Phật Tổ Đạo Ảnh - Quyển 2

Đời Thứ 52: Thiền Sư Phổ Chiếu Nhất Biện (1081 - 11149)

ĐỜI THỨ 52

THIỀN SƯ PHỔ CHIẾU NHẤT BIỆN

(1081- 1149)

Hồng Châu xuất hiện bậc thiên tài

Nhất Biện thiền sư thật chẳng sai

Mười một thân côi lìa cảnh tục

Hai mươi thọ giới thoát trần ai

Điển kinh xuyên suốt ngời tia mắt

Chuông pháp vẳng hồi vọng thấu tai

Cùng khắp trước sau thường vững tiến

Công phu thành tựu đạo tâm khai.

Thiền sư Phổ Chiếu Nhất Biện họ Hoàng, người Hồng Châu. Năm lên 11 tuổi, cha mẹ đều qua đời, ngài xin xuất gia học đạo, năm 18 tuổi thọ giới cụ túc. Một hôm, ngài đến yết kiến tổ Lộc Môn Tự Giác và thưa:

-Hoà thượng! Hết thảy càn không chỉ bằng con mắt của học nhân là thế nào?

Lộc Môn đáp:

-Ông bị kinh giáo che mắt rồi đấy!

Ngài định trả lời, Lộc Môn xua tay nói:

-Còn không mau làm người mù đi!

Ngay đó, ngài bừng ngộ. Trên bước đường hành đạo, đầu tiên ngài trụ trì chùa Phổ Chiếu ở Thanh Châu, sau dời về chùa Vạn Thọ ở Đông Đô nhập thất và soạn ba trăm câu hỏi để trắc nghiệm người tu học, danh tiếng vang khắp vùng Đại Hà⁵⁹. Về sau, ngài ở viện Thanh Thuỷ, đài Ẩn Dương, lâm bệnh nhẹ, nói kệ rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 69 năm. Tháp ngài được an trí ở núi Phần Ngưỡng

Bài tán

Dùng mắt như thế

Đọc kinh như thế

Tận cùng vị lai

Hoàn toàn tỉnh táo

Ba trăm câu hỏi

Khế hợp căn cơ

Đức tài vang khắp

Vượt cả thời gian.

———

59. Đại hà: tức chỉ Hoàng Hà

Đời Thứ 53: Thiền Sư Đại Minh Tăng Bảo (1114 - 11173)

ĐỜI THỨ 53

THIỀN SƯ ĐẠI MINH TĂNG BẢO

(1114- 1173)

Tây lại Đông qua nhân pháp không

Hữu vô đều phá chỉ còn trung⁶⁰

Tứ cú bách phi⁶¹ đều thừa thãi

Ngũ uẩn độc tam bặt ảnh tung

Đánh chết biệt phân mình kinh hãi

Phá trừ vọng tưởng tánh toàn dung

Thiền sư Tăng Bảo tâm kiên cố

Thần sắc an nhiên mặc bão bùng.

———

60. Trung: tức chỉ trung đạo

61.Tứ cú bách phi: tứ cú là có, không, chẳng có chẳng không, chẳng phải chẳng phải chẳng không. Bách phi là trăm thứ sai lầm.

Thiền sư Đại Minh Tăng Bảo họ Vũ, người Từ Châu, Hà Bắc, thiền tăng thời Tống thuộc tông Tào Động. Từ nhỏ, ngài theo Nho học, 8 tuổi xuất gia, 19 tuổi theo hoà thượng Tổ Vĩnh học thiền, 27 thi kinh thọ giới cụ túc. Sau đó, ngài đến chuà Vạn Thọ ở Thanh Châu yết kiến tổ Nhất Biện.

-Lìa tứ cú tuyệt bách phi, xin ngài nói thẳng ý chỉ tổ sư từ phương tây đến là gì?

-Hôm qua có người hỏi như thế, đã bị ta đánh cho một gậy bỏ đi rồi

-Vậy, hôm nay thì thế nào?

-Ông bị đánh như vậy chắc cũng không biết đau.

Ngài liền đảnh lễ, Nhất Biện nói:

-Đáng tiếc là cây gậy của ta đã gẫy rồi!

Nghe thế, ngài toát cả mồ hôi.

Được tổ Nhất Biện ấn chứng, ngài trở thành người nối pháp tông Tào Động. Ban đầu, ngài ra hoằng hoá trụ tại chùa Linh Tháp, Chân Đường, Thanh Châu. Vào năm Ất Hợi (1153), niên hiệu Trinh Nguyên thứ 3, đời nhà Kim, ngài dời về chùa Đại Minh ở Phủ Dương. Vào niên hiệu Thiệu Hưng thứ 25(1156), đời vua Cao Tông, Nam Tống, ngài làm tổ thứ 21 của phái Thiếu Lâm.

Vào năm Đại Định thứ 13(1173), đời Thế Tông nhà Kim, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 60 năm.

Bài tán

Tứ cú bách phi

Mồ hôi ướt đẫm

Biết ngay đường về

Tôi luyện thành tài

Rút thanh bảo kiếm

Phạm thiên tuôn máu

Ánh thép rợn người

Mắt nhìn lên cao.

Đời Thứ 54: Thiền Sư Ngọc Sơn Sư Thể (Nam Tống)

ĐỜI THỨ 54

THIỀN SƯ NGỌC SƠN SƯ THỂ

( Nam Tống)

Vỗ tay chim sẻ sợ bay nhanh

Như thể ngút trời tận cõi xanh

Tự tại đến đi không chướng ngại

Thị phi chớ nói có điều lành

Nhân sinh đáng xót còn nên độ

Ngữ nghĩa khó lường được mối manh

Sư Thể thầy trò đang tiến bước

Phàm phu kinh ngạc uổng công tranh.

Thiền sư Ngọc Sơn Sư Thể là thiền tăng thời Nam Tống thuộc tông Tào Động. Ngài đắc tâm ấn và trở thành đệ tử nối pháp tổ Đại Minh Tăng Bảo. Một hôm, đang đứng hầu tổ Đại Minh Tăng Bảo, bỗng thấy chim sẻ mổ thóc ở sinh đài⁶² ngài liền vỗ tay, chim sẻ vụt bay đi. Tổ Đại Minh đánh một chưởng vào lưng, ngài giật mình quay lại

Đại Minh nói:

-Nếu là chim sẻ thì ta cô phụ ông, còn không phải chim sẻ thì ông cô phụ ta.

Ngài ngơ ngác chẳng hiểu

Đại Minh liền nói:

-Chúng sanh thật đáng thương, đã cô phụ lẫn nhau!

Nhân đó, ngài có chút tỏ ngộ, rồi làm thị giả cho tổ Đại Minh suốt mười năm, ngày càng được tổ quý trọng. Một hôm, ngài tự ý bỏ chùa ra đi, mọi người lấy làm lạ, liền hỏi Đại Minh:

Bạch Thầy! Thị giả Thể đi đâu vậy?

-Ông ta từ đâu đến thì trở về nơi đó, có gì lạ đâu?

Lại có người hỏi:

-Ông ta tham học như thế nào?

-Nếu nói ông ta có tham học thì như đầu mọc thêm đầu, nếu không tham học thì uy phong giảm dần

Bài tán

Chim sẻ, sinh đài

Vỗ tay vụt bay

Phụ người phụ ta

Được da được tuỷ

Càng thêm yêu quý

Mười năm tận tuỵ

Như ngọc như khuê

Hoa nở thơm lừng

———

62. Sinh đài: bàn bố thí thức ăn cho chim muông và côn trùng trong tự viện.

Đời Thứ 55: Thiền Sư Tuyết Nham Huệ Mãn (? - 1206)

ĐỜI THỨ 55

THIỀN SƯ TUYẾT NHAM HUỆ MÃN

(?- 1206)

Kính lễ quy y trí huệ tăng

Nương nhờ Phật pháp hết hung hăng

Oan gia nối tiếp bao giờ hết

Chợt ngộ liền nghe chẳng khó khăn

Tan hợp xoay vần đều thấu suốt

Thuốc vào khỏi bệnh vốn thường hằng

Tuyết Nham không kém Hàn Sơn mấy

Há sợ đường xa dẫu cách ngăn.

Thiền sư Tuyết Nham Huệ Nhãn là thiền tăng thời Nam Tống thuộc tông Tào Động. Ban đầu, ngài tham vẫn Phổ Chiếu Bảo Công. Bảo Công dạy:

-Huynh đệ còn trẻ trung khoẻ mạnh, nên đi tham học, lão tăng năm nay thường xuyên nghĩ đến Phật pháp.

Rời khỏi chỗ ngồi, ngài hỏi:

-Hôm nay hoà thượng thế nào?

-Như gặp oan gia.

-Nếu không phải lời này thì uổng công con từ ngìn dặm đến đây.

Bảo Công bước xuống thiền sàng, nắm tay ngài và nói:

-Thật là tài giỏi.

Sau đó, ngài đến tham yết tổ Ngọc Sơn. Ngọc Sơn nêu câu:” Động Sơn thấy bóng”

Nghe xong, ngài khởi nghi. Ngọc Sơn bảo:

-Không nghi ngôn từ, đó là bệnh nặng. Nay ông đã đi tức bệnh phát khởi. Ông biết đây là bệnh thì sẽ chữa lành.

Một hôm, nhân đọc ngũ vị tụng ⁶³ đến câu” Tan hợp trở về ngồi tro lạnh”, ngài hoát nhiên đại ngộ, tự nói:

-Hôm nay mới biết bệnh là thuốc.

Sau đó, ngài trình việc này lên Ngọc Sơn, Ngọc Sơn bảo:

-Rõ rồi thì không giao thiệp nữa.

Ngài thưa:

-Giờ thì hoà thượng không gạt được con đâu!

Dứt lời, ngài đảnh lễ rồi lui ra.

Sau khi đắc pháp với tổ Ngọc Sơn Sư Thể, ngài ra khai pháp hoằng hoá và trụ trì chùa Đại Minh ở Từ Châu. Năm Khai Hy thứ 2 (1206) Tống Ninh Tông, đời Nam Tống, thiền sư Huệ Mãn an nhiên thị tịch, trụ thế không rõ.

———

63.Ngũ vị tụng: Những bài tụng về ngũ vị của thiền sư Động Sơn Lương Giới , gồm chánh thiên ngũ vị và công huân ngũ vị. Câu” Tan hợp trở về ngồi tro lạnh” ,thuộc vị thứ năm trong chánh thiên ngũ vị.

Bài tán:

Dối ta không được

Càng không dối người

Ẩn mình tro lạnh

Tiếng vàng vút cao

Dọc ngang cùng khắp

Vũ trụ kinh hoàng

Khúc ca điệu mới

Mặt trời giữa đêm

Đời Thứ 56: Thiền Sư Vạn Tùng Hành Tú (1166 - 1246)

ĐỜI THỨ 56

THIỀN SƯ VẠN TÙNG HÀNH TÚ

(1166- 1246)

Ông tự hỏi mình như thế à!

Ta không thuyết giảng tu- đa- la

Gà bay chó chạy đều chân đế

Cá nhảy rồng chờ linh hiển xa

Học rộng suốt thông ngời chánh đạọ

Cần chuyên tinh tế ngộ ma- ha

Vạn Tùng thiền tổ bày long tướng

Chiếu rạng hào quang đức Phật-đà.

Thiền sư Vạn Tùng Hành Tú họ Thái, người Hà Nội. Ban đầu, ngài tham vấn hoà thượng Thắng Mặc. Thắng Mặc dạy:

-Hãy tham câu “ Quay lại chính mình” của Trường Sa

Ngài không tỏ ngộ

Thắng Mặc bảo:

-Ta chỉ mong ông lĩnh hội chậm.

Nghe xong, ngài chút tỏ ngộ. Sau đó, ngài đến tham yết lão nhân Huyền Sa, nhưng chưa triệt ngộ, nên đến tham vấn tổ Tuyết Nham, chợt thấy con gà vừa bay vừa kêu, liền đại ngộ. Tuyết Nham trao y, phó chúc kệ cho ngài và khuyên gắng lưu truyền đại pháp. Từ đó, đân chúng ở vùng Lưỡng Hà ⁶⁴ và Tam Tấn⁶⁵ đều ngưỡng mộ danh tiếng của ngài.

Ban đầu, ngài trụ tại chùa Tịnh Độ, sau dời sang chùa Vạn Thọ. Đến năm Quý Sửu (1193), vua Chương Tông nhà Kim thỉnh ngài vào cung, đích thân hỏi Phật pháp và ban cho ngài chiếc y gấm. Năm Đinh Tỵ (1197), ngài được vua ban chiếu dời đến Ngưỡng Sơn. Năm thứ 2 (1230), đời vua Thái Tông nhà Nguyên ngài lại vâng đắc dụ trụ trì chùa Vạn Thọ. Ngài nghiên cứu tinh tường các kinh điển, quán thông cả nội và ngoại điển, đã ba lần xem đại tạng và soạn nhiều pháp lục lưu hành ở đời. Mùa hạ năm Bính Ngọ (1246), nhằm năm thứ nhất , đời vua Định Tông nhà Nguyên, ngài để lại bài kệ, rồi an nhiên thị tịch, trụ thế 81 năm. Sau lễ trà – tì , thâu được vô số xá- lợi, các đệ tử phân chia xây tháp phụng thờ.

Bài tán

Vượt bầy hổ dữ

Đánh cọp Huyền Sa

Thoáng chốc gà bay

Bỗng nhiên tỏ ngộ

Cây chết rồng ngâm

Trên không phượng múa

Trong rừng vắng hoe

Ánh xuân tràn đầy.

———

64. Lưỡng Hà : hai vùng Hà Bắc và Hà Đông của Trung Quốc.

65.Tàm Tấn: hai tỉnh Sơn Tây và Hà Nam và vùng đất phiá tây nam tỉnh Hà Bắc.

Đời Thứ 57: Thiền Sư Tuyết Đình Phước Dụ (1203 - 1275)

ĐỜI THỨ 57

THIỀN SƯ TUYẾT ĐÌNH PHƯỚC DỤ

(1203- 1275)

Phước Dụ Sơn Tây sư tử hống

Vạn Tùng lão nạp chẳng hề giống

Học tăng lễ bái muốn kề bên

Tôn giả hân hoan thêm quý trọng

Hưng Quốc Thiếu Lâm pháp chủ ngôi

Bắc Đình đứng trước hàng tăng thống

Danh vang xuất chúng đời nhà Nguyên

Chính Biện Quang Tông mãi trọng vọng

Thiền sư Tuyết Đình Phước Dụ họ Trương, người Văn Thuỷ, Thái Nguyên. Ban đầu, ngài đến tham vấn tôn giả Vạn Tùng. Vạn Tùng hỏi:

-Ông là ngươi ở đâu , được gì rồi mà đến đây?

-Hoà thượng mắc lỗi với học nhân

-Con xin đảnh lễ, tạm thời che giấu cho hoà thượng.

Vạn Tùng vô cùng hoan hỉ.

Vào năm Nhâm Thìn(1232), ngài đến trụ trì chùa Thiếu Lâm. Năm Mậu Thân (1248), vua Định Tông ra chiếu mời ngài về trụ trì chùa Hưng Quốc ở Hoà Lâm. Năm Tân Hợi(1251), vua Hiến Tông vời ngài đến Bắc Đình để hỏi đạo. Năm Canh Thân(1260), Thế Tổ ban chiếu cho ngài thống lĩnh Phật giáo, khôi phục các tự viện đã bị hư sụp cho tăng ni ở khắp nơi, được vua ban hiệu Quang Tông Chính Biện Thiền Sư. Tháng 7 năm Ất Hợi (1275), ngài ngồi ngay thẳng an nhiên thị tịch, trụ thế 52 năm.

Ngài thuyết pháp hơn ba mươi năm, âm thanh vang dội như sấm, tỏ rạng như mặt trời, mặt trăng. Về sau, vua Nhân Tông lên ngôi, truy phong thuỵ hiệu và sai đại thần soạn văn để khắc vào tháp của ngài rất trang trọng.

Bài tán

Cheo leo núi dựng

Sư tử chẳng lùi

Con về bên cha

Cha nào hay biết

Thầy của trời người

Khuôn phép Phật, Tổ

Được vua kính trọng

Ánh đạo rạng ngời.

Đời Thứ 58: Thiền Sư Linh Ẩn Văn Thái (? - 1289)

ĐỜI THỨ 58

THIỀN SƯ LINH ẨN VĂN THÁI

(?- 1289)

Xa lánh kẻ gian kết bậc hiền

Gắng công tham cứu bổn chân nguyên

Đương cơ đối ứng không nghi ngại

Xuất thủ tóm ngay lão giặc điên.

Gia sản tiêu tan cuồng dại hét

Kho tàng kiếm được sướng hơn tiên

Dọc ngang diệu dụng vô cùng tận

Vạn kiếp hào quang toả khắp miền.

Thiền sư Linh Ẩn Văn Thái họ Nguỵ, người Dương Thành, Phần Châu. Ban đầu, ngài tham vấn Tuyết Phong Hằng; kế đó, tham học với Thái Nguyên Thâm, có chỗ sở đắc nhưng vẫn chưa nhận ra yếu chỉ. Sau đó, ngài tham lễ tổ Tuyết Đình Phước Dụ. Tuyết Đình bảo:

-Nói ngay một câu xem!

Ngài do dự . Tuyết Đình lại hét:

-Tài sản trong nhà đã bị ngươi mượn hết rồi, hãy trở về lấy lại đi!

Ngay đó ngài đại ngộ và thưa:

-Ai làm gi được ta!

Tuyết Đình bảo:

-Gã điên này! Xéo ngay!

Ngài thưa:

-Trong đạo nhân nghĩa, con xin lễ thầy một lạy, hầu hạ mười năm.

Sau đó, ngài vâng chiếu trụ trì chùa Thiếu Lâm. Vào tháng giêng năm Kỷ Sửu(1289), đời Thế Tổ, nhà Nguyên, ngài có chút bệnh, liền bảo vị duy- na⁶⁶

-Người xưa ngồi mà tịch, đứng mà mất, không ai không có cái hơn nạp tăng, nhưng đều là việc thừa, sơn tăng thì không như thế.

Nói xong, ngài an nhiên thị tịch. Sau khi hoả táng, các đệ tử phân chia xá- lợi, xây tháp cúng dường tại hai chùa Thiếu Lâm và chuà Bảo Ứng.

Bài tán:

Gia sản tiêu tan

Minh châu đập vỡ

Trời đất chiếu soi

Không thiếu không dư

Dọc ngang dụng khắp

Tông thuyết đều thông

Bờ lau thuyền nguyệt

Hải đảo san hô.

———

66.Duy- na: duyệt chúng, tri sự): chức vụ quản lý điều hành và lo liệu các việc của đại chúng trong chùa.

Đời Thứ 59: Thiền Sư Hoàn Nguyên Phất Ngộ (1245 -1313)

ĐỜI THỨ 59

THIỀN SƯ HOÀN NGUYÊN PHẤT NGỘ

(1245- 1313)

Vô ngại biện tài tợ sóng trào

Lời ngay tuôn chảy quá sông Đào

Các phương dạo khắp tìm người giỏi

Tri thức mong cầu mở lối trao

Nguồn cội rỡ ràng nhà vẫn vậy

Pháp nhân tĩnh lặng núi rơi nhào

Sum la vạn tượng bày manh mối

Thức giả tự mình thoả chí cao.

Thiền sư Hoàn Nguyên Phất Ngộ họ Vương, người Linh Thạch, Hoắc Châu. Sau khi xuất gia, ngài tham học khắp nơi, biện tài vô ngại. nghe tổ Linh Ấn Văn Thái là người mắt huệ sáng ngời, ngài liền đến tham yết. Có lần, Văn Thái bảo:

-Ta đưa phất tử lên, ông nhìn theo phất tử để lĩnh hội. Ta vừa im lặng, ông cũng bắt chước im lặng để lĩnh hội. Làm thế nào để thấu đạt việc bên trong của chính mình⁶⁷

Ngài đỏ mặt, toát mồ hôi, không trả lời được.

Một hôm, nghe Văn Thái thượng đường, nêu : “ chớ tìm bên ngoài, mau nói ta nge” ngay đó, ngài đại ngộ. Trải qua hai năm, ngài được ấn khả.

Năm Bính Tuất(1286), đời Thế Tổ nhà Nguyên, ngài ra hoằng hoá trụ tại chuà Vĩnh Khánh. Năm Ất Mùi( 1295), niên hiệu Nguyên Trinh thứ nhất, đời Thành Tông nhà Nguyên, ngài vâng chiếu trụ trì chùa Thiếu Lâm. Một hôm, có vị tăng hỏi:

-Thế nào là đại ý đích thực của Phật Pháp?

Ngài đáp:

Gió lùa tiếng suối về bên gối

Trăng đẩy bóng hoa đến trước thềm.

Mùa đông năm Quý Sửu 1313), niên hiệu Hoàng Khánh, đời vua Nhân Tông, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 69 năm.

Bài tán

Ngộ ý ngoài lời

Cơ luân siêu tuyệt

Trống độc khua rền

Phật Tổ khó hay

Ý từ Tây lai

Trăng hoa gió suối

Chiêm ngưỡng không rời

Cam lộ nhuận thấm.

———

67. Thấu đạt việc bên trong của chính mình: ( chánh văn là bản phần) : thấu rõ tự tánh.

Đời Thứ 60: Thiền Sư Thuần Chuyết Văn Tài (1273 - 1352)

ĐỜI THỨ 60

THIỀN SƯ THUẦN CHUYẾT VĂN TÀI

(1273- 1352)

Huyền Giác đại sư Chứng đạo ca

Há cấn sánh ví Tô Đông Pha

Huyễn thân rỗng tuếch bừng lay tỉnh

Thật tướng chân không chớ nói ra

Ông thấy giống ai nên kể thử

Ngươi rơi vào hổ chết chăng à?

Giấm xoa đầy mắt, mặt nào thét

Thánh trí nương về la – mật- đa.

Thiền sư Thuần Chuyết Văn Tài họ Dao, người đất Lâm Phần, phủ Bình Dương. Ban đầu, ngài xem Chứng đạo ca, đến câu: “ Huyễn hoá không thân tức pháp thân” , thì trong lòng hân hoan, tự nhiên khế ngộ, liền đến yết kiến tổ Hoàn Nguyên để trình chỗ hiểu của mình. Hoàn Nguyên hỏi:

-Vừa rồi, như nói: “ Ông không thấy” là chỉ ai vậy?

-Gặp mặt thưa trình chẳng hợp nhau

-Kẻ rớt hố sụp hầm mới nói thế

-Còn hoà thượng thì sao?

-Hãy câm miệng đi!

-A! Con đã khám phá được rồi.!

Ngay đó, ngài được ấn khả. Năm Giáp Tý(1324), niên hiệu Thái Định, đời Nguyên, ngài trụ tại chuà Thiếu Lâm. Tháng 5 năm Nhâm Thìn (1352), niên hiệu Chí Chính, đời vua Thuận Đế nhà Nguyên, sau khi dạy bảo đệ tử, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 80 năm. Các đệ tử an táng nhục thân ngài ở bên phải tháp cuả thiền sư Tuyết Đình.

Bài tán

Một lời ghi khắc

Vượt ngoài phương tiện

Diệu dụng vô tư

Chẳng cần lo ngại

Mở mắt ma- ha

Na- tra hiện mặt

Hốt nhiên khám phá

Đốm tuyết lò hồng.

Đời Thứ 61: Thiền Sư Tùng Đình Tử Nghiêm

ĐỜI THỨ 61

THIỀN SƯ TÙNG ĐÌNH TỬ NGHIÊM

Ngựa trắng chở kinh đến lạc Dương

Chốn xưa Sơ Tổ ngó xuyên tường

Tử Nghiêm vì pháp quên thân mạng

Thuần Chuyết dạy trao tỏ suốt đường

Thuốc độc khó xâm sao phải nhổ

Cam lồ dễ ngấm tạng hiền lương

Gương Tần cao chiếu trùm muôn loại

Hoa nở cành khô thật khó lường

Thiền sư Tùng Đình Tử Nghiêm họ Phàn, người huyện Cổ Câu Thị, Hà Nam. Ban đầu, ngài tham lễ hai vị thiền sư Giang Nguyệt Chiếu và Tức Am Nhượng đều được tỏ ngộ. Sau đó, ngài tham yết tổ Thuần Chuyết Văn Tài và trình sở ngộ. Thuần Chuyết bảo:

-Ông không nghe, nhà có chất độc thì chớ uống nước ư!

-Hễ nuốt vào được thì nhổ ra được

-Giữa trời xanh lại thêm oán khổ.

-Đa tạ hoà thượng ấn khả.

Ngài lần lượt mở đạo trạng giảng pháp taị các chùa Vạn An ở Nam Dương, chùa Phổ Chiếu ở Trịnh Châu, chùa Thiên Ninh ở Đại Đô, chùa Vân Phước ở Chiết Giang, chùa Thiên Khánh ở Tây Kinh. Năm Kỷ Dậu(1369), niên hiệu Hồng Vũ thứ 3, ngài vâng chiếu trụ trì chùa Thiếu Lâm, Tung Sơn. Mùa đông năm Nhâm Tuất(1382), thái tử nhà Chu thỉnh ngài thuyết pháp để cầu phúc cho quốc mẫu là hoàng hậu Từ Hiếu, còn đặc biệt ban hiệu và cà- sa tía cho ngài. Năm 70 tuổi, ngài lui về ẩn tu trong chốn núi rừng hoang vắng.

Bài tán:

Phá bỏ tri kiến

Gương sáng treo cao

Ánh quang trùm khắp

Chiếu soi tất cả

Cây khô đơm hoa

Lối xưa mây phủ

Ngồi lặng bặt tình

Tăng cầu thọ mệnh.

Đời Thứ 62: Thiền Sư Ngưng Nhiên Liễu Cải (1335 - 1421)

ĐỜI THỨ 62

THIỀN SƯ NGƯNG NHIÊN LIỄU CẢI

(1335- 1421)

Trăng chiếu Tùng Đình đêm buốt sương

Tường cao cổng kín thật khôn lường

Chặt lìa hai đoạn dùng phương tiện

Sử dụng ân uy khéo tận tường

Hang quỷ phí công tìm vật báu

Nhà ma sống tạm cõi vô thường

Căn trần lìa khỏi không nơi trụ

Tự tại tiêu dao dạo cố hương.

Thiền sư Ngưng Nhiên Liễu Cải họ Nhiệm, người Kim Điếm, Tùng Dương. Ngài tham vấn tôn giả Tùng Đình Tử Nghiêm. Một hôm, Tùng Đình nêu câu thoại đầu:

-Thiền sư Nguyệt Ấn dạy chúng:” Rắn chết giữa đường thì chớ giết. Gió thủng đựng đầy mới mang về”. Hai câu thiền ngữ này, phải nói thế nào mới đúng? Nếu là người tham thiền tầm thường thì làm sao hiểu được?.

Ngài đáp:

-Việc này đâu phải là khó hiểu

Tùng Đình bảo:

-Sơn tăng phá cười

Nghe nói vậy, ngài ngơ ngác. Tùng Đình hỏi:

-Ở trong nhà ma, ông tìm chén gì?

Ngài càng thêm mờ mịt

Một hôm, Tùng Đình thượng đường, dạy:

-Một lời nói vượt qua tất cả.

Ngay đó, ngài đại ngộ. Năm Canh Ngọ(1390), niên hiệu Hồng Vũ thứ 23, ngài đến Tổ Đình. Năm Tân Sửu(1421), niên hiệu Vĩnh Lạc thứ 19, ngài không bệnh, bỗng tập hợp đại chúng nói lời từ biệt. Có bài kệ:

Tuổi đà tám mươi bảy

Tối nay sẽ giã từ

Với tay về quá khứ

Mặt trăng sáng trời cao

Nói kệ xong ngài an nhiên thị tịch

Bài tán:

Lấy bỏ đều sai

Vượt ngoài Phật Tổ

Ngay đó thể hội

Đạo sáng gần xa

Trăng lạnh sân tùng

Nanh vuốt sư tử

Thiên chánh đều sai

Quả ẩn trong tuyết.

Đời Thứ 63: Thiền Sư Câu Không Khế Bân (1383 - 1452)

ĐỜI THỨ 63

THIỀN SƯ CÂU KHÔNG KHẾ BÂN

(1383- 1452)

Quá khứ hiện thời đến vị lai

Đạt- ma diện bích có gì hay

Bỏ luôn tướng thuyết cần chi nói

Chẳng lập ngôn từ dẹp đúng sai

Tham rõ cơ thiền lìa vọng chấp

Ngộ ngay chân tánh rỗng rang bày

Thanh Nguyên gây hoạ thòng chân xuống

Con cháu nghìn đời toạ bảo đài.

Thiền sư Câu Không Khế Bân họ Vương, người Bạc Ấp. Ngài đến tham yết lão nhân Ngưng Nhiên Liễu Cải xin được chỉ bày tâm yếu. Ngưng Nhiên bảo:

-Trước khi Đạt- ma chưa sang, ông hãy nói một câu xem!

Ngài không đáp được. Lát sau, nhìn thấy cây hoè ở Tần Phong, ngài hoát nhiên tỏ ngộ, rồi đến trình sở chứng. Vừa trông thấy ngài, thiền sư Ngưng Nhiên bảo;

-Khế Bân tham đắc thiền rồi!

Ngài liền hét

Ngưng Nhiên hỏi:

-Hét cái gì?

-Hoà thượng đâu được giấu diếm rồi vu oan cho người

Lão nhân Ngưng Nhiên lại hỏi:

-Công án” Triệu Châu khám phá bà lão “⁶⁸, bà lão thất bại chỗ nào?

-Vừa đáp thì kiền chuỳ câm bặt .

-Ý của Triệu Châu thế nào?

-Trong rừng gai chồng thêm cạm bẫy.

Ngưng Nhiên lại hỏi:

-Thạch Đầu nói: “ Kinh sách cũng không thông, niềm tin cũng không vững, ý chỉ thế nào?”.

-Nghìn dặm cùng ngọn gió

Ngưng Nhiên hỏi:

-Thanh Nguyên duỗi chân là gì?

-Tai hoạ, tai hoạ!

-Tông thừa Động Sơn ngay nơi ông rồi.

———

68.Triệu Châu khám phá bà lão( Triệu Châu khám bà): công án Thiền tông. Công án này là sự tích ngài Triệu Châu Tùng Thẩm khám phá một bà lão ngộ thiền.

Năm Nhâm Thân (1452), niên hiệu Cảnh Thái thứ 3, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 70 năm, tháp an trí tại chuà Thiếu Lâm.

Bài tán

Kiền chuỳ không lỗ

Buông bỏ tức thời

Thư tín chẳng thông

Côn Lôn đổi chỗ

Tần hoè mây phủ

Hùng phong mưa tuôn

Thạch Đầu đường trơn

Lại thêm gai góc.

Đời Thứ 64: Thiền Sư Vô Phương Khả Tùng (1420 - 1483)

ĐỜI THỨ 64

THIỀN SƯ VÔ PHƯƠNG KHẢ TÙNG

(1420- 1483)

Vua Nghiêu hoán vị quyết cầu hiền

Sào Phủ rửa tai, bảo quá phiền

Ngược nước Hứa Do cho nghé uống

Thẳng chuỳ đánh trúng gãy răng liền

Nửa hư nửa thật cơ phong nhạy

Vừa trắng vừa đen hiển nếp thiền

Giáp mặt nhìn nhau mong ấn chứng

Hoàn thành việc lớn sướng vô biên.

Thiền sư Vô Phương Khả Tung⁶⁹ họ Hứa, người Lạc Dương. Ngài tham yết tôn gỉa Câu Không. Câu Không hỏi:

-Ông đã từng tham vấn những vị nào rồi?

-Trước núi Thiếu thất trời lặng gió

-Nhờ đâu một đoá nở năm cành?

-Kiền chuỳ không lổ trăm mảnh vụn

-Đập vỡ hư không lại thế nào?

-Con thấy người khắp thiên hạ, chỉ cần vỡ lẽ thật, không một người nào đập vỡ hư không cả

-A! không đánh mà tự khai

-Có bao nhiêu bản lĩnh, hoà thượng cứ đưa ra đi!

Một hôm, ngài xem Tào sơn hắc bạch ngũ tướng, liền khế hội, nên đến phương trượng trình sở chứng. Câu Không nêu chuyện” Thiên Y⁷⁰” đem năm hành giả làm nhân duyên cho Thật Sương thượng toạ(986- 1036) để gạn hỏi

Nghe vậy, ngài liền lĩnh hội yếu chỉ Động Sơn ngũ vị⁷¹

Ban đầu, ngài ẩn cư tại chuà Định Quốc, xứ Giáp Nhục. Không lâu sau, ngài khai đạo tràng giảng pháp ở chùa Bồ - đề. Năm Quý Tỵ (1473), niên hiệu Thành Hoá thứ 9, đời Minh, ngài vâng chiếu trụ trì chuà Thiếu Thất. Năm Nhâm Dần (1482), ngài thị tịch, tháp an trí tại Tổ Phần.

Bài tán

Kiếm chắn trước cửa

Ném ngọc dạ quang

Thẳng mặt trình chứng

Đầm lặng trăng vàng

Cha nghiêm con hiếu

———

69.Thiền sư Khả Tung( Khả Tùng thiền sư: danh tăng đời Minh thuộc tông Tào Động

70. Thiên Y: Thiên Y Hoài Thiền Sư

71. Ngũ vị: các thuyết nói về ngũ vị do ngài Động Sơn Lương Giới lập ra. Đây là tông chỉ cuả thiền Tào Động, gồm chánh thiên ngũ vị và công huân ngũ vị.

Văn võ song toàn

Tiếng nhà dội vang

Tông phong toả sáng.

Đời Thứ 65: Thiền Sư Nguyệt Chu Văn Tải (1452 - 1524)

ĐỜI THỨ 65

THIỀN SƯ NGUYỆT CHU VĂN TẢI

(1452- 1524)

Sét đánh trời quang dứt mối nghi

Vả tay vào mặt tỉnh nguồn si

Lồng đèn cười lớn chưa từng có

Cột khói mang thai khéo cạn suy

Lò lửa nở sen khôn tính toán

Nước sâu thuyền chạy khéo so bì

Thấu triệt nguồn tâm vô quải ngại

Đá mòn sông cạn vẫn nguyên y.

Thiền sư Văn Tải họ Vương, người Quảng Ninh, Uý Châu. Nhân đọc Niêm cổ⁷² của Vạn Tùng ⁷³ đến câu” Trở về trái lời cha” , ngài quay mặt vào vách tham cứu suốt thời gian rất lâu, bỗng nhiên tỏ ngộ.

Khi theo học với hào thượng Vô Phương, ngài hỏi:

-Thầy nói:” mỗi người mỗi việc, chẳng tìm bên ngoài, chỉ hướng vào mình”

Chưa dứt lời, ngài bị Vô Phương tát vào mặt, giật mình tỏ ngộ, liền nói bài kệ:

Bị tát vào mặt

Tá hoả hào quang

Lập mạng an thân dấu chẳng còn

Thảng chạp hoa sen bừng nở rộ.

Đầu hiên hiệu Chính Đức( 1506), vâng lệnh vua, ngài trụ trì chùa Thiếu Lâm, người đến tham học rất đông, nên ngài thuyết pháp giáo hoá không ngừng nghỉ

Năm Giáp Thân(1524), niên hiệu Gia Tĩnh thứ 3, đời Thế Tông nhà Minh, ngài hơn 73 tuổi, môn nhân kết am thỉnh ngài tu dưỡng tại núi Tam thập lục phong⁷⁴ ở Yên Hà.

Bài tán

Trời quang sấm sét

Bị tát vào mặt

Đèn lồng cười toe

Cột mốc mang thai

Trời cao mây trắng

Lò lửa nở hoa

Thấu triệt nguồn tâm

Biển khô núi sụp.

———

72.Niêm cổ: nêu ra những tắc công án xưa để bình nghị, là một hình thức thuyết pháp của thiền sư, cũng là một loại hình của ngữ lục Thiền Tông.

73.Vạn Tùng: chính là thiền sư Vạn Tùng Hành Tú, người Hà Nội, xuất gia tại chuà Tịnh Độ ở Kinh Châu. Sau đó, ngài đến tham học với hoà thượng Tuyết Nham, đắc pháp và được truyền tâm ấn.

74. Vùng núi có 36 ngọn ở Đông Sơn.

Đời Thứ 66: Thiền Sư Đại Chương Tông Thư (1500 - 1567)

ĐỜI THỨ 66

THIỀN SƯ ĐẠI CHƯƠNG TÔNG THƯ

(1500- 1567)

Nét đẹp trời xuân trổi ý thơ

Văn chương thư pháp thật không ngờ

Sấm rền hiểu rõ Tây lai ý⁷⁵

Biển động biết liền Đông độ cư

Phiền não ẩn tu lìa uế trược

Bồ- đề tăng trưởng thoát lầm nhơ

Từ đây kiến chấp không phương tựa

Phiền não tham si hết ngõ chờ.

———

75.Tây lai ý: ý chỉ thiền pháp của Sơ tổ thiền tông là Bồ - đề Đạt- ma từ Ấn Độ Trung Quốc, gọi tắt là Tây lai ý.

Thiền sư Đại Chương Tông Thư họ Lý, người Thuận Đức , tham học với tổ Nguyệt Chu Văn Tải. Một hôm, nghe Nguyệt Chu nêu câu thoại”Lỗ mũi của nạp tăng không nằm dưới miệng”, ngài suy nghĩ câu này tám năm, chợt nghe tiếng sấm liền bừng ngộ. Sau đó, ngài ra khai pháp giáo hoá ở chùa Hưng Đức, tiếp đó trụ trì chùa Thiên Khánh ở Ngũ Đài.

Năm Đinh Tỵ( 1557), niên hiệu Gia Tĩnh thứ 36, ngài trụ trì chuà Thiếu Lâm, có lần thượng đường ngài dạy:

-Gió bấc lạnh buốt, biển hồ đóng băng, cắt đứt các dòng, đây là cảnh giới gì?

Ai đến đó cũng lạnh buốt cả người, phải xoay một mạch mới hết . Vì sao không thấy đạo?

Ngài lại nói:

Mặt trời trước cửa

Sáng cả ba thu

Trăng soi trước nhà

Toả suốt chín hạ

Sơn tăng hôm nay

Thêm than đỏ lửa

Thêm lông trên tóc

Khiến cho mồ hôi

Đều tuôn chảy khắp

Toàn thân mát mẻ

Một áng mây lạnh

Giăng ngang đỉnh núi

Một đoá hoa mai

Toả hương thơm ngát

Già về Tông Cảnh

Tháng chạp, năm Đinh Mão (1567), niên hiệu Long Khánh thứ nhất, ngài ngồi an nhiên thị tịch. Sau khi trà- tì, xá- lợi của ngài chia làm ba nơi để xây tháp tôn thờ.

Bài tán:

Chợt nghe tiếng sấm

Ý tổ rõ thông

Ẩn tu tám năm

Dung thông sai đúng

Dứt trừ kiến chấp

Toả sáng môn đình

Nghìn cân sợi tóc

Gương sáng nghìn năm.

Đời Thứ 67: Thiền Sư Huyễn Hưu Thường Nhuận (? - 1585)

ĐỜI THỨ 67

THIỀN SƯ HUYỄN HƯU THƯỜNG NHUẬN

(?- 1585)

Kinh điển Lăng nghiêm trí huệ khai

Muôn đường ánh sáng chiếu trần ai

Hoàn toàn biết rõ xa lìa niệm

Không bóng hỏi hình đáng tiếc thay

Vung nắm tỏ ra người sắt thép

Cúi đầu mới biết bậc hiền tài

Tướng không đầy khắp hư không giới

Ngang dọc Ta- bà ngự bảo đài.

Thiền sư Thường Nhuận họ Vương, người Tấn Hiền, Nam Xương. Một hôm, ngài nghe giảng kinh Lăng nghiên đến câu” Thế hội tánh giác không do tâm niệm”, có chút tỏ ngộ. Ngài tham học với hoà thượng Đại Phương Liên nhưng chưa thấu triệt thiền cơ. Sau đó, ngài cầu học với tổ Tiểu Sơn và nêu ra câu thoại đầu trước đây bị Tiểu Sơn cật vấn, ngài không trả lời được. Một hôm, thiền sư Tiểu Sơn hỏi:

-Mối nghi hôm trước, giờ này rõ chưa?

Ngài đưa nắm tay lên, Tiểu Sơn liền nói:

-Đừng đem hư vô hỏi cảnh chứ!

Ngài hỏi lại:

-Ngoài việc này ra còn việc gì không?

Tiểu Sơn bảo:

-Ông thử mặc áo xem lại mình.

Ngài dốc lòng tinh tấn nghiên cứu câu thoại này hai năm mới khế ngộ. Qua câu thoại: “ Ta người” của thiền sư Đồng Sơn ngài tỏ ngộ và trình kệ:

Nếu muốn biết người này

Có cái tin tức thật

Vô tướng đầy hư không

Có hình không dấu vết

Tiểu Sơn liền phó chúc cho ngài

Tháng tư năm Ất Dậu(1585), niên hiệu Vạn Lịch thứ 13, ngài phổ cáo đến giờ thị tịch. Những lời dạy của ngài được chép trong Toàn lục. Bia đá do Đại Tông Bá viết lời, Lục Công khắc chữ

Bài tán

Thể hội tánh giác

Không do tâm niệm

Phụng đẹp bay cao

Báo khuất sương mù

Gương báu lấp lánh

Kiếm thần sáng choang

Tiếp nhận một người

Ngũ Đài cao vút

Đời Thứ 67: Thiền Sư Uẩn Không Thường Trung (1514 - 1588)

ĐỜI THỨ 67

THIỀN SƯ UẨN KHÔNG THƯỜNG TRUNG

(1514- 1588)

Khi không theo hỏi Thạch Đầu tôi

Nói chuyện lung tung chẳng đầu đuôi

Giả mạo nhân tài nào lúa sậy

Trá hình ma quỷ dối lừa thôi

Phá tan lưới ám trong tâm thức

Khôi phục huệ không hiền thánh soi

Sóng dậy mặt hồ ai cự nỗi

Theo đường chật hẹp tiến tu thôi.

Thiền sư Uẩn Không Thường Trung ⁷⁶ tham học với hoà thượng Tiểu Sơn Thư ở Thiếu Lâm, gặp lúc hoà thượng Tiểu Sơn đi ra ngoài, ngài đón hỏi:

-Tổ Đạt- ma quay mặt vào vách ở đâu?

Tiểu Sơn đưa tay chỉ và nói

-Ở chỗ xanh thẳm tối tăm kia

-Sao chỉ đông nói tây vậy hoà thượng

-Đồ như mè như lúa, giả mạo thiền sư.

-Lão già này ở trong đây định là ma nhát người chăng!

Tiểu Sơn liền đánh cho một gậy. Từ đó, ngài siêng năng hầu Tiểu Sơn suốt ba năm và được phó chúc đại pháp, rồi về ở ẩn tu trong núi Tùng Cô, hằng ngày chỉ ngồi thiền. Ngài kết am tranh tại Lẫm Sơn, suốt hai mươi năm không tiếp xúc bên ngoài.

Năm Mậu Tý (1588), niên hiệu Vạn Lịch thứ 16, bỗng nhiên ngài bảo đại chúng:”Việc quan trọng của ta đã giải quyết xong, các ông nên biết”, rồi đưa nắm tay lên hỏi:

-Biết không?

Đại chúng không đáp được. Ngài đấm xuống bàn một cái nói:

-Hồng hồng! Việc đã xong rồi đấy!

Nói xong, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 75 năm, tháp được an trí ở chân núi Tùng Cô.

Bài tán

Vò chẳng thành viên

Đập cũng không nát

Quay mặt đá mở

Giấu tên chỗ nào

———

76.Thiền sư Uẩn Không thường Trung( Uẩn Không Thường Trung thiền sư): thiền tăng đời Minh thuộc tông Tào Động. Khi chưa xuất gia, ngài là một nhà luận thuyết nổi tiếng. Trong lần luận chiến với một danh tăng, ngài rất tâm đắc rồi theo vị ấy xuất gia. Vâng lời thầy dạy, ngài đi tham học khắp nơi và cuối cùng đắc pháp với tổ Tiểu Sơn.

Gương sáng chiếu xa

Soi rõ quỷ ma

Đất bằng dạy sóng

Vừa kẹp vừa đi.

Đời Thứ 68: Thiền Sư Từ Chu Phương Niệm (? - 1594)

ĐỜI THỨ 68

THIỀN SƯ TỪ CHU PHƯƠNG NIỆM

(?-1594)

Là giả là chân mãi chẳng suy

Giong nam ruổi bắc kiếm tìm mi

Nước từ một mạch chia trăm nhánh

Bụt tại nhiều gò kết vạn chi

Trước núi Ngũ Đài thông vạn mối

Trong nhà Bách Trượng hiện thần uy

Thuyền từ cứu độ muôn nghìn chúng

Năm tháng ngày giờ rõ lối đi.

Thiền sư Từ Chu Phương Niệm Họ Dương, người Cổ Đường, Hà Nam, là thiền tăng đời Minh, thuộc tông Tào Động, xuất gia năm mười tuổi theo tông Pháp tướng. Sau khi thọ giới cụ túc, ngài học thiền đốn ngộ, đi khắp nơi tham yết các bậc danh đức , rồi đến tham học với hoà thượng Huyễn Hưu. Một hôm, Huyễn Hưu hỏi:

-Ông từ đâu đến?

-Phương bắc

-Đạo pháp phương bắc giống ở đây không?

-Dù nước chia nghìn dòng, nhưng chỉ phát xuất từ một nguồn.

-Thế thì ông cần gì đến đây?

-Tuy phát xuất từ một nguồn nhưng nước chia ra nghìn nhánh.

Sau khi được tổ Huyễn Hưu ấn khả, ngài đến chỗ Sơ tổ quay mặt vào vách, bỗng nhiên đại ngộ, bèn nói kệ:

Trước núi Ngũ Đài

Được thông tin tức

Đá lớn đá nhỏ

Từng hòn trên đất

Ngài trở về trình sở ngộ với Huyễn Hưu và được phó chúc đại pháp

Tổ Huyễn Hưu dặn dò:

-Gặp” Phong” thì dừng, ông nên biết điều đó, phải tìm một người để làm rạng rỡ tông Tào Động.

Bấy giờ, ngài du phương đến Cối Kê, các vị đại phu thỉnh ngài thuyết pháp ở Chỉ Phong Đồ. Khi đó, ông Trạm Nhiên Trừng đem sự hiểu biết của mình ra chất vấn. Ngài vừa gặp, mừng cho sự lĩnh hội của ông ta, liền nhớ lại lời huyễn ký của Huyễn Hưu.

Vào năm Vạn Lịch thứ 22(1594), đời Minh Thần Tông, ngài an nhiên thị tịch, tháp được an trí ở phía nam chùa Hiển Thánh.

Bài tán

Mắt xanh Cù- đàm

Mặt mũi Đạt- ma

Đi qua suối ngọc

Một tràng pháp khí

Trước ngọn Ngũ Đài

Núi Thiết vút cao

Đất Bắc cành Nam

Đông chìm tây nổi.

Đời Thứ 68: Thiền Sư Vô Minh Tuệ Kinh (1548 - 1618)

ĐỜI THỨ 68

THIỀN SƯ VÔ MINH TUỆ KINH

(1548- 1618)

Trung hoa Thiên Trúc dưỡng anh tài

Sáu tám Tuệ Kinh ở hiện nay

Thuở nhỏ trường làng theo Khổng học

Trưởng thành núi Lẫm khởi nghi ngay

Tham thiền hỏi đạo tìm tông yếu

Đại Hảo sơn cao đạt ý thầy

Tỏ ngộ rõ ràng như thị pháp

Các ông cố gắng pháp hoằng khai.

Thiền sư Vô Minh Tuệ Kinh họ Bùi, người Sùng Nhân, Phủ Châu, chín tuổi vào học trường làng, lớn lên theo học với Lẫm Sơn. Sau đó, ngài biết có tông chỉ “Giáo ngoại biệt truyền”, liền từ giã thầy, cất am ẩn tu ở núi Nga Mi. Một hôm, ngài xem quyển “ Truyền đăng lục” ,đến đoạn vị tăng hỏi thiền sư Hưng Thiện:

-Thế nào là đạo thiện?

Thiền sư Hưng Thiện đáp:

-Núi Đại Hảo.

Ngài khởi nghi, tham cứu việc này quên ăn, bỏ ngủ. Một hôm, ngài đang vác đá thì bỗng nhiên đại ngộ, liền nói kệ:

Vô thượng bồ- đề muốn hiểu sâu

Khai thông Đại Hảo phải mau mau

Đến rồi mới biết sơn là núi

Xoay mình vượt khỏi cửa tổ mầu

Ngài đến gặp thiền sư Lẫm Sơn để hỏi rõ lý do, liền bị cật vấn. Ngài đối đáp thông suốt, nên được ngài Lẫm Sơn cho xuất gia và thầm truyền ký. Ngài lại lên đường yết kiến Thiếu Thất, vào phía nam Ngũ Đài, rồi trở lại ở chùa Đổng Nham, tỉnh Phúc Kiến ; Kế lại ở chùa Thọ Xương, Bảo Phường và Nga Phong.

Ngày 16 tháng giêng năm Mậu Ngọ( 1618), nhằm niên hiệu Vạn Lịch thứ 46, ngài cầm bút viết” Hôm nay chỉ dạy rõ ràng” , rồi ném bút ngồi an nhiên thị tịch. Sau khi trà- tì, xương đỉnh đầu của ngài còn nguyên vẹn, tháp được an trí ở phương trượng.

Bài tán

Vác núi Đại Hảo

Hơn hai mươi năm

Dời tùng bưng đá

Lỗ mũi chọc trời

Quét sạch ngũ vị⁷⁷

———

77. Ngũ vị: năm vị quân, thần, thần hướng quân, quân thị thần, quân thần đạo hợp. Quân ( Vua) là chánh vị, thuộc Không giới, xưa nay không một vật; Thần( tôi) là Thiên vị, thuộc sắc giới có muôn hình tượng; Thần hương quân( bầy tôi theo vua) là Thiên trung chính, bỏ sự vào lý. Quân thị thần( vua xem lấy bầy tôi) là Chính trung thiên( còn gọi Chính trung lai), trải lý theo

Diệt hết tam huyền ⁷⁸

Hình ngay bóng thẳng

Đạo lớn truyền xa.

———

sự; Quân thần đạo hợp( vua tôi hợp nhau), là kiêm đới ngữ, thầm ững các duyên, nhiễm phi tịnh, phi chính phi thiên, hết sức huyền diệu.

78. Tam huyền: cơ xảo của tông Lâm Tế, nhằm kích thích hành giả tham thiền nghi tình. Gồm có ba huyền: 1- Thể trung huyền: lời nói phải chất phác, ngay thật

Đời Thứ 69: Thiền Sư Trạm Nhiên Viên Trừng (1561 - 1626)

ĐỜI THỨ 69

THIỀN SƯ TRẠM NHIÊN VIÊN TRỪNG

(1561- 1626)

Nước xanh trong lặng dưới đầm sâu

Vũ trụ yên bình sóng gió đâu

Nối thịnh Tào tông truyền chánh pháp

Hoằng dương đạo tổ suối đèn mầu

Đèn xưa hiện tỏ trùm thiên hạ

Nhật Bản, Cao Ly dẫn phái đầu

Con cháu khắp nơi truyền nối mãi

Ba nghìn thế giới quỷ thêm sầu.

Thiền sư Trạm Nhiên Viên Trừng họ Hạ, người Cối Kê, theo học với trưởng lão Ẩn Phong, tham chữ “ Ai” ba ngày đêm thì có chút tỏ ngộ. Suốt ba năm không ngủ, ngài tham câu thoại” Càn Phong nói một chẳng nói hai”. Sau đó, ngài bỗng nhiên đại ngộ.

Năm Tân Mão(1591), niên hiệu Vạn Lịch thứ 19, ngài đến gặp hoà thượng Từ Chu ở Chỉ Phong Đồ. Từ Chu hỏi:

-Từ Chỉ Phong Đồ đến Thanh Sơn, khi gần qua bờ Việt Vương Đài , ngó lại biển xanh, ông thấy như thế nào?

Ngài đáp:

Trăng xuyên thủng đáy hồ

Sóng vỗ ngập bờ mi

Chánh niệm không nháy mắt

Từ Chu hỏi ngài tông chỉ của Tào Động. Ngài đáp kệ. Từ Chu ấn khả cho ngài và dạy:

-Sau này, ông sẽ cắt đứt lưỡi của mọi người trong thiên hạ.

Nói xong, Từ Chu bỏ đi. Ngài trụ trì tất cả tám ngôi chùa, riêng đạo tràng Hiển Thánh ở Vân Môn, Kính Sơn đất Hồ Châu có tám nghìn người đến tu tập. Ngài thuyết pháp ba mươi năm không ngừng nghỉ, làm hưng thịnh tông Tào Động một thời.

Năm Bính Dần (1626), niên hiệu Thiên Khải thứ 6, Hỷ Tông nhà Minh, ngài an nhiên thị tịch, tháp an trí nhục thân ở núi phía nam chùa Hiển Thánh.

Bài tán

Phát huy đạo giác

Chấn động Vân môn

Mưa pháp rạt rào

Thấm nhuần ba căn

Gương báu treo cao

Long tượng kinh hồn

Con cháu đầy đàn

Đạo trùm kim cổ.

Đời Thứ 69: Thiền Sư Vô Dị Nguyên Lai (1575 - 1630)

ĐỜI THỨ 69

THIỀN SƯ VÔ DỊ NGUYÊN LAI

(1575- 1630)

Tâm Phật chúng sanh chẳng khác nhau

Té cây sống lại có gì đâu

Bầy ruồi thích rúc nơi hôi hám

Lũ nhặng ưa bay đến hố cầu

Tả sứ quân thần đều hổ dụng

Trẻ già quý tiện thoát mành sâu

Lớn lên theo học chư hiền thánh

Tế độ muôn loài khắp ngũ châu.

Thiền sư Vô Dị Nguyên Lai họ Sa, người Thư Thành, theo học với lão nhân Thọ Xương, tham câu thoại đầu” Ẩn thân không dấu vết” có phần tỏ ngộ. Một hôm, Thọ Xương hỏi:

-Con kiến biết bò đến chỗ tanh hôi, lằn xanh thường bay lượn nơi dơ thối. Đó là việc của vua hay việc của thần?

Ngài đáp:

-Việc của thần.

Ngài bị Thọ Xương mắng cho một trận nên thân. Sau đó, nghe thần Hộ pháp té ngã trên đất, ngài bỗng nhiên đại ngộ, liền viết kệ trình lên Thọ Xương, nhưng không được chấp nhận.

Một hôm, ngài đi nhà xí, thấy người leo lên cây liền đại ngộ. Khi gặp Thọ Xương gạn hỏi, ngài đối đáp thông suốt.

Thọ Xương nói:

-Hôm nay, ông mới tin ta không nói dối.

Năm Nhâm Dần( 1602), niên hiệu Vạn Lịch thứ 30, ngài ra trụ trì chùa Bắc Sơn, kế đến chùa Đổng Nham, Đại Ngưỡng, Cổ Sơn. Năm Kỷ Tỵ (1629), niên hiệu Sùng Trinh thứ 2, ngài đến chùa Thiên Giới ở Kim Lăng, đại chúng thỉnh ngài hoằng hoá đạo pháp tại đây. Ba mươi năm thận trọng với đại pháp, những bậc anh kiệt dưới toà tham học rất đông, nhưng ngài không hứa khả tuỳ tiện. Năm Canh Ngọ(1630), niên hiệu Sùng Trinh thứ 3, ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 58 năm, tháp được an trí ở núi Kim Lăng.

Bài tán

Chỗ xoá tung tích

Bỗng nhiên biến mất

Vì sao lên cây

Đáy thùng lại thủng

Thỉnh mời sư đến

Đại chúng đều theo

Đạo sư tôn nghiêm

Từ xưa chỉ một.

Đời Thứ 69: Thiền Sư Hối Đài Nguyên Cảnh (1577 - 1630)

ĐỜI THỨ 69

THIỀN SƯ HỐI ĐÀI NGUYÊN CẢNH

(1577- 1630)

Thấy mà không thấy, thấy như không

Đầu gắn thêm đầu nghi nặng lòng

Mắt bụi xốn xang nay sáng đẹp

Bên đời của quý vẫn niêm phong

Pháp môn rốt ráo vô biên nghĩa

Thấu triệt chân tâm vạn pháp thông

Dứt sạch vọng duyên nào sở đắc

Há màng nam bắc với tây, đông.

Thiền sư Hối Đài Nguyên Cảnh họ Phùng, người Kiến Dương. Một hôm, ngài đọc kinh Lăng Nghiêm đến câu” Thấy biết vô phân biệt” thì có sở đắc. Ngài liền tìm đến hỏi lão nhân Thọ Xương thì bị quát cho một trận. Ngài sợ hãi trở về lại đọc kinh Lăng- già⁷⁹ đến đoạn:” Nhà rỗng không, chẳng có thị giả”, thì bỗng nhiên lĩnh hội, nhưng vẫn chưa thoả mãn. Ngài lại đọc kệ kinh Viên giác đến đoạn” Nước sông chảy xiết, quả cầu lăn nhanh” , liền dứt sạch mọi nghi ngờ, đến thưa với Thọ Xương:

-Bạch hoà thượng! Con trình việc này mong hoà thượng khai mở trí huệ.

Thọ Xương hỏi:

-Việc này ông dựa vào đâu?

Ngài khảy ngón tay, Thọ Xương lại bảo:

-Tại ông đang nghi ngờ

Ngài trình kệ, Thọ Xương hỏi vặn lại. Ngài đáp liền. Thọ Xương trao lại bài kệ, ngài đảnh lễ thọ nhận.

Năm Mậu Ngọ(1618), ngài trụ trì chùa Đông Uyển. Một hôm, vào mùa thu năm Canh Ngọ(1630), niên hiệu Sùng Trinh thứ 3 đời Minh, ngài chỉ tay xuống phía dưới chân núi bảo thị giả:

-Nơi này chôn ta được.

Thị giả thưa:

-Bạch hoà thượng! Nếu ngài thị tịch thì nhập tháp ở đây, còn dặn dò gì nữa không?

Ngài mỉm cười bảo:

-Tốt thôi!

Thị giả hỏi lại thì ngài đã an nhiên thị tịch từ lúc nào không hay, tháp được tôn trí ngay chỗ ngài chỉ dạy.

———

79.Kinh Lăng- già( Lăng- già kinh) : chánh văn ghi đọc kinh Lăng- già là sai, đọc kinh Duy- ma mới đúng vì kinh Lăng- già không có câu” Nhà rỗng không, chẳng có thị giả”

Bài tán

Thấy vô phân biệt

Nào có nguyên do

Trống không người hầu

Sao chưa thấu triệt

Biết rõ điều này

Lấy nước đánh cầu

Vũ Di thác hoá

Nhàn hạ nghìn năm.

Đời Thứ 69: Thiền Sư Vĩnh Giác Nguyên Hiền (1578 - 1657)

ĐỜI THỨ 69

THIỀN SƯ VĨNH GIÁC NGUYÊN HIỀN

(1578- 1657)

Nằm, ngồi, đi, đứng vẫn thong dong

Mặc áo, ăn cơm vốn chẳng mong

Khế hợp giáo cư vô sở đắc

Nêu ra huyền chỉ hợp tông phong

Rong chơi túi vải luôn vô ngại

Buông xả vạn duyên thấy rõ không

Rong ruổi mười phương bao cõi Phật

Nào ngờ pháp giới ở đầu lông.

Thiền sư Vĩnh Giác Nguyên Hiền họ Thái, người Kiến Dương, là thiền tăng đời Minh thuộc tông Tào Động. Thuở nhỏ ngài theo Nho học, 18 tuổi nhân đọc Lục Tổ Đàn Kinh, từ đó, ngài nghiên cứu Phật pháp. Năm 40 tuổi, ngài xuất gia với lão nhân Thọ Xương. Một hôm, ngài đọc Kinh Pháp hoa có chỗ tỏ ngộ, liền đến hỏi Thọ Xương.

-Bạch hoà thượng! Thế nào là thân thanh tịnh quang minh?

Thiền sư Thọ Xương chỉ đứng thẳng im lặng.

Ngài lại hỏi:

-Bạch hoà thượng! Chỉ có vậy thôi, có còn gì nữa không?

Thọ Xương lại bước đi.

Ngay lúc đó, ngài như trút đi gánh nặng, theo Thọ Xương vào phương trượng để trình sở chứng, không ngờ bị Thọ Xương đánh cho ba gậy và nói:

-Từ nay về sau, ông không được cẩu thả như thế nữa!

Hoà thượng khai thị bài kệ:

Cho dù cưỡi được lưng sư tử

Ba hèo ra mắt tự đổ nhào

Nhân đây, ngài càng nghi ngờ, càng muốn” Ngã nhào ngay dưới gậy”. Sau đó, nhân dịp qua Kiếm Tân, nghe vị tăng tụng kinh Pháp hoa đến câu” Đồng thời vừa tằng hắng vừa khảy móng tay⁸⁰” , ngài liền thấu rõ chỗ dụng của hoà thượng Thọ Xương.

Vaò năm Giáp Tuất( 1634), niên hiệu Sùng Trinh đời Minh, ngài trụ trì chùa Cổ Sơn, sau đó ngài lại trụ trì các chùa Khai Nguyên, Bảo Thiện và Chân Tịch ở Chiết Giang. Ngài an nhiên thị tịch năm Đinh Dậu (1657), niên hiệu Thuận Trị thứ 14, đời Thế Tổ nhà Thanh. Tháp an trí ở Cổ Sơn

Ngài là vị thầy bác học uyên thâm cả nội, ngoại điển, có những tác phẩm như Bổ đăng, Kế đăng, Thiền dư…vv..vv hơn 100 quyển, lưu hành ở đời.

———

80.Đồng thời vừa tằng hắng vừa khảy móng tay( nhất thời thanh khái câu cộng đàn chi) câu này trong kinh Pháp hoa, phẩm Như Lai thần lực

Bài tán

Đi khắp mười phương

Thế giới chư Phật

Bằng hai âm thanh

Thấu suốt không ngại

Được gặp Thọ Xương

Đánh rơi đãy vải

Vừa gõ trống đá

Phát hiện rồng điếc.

Đời Thứ 70: Thiền Sư Thụy Bạch Minh Tuyết (1584 - 1641)

ĐỜI THỨ 70

THIỀN SƯ THỤY BẠCH MINH TUYẾT

(1584- 1641)

Tuyết đổ đầy trời rất trắng trong

Chúng sanh về lại cõi mênh mông

Thân này giả hợp ai là chủ

Muôn vật vô thường ta cũng không

Lôi kéo tử thi ông chẳng thấy

Chuyên tu niệm Phật có sen hồng

Tiếng vang, tiếng nổ chân tam- muội

Thấp, hoá, noãn, sanh vạn loại đồng.

Thiền sư Thuỵ Bạch Minh Tuyết⁸¹ họ Dương, người Đồng Thành, tham học với hoà thượng Vân Môn Trạm Nhiên Viên Trừng (1561- 1620). Một hôm, Vân Môn Viên Trừng hỏi:

-Vừa rồi ông làm gì?

-Bạch hoà thượng! Con thọ trì kệ Tì- xá⁸²

-Bốn đại là giả, vọng tâm là không, kẻ nào kéo tử thi của ông đến đây thế?

Ngài suy nghĩ hồi lâu. Vân Môn Viên Trừng lại đưa ra công án chém mèo.

Ngay lúc đó, ngài chợt hiểu liền ném bồ đoàn và nói:

-Đi tìm thị giả ở Từ Châu.

Một hôm, hoà thượng Vân Môn Viên Trừng đứng trên cầu, hỏi:

-Dưới khe nước chảy rì rào, ông thử nói xem?

Ngài đáp:

-Bạch hoà thượng! Vỗ hư không vang rền, đánh vào gỗ không tiếng.

Nghe ngài đáp, Vân Môn Viên Trừng cười gật đầu. Qua sáu ngày, chợt nghe tiếng chuông, ngài liền đại ngộ. Từ đó, ngài được cơ duyên biện tài xuất chúng. Vân Môn phó chúc đại pháp cho ngài.

Sau khi, hoà thượng Vân Môn Viên Trừng viên tịch, ngài trụ trì chuà Hiển Thánh. Năm Canh Ngọ (1630), niên hiệu Sùng Trinh thứ 3, đời Minh, ngài bắt đầu dời đến tám đạo tràng ở Hồ châu, Tinh Sơn, Cổ Long Hoa…. Ngày rằm tháng 3 năm Tân Tỵ (1641), nhằm niên hiệu Sùng Trinh thứ 14, ngài bảo thị giả dìu vào khám thờ viết kệ. Khi ngài đưa tay vẫy chúng, mọi người đến nơi thì ngài đã an nhiên thị tịch, tháp tôn trí nhục thân tại Long Hoa.

———

81.Thiền sư Thuỵ Bạch Minh Tuyết( Thuỵ Bạch Minh Tuyết Thiền sư) : thiền tăng đời Minh thuộc tông Tào Động. Ngài xuất gia tại am Tụ Long ở Cửu Hoà, thọ giới cụ túc ở chuà Vân Thê. Sau đó, ngài đi tham học với rất nhiều thiền sư nổi tiếng đương thời , như Trạm Nhiên Viên Trừng, Bác Sơn, Mật Vân Viên Ngộ…vvv… cuối cùng được ngài Vân Môn Viên Trừng ấn chứng, trở thành đệ tử nối pháp.

82. Kệ tỳ- xá( Tỳ- xá kệ): bài kệ phú pháp của đức Phật Tỳ- xá- phù

Bài tán

Thợ cả tài giỏi

Ngày rạng đường mờ

Cơ duyên cha con

Tiếng sư tử hống

Giữa trưa chứng ngộ

Pháp thấm cây khô

Càng nhìn càng kính

Vẻ vang bậc thầy.

Đời Thứ 70: Thiền Sư Thạch Vũ Minh Phương (1593 - 1648)

ĐỜI THỨ 70

THIỀN SƯ THẠCH VŨ MINH PHƯƠNG

(1593- 1648)

Diệu trạm tổng trì Lăng nghiêm vương

Ngoại đạo, thiên ma cũng bí đường

Quái thú yêu tinh hằng nhiếp phục

Bò, thần, rắn, quỷ hết nhờ nương

Thánh hiền nhân đó luôn tăng số

Thọ mạng nơi đây thật khó lường

Thạch Vũ gương lành càng sáng maĩ

Nghìn năm tỏ rạng đức lưu phương.

Thiền sư Thạch Vũ Minh Phương họ Trần, người Vũ Đường, Gia Hưng. Ban đầu nhân đọc kinh Lăng nghiêm đến đoạn:” Như ngài Văn- thù đem thân, tâm, thế giới đập dẹp thành một khối” ngài có sự tỏ ngộ. Về sau, gặp lúc tổ Vân Môn thượng đường bảo:” Buông bỏ đi”, ngài vui mừng trình kệ:

Hiều được ý đầu sào buông nắm

Phóng sanh đích thị cá mình câu.

Nghe xong, tổ Vân Môn Viên Trừng mắng ngài xối xả. Vừa lúc đó, có vị tăng đến nêu ra công án” Đại Huệ lột trái vải” . Nghe xong ngài hoát nhiên đại ngộ. Từ đó, cơ phong bén nhạy, tổ Vân Môn Viên Trừng nói bài kệ phú pháp cho ngài.

Năm Tân Mùi (1631), niên hiệu Sùng Trinh thứ 4, ngài trụ trì chùa Tượng Điền. Kế đến, ngài trụ trì hơn mười ngôi chùa như Hiển Thánh, Vũ Hàng , Bảo Thọ, Tuyết Phong, Trường Khánh, Kiết đông. Năm Đinh Hợi ( 1647), niên hiệu Thuận Trị thứ 4, đời nhà Thanh, tại chùa Phật Nhật, ngài chợt bảo đại chúng:” Thế giới không yên ổn, chi bằng ta trở về tốt hơn”.

Sáng ngày mồng 3 tháng giêng, ngài thượng đường ân cần nói lời từ biệt với mọi người:” Bảy ngày sau, ta thị tịch ở Long Môn”. Đến ngày thứ tám, ngài ngồi an nhiên thị tịch, trụ thế 56 năm. Khi trà – tỳ có rất nhiều xá- lợi, răng vẫn còn nguyên, tháp an trí tại Long Môn.

Bài tán

Văn- thù không hai

Đập dẹp một khối

Rũ chiếc áo dơ

Đầu sào chuyển biến

Thuyền đậu cửa biển

Ăn trái vải sống

Hoa ưu- bát- la

Nghìn năm mới hiện.