằng đạo xiển dương thiền pháp rất hưng thịnh, được nhà vua kính trọng. Ngài mất vào năm (1026), đời vua Tống Nhân Tông.

Đời Thứ 46: Thiền Sư Đan Hà Tử Thuần (1064 -1117)

ĐỜI THỨ 46

THIỀN SƯ ĐAN HÀ TỬ THUẦN

(1064- 1117)

Tuổi xuân học đạo kiếm người khôn

Vào thất Phù Dung định huệ ôn

Của báu thế gian thân sẵn có

Mây trời lồng lộng biển mê hồn

Xa lìa chấp tướng vô phương trụ

Bến giác tìm về tức bản môn

Quay ngược thuyền từ sang độ chúng

Đồng lên bờ giác vượt càn khôn.

Thiền sư Đan Hà Tử Thuần⁴⁷ họ Cổ, người Kiến Châu, 20 tuổi xuất gia, triệt ngộ tông chỉ nơi tổ Phù Dung. Một hôm, ngài thượng đường hỏi:

-Trong trời đất, giữa vũ trụ có một vật báu ẩn náu trong thân thể. Pháp sư Tăng Triệu nói gì để mọi người hiểu mình đang chỉ bày manh mối. Nếu ong ta không thể lấy ra được cho người xem thì nay Đan Hà tôi sẽ mở toang vũ trụ, phá nát thân thể để lấy ra cho mọi người. Ai có trí ắt nhận thấy rõ.

Ngài liền cầm cây gậy đưa lên cao, rồi hạ xuống hỏi tiếp:

- Có thấy không?

Cò và tuyết chẳng giống nhau

Hoa lau, trăng sáng hai màu khác xa

Mùa xuân năm Đinh Hợi ( 1117), niên hiệu Tuyên Hoà ⁴⁸ thứ nhất, đời Tống Huy Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 54 năm, tháp được an trí ở phía nam núi Hồng

Bài tán

Vào thất Phù Dung

Quên hẳn đường về

Phá nát thân thể

Không còn chỗ nương

Quân thần hoà hợp

Trăng lau giấu cò

Quay ngược thuyền từ

Độ người vô số.

———

47. Thiền sư Đan Hà Tử Thuần( Đan Hà Tử Thuần thiền sư): thiền tăng thời Bắc Tống, thuộc tông Tào Động. Ngài xuất gia từ thuở nhỏ, rồi đến tham học với rất nhiều vị danh tăng thời bấy giờ và cuối cùng triệt ngộ thiên chỉ nơi tổ Phù Dung, trở thành vị nối pháp thứ 12 của hệ phái Thanh Nguyên Hành Tư.

48. Tuyên Hoà: niên hiệu của vua Huy Tông thời nhà Tống, Trung Quốc

Đời Thứ 46: Thiền Sư Tông Trách Từ Giác

ĐỜI THỨ 46

THIỀN SƯ TÔNG TRÁCH TỪ GIÁC.

Miên Sơn lửa đốt Giới Chi Thôi

Lỗi bởi âm dương chẳng hở môi

Pháp lệnh Văn Công rừng cấm đốt

Lời tuyên giáo pháp lấp xương hôi

Duy người xuất thế khinh danh lợi

Chỉ bậc siêu phàm mặc ý vui

Nếu hỏi thế nào là cứu cánh

Tùng xanh, trúc biếc trải quanh đồi.

Thiền sư Tông Trách Từ Giác họ Tôn, người Lạc Châu, đắc pháp với Hoà thượng Quảng Chiếu, nhưng lại kế thừa tông phong của tổ Trường Lô. Một hôm có vị tăng hỏi:

-Tổ Đạt- ma quay mặt vào vách, ý này thế nào?

Ngài im lặng một hồi lâu. Vị tăng đảnh lễ, ngài lại nói:

-Hôm nay bị tăng này hỏi một câu, ta đành câm miệng.

Nói xong, ngài thăng toà dạy:

-Mùa đông đi qua, một trăm người chỉ còn sống sót năm người. Trên đượng, người chết vô số, có kẻ đâm đầu vào gai, phải chăng đây là nỖi khổ của chúng sanh! Việc quét dọn, lễ bái có ý nghĩa gì? Chẳng qua chỉ là nắm đất khoả lấp đống xương mà thôi! Chỉ có người xuất gia là không đi trên con đường sanh tử ấy.

Đại chúng đồng hỏi:

-Bạch hoà thượng, chúng con phải đi hướng nào ?

Ngài bảo:

-Các ông phải đi về phía nam Thiên Thai và đến phiá bắc Ngũ Đài

Bài tán

Mở một con đường

Thiền Tịnh đối lập

Gì quyền gì thật

Nghìn thánh không hay

Đại sỹ ứng hoá

Thuận nghịch khôn lường

Kết xã Đông Lâm

Diện bích Hùng Nhĩ.

Đời Thứ 46: Thiền Sư Trường Lô Sùng Tín

ĐỜI THỨ 46

THIỀN SƯ TRƯỜNG LÔ SÙNG TÍN

Y bát đơn truyền⁴⁹ trao lại ngay

Thăng toà thuyết pháp khó ai tày

Phật chưa xuất thế giày mang sẵn

Tăng đã nối truyền chân đất bày

Nghé nhỏ không sừng khôn đọ sức

Hổ thêm vây cánh dễ cao bay

Trong tay vật báu soi muôn trượng

Cứu độ chúng sanh quên tháng ngày.

———

49. Đơn truyền: truyền trao cho nhau một cách riêng lẻ, thuần nhất. Đây chỉ cho cách truyền giáo của Thiền tông, chẳng dựa vào ngôn ngữ văn tự mà chỉ dùng cách một người học trò lĩnh hội được đại ý Phật pháp trước một vị thầy và được truyền cho tâm ấn, gọi là Đơn truyền Tâm ấn.

Thiền sư Trường Lô Sùng Tín tiếp nhận tông chỉ từ tổ Viên Chiếu, sau đó hành đạo ở Trường Lô. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là khi Phật chưa xuất thế?

-Trời trong mây trắng mang giày vào

-Thế nào là sau khi Phật xuất thế?

-Mây đen mưa xuống đi chân đất.

Bài tán

Trời trong mang giày

Phật chưa ra đời

Sau đó thế nào?

Chỉ có thế thôi

Như trâu còn nghé

Là hổ mọc cánh

Gương trí sáng tròn

Đêm rực hàn băng.

Đời Thứ 46: Thiền Sư Trí Giả Tự Như

ĐỜI THỨ 46

THIỀN SƯ TRỈ GIẢ TỰ NHƯ

Tường quang toả khắp chứng thần thông

Trí huệ biện tài thật rỗng không

Tam bảo quy y nguyền suốt kiếp

Quay về đại pháp dạ hằng mong

Tín Công tâm ấn truyền y bát

Hậu học nương về tỏ chốn tông

Chiếc bóng một đời nuôi dạy chúng

Quyết tâm vượt đến đỉnh Nham Phong.

Thiền sư Trí Giả Tự Như, họ Hạ, người phủ Thọ Xuân, lúc mới chào đời có ánh sáng lành toả khắp nhà. Năm 14 tuổi, ngài lễ hoà thượng Tịnh Chiếu ở Gia Hoà xuất gia. Một hôm, Tịnh Chiếu nêu sự kiện Lương Toại gặp Ma Cốc để hỏi ngài:

-Thế nào là chỗ tỏ ngộ của Lương Toại?

Ngay câu hỏi này, ngài tỏ ngộ, sau đó được hoà thượng Tín Công ở Trường Lô truyền tâm ấn và được chiếu chỉ trụ trì ở Tiêu Sơn. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là Phật?

- Mặt vàng chẳng phải thếp vàng ròng.

-Thế nào là việc hướng thượng của Phật?

-Một mũi tên, một hoa sen.

Vị tăng liền đảnh lễ, ngài khảy móng tay ba lần. Về sau, ngài đến ẩn tu tại Bao Sơn thuộc vùng núi Linh Nham, Giang Tô, rồi thị tịch ở đó, tháp được an trí ở phía sau chùa.

Bài tán

Vừa mới chào đời

Ánh sáng lành hiện

Nói ra liền hiểu

Sẵn có căn lành

Khi bế lên chùa

Tâm từ rộng mở

Trên đỉnh Linh Nham,

Viên âm hiển hiện.

Đời Thứ 47: Thiền Sư Chơn Yết Thanh Liễu (1089 - 1153)

ĐỜI THỨ 47

THIỀN SƯ CHƠN YẾT THANH LIỄU

(1089- 1153)

Chợt ngộ bồ- đề tự tánh thông

Mấy trần chẳng nhiễm vạn duyên không

Đan Hà một tát thông chơn nguỵ

Thanh Liễu trong mồm thấu tổ tông

Trót ưa mở miệng không thành tiếng

Mừng rỡ cúi đầu lễ tổ ông

Trăng thanh sáng tỏ khoe màu biếc

Đầm lặng chiếu soi bóng nguyệt lồng.

Thiền sư Chân Yết Thanh Liễu họ Ung, người Tả Miên. Thuở nhỏ được bế vào chùa, ngài thấy Phật liền mỉm cười rạng rỡ trên khoé mắt. Thấy thế, mọi người đều quý trọng ngài. Năm 18 tuổi, ngài được xuất gia qua lần thi kinh Pháp hoa.

Một hôm, ngài đến gõ cửa hoà thượng Đan Hà. Đan Hà hỏi:

-Trước kiếp không, ta là ai?

Ngài định trả lời thi Đan Hà nói:

-Ông ồn ào quá, xéo đi ngay!

Một hôm, ngài lên núi Bát Vu, bỗng nhiên khế ngộ thiền chỉ, liền theo lối tắt trở về, đứng hầu cạnh hoà thượng Đan Hà. Đan Hà vung tay tát cho một cái rồi nói:

-Ta tưởng ông đã biết rồi chứ!

Ngài vui mừng đảnh lễ

Sau đó, ngài thượng đường nói:

-Hôm nay, ta bị một tát của tiên sư, bao nhiêu chữ nghĩa đều trốn hết, tìm một lời cũng không ra.

Về sau, ngài an nhiên thị tịch ở Sùng Tiên Cao Ninh, trụ thế 63 năm, tháp được an trí ở đảo Hoa Tương phía tây của chùa, thuỵ hiệu Ngộ Không Thiền Sư.

Bài tán

Bị giáng một tát

Chữ nghĩa mất tiêu

Lấy gì để nói

Bị thiên hạ cười

Trăng thanh toả sáng

Đầm trong lặng bóng

Khéo vụng không màng

Kim vàng ẩn mất.

Đời Thứ 47: Thiền Sư Thiên Đồng Hoằng Trí (1091 - 1157)

ĐỜI THỨ 47

THIỀN SƯ THIÊN ĐỒNG HOẰNG TRÍ

(1091- 1157)

Thuở nhỏ xuất gia chốn Tịnh Minh

Ra đi quyết chí nhạt thâm tình

Ếch ngồi đáy giếng nhìn trăng sáng

Bằng ở trên cao lượn một mình

Bàn luận sai rồi chân thật đế

Phân bua liền trái nghĩa muôn nghìn

Thiên Đồng pháp chủ siêu kịm cổ

Một phất Đan Hà ngộ yếu kinh.

Thiền sư Thiên Đồng Hoằng Trí họ Lý, người Thấp Châu, xuất gia ở chùa Tịnh Minh. Năm 14 tuổi, ngài thọ giới cụ túc, 18 tuổi đi tham học, đến Hương Sơn, Nhữ Châu yết kiến lão nhân Thành Cô Mộc. Thời gian ở đây, ngài có chút tỏ ngộ, sau đo đến bái kiến tổ Đan Hà. Đan Hà hỏi:

-Trước kiếp không ta là ai?

Ngài đáp:

Con ếch nuốt trăng ngồi đáy giếng

Canh ba chẳng mượn dạ minh rèm.

Đan Hà bảo:

-Chưa được gì lại nói rồi.

Ngài đang phân vân thì bị Đan Hà đánh cho một phất trần và bảo:

-Lại nói không mượn

Ngay lời nói này , ngài tỏ ngộ, liền đảnh lễ tổ.

Đan Hà hỏi:

-Sao ông không nói một lời nào thế?

Ngài thưa:

-Hoằng Trí hôm nay bỏ mất dịp may, thật đắc tội!

Đan Hà nói:

-Chưa rảnh để đánh ông đấy. Hãy xéo đi cho!

Về sau, ngài ở các chùa Trường Lô, Thiên Đồng, người theo xuất gia rất đông. Ngày mồng 8 tháng 10 năm Đinh Sửu(1157), niên hiệu Thiệu Hưng thứ 27, đời Tống, ngài ngồi ngay thẳng , viết bài kệ dạy chúng, rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 67 năm. Nhục thân của ngài lưu lại bảy ngày mà gương mặt vẫn tươi như còn sống. Tháp được an trí ở Đông Cốc.

Bài tán

Đan Hà một phất

Dứt sạch mối nghi

Vượt ngoài kiếp không

Sờ lại mũi mình

Canh ba không mượn

Mất tiền bị tội

Thái bạch lẻ loi

Pháp âm vang dội.

Đời Thứ 47: Thiền Sư Từ Thọ Hoài Thâm ( 1077 - 1132)

ĐỜI THỨ 47

THIỀN SƯ TỪ THỌ HOÀI THÂM

(1077- 1132)

Thiền tông liễu ngộ được tâm nguyên

Phân biệt suy lường dứt vạn duyên

Đối đáp quanh co lời chẳng thật

Lệch nhau sự lý nói sao yên

Thể tâm chân thật nay hàn buốt

Tuyết trắng vì sao toả khắp miền

Dùng lời không thật siêu tạo hoá

Từ mất, ý quên, niệm tiêu liền.

Thiền sư Từ Thọ Hoài Thâm⁵⁰ là người nối pháp tổ Cư Chiếu ở Bảo Phúc. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là Phật?

-Xét tài năng mà giao việc!

-Khi giao việc xong thì thế nào?

-Cây gậy của ngài Thiên Thai

-Thế nào là thể chân thật?

-Hôm nay trời lạnh quá!

-Ý chỉ thế nào?

-Tuyết trắng phủ nghìn vạn núi.

Bài tán

Tam giác đủ đầy⁵¹

Xét tài giao việc

Cây gậy Thiên Thai

Tuỳ duyên khất thực

Hôm nay trời lạnh

Tuyết trắng phủ đầy

Thể tính chân thật

Nhớ lại nghìn thu.

———

50. Thiền sư họ Hạ, tự Từ Thọ, người đắt Lục An, phủ Thọ Xuân nay thuộc tỉnh An Huy, là thiền tăng đời Tống thuộc tông Vân Môn. Năm 14 tuổi xuất gia, vào đầu niên hiệu Sùng Ninh(1102- 1106) ngài đến tham học với thiền sư Trường Lô Sùng Tín và được làm đệ tử nối pháp. Đên niên hiệu Chính Hoà thứ 3 ( 1113), ngài ra hoằng hoá, trụ ở chùa Tư Phước, đồ chúng đến tu học rất đông. Niên hiệu Thiệu Hưng thứ 2( 1113), đời Tống Cao Tông, ngài thị tịch, trụ thế 56 năm.

51. Tam giác: ba sự giác ngộ là tự giác, giác tha, giác hạnh viên mãn.

Đời Thứ 47: Thiền Sư Bảo Lâm Văn Tuệ

ĐỜI THỨ 47

THIỀN SƯ BẢO LÂM VĂN TUỆ

Thành trụ hoại không thịnh lại suy

Thánh nhân hiện thế việc ly kỳ

Xa lìa ngôn thuyết bày chân thật

Đóng cửa thị phi vui khó bì

Lương Độ Tường Phù xuôi chảy mãi

Đức Tề Tuyên Hoá vẫn tinh vi

Bảo Lâm nhánh lá thêm cành mới

Thiền pháp Nam Hoa⁵² sử mãi ghi.

———

52.Nam Hoa: chùa Nam Hoa ở huyện Khúc Giang, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, nằm trên núi cao, lưng tựa vào núi, trước mặt là sông, cảnh trí rất đẹp, được khen là một thắng cảnh đứng thứ nhất ở Đông Việt. Nơi này là chốn Bảo Lâm Văn Tuệ trùng hưng Phật pháp……… Tào Khê một thời.

Thiền sư Bảo Lâm Văn Tuệ nối pháp thiền lão Trí Giả Từ Như ở Vụ Châu. Sự truyền và thọ pháp giữa hai thày trò là không có cơ duyên ngữ cú. Về sau, thiền sư Tường Phù, Lương Độ và thiền sư Tuyên Hoá, Đức Tề đều là đệ tử nối pháp của ngài.

Bài tán

Chí ngôn không lời

Chí đức không công

Nghe mà chẳng nghe

Tin theo được lợi

Tịch mà thường chiếu

Pháp nhãn viên thông

Bảo lâm lá rụng

Cỏ cháy cây khô.

Đời Thứ 48: Thiền Sư Thiên Đồng Tông Giác (1091 - 1162)

ĐỜI THỨ 48

THIỀN SƯ THIỀN ĐỒNG TÔNG GIÁC

(1091- 1162)

Sạch nhơ sanh diệt vốn là không

Tình thức đến đi giữa đại đồng

Diệu khế chân tâm ai biết rõ

Ly ngôn thật chứng tớ nào thông

Chánh tà hỗn hợp vô phân biệt

Cao rộng đồng vào thể tính không

Trước ngã tư đường đừng phá bỏ

Ly trần vượt thoát cảnh phiêu bồng.

Thiền sư Thiên Đồng Tông Giác ⁵³ đắc pháp ở Trường Lô, hành đạo ở Thiên Đồng. Một hôm, ngài thượng đường dạy chúng:

Kiếp trước dạo chơi ngoài thế tục

Diệu khế không thể dùng ý nghĩ

Chân chứng nào mượn lời truyền

Đến chừng được: rỗng rang sáng suốt, thì mây trắng xua tan miền núi lạnh

Linh quang toả chiếu chừ trăng thanh dõi theo bóng thuyền đêm

Chính lúc đó phải làm sao nhỉ

Thiên chánh đâu từng lìa bản vị

Tung hoành nào mượn tiếng nhân duyên.

Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là đạo?

Ngài nói:

-Chớ dẹp bảng chỉ đường ở ngã tư!

Bài tán

Khế hợp không ý

Chứng chân lìa lời

Đầu đường không bảng

Chèo thuyền sông mê

Tự tại ở đời

Thấu triệt tất cả

Thiên chính về chân

Như ngọc trên mâm

———

53.Thiền sư họ Tôn, tự Đại Lâm, người Hoà Châu, nay thuộc huyện Hoà tỉnh An Huy, là thiền tăng đời Tống thuộc tông Tào Động. Năm 16 tuổi xuất gia, 18 tuổi thọ giới cụ túc, đầu tiên ngài tham yết thiền sư Tổ Chiếu Đạo Hoà ở Trường Lô, đắc tâm ấn với tổ Chân Hiết Thanh Liễu. Niên hiệu Thiệu Hưng thứ 2(1132), ngài ra khai pháp ở chùa Nhạc Lâm. Suốt một chặng đường hoằng hoá khá dài, niên hiệu Thiệu Hưng thứ 32(1162), thiền sư Tông Giác an nhiên thị tịch, trụ thế 72 năm.

Đời Thứ 48: Thiền Sư Tường Phù Lương Khánh

ĐỜI THỨ 48

THIỀN SƯ TƯỜNG PHÙ LƯƠNG KHÁNH

Giữ hạnh vô vi vẫn mặc nhiên

Đều làm mọi việc có chi truyền

Chưa nêu ngữ cú cơ phong⁵⁴ tốt

Chỉ thấy tự thân trực chỉ thiền

Tường vút cổng cao nhìn khó thấu

Then cài cửa đóng dễ chi duyên

Bảo Lâm phía trước Tào Khê chảy

Nguồn nước cuộn về biển cả yên.

———

54. Cơ phong: chỗ vi diệu sâu kín, sắc sảo của thiền cơ. Tính cách sắc bén của tiếp hoá người học, hoặc của thiền tăng khi khảo nghiệm lẫn nhau. Đặc điểm là thường dùng ý sâu sắc mà không để lại dấu vêt, hoặc dùng lối nói vô lý để biểu hiện cảnh giới của riêng mình.

Thiền sư Tường Phù Lương Khánh là đệ tử nối pháp hoà thượng Bảo Lâm Văn Huệ. Sự truyền pháp giữa thầy trò không có cơ duyên ngữ cú⁵⁶

Bài tán

Tìm thầy giữa rừng

Chộp nhầm báo gấm

Chống đỡ đạn tên

Thất vọng trở về

Không còn manh giáp

Mất cả tiếng tăm

Ứng thân độ đời

Thí pháp chẳng tiếc.

———

55. Cơ duyên ngữ cú: ( ngữ cú cơ duyên): lời hỏi đáp, cử chỉ, hành vi của thiền sư kịp thời ứng phó với nhân duyên ngộ pháp của người học.

Đời Thứ 48: Thiền Sư Linh Ẩn Huệ Quang

ĐỜI THỨ 48

THIỀN SƯ LINH ẨN HUỆ QUANG

Ca khúc Vân Môn tỉnh kẻ mê

Pháp thân bàng bạc chốn sơn khê

Canh ba mưa rụng trên tàu chuối

Trăm cõi bụi rơi phủ lối về

Gương mặt Cù- đàm ai biết được

Lỗ mũi thiền sư tỏ chốn quê

Muôn loài đồng thể bày chân đế

Bỉ thử thân sơ chẳng khác hề

Thiền sư Linh Ấn Huệ Quang họ Hạ Hầu, người Tiền Đường, nối pháp thiền sư Huệ Lâm Hoài Thâm.

Một hôm có vị tăng hỏi:

Sắc núi Phi Lai hiển bày pháp thân thanh tịnh

Tiếng nước suối reo diễn ca tướng lưỡi rộng dài

Ngay lúc đó, thế nào là khúc ca Vân Môn?

Ngài đáp:

Đêm khuya mưa rụng trên tàu chuối

Một lời siêu việt chư Phật Tổ

Tiệc rượu tàn mới biết tri âm

Một hôm ngài bảo:

-Gặp người không được nói sai

Lúc thượng đường ngài nói:

Không cầu tỏ ý chẳng cầu chân

Chốn Phật lưng trâu quảy ngược thân

Trời cao vi vút vang tiếng sáo

Ai người thể tận chủ nhân ông

Bài tán

Ca khúc Vân Môn

Mưa trên tàu chuối

Gặp người nói bậy

Giọt nước khó tiêu

Gương mặt Cù- đàm

Không đánh tự khai

Sắc nuí Phi Lai

Một màu xanh thẳm

Đời Thứ 49: Thiền sư Tuyết Đậu Trí Giám (1105 - 1192)

ĐỜI THỨ 49

THIỀN SƯ TUYẾT ĐẬU TRÍ GIÁM

(1105- 1192)

Tay Phật tay con chẳng khác nào

Tế Điên hoà thượng ngút trời cao

Lớn nương Chân Yết nghiên huyền chỉ

Liễu ngộ Đại Hưu tâm ấn trao

Không biết Đạt Ma chân diện mục

Thế Tôn nào có mật truyền sao

Rất nhiều việc lạ đều xa tránh

Vạn vật hân hoan chẳng khổ nao.

Thiền sư Tuyết Đậu Trí Giám họ Ngô, người Trừ Châu, An Huy, thuộc tông Tào Động. Thuở nhỏ, nhân lúc rửa mụn nhọt trên tay cho ngài, người mẹ hỏi:

-Con thấy tay mình thế nào?

Ngài đáp:

-Tay con giống tay Phật.

Khi lớn lên, cha mẹ lần lượt qua đời, ngài đến nương tựa hoà thượng Chân Yết ở Trường Lô xuất gia. Lúc ấy, tôn giả Đại Hưu làm thủ chúng, rất xem trọng ngài.

Về sau, ngài ẩn cư ở Tượng Sơn, nơi đây có rất nhiều việc kỳ lạ nhưng không thể mê hoặc được ngài. Một đêm nọ, ngài tỏ ngộ thiền chỉ liền đến yết kiến tôn giả Đại Hưu và được ấn chứng. Sau đó, ngài thăng toà nói:

Thế Tôn có mật ngữ

Ca- diếp không che giấu

Đêm khuya mưa hoa rụng

Cả thành ngập nước thơm

Bài tán

Tay con tay Phật

Thiền tăng lắm lời

Ẩn tích Tượng Sơn

Kẻ cuồng ngông chạy

Khế hợp Thiên Đồng

Trăm ma giấu mặt

Đạt- ma không hay

Thế Tôn chẳng giấu.

Đời Thứ 49: Thiền Sư Trung Trúc Nguyên Diệu (1111 - 1164)

ĐỜI THỨ 49

THIỀN SƯ TRUNG TRÚC NGUYÊN DIỆU

(1111- 1164)

Nguyên Diệu kế thừa đức Huệ Công

Nói năng cẩu thả ý viển vông

Hoàng hôn gà gáy ai nghe đặng

Khuya khoắt ánh dương người thấy không

Uốn lệch đúng sai kinh kẻ tục

Nói năng khác lạ tính người ngông

Mai vàng liễu rũ nào lưu bóng

Chim hót hoa thơm khắp ngõ hồng.

Thiền sư Trung Trúc Nguyên Diệu họ Vương, người Vụ Châu, nối pháp tổ Linh Ẩn Huệ Quang. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là cắt đứt các dòng⁵⁶?

-Phật Tổ cũng không nói được

-Thế nào là bao trùm trời đất?

-Khắp cả đất trời

-Thế nào là theo mòi đuổi sóng⁵⁷?

-Có lúc vào đám cỏ hoang, có khi lên đỉnh ngút ngàn dạo chơi.

Một hôm, ngài thăng toà bảo đại chúng:

Hoàng hôn gà gọi sáng

Đêm mặt trời chói chang

Kinh động sư tử tuyết

Mắt hồng rực ánh quang.

Hôm sau, ngài lại thăng toà thuyết pháp:

-Mai năm ngoái, liễu năm nay, sắc thắm hương thơm.

Ngài hét lên một tiếng, rồi im lặng hồi lâu, lại nói:

-Không hiểu tiếng hét này, đạo vẫn như xưa. Hãy nói xem ngày sau như thế nào?

Nói xong , ngài trợn mắt bỏ đi

Vào niên hiệu thứ Long Hưng thứ 2 (1164), đời Hiến Tông nhà Tống, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 54 năm.

———

56. Cắt đứt các dòng(tuyệt đoạn chúng lưu cú): một trong ba câu nói nổi tiếng của Vân Môn khi tiếp độ người học. Ngài thường dùng một chữ hoặc một câu nói, ngay lúc đó chặt đứt tất cả trói buộc cuả ngôn ngữ khiến cho người học dứt hết các chuyển cơ, không khởi ý tưởng phân biệt, từ đó chiếu soi lại tự thân, trở về nguồn tâm.

57. Theo mòi đuổi sóng( tuỳ ba trục lăng): tuỳ duyên tiếp vật, ứng bệnh cho thuốc, là nguyên tắc tiếp độ người học của tông Vân Môn. Một trong ba câu nói của Vân Môn.

Bài tán

Ba câu Vân Môn

Cần gì giải thích

Thế gian ổn định

Cũng đến cũng đi

Sư tử tuyết trừng

Tựa đuôi hồ ly

Mai liễu toả hương

Khiến người ngưỡng mộ.

Đời Thứ 50: Thiền Sư Thiên Đồng Như Tịnh (1163 - 1228)

ĐỜI THỨ 50

THIỀN SƯ THIÊN ĐỒNG NHƯ TỊNH

(1163- 1228)

Từ nhỏ thông minh khác trẻ thường

Tử sanh nhớ lại chẳng chi vương

Thiên Đồng tham vấn câu” Tùng thụ”

Núi lạnh cây rung ngày tháng trường

Sắt nặng nghìn cân nào kẻ biết

Băng hàn nước khối mấy ai tường

Ban ngày thấy quỷ đâu chi lạ

Pháp giới bao trùm khắp mọi phương

Thiền sư Thiên Đồng Như Tịnh ngay từ nhỏ đã tỏ ra thông minh khác thường. Lớn lên ngài theo học pháp xuất thế, tham cứu nơi trưởng lão Túc Am ở Tuyết Đậu.

Một hôm, Túc Am bảo ngài tham câu thoại” cây bách trước sân” . Ngài có chút tỏ ngộ, liền trình kệ:

Ý tổ Tây Lai bách trước sân

Lỗ mũi quạnh hiu giữa mắt xanh

Cành khô rơi rụng loanh quanh nhảy

Xanh biếc lá tùng cuộn rất nhanh.

Trưởng lão Túc Am gật đầu nói:

Thiên Đồng ra đời

Sáu chỗ đạo tràng

Hai lần tuân chỉ

Hưng thịnh đạo pháp

Có thể biết được.

Khi sắp thị tịch, ngài nói kệ:

Sáu mươi sáu năm

Phạm tội ngất trời

Đánh cho nhảy vọt

Chôn sống suối vàng

Sau khi thị tịch, tháp của ngài được an trí ở núi Tuyết Đậu.

Vào niên hiệu năm Thiệu Định thứ nhất( 1228) đời Lý Tông nhà Tống, ngài Như Tịnh an nhiên thị tịch, trụ thế 67 năm

Bài tán

Trước nay không tên

Gọi là Đình Bách

Ban ngày thấy quỷ

Bị Triệu Châu đùa

Cuối cùng đưa ra

Cân nặng là sắt

Tự có cội nguồn

Biết ân báo đức

Đời Thứ 50: Thiền Sư Dĩ Am Thâm Tịnh

ĐỜI THỨ 50

THIỀN SƯ DĨ AM THÂM TỊNH

Thiền sư Thâm Tịnh tuyệt văn hào

Phẩm hạnh sáng ngời chí khí cao

Ngọc đâu trong chốn hoang gạch cũ

Báu có dõi tìm ở chốn nao

Đồng môn xướng hoạ ca rồi khóc

Dị học trông chờ dạ xốn xao

Thiền phái Vân Môn từ đây tuyệt

Nghìn đời luỵ kiếp lệ tuôn trào.

Thiền sư Dĩ Am Thâm Tịnh, người Ôn Châu, nối pháp tổ Nguyên Diệu ở chùa Trung Thiên Trúc. Một hôm, ngài lên pháp toà dạy chúng:

-Rồng sinh rồng, phụng sinh phụng, chú chuột nuôi con bám cột nhà, sư tổ Đạt- ma chưa từng thiền, từ Nguỵ đến Lương càng rối rắm.

Hôm khác, thượng đường , ngài lại dạy:

Gió thổi vi vu lá rụng vàng

Mây trời bảng lảng nước mênh mang

Một mình đứng cạnh bờ sông vắng

Nhạn vút trời cao vẽ mấy hàng.

Phẩm hạnh của ngài cao vời, từng đối đáp thơ văn với thiền sư Linh Ẩn Uẩn Trung. Có lần ngài than thở: “Đời mạt pháp khó tìm ra người ấy quá! Xét thấy khắp nơi không ai xứng đáng là nạp tử, nên không truyền pháp kế thừa”. Từ đó, tông Vân Môn chấm dứt , không còn lưu truyền nữa

Bài tán

Rồng sinh rồng con

Nối pháp Thiên Trúc

Lần cột ném gạch

Tìm không thấy ngọc

Đồng môn xướng hoạ

Buồn than khôn xiết

Chịu lỗi Kim Điêu

Gặp toàn đuôi chó.

Đời Thứ 51: Thiền Sư Lộc Môn Tự Giác (? - 1117)

ĐỜI THỨ 51

THIỀN SƯ LỘC MÔN TỰ GIÁC

(?- 1117)

Tổ nguyện đời đời độ chúng sinh

Tìm thầy học đạo phá mê tình’

Châu trong chéo áo đâu tìm thấy

Lửa chính là đèn sớm tợ tin

Đạt địa vi trần đều kinh điển

Càn khôn pháp giới chỉ mắt mình

Rốt ráo thế nào cười khanh khách

Mũi thẳng mày ngang thật quá xinh.

Thiền sư Lộc Môn Tự Giác họ Vương, người Thanh Châu, yết kiến tổ Trường Ông Tịnh. Một hôm, nhân lúc tổ lên pháp toà, nêu bài kệ nhân duyên thấy hoa đào nở mà ngộ đạo của thiền sư Linh Vân:

Ô mai một quả hiện nguyên hình

Chú nhện giăng tơ bắt thanh đình⁵⁸

Thanh đình mắc bẫy rơi đôi cánh

Nực cười ô mai cứng như đinh

Ngài bất giác mỉm cười nói:

Nếu sớm biết ngay đèn là lửa

Chắc rằng cơm chín đã từ lâu.

Về sau được thầy ấn chứng, ngài đến núi Lộc Môn. Có lần, ngài dạy chúng:

-Tất cả đại địa là một quyển kinh của người học, hết thảy càn khôn là một con mắt của học nhân, dùng con mắt này đọc kinh ấy, thì nghìn vạn ức kiếp không gián đoạn. Vậy, mọi người hãy xem đã đọc được gì chưa? Nếu ai xem đọc được, lão tăng mời ăn bánh vẽ.

Bài tán

Đèn vốn là lửa

Nhật nguyệt cùng sáng

Phá lên tiếng cười

Mày ngang mũi thẳng

Gặp mặt mời nhau

Cùng ăn bánh vẽ

Ô mai cứng ngắt

Cuối cùng thế nào?

———

58. Thanh đình: con chuồn chuồn.