Pháp Hành

Lúa Chín Đúng Thời

LÚA CHÍN ĐÚNG THỜI

Nguyên Thi

Đức Phật chỉ dạy cho các học trò mình cách thức tu tập để giải thoát khổ đau luân hồi, cơ bản dựa trên sự phát triển ba phẩm chất tự nội là đạo đức, tâm linh và trí tuệ, thường gọi là Giới-Định-Tuệ hay còn gọi là tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ. Ngài khuyên họ phải chuyên tâm nỗ lực thực hành tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng trí tuệ nhưng không nên bận tâm về kết quả, vì tâm giải thoát là kết quả hết sức tự nhiên một khi có sự nỗ lực tu tập đúng đắn. Tựa như người nông phu khéo cày bừa thửa ruộng của mình, rồi đúng thời gieo mạ, đúng thời cho nước vào ra, đúng thời bón phân cho ruộng lúa. Cứ thế, vị ấy kiên trì chăm bón cho ruộng lúa của mình thìđúng thời lúa sẽ trở hạt và chín vàng.

Thông thường, chúng ta làm một việc gì thì cứ mong sao cho chóng có kết quả. Tâm lý này thường mang lại hệ quả không hay. Chúng ta thiếu

tập trung đầy đủ và chính đáng vào những gì mình đang làm hoặc làm vội làm dối mọi việc cho xong. Hệ quả là những gì chúng ta làm ra không đạt kết quả tốt đẹp như mong muốn. Không biết bao nhiêu hệ quả xã hội đáng buồn và đáng trách cứ liên tục xảy ra khiến chúng ta vô cùng lo lắng, tất cả chỉ là do lòng người quá chú trọng về lợi ích trước mắt. Ngày trước, Đức Phật khuyên người nông phu khéo cày bừa thửa ruộng của mình, rồi đúng thời gieo mạ, đúng thời cho nước vào ra, đúng thời bón phân cho ruộng lúa. Người nông phu phải khéo trông nom chăm bón cho ruộng lúa của mình và không có quyền ra lệnh: “Hôm nay lúa của ta được mọc lên, ngày mai chúng sẽ trổ hạt, ngày kế tiếp chúng sẽ chín”. Nhưng ngày nay, tâm lý nôn nóng muốn có được kết quả nhanh chóng đôi khi khiến chúng ta bỏ quên nhiều kinh nghiệm bổ ích. Chúng ta thiếu lòng tin và không đủ sức chờ đợi một kết quả chín muồi tự nhiên khi bắt tay làm điều gì đó. Chúng ta muốn kết quả đến thật nhanh và ngày nay điều đó dễ như trở bàn tay. Rõ là chúng ta có thể thu được những kết quả lợi ích trước mắt, nhưng sự thật thì nhiều sản phẩm chúng ta làm ra không đạt chất lượng, không còn tự nhiên, không bảo đảm độ an toàn lâu bền. Câu chuyện đạo lý “Lúa chín đúng thời” do Đức Phật dạy cho các học trò mình sau đây lưu ý với chúng ta về lòng tin, tính kiên trì và kết

quả lợi lạc tốt đẹp, hết sức tự nhiên, của việc đầu tư thích đáng và nỗ lực đúng đắn:

“Này các Tỷ-kheo, có ba việc cấp thiết này, người nông phu gia chủ cần phải làm. Thế nào là ba?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, người nông phu gia chủ mau lẹ khéo cày thửa ruộng, khéo bừa thửa ruộng; sau khi mau lẹ khéo cày, khéo bừa thửa ruộng, liền mau lẹ gieo hạt giống; sau khi mau lẹ gieo hạt giống, liền mau lẹ cho nước vô, cho nước ra. Này các Tỷ-kheo, đây là ba việc cấp thiết mà người nông phu gia chủ cần phải làm.

Người nông phu gia chủ ấy, này các Tỷ-kheo, không có thần lực hay không có uy lực (để ra lênh): “Hôm nay lúa của ta được mọc lên, ngày mai chúng sẽ trổ hạt, ngày kế tiếp chúng sẽ chín.” Nhưng chính theo thời gian của người nông phu gia chủ, các cây lúa do sự hướng dẫn của thời tiết được mọc lên, được trổ hạt và được chín. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, có ba công việc cấp thiết này Tỷ-kheo cần phải làm. Thế nào là ba?

Chấp hành tăng thượng giới học, chấp hành tăng thượng tâm học, chấp hành tăng thượng tuệ

học. Ba công việc cấp thiết này, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo cần phải làm.

Tỷ-kheo ấy, này các Tỷ-kheo, không có thần lực hay không có uy lực (để ra lệnh): “Hôm nay, tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ, ngày mai cũng vậy, ngày kế tiếp cũng vậy.” Nhưng này các Tỷ-kheo, chính do thời gian Tỷ-kheo ấy sử dụng để học tập tăng thượng giới, để học tập tăng thượng tâm, để học tập tăng thượng tuệ, mà tâm được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.

Do vậy, này các Tỷ-kheo, cần phải học tập như sau: “Sắc bén sẽ là ước muốn của ta để chấp hành tăng thượnggiới học. Sắc bén sẽ là ước muốn của ta để chấp hành tăng thượng tâm học. Sắc bén sẽ là ước muốn của ta để chấp hành tăng thượng tuệ học.” Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thấy cần phải học tập”.

Hành Thập Thiện Cho Đời Tươi Sáng

HÀNH THẬP THIỆN CHO ĐỜI TƯƠI SÁNG

Nguyên Mỹ

Trong bài sám của khóa lễ Tịnh độ mà chư Tăng và các Phật tử thực hành vào mỗi buổi chiều tối, có ba câu nói về đời sống “tươi sáng” hay “quang đãng” của người Phật tử và hệ quả tốt lành của đời sống ấy. Đó là “Hành thập thiện cho đời tươi sáng; Bỏ việc ác để đời quang đãng; Đem phúc lành gieo rắc phàm nhân”. Ba câu sám văn cốt yếu khuyên nhắc mọi người sống bỏ ác làm lành để cho cuộc đời được tươi sáng và trong sạch với kết quả là đem phúc lành đến cho mọi nguời, mọi loài. Hành thập thiện nghĩa là sống theo mười điều thiện gồm: không sát sanh, không lấy của không cho, không tà hạnh trong các dục, không nói láo, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời phù phiếm, không tham dục, không sân hận, có chánh kiến. Bỏ việc ác tức là từ bỏ mười điều ác gồm: sát sanh, lấy của không cho, ta hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời phù phiếm, tham dục, sân hận, tà kiến. Người Phật tử tin tưởng vào

lời Phật dạy, quyết tâm bỏ ác làm lành, nên có đời sống tươi sáng và trong sạch, từ bên trong ra bên ngoài, từ thể chất đến tinh thần, từ lời nói đến việc làm. Vị ấy “tươi sáng” vì vị ấy sống theo mười thiện pháp. Vị ấy “quang đãng” vì vị ấy rũ sạch mười ác nghiệp. Khi một người có đời sống tươi sáng và quang đãng như vậy thì mọi ý nghĩ, lời nói và việc làm của vị ấy đều nhất nhất thanh tịnh, hiền thiện và do đó được xem là người sống mang phúc lành đến cho mọi người, mọi loài. Kinh Phật¹ gọi nếp sống như vậy là “đại bố thí", nghĩa là “đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh”.

Thế nào là “Hành thập thiện cho đời tươi sáng”, "Bỏ việc ác để đời quang đãng”? Căch thức thực hiện nếp sống cao đẹp, đáng mong ước, đáng nỗ lực theo đuổi và khuyến khích như vậy được trình bày rõ ràng và chi tiết qua các đoạn kinh sau đây, do Đức Phật giảng dạy cho vị Thôn trưởng có tên Asibandhakaputta:²

“Này Thôn trưởng, người đệ tử đặt lòng tin tưởng vào Như Lai, vị ấy suy tư như sau:

———

¹Kinh Nguồn nước công Đức, Tăng Chi Bộ.

²Kinh Vở ốc, Tương Ưng Bộ.

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kích sát sanh và nói‘Chớ có sát sanh’. Nay ta có sát hại như thế này, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ sát sanh. Và trong tương lai, người ấy đình chỉ sát sanh. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua.

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kích lấy của không cho và nói: ‘Chớ có lấy của không cho’. Nay ta có lấy của không cho như thế này, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ lấy của không cho. Và trong tương lai, người ấy đình chỉ lấy của không cho. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua.

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kích sống tà hạnh trong các dục”.“Nay ta có tà hạnh trong các dục như thế này, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ là hạnh trong các dục. Và trong

tương lai, người ấy đình chỉ tà hạnh trong các dục. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua.

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kíchnói láo”.“Nay ta có nói láo như thế này, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ nói láo. Và trong tương lai, người ấy đình chỉ nói láo. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua.

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kích nói hai lưỡi”. “Nay ta có nói hai lưỡi như thế này, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa". Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ nói hai lưỡi. Và trong tương lai, người ấy đình chỉ nói hai lưỡi. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua.

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chí trích, công kích nói lời độc ác”. “ Nay ta có nói lời độc ác như thế này, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ nói lời độc ác. Và trong tương lai, người ấy đình

chỉ nói lời độc ác. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua. "

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kích nói lời phù phiếm”. “Nay ta có nói lời phù phiếm như thế này, hay như thế kìa. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ nói lời phù phiếm. Và trong tương lai, người ấy đình chỉ nói lời phù phiếm. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua.

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kích tham dục”. “Nay ta có tham dục như thế này, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ tham dục. Và trong tương lai, người ấy đình chỉ tham dục. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua.

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kích sân hận”. “Nay ta có sân hận nhưthếnày, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ sân hận. Và trong

tương lai, người ấy đình chỉ sân hận. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua. “

“Thế Tôn dùng nhiều phương tiện chỉ trích, công kích tà kiến”. “Nay ta có tà kiến như thế này, hay như thế kia. Như vậy là không nên, như vậy là không tốt. Và do duyên ấy, ta có thể hối hận. Ác nghiệp này ta làm, nay sẽ không làm nữa”. Người ấy do suy tư như vậy, liền từ bỏ tà kiến. Và trong tương lai, người ấy đình chỉ tà kiến. Như vậy, ác nghiệp ấy được vượt qua..

Như vậy, do đoạn tận sát sanh, người ấy trở thành người không sát sanh. Do đoạn tận lấy của không cho, người ấy trở thành người không lấy của không cho. Do đoạn tận sống tà hạnh trong các dục, người ấy trở thành người không sống là hạnh trong các dục. Do đoạn tận nói láo, người ấy trở thành người từ bỏ nói láo. Do đoạn tận nói hai lưỡi, người ấy trở thành người từ bỏ nói hai lưỡi. Do đoạn tận nói lời độc ác, người ấy trở thành người từ bỏ nói lời độc ác. Do đoạn tận nói lời phù phiếm, người ấy trở thành người tử bỏ nói lời phù phiếm. Do đoạn tận tham, người ấy trở thành người không có tham lam. Do đoạn tận sân, người ấy trở thành người không có sân tâm. Do đoạn tận tà kiến, người ấy trở thành người theo chánh kiến.”

Phẫn Nộ Mất Khôn

PHẪN NỘ MẤT KHÔN

Hải Hậu

Phẫn nộ - sự phản ứng bung vỡ của tâm sân hận giận dữ - phát sinh do tâm lý bất mãn bực phiền bị kích động. Nó là hệ quả của sự tích tập các tư duy ác bất thiện như dục, sân, hại đi đôi với tập quán chấp ngã hay hay tâm lý xem trọng cái “tôi”. Kinh Pháp Cú mô tả nguồn cơn của lòng hiềm hận dẫn xuất từ sự ám ảnh của cái “tôi” khiến cho tâm sân hận hay lòng hận thù được ấp ủ đi đến tăng trưởng, không hề nguôi ngoai:

Nó giết tôi, hại tôi,

Nó thắng tôi, cướp tôi;

Ai ôm hiềm hận ấy,

Hận thù không thể nguôi.

Đức Phật thấy rõ sự xấu xa nguy hại của sự sân hận phẫn nộ. Ngài nói cho chúng ta biết, khi người nào bị sân hận chi phối thi tâm mất tự chủ, trở thành mù lòa, không còn sáng suốt; nghĩ đến hại

mình, hại người, hại cả hai; không như thật biết lờji mình, lợi người, lợi cả hai; rơi vào các hành vi ác bất thiện về thân, vềlời, về ý.¹Người ấy có tính khí thất thường và có những biểu hiện không đẹp mắt nhưdễ phẫn nộ, não hại nhiều, tuy bị nói ít, liền nổi nóng, nổi giận, nổi sânsừng sộ, gây hấn, biểu lộ phẫn nộ, sân hận, bất mãn.²Do tâm lý rối loạn bất an và tính khí thất thường như vậy nên người phẫn nộ tự chuốc lấy nhiều bất hạnh khổ đau, rơi vào sập bẫy đen tối của kẻ đối dịch, như sắc diện trở nên xấu xí, ăn không ngon, ngủ không yên, không đạt được lợi ích hạnh phúc, mất mát tài sản, tổn hại danh tiếng, thân bằng quyến thuộc xa lánh, bị sanh vào cõi dữ sau khi chết. Những lời Phật dạy sau đây nhắc nhở mọi người về sự dại dột nguy hại của tâm sân hận phẫn nộ:

Đức Phật thấy rõ hậu quả xấu xa nguy hại của tâm sân hận phẫn nộ. Ngài nói cho chúng ta biết khi người nào bị sân hận chi phối thì tâm mất tự chủ, trở thành mù lòa, không còn sáng suốt; nghĩ đến hại mình, hại ngườì, hại cả hai; không nhưthật rõ biết lợi mình, lợi người, lợi cả hai; rơi vào các hành vi ác bất thiện về thân, về lời, về ý.³Người

———

¹Kinh Channa, Tăng Chi Bộ.

²Kinh Channa, Tăng Chi Bộ.

³Kinh Channa, Tăng Chi Bộ.

ấy có tính khí thất thường và có những hiếu hiện không hiền hòa, không đẹp mắt như dễ phần nộ, não hại nhiều, tuy bị nói ít, liền nổi nóng, nổi giận, nói sàn, sừng sộ, gây hấn, biểu lộ phăn nộ, sân hận, bất mãn.¹ Do tâm lý rối loạn bất an và tính khí thất thường như vậy nên người phẫn nộ tự chuốc lấy nhiều bất hạnh khổ đau, rơi vào sập bẫy đen tối của kẽ đối địch, như sắc diện trở nên xấu xí, ăn không ngon, ngủ không yên không đạt được lợi ích hạnh phúc, mất mát tài sản, tổn hại danh tiếng, thân bằng quyến thuộc xa lánh, bị sanh vào cõi dẽ sau khi chết. Những lời Phật dạy sau đây nhắc nhở mọi người chúng ta về sự dại dột và nguy hại của tâm sân hận phẫn nộ:

“Này các Tỷ-kheo, có bảy pháp này được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hay đàn ông. Thế nào là bảy?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong muốn kẻ thù địch của mình nhưsau: “Mong rằng kẻ này trở thành xấu xí!”Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình có dung sắc. Này các Tỷ-kheo,

———

¹Kinh Màllika, Tăng Chi Bộ.

²Kinh Sân hận, Tăng Chi Bộ.

hạng người nào phẫn nộ, bị phần nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, dầu cho người ấy khéo tắm rửa, khéo chãi chuốt, tócrâu khéo sửa soạn, mặc toàn đồ trắng rồi người ấy cũng trở thành xấu xí, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp thứ nhất, được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong muốn kẻ thù địch của mình như sau: “Mong rằng kẻ này ngủ một cách khổ sở.”Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình ngủ một cách an lành. Này các Tỷ- kheo,hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chính phục, bị phẫn nộ chi phối, dầu có nằm trên ghế dài, nệm trải bằng len, chăn len trắng, chăn len thêu, nệm bằng da con sơn dương gọi là kadali, tấm khảm với lọng che phía trên, ghế dài có đầu gối chân màu đỏ. Tuy vậy, họ vẫn ngủ một cách khổ sở, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp thứ hai, được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thùđịch mong muốn kẻ thù địch của mình như sau: “Mong rằng kẻ này không có lợi ích!” Vì cớ sao? Này các

Tỷ-kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù của mình có được lợi ích. Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, thâu hoạch điều bất lợi, lại nghĩ rằng “Ta được lợi ích”, thâu hoạch điều lợi ích, lại nghĩ rằng: “Ta không được lợi ích”. Những pháp này được nắm giữ khiến người khác trở thành thù địch, đưa đến không hạnh phúc, đau khổ lâu dài, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp thứ ba, được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong muốn kẻ thù địch của mình nhưsau: “Mong rằng kẻ này không có tài sản!” Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình có được tài sản. Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chính phục, bị phẫn nộ chi phối, những tài sản của họ thâu hoạch do sự phấn chấn tinh cần, cất chứa do sức mạnh của cánh tay, chồng chất do những giọt mồ hôi, đúngpháp, thâu hoạch hợp pháp. Các tài sản ấy được nhà vua cho chở về ngân khố nhà vua, vì bị phẫn nộ chính phục. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp thứ tư, được người thù ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong muốn kẻ thù của mình như sau: “Mong rằng kẻ này không có danh tiếng” Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình có được danh tiếng. Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chính phục, bị phẫn nộ chi phối, nếu có được danh tiếng gì nhờ không phóng dật thâu hoạch được, danh tiếng ấy lánh xa họ, vì bị phẫn nộ chinh phục. Này các Tỷ-kheo, đây là pháp thứ năm, được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong muốn kẻ thù địch của mình như sau: “Mong rằng kẻ này không có bạn bè!” Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, người thù địch không hoan hỷ kẻ thù địch của mình có được bạn bè. Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, nếu người đó có những bạn bè thân hữu, bà con huyết thống gì, họ sẽ xa lánh, từ bỏ người đó, vì người đó bị phẫn nộ chinh phục. Đây là pháp thứ sáu, được người thù ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

Lại nữạ, này các Tỷ-kheo, người thù địch mong muốn kẻ thù địch của mình như sau: "Mong

rằng kẻ này sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh trong cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục!” Vì cớ sao? Này các Tỷ-kheo, nguwoif thù địch không hoan hỷ kẻ thù của mình sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên Thiện thú, Thiên Giới, cõi đời này! Này các Tỷ-kheo, hạng người nào phẫn nộ, bị phẫn nộ chinh phục, bị phẫn nộ chi phối, người đó làm ác hạnh với thân, người đó nói lời ác hạnh với lời, người đó nghĩ đến điều ác hạnh với ý, khi thân hoại mạng chung, người đó sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Đây là pháp thứ bảy, được người thù ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông.

Bảy pháp này, này các Tỷ-kheo, được người thù địch ưa thích, tác thành kẻ thù địch đi đến người phẫn nộ, đàn bà hoặc đàn ông”.

Kinh Phật nói nhiều đến ý đồ xấu xa đen tối của ác ma (kẻ ác ý hay tâm lý xấu ác) muốn quấy phá đánh bại những người hiền lành để lôi kéo người ấy về phe nhóm của mình. Vũ khí mà ác ma thường dùng để quấy rối làm hại người hiền lành là dùng lời lẽ khách thức chọc tức khiến người ấy nổi giận đi đến phẫn nộ. Khi nào người ấy trở nên giận dữ phẫn nộ thì ác ma đắc thắng, vì nó đã khiến người ấy tự rơi vào sập bẫy đen tối của nó. Trái lại, khi nào người ấy không phản ứng giận dữ thì nó xấu

hỗ, sụt vai, cúi đầu, câm miệng, buồn bả bỏ đi. Nhờ học tu theo lời Phật, thấy rõ sự nguy hại của tâm sân hận phẫn nộ, nên các học trò đệ tử Phật không rơi cào ý đồ đen tối xấu xa của ác ma, không làm theo ý ác ma muốn. Họ không phẫn nộ.

Sự Nguy Hại Của Tà Kiến

SỰ NGUY HẠI CỦA TÀ KIẾN

Mãn Hạnh Trung

Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại; các pháp thiện chưa sanh không sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị đoạn diệt, này các Tỷ-kheo, như tà kiến. Với người có tà kiến, này các Tỷ-kheo, các pháp bất thiện chưa sanh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại; các pháp thiện chưa sanh không sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị đoạn diệt”. (Kính Tà kiến, Phẩm Chủng tử, Tăng Chi Bộ)

Theo quan niệm của đạo Phật, tà kiến (micchà- diṭṭhi) là sự hiểu biết sai lầm hay nhận thức điên đảo về sự thật cuộc đời, nghĩa là bản chất cuộc đời là khổ mà cho là lạc, vô thường thì nghĩ là thường hằng, vô ngã lại xem là hữu ngã. Đây chính là nguyên nhân gốc rễ của mọi rối rắm nảy sinh trên

cuộc đời. Trong cuộc sống đời thường, tà kiến biểu thị sự mê mờ về nhân quả, không nhận rõ về lật nhana quả hay không tin diễn tiến nhân quả của các ác hành vi thiện ác. Tất nhiên, một thái đọ hiểu biết sai ầm như vậy sẽ có tác dụng dung túng bản năng xấu ác và giợi mở dục vọng bên trong con người. Đức Phật cắt nghĩa: “Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tà kiến (Cho rằng) không có (kết quả của) bố thí, không có (kết quả của) lễ hy sinh, không có (kết quả của) tế tự, không có kết quả, quả báo của các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời sau, không có mẹ, không có cha, không có các loại hóa sanh, trên đời không có những vị Sa-môn, Bà-la-môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thành tựu, và những vị này tuyên bốvề đời này và về đời sau, sau khi đã chứng ngộ với thắng trí. Như vậy, này các Tỷ-kheo là tà kiến”.

Hệ luận nhân quả trong đờisống cho thấy điều tất yếu xảy ra là nhận thức sai lầm sẽ dẫn đến hành động sai lầm. Chính vì thế, tà kiến được xem là mối nguy hại đối với cuộc sống, vì nó đưa đường dẫn lối cho các tà đạo, nghĩa là tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tính tấn, tà niệm, tà định phát sinh do duyên tà kiến. Nói khác đi, tà kiến là nguyên nhân gốc rểx của mọi bất hạnh khổ đau, vì nó dẫn dụ con người đi vào con đường lầm lạc - suy nghĩ lầm lạc, nói năng lầm lạc, hành động lầm lạc, làm cho con

người hoàn toàn mê mờ điên đảo, mất hết lý trí, tự rơi vào các hành vi bất thiện về thân, về lời, về ý khiến mọi hệ lụy khổ đau không ngừng phát sanh, liên tục kéo dài rong cuộc sống. Một hôm giảng dạy cho những người cư sĩ ở Kosala, Đức Phật nêurõ về diễn tiến tai hại của tà kiến:

“Ở đây, này các Gia chủ, những Sa-môn, Bà-lạ-môn nào có lập thuyết như sau, có quan điểm như sau: “Không có (kết quả của) bố thí, không có (kết quá của) lễ hy sinh, không có (kết quả của) tế tự, không có kết quả, quả báo của các nghiệp thiện ác, không có đời này, không có đời sau, không có mẹ, không có cha, không có các loại hóa sanh, trên đời không có những vị Sa-mỏn, Bà-la- môn chơn chánh hành trì, chơn chánh thành tựu, và những vị này tuyên bố về đời này và về đời sau, sau khi đã chứng ngộ với thắng tri”. Đối với những vị này sự kiện này sẽ chờ đợi xảy ra: Sau khi từ bỏ ba thiện pháp này, thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, và sau khi chấp nhận ba ác pháp này, thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, các vị này thực hành theo. Vì sao vậy? Vì những vị Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy không thấy sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các thiện pháp. Vì rằng có đời sau, nếu có quan điểm nào nói rằng không có đời sau, thời đó là một tà kiến.

Vì rằng có đời sau, nếu có ai suy tư rằng không có đời sau, thời đó là tà tư duy. Vì rằng có đời sau, nếu ai nói rằng không cóđời sau, thời đó là cả ngữ. Vì rằng có đời sau, nếu có ai nói ràng không có đời sau, thời tự mâu thuẫn đối nghịch với các vi A-la-hán đã biết được có đời sau. Vì rằng có đời sau, nếu có ai thuyết phục người khác là không có đời sau, thời sự thuyết phục ấy chống lại diệu pháp, và vì sự thuyết phục ấy chống lại diệu pháp, người ấy khen mình chê người. Như vậy, trước khi thiện giới của người ấy bị từ bỏ, các ác giới đã được chấp trì. Và tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, sự đối nghịch với các bậc Thánh, sự thuyết phục chống lại diệu pháp, sự khen mình chê người, như vậy các ác bất thiện pháp sai biệt này khởi lên do duyên tà kiến”.¹

Trong một văn cảnh khác,²Đức Phật nhấn mạnh thêm về các hậu quả tai hại khổ đau do duyên tà kiến:

“Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-kheo, do pháp ấy, các pháp bất thiện chưa sánh được sanh khởi, và các pháp bất thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại, này các Tỷ-

———

¹Kinh Không gì chuyển hương, Trung Bộ.

²Kinh Tà kiến, Tăng Chi Bộ.

kheo, như tà kiến. Với người có tà kiến, nỳ các Tỷ-kheo, các pháp bất thiện cưa được sanh, và các pháp bất thiện đã sanh đi đến tăng trưởng, quảng đại.

Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-kheo do pháp ấy, các pháp thiện chưa sanh khôn sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị diệt, này các Tỷ-kheo, như tà kiến. Với người có tà kiến, này các Tỷ-kheo, các pháp thiện chưa sanh không sanh khởi, và các pháp thiện đã sanh bị đoạn diệt.

Ta không thấy một pháp nào khác, này các Tỷ-kheo, do pháp ấy, các chúng sanh sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào cõi dử, ác thú, đọa xứ, địa ngục, này các Tỷ-kheo, như tà kiến. Các chúng sanh có đầy đủ tà kiến, này các Tỷ-kheo, sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào cõi dứ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Đối với người có tà kiến, này các Tỷ-kheo, phàm mọi thân hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo là kiến; phàm mọi khẩu hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà kiến; phàm mọi ý hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà kiến. Phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào, phàm có ước

nguyện nào, phàm có các hành nào, tất cả các pháp ấy đưa đến không khả lạc, không khả hỷ, không khả ý, đưa đến bất hạnh đau khổ. Vì cớ sao? Vì tánh ác của tà kiến, này các Tỷ-kheo. Ví như, này các Tỷ-kheo, một hạt giốn cây nimba, hay hạt giống cây kosàtaki (một loại cây leo), hay hạt giống cây mướp đắng, được gieo vào đất ướt. Phàm vị gì nó lấy lên từ đất, phàm vị gì nó lấy lên từ nước, tất cả vịấy đều đưa đến tánh đắng, tánh cay, tánh không lạc của nó. Vì cớ sao? Vì tánh ác của hộtgiống, này các Tỷ-kheo. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, đối với người có tà kiến, này các Tỷ-kheo, phàm mọi thân hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà kiến; phàm mọi khẩu hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà kiến; phàm mọi ý hành hoàn toàn được thực hiện, được chấp nhận theo tà kiến. Phàm có tư tâm sở nào, phàm có quyết định nào, phàm có ước nguyện nào, phàm có các hành nào, tất cả pháp ấy đưa đến không khả lạc, không khả hỷ, không khả ý, đưa đến bất hạnh, đau khổ. Vì cớ sao? Vì tánh ác của tà kiến, này các Tỷ-kheo”.

Do bản chất xấu ác và hệ quả tai hại của nó, Đức Phật khuyên nhắc mọi người cần phải nổ lực loại bỏ tà kiến bằng cách nhận rõ hậu quả nguy hại mà nó gây ra đối với cuộc sống của mỗi người. Phải nhận rõ bản chất xấu xa nguy hại của nó để sinh

nhàm chán, sợ hãi mà kiên quyết từ bỏ. Bởi tà kiến là nguyên nhân sâu xa đưa đẩy con người vào đường ác, do đó cách hay nhất là tự hỏi và xem xét về chính mình: Vì sao ta có thể làm ác, không làm thiện, nói ác, không nói thiện; suy nghĩ ác, không suy nghĩ thiện? Động cơ nào dẫn dụ ta làm ác, không khuyến khích ta làm thiện?... Cứ suy cứu như vậy về tự thân thì dần dần sẽ thấy ra rằng không gì khác chính tà kiến hay “thái độ xem thường luật nhân quả” là động lực vô hình khiến ta dễ dàng làm ác, không khuyến khích ta làm thiện... Ngoài ra, để giúp cho việc khắc phục và loại bỏ tà kến, gốc rễ của mọi hành vi ác bất thiện, được thực hiện dễ dàng và có hiệu quả thì việc thường xuyên tiếp xúc, học hỏi và chiêm nghiệm những lời Phật dạy về nhân quả - để thấy rõ sự nguy hại của tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp và để thấy được sự lợi ích của chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệplà hết sức cần thiết. Bởi như Đức Phật từng nói rõ cho những người cư sĩ ở Kosala, sở dĩ con người ta cứ rơi vào làm ác, không làm thiện, ấy là do người đó “không thấy sự nguy hiểm, sự hạ liệt, sự cấu uế của các bất thiện pháp, sự thoát ly, sự lợi ích và sự thanh tịnh của các thiện pháp."

Ứng Xử Như Thật Như Chơn

ỨNG XỬ NHƯ THẬT NHƯ CHƠN

Huệ Hiếu

Phật cùng với chúng Tỷ-kheo gồm 500 vị đang trên đường từ thành Vương xá đến Nàlandà. Đi cchung đường với Phật và chúng Tỷ-kheo, có du sĩ Suppiya và đệ tử tên Bramadatta. Phật và chúng Tỷ-kheo giữ im lặng, chánh niệm tỉnh giác trong từng bước đi. Nhưng Suppiya và Brahmadatta thì nói năng không dứt. Thầy chê Phật-Pháp-Tăng đủ điều, trong khi trò thì khen Phật-Pháp-Tăng đáo để. Đường dài nên Phật và chúng Tỷ-kheo nghỉ đêm ở Ambakatthika. Phật và chúng Tỷ-kheo qua đêm dành phần lớn thời gian để hành thiền. Nhưng thầy trò Brahmadatta thì cứ tiếp tục câu chuyện khenchee Tam Bảo. Chuyện khen chê mãi khôn dứt nên đến tai Phật, cũng là một nhân duyên hay để Phật cho lời khuyên bỏ ích về phép ứng xử như thật như chơn, lợi mình lợi người. Phật dạy:

“Này các Tỷ-kheo, nếu có người hủy báng Ta, hủy báng Pháp, hủy báng Tăng, các người

chớ có vì vậy sanh lòng công phẫn, tức tối, tâm sanh phiền muộn. Này các Tỷ-kheo, nếu có người hủy báng Ta, hủy báng Pháp, hủy báng Tăng, và nếu các người sanh lòng công phẫn, tức tối, tâm sanh phiền muộn, thời như vậy sẽ hại cho các ngươi. Nếu có người hủy báng Ta, hủy báng Pháp, hủy báng Tăng, và nếu các người công phẫn phiền muộn, thời các người có thể biết được lời là đúng hay sai lạc chăng?

- Bạch Thế Tôn, không thể được !

- Này các Tỷ-kheo, khi có người húy báng Ta, hủy báng Pháp hay hủy báng Tăng, các ngươi phải nói rõ những điểm không đúng sự thật là không đúng sự thật: “Như thế này, điểm này không đúng sự thật; như thế này, điểm này không chính xác; việc này không có giữa chúng tôi; việc này không xảy ra giữa chúng tôi”.

Này các Tỷ-kheo, nếu có người tán thán Ta, tán thán Pháp, hay tán thán Tăng, thời các ngươi không nên hoan hỷ, vui mừng, tâm không nên thích thú. Này các Tỷ-kheo, nếu có người tán thán ta, tán thán Pháp hay tán thán Tăng, mà nếu các người hoán hỷ, vui mừng và thích thú thời sẽ có hại cho các ngươi. Này các Tỷ-kheo, nếu có người tán thán Ta, tán thán Pháp hay tán thán Tăng, thời

các người hãy công nhận những gì đúng sự thật là đúng sự thật: “Như thế này, điểm này đúng sự thật, như thế này, điểm này chính xác, việc này có giữa chúng tôi, việc này đã xảy ra giữa chúng tôi”.

Lời Phật khuyên nhẹ nhàng và mình triết làm sao! Nếu có người nói xấu Phật-Pháp-Tăng thì không nên tức giận bực phiền, vì như thế tức là có hại. Nếu có người nói tốt Phật-Pháp-Tăng thì cũng không nên vui mừng hoan hỷ, vì như thế cũng có hại. Vì sao lại có hại? Vì tức giận nghĩa là tâm sân hận phát sanh, an trú và tăng trưởng. Vì vui mừng tức là tâm tham ái phát sanh, an trú và tăng trưởng. Tham ái và sân hận là pháp bất thiện, dẫn đến phiền não khổ đau. Vì bất cứ lý do gì mà tham ái và sân hận phát sanh là điều không hay đối với người học Phật, vì như thế tức là chướng ngại cho vị ấy trên đường tiến tu đạo nghiệp. Phật thương và lo cho học trò mình quá! Phật không lo cho Tam bảo, mà lo cho cá nhân các học trò của mình. Ở đây Phật mạnh mẽ và minh triết hơn nhiều người khác. Tam bảo là chân, là thật, không sợ ai chỉ trích cũng không cần ai bảo vệ. Phật không muốn các học trò mình rơi vào chủ nghĩa tín điều cực doan. Phật lo cho các học trò của mình chưa vững chánh kiến mà rơi vào vòng thị phi, phản ứng yêu ghét, thì hóa ra “yêu nhau lại chẳng bằng mười phụ nhau".

Hơn thế, khi tham ái hay sân hận phát sinh thì tâm không còn đủ tỉnh táo và sáng suốt để xem xét và cân nhắc mọi việc dúng sai. Xem ra, giữ tâm bình tỉnh sáng suốt, không rơi vào vui mừng hay tức giận khi gặp chuyện khen chê, chính là điều kiện tốt để giúp cho người khác nhận ra sự thật. Ngoài bổn phận tự lợi, người con Phật còn có trách nhiệm lợi tha. Phật khuyên các học trò mình không nên vui mừng hay giận dữ trước việc khen chê, mà nên từ tốn giải thích cho người khác những gì chân thật là chân thật, những gì không chân thật là không chân thật. Đây là cách thái ứng xử như thật như chơn, lợi mình lợi người, mà Đức Phật mong muốn các học trò mình thể hiện trên cuộc đời vốn có nhiều thị phi tranh chấp.

Mục Lục

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU ..................................................................................................5

TÂM NGUYỆN ĐẦU NĂM CỦA NGƯỜI CON PHẬT..................................7

CHỖ ẤY HOA SEN NỞ....................................................................................21

HIẾU HẠNH ĐỘ SONG THÂN........................................................................30

TÍN HIỆU NGÀY XUÂN.....................................................................................45

NHƯ THÂN NHÂN ĐÓN CHÀO......................................................................54

CẦU AN ĐẦU NĂM............................................................................................60

NIỀM VUI CỦA NGƯỜI XUẤT GIA..................................................................70

Ý NGHĨA TAM MINH..........................................................................................81

SINH SỐNG CÓ CHÁNH NIỆM......................................................................90

MINH HẠNH TÚC...............................................................................................101

ÁC MA KHÔNG THẤY ĐƯỜNG ĐI LỐI VỀ....................................................111

QUÁN SÁT SẮC PHÁP......................................................................................123

NGUYỆN ĐOẠN NHẤT THIẾT ÁC..................................................................133

CHỖ ẤY HOA SEN NỞ.....................................................................................143

SỐNG VỚI THỰC TẠI......................................................................................152

NHƯ NGÔI NHÀ KHÉO LỢP..........................................................................165

THOÁT KHỎI LO ÂU PHIỀN MUỘN...............................................................177

NHƯ LÝ TÁC Ý ...................................................................................................187

HÃY TỰ MÌNH NƯƠNG TỰA CHÍNH MÌNH..................................................195

HỘ TRÌ CÁC CĂN..............................................................................................205

ĐỘ SONG THÂN................................................................................................217

QUÝ TRỌNG NHÂN TÍNH.................................................................................226

TÂM BUÔNG XẢ LÀ TÂM AN LẠC....................................................................235

PHƠI BÀY RA NHỮNG GÌ BỊ CHE KÍN..........................................................246

LỜI KHUYÊN NHẸ NHÀNG..............................................................................256

GIỮ TÂM Ý TRONG SẠCH................................................................................266

CHÁNH NIỆM TỈNH GIÁC..................................................................................276

NHẬN DIỆN CHÍNH MÌNH................................................................................286

KIẾN NGŨ UẨN GIAI KHÔNG, ĐỘ NHẤT THIẾT KHỔ ÁCH........................293

KHI VUA KHÔNG PHÓNG DẬT.........................................................................302

TU LÀ CỘI PHÚC.................................................................................................308

PHẬT NÓI VỀ NGUYÊN NHÂN THẤT BẠI Ở ĐỜI..........................................316

LÚA CHÍN ĐÚNG THỜI.....................................................................................323

HÀNH THẬP THIỆN CHO ĐỜI TƯƠI SÁNG...................................................327

PHẪN NỘ MẤT KHÔN.........................................................................................333

SỰ NGUY HẠI CỦA TÀ KIẾN..............................................................................341

ỨNG XỬ NHƯ THẬT NHƯ CHƠN...................................................................348

Ban Thư Ký Và Đạo Tràng Tịnh Độ

Thiện Viện Vạn Hạnh

Ấn Tống 1000 bản