Pháp Hành

Lời Nói Đầu

Pháp hành

THÍCH TÂM MINH - THÍCH TÂM CHƠN

Soạn tập

PHÁP HÀNH

NHÀ XUẤT BẢN HỒNG ĐỨC

Lời Nói Đầu

Tiếp theo các tập Pháp lạc, Pháp hỷ, Pháp vị đã được xuất bản vào mỗi dịp cuối năm như một quà tặng an tịnh (santam upahàram) mà Thiền viện Vạn Hạnh trân trọng gửi đến quý Phật tử và thân hữu Vạn Hạnh nhân dịp đón năm mới, tuyển tập Pháp hànhnày cũng được xuất bản với mục đích tương tự.

Nội dung của tuyển tập Pháp hành này cũng bao gồm các bài thuyết trình và bài viết ngắn gọn về các đề tài Phật giáo xoay quanh những lời dạy căn bản của Đức Phật trích từ Kinh tạng Pàli Nikàya do Cố Đại lão Hòa thượng Viện chủ Thiền viện Vạn Hạnh phiên dịch, phần lớn đã được đăng tải trên các Tạp Chí Văn hóa Phật giáo. Chúng tôi, những học trò xuất gia và tại gia của Cố Đại lão Hòa thượng, có duyên may được học tập những lời dạy căn bản của Đức Phật thuộc văn tạng Pàli và luôn luôn xem đây là pháp hành trọng yếu cho suốt đời tu học của mình. Tuyển tập này ra đời xuất phát từ những buổi

học Kinh Nikàya hàng tuần dành cho các Phật tử và các buổi thảo luận Phật pháp nằm trong chương trình An cư hàng năm của Chư Tăng Thiền viện và như vậy có thể xem đây là một trong các sinh hoạt tu học vả Chư Tăng và Phật tử nằm trong khuôn khổ tu học tại Thiền viện Vạn Hạnh.

Tập sách có tựa đề Pháp hành (Dhamma-samàdàna), ngụ ý các việc chú tâm áp dụng lời Phật trong đời sống hàng ngày hay sự nỗ lực uốn nắn thân tâm theo những lời dạy chơn chánh hiền thiện của Đức Phật, đúng như tôn chỉ các bài pháp của Ngài. Pháp của Phật là con đường thực nghiệm an lạc, thoát ly khổ đau, được xem là “thiết thực hiện tại, vượt thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người có trí tự mình chứng hiểu”. Do vậy bất cứ người nào có nỗ lực học tập và hành trì lời Phật dạy thì sẽ nhận được lợi ích an lạc thiết thực nhất do Phật pháp mang lại.

Trân trọng cảm ơn Ban Thư Ký và Đạo tràng Tịnh độ Thiền viện Vạn Hạnh đã hỗ trợ cho việc ấn bản tậpsách này.

Thiền viện Vạn Hạnh

Mùa An cư, PL 2557

Tỷ-kheo Thích Tâm Minh

Kinh ghi

Tâm Nguyện Đầu Năm Của Người Con Phật

TÂM NGUYỆN ĐẦU NĂM CỦA NGƯỜI CON PHẬT¹

Thích Tâm Minh

Hôm nay là ngày đầu xuân Quý Tỵ - 2013, toàn thể quý Phật tử hân quang lâm Thiền viện Vạn Hạnh, cung kính lễ Phật, cầu nguyện mọi điều tốt lành đến với mình, đến với những người thân yêu của mình, với quê hương xứ sở, thể hiện tâm thái cao quý của người con Phật nhân dịp năm mới Tết đến. Người Việt chúng ta có một tập tục truyền thống thật hay và thật đẹp. Đó là đi lễ chùa vào ngày đầu năm. Rất đẹp và rất thiêng liêng, truyền thống đến chùa lễ Phật đầu năm. Để bắt đầu một năm mới mà đến Phật pháp thì đẹp và thiêng liêng vô cùng. Phật là chân, là thực, là từ, là bi, hỷ, xả. Đầu năm mà đến với Phật để tỏ lòng kính ngưỡng và để phát khởi tâm nguyện sống chân, thực, từ bi, hỷ, xả, giống như Phật thì không gì đẹp và cao quý hơn. Nhân dịp này thay mặt Chư Tăng Thiền viện Vạn

———

¹Bài thuyết trình mừng xuân Quý Tỵ - 2013 tại Thiền viện Vạn Hạnh.

Hạnh, chúng tôi xin kính lời cầu phúc đầu năm mới đến toàn thể quý Phật tử, kính chúc các vị và quý gia quyến luôn luôn được nhiều sức khỏe và phúc lạc trong đời sống của người con Phật. Xin trân trọng gửi đến quý vị bài pháp thoại mừng xuân Quý Tỵ có tựa đề “Tâm nguyện đầu năm của người con Phật”, nhấn mạnh đến ý nghĩa cầu nguyện theo quan niệm của đạo Phật.

Chư Tăng và toàn thể Phật tử Thiền viện Vạn Hạnh vừa tiến hành xong khóa lễ nguyện cầu quốc thái dân an trong không khí trang nghiêm thành kính và hết sức thiêng liêng của ngày đầu năm mới. Chúng ta khởi tâm thanh tịnh cầu nguyện Phật pháp trường tồn, đất nước thái bình, hết thảy mọi người và mọi chúng sinh đều được hạnh phúc an lạc. Đây chính là tâm nguyện đầu năm của người con Phật, có tác dụng nhắc nhở, thôi thúc và dẫn dắt mọi hành vi hiền thiện của chúng ta vận hành đúng với sở nguyện, đúng với lời Phật dạy.

Nguyện tức là xác lập, nhắc nhở, thôi thúc tâm, nuôi lớn ý chí, hướng tâm mạnh mẽ đến một việc gì đó mà mình mong muốn thực hiện. Đó chính là ý nghĩa Chánh tinh tấn (Sammà-vàyàma) được nói đến trong đạo Phật. Nó có công năng làm mạnh mẽ tâm thức, thúc đẩy ý chí nỗ lực, dẫn dắt mọi hành vi theo đúng đường hướng đã được

xác định. Nhân dịp năm mới Tết đến, chúng ta đến chùa lễ Phật nhằm tỏ bày tấm lòng kính tín của chúng ta đối với Phật, đồng thời phát khởi tâm nguyện nỗ lực thực hành giáo pháp của Phật để cho sở nguyện của chúng ta được thành tựu viên mãn. Chúng ta không cầu Phật ban cho chúng ta mọi sự an lành nhưng chúng ta lễ Phật chứng tri, gia lực cho tâm nguyện thực thi nếp sống an lành của chúng ta thông qua nỗ lực hành trì những lời dạy sang suốt và hiền thiện của Ngài. Đây chính là cách thể hiện đúng đắn tâm nguyện tu học của người con Phật. Giờ đây chúng ta nói đến ý nghĩa cầu nguyện trong đạo Phật.

Người Việt chúng ta có tập tục thật hay để mở đầu cho một năm mới, đó là thể hiện vài động thái tâm linh nào đó gọi là “cầu an đầu năm” với lòng mong mỏi bước sang năm mới mọi sự điều được tốt đẹp. Thông thường, người ta tìm đến các nói chốn được xem là thiên liêng như đình, chùa, đền, miếu để thể hiện đức tin hoặc tiến hành các nghi thức tôn giáo nhằm cầu mong mọi điều an lành cho một năm mới. Đây là phong tục hay, thể hiện ước vọng muôn thuở của con người trong việc cải thiện các giá trị của cuộc sống, cả vật chất và tinh thần. Năm qua hạn hán kéo dài, mùa màng thất bát, cầu mong bước sang năm mới mưa thuận gió hòa, lúa chin đầy đồng. Năm qua việc nước chuyện nhà

không mấy suôn sẻ, phải lo nghĩ nhiều, cầu mongsang năm mới mọi việc đều được hanh thông, bớt ưu bớt sầu…Chẳng biết chư vị thần linh có thấu cho nỗi lòng của chúng sinh hay không, nhưng Đức Phật thì nghe rất rõ, thậm chí còn chỉ bày cách thức để cho mọi người thực hiện ước mong chính đáng của mình nữa. Ngài nêu rõ như vầy:

“Này các Tỷ-kheo, phần lớn các loài hữu tình có mong muốn như thấy này, có ước vọng như thế này, có nguyện vọng như thế này: “Ôi, mong rằng các pháp bất khả ái, bất khả lạc, bất khả ý được tiêu diệt! Mong rằng các pháp bất khả ái, khả lạc khả ý được tăng trưởng!” Này các Tỷ-kheo, dầu cho các loài hữu tình ấy có mong muốn như vậy, có ước vọng như vậy, có nguyện vọng như vậy nhưng các pháp bất khả ái, bất khả lạc, bất khả ý được tăng trưởng; các pháp bất khả ái, bất khả lạc, bất khả ý bị tiêu diệt. Ở đây, này các Tỷ-kheo, các người có biết vì nguyên nhân gì không?”¹

Và Đức Phật tiếp tục đưa ra câu trả lời: “Này các Tỷ-kheo, đó là vì các loài hữu tình thiếu trí tuệ, không hiểu biết đúng đắn, không biết rõ cách thức để thực hiện mong ước của mình”.

———

¹Đại kinh Pháp hành, Trung Bộ.

Các đoạn kinh trên cho chúng ta thấy, Đức Phật hiểu rõ tâm lý thường tình của chugs sinh, đó là mong muốn được lợi ích an lạc, thoát ly mọi bất hạnh khổ đau. Phật cũng biết rõ được lý do vì sao chúng sinh khong thực hiện được mong ước của mình, cho dù có tha thiết dốc lòng mong cầu. Theo lời dạy của Phật, sở dĩ chúng sinh không đạt được điều mong ước ấy của mình là bởi tâm không sang suốt, lòng không ngay thẳng, hành động không chính đáng¹. Cầu mong mọi điều tốt lành đến với mình mà suy nghĩ, nói năng và hành động theo điều ngược lại thì chỉ có hại cho mình và có hại cho người chú không bao giờ có được kết quả như mong muốn. Chẳng hạn, mong rằng lòng mình luôn luôn được thanh thản an lạc mà sống với tâm tràn đầy tham, sân, si biểu lộ qua các hành vi xấu ác, bất thiện như sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời đọc ác, nói lời phù phiếm, tham dục, sân hận, tà kiến thì dầu cho khấn vái hàng tram lần, có dân cúng nhiều phẩm vật cho thần thánh đi nữa, tâm cũng sẽ không an, lòng cũng sẽ không thanh thản. Trái lại, nếu tâm không có tham, sân, si, không suy nghĩ, nói năng và hành động trái lương tâm thì tự nhiên lòng sẽ thanh thản, cuộc sống sẽ trở nên yên ổn, không rơi vào phiền muộn khổ

———

¹Đại kinh Pháp hành, Trung Bộ.

đau, dầu cho có khởi tâm mong cầu hay không. Kinh Pháp cú nhắc nhở:

Chúng sanh cầu an lac,

Ai dùng trượng hại người,

Đề tìm lạc cho mình,

Đời sau không được lac.

Chúng sanh cầu an lac,

Không dùng trượng hại người,

Đề tìm lạc cho mình,

Đời sau được hưởng lac¹.

Như vậy, Đức Phật không phủ nhận tâm lý mong cầu sự bình an của chúng sinh nhưng nêu rõ vấn đề bình an không tùy thuộc vào lòng mong cầu mà nằm ở hành động đúng đắn của con người hay nói cách khác là con người ta phải biết sống như thế nào. Theo lời Phật thì không ai có thể mang lại sự bình an cho người khác, trừ khi chính mỗi người phải tự nỗ lực kiến tạo an lạc cho mình bằng nếp sống trong sáng, chơn chánh và hiền thiện². Phật hiểu thấu mọi nỗi lòng của chúng sinh, nhưng

———

¹Kinh Pháp cú, kệ số 131-132.

²Kinh Pháp cú, kệ số 165 xác nhận: “Tự mình, điều ác làm; Tự mình làm nhiễm ô; Tự mình, ác không làm; Tự mình làm thanh tịnh; Tịnh, không tịnh, tự mình; Không ai thanh tịnh ai”.

Phật cũng không thể làm gì khác cho sự bình an của chúng sinh, ngoài việc chỉ bày một con đường, một phương pháp để cho mọi người thực hiện¹. Có một vị Thôn trưởng đến thưa hỏi Đức Phật:

“- Bạch Thế Tôn, các vị Bà-la-môn trú đất phương Tây, mang theo bình nước, đeo vòng hoa Huệ, cho rằng nhờ nước mà được thanh tịnh. Những người thờ lửa, khi một người đã chết, đã mệnh chung, họ nhấc bổng và mang vị ấy ra ngoài, kêu tên vị ấy lên và dẫn vị ấy vào Thiên giới. Còn Thế Tôn, bạch Thế Tôn, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Thế Tôn có thể làm như thế nào cho toàn thể thế giới, sau khi hoại mạng, mạng chung, được sinh lên Thiện thú, Thiện giới, cõi đời này?

- Vậy, này Thôn trưởng, ở đây, Ta sẽ hỏi Ông. Nếu Ông kham nhẫn hãy trả lời.

Này Thôn trưởng, Ông nghĩ thê nào? Ở đây mọi người sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời phù phiếm, tham lam, sân hận, theo tà kiến. Rồi một quần chúng đông đảo, tụ tâp, tụ

———

¹Kinh Pháo cú, kệ 276 ghi rõ: “Ngươi hãy nhiệt tình làm, Như Lai chỉ thuyết dạy”.

họp lại, cầu khẩn, tán dương, chắp tay đi khắp cùng và nói rằng: “Mong người này sau khi thân hoại mạng chung, được sinh lên Thiện thú, Thiên giới, cõi đời này!” Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng, người ấy do nhân cầu khẩn của đại quần chúng ấy, hay do nhân tán dương, hay do nhân chắp tay đi khắp cùng, sau khi mạng chung, được sinh lên Thiện thú, Thiên giới, cõi đời này?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Ví như, này Thôn trưởng, có người lấy một tảng đá lớn, ném xuống một hồ nước sâu. Rồi một quần chúng đông đảo, tụ tập, tụ họp lại, cầu khẩn, tán dương, chắp tay đi cùng khắp và nói rằng: “Hãy đứng lên, tảng đá lớn! Hãy nổi lên, tảng đá lớn! Hãy trôi vào bờ, tảng đá lớn!” Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng, tảng đá lớn ấy do nhân cầu khẩn của đại quần chúng ấy, hay do nhân tán dương, hay do nhân chắp ay cùng khắp, có thể trồi lên, hay nổi lên, hay trôi dạt vào bờ không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Cũng vậy, này Thôn trưởng, người nào sát sanh, lấy của không cho, sống tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời

phù phiếm, tham lam, sân hận, theo tà kiến. Rồi một quần chúng đông đảo, tụ tập, tụ họp lại, cầu khẩn, tán dương, chắp tay đi cùng khắp và nói rằng: “Mong người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sinh lên Thiện thú, Thiên giới, cõi đời này!” Nhưng người ấy, sau khi thân hoại mạng chung, phải sinh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng? Ở đây có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ sống tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời độc ác, từ bỏ nói lời phù phiếm, không có tham, không có sân hận, có chánh kiến. Rồi một quần chúng đông đảo, tụ tập, tụ họp lại, cầu khẩn, tán dương, chắp tay đi cùng khắp và nói rằng: “Mong người này, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sinh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục!” Ông nghĩ thế nào, này Thôn trường, người ấy do nhân cầu khẩn của quần chúng đông đảo ấy, do nhân tán dương, hay do nhân chắp tay đi cùng khắp, sau khi thân hoại mạng chung, có thể sinh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Ví như, này Thôn trưởng, có người nhấn chìm một ghè sữa đông hay một ghè dầu vào trong

một hồ nước sâu rồi đập bể ghè ấy. Ở đây, ghè ấy ghè ấy trở thành một miếng vụn, hay từng mảnh vụn và chìm xuống nước. CÒn sữa đông hay dầu thời nổi lên trên. Rồi một quần chúng đông đảo, tụ tập, tụ họp lại, cầu khẩn, tán dương, chắp tay đi cùng khắp và nói: “Hãy chìm xuống, này sữa đông và dầu! Hãy chìm sâu xuống, này sữa dông và dầu!Hãy chìm xuống tận đấy, này sữa đông và dầu!” Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng, sữa đông ấy, dầu ấy do có nhân cầu khẩn của quần chúng đông đảo ấy, do nhân tán dương, hay do nhân chắp tay đi cùng khắp của quần chúng đông đảo ấy mà bị chìm xuống, hay chìm sâu xuống, hay chìm xuống tận đáy không?

- Thưa không, bạch Thế Tôn.

- Cũng vậy, này Thôn trưởng, Ở đây có người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ sống tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời độc ác, từ bỏ nói lời phù phiếm, không có tham, không có sân hận, có chánh kiến. Rồi một quần chúng đông đảo, tụ tập, tụ họp lại, cầu khẩn, tán dương, chắp tay đi cùng khắp và nói rằng: “Mong người này, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sinh vào cõi dữ, ác thú, đọa

xứ, địa ngục!” Nhưng người ấy, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ được sinh lên Thiện thú, Thiên giới, cõi đời này”. ¹

Nhìn chung, Đức Phật không chủ trương việc khấn vái cầu nguyện nhưng quan tâm khuyên dạy mọi người thực hiện nếp sống chơn chánh hiền thiện – Thân là thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện – để thiết lập và thực nghiệm một đời sống hạnh phúc an lạc, hạnh phúc hiện tại và an lạc tương lai. Phật chứng nghiệm đầy đủ quy luật nhân quả - nghiệp báo thiện ác, nên chủ trương cải thiện phẩm chất cuộc sống bằng biện pháp chơn chánh thiết thực: Quả quyết dứt bỏ điều ác, nỗ lực làm các việc lành. Phật nhấn mạnh, thân làm việc thiện, miệng nói lời thiện, ý nghĩ điều thiện; vì theo tuệ giác của Phật thì chỉ có nếp sống hiền thiện xuất phát từ tâm trong sáng thanh tịnh, được thể hiện qua các hành vi chơn chánh hiền thiện của thân, miệng, ý mới thực sự giúp cho con người đạt được mong ước hạnh phúc an lạc, cả đời này và đời sau.

Vào những ngày đầu xuân, những người con Phật chúng ta thường thực hiện các khóa lễ cầu an,

———

¹Kinh người đất phương Tây hay người đã chết, Tương Ưng Bộ.

một mặt tỏ rõ tâm kính tin đối với Tam Bảo và một mặt khác thể hiện long biết ơn đối với muôn vàn ân đức giữa cuộc đời. Chúng ta khởi tâm thanh tịnh cầu mong cho Phật pháp trường tồn, đất nước hòa bình, hết thảy mọi người, mọi chúng sinh đều được hạnh phúc an lạc. Chúng ta khởi tâm tốt lành mong ước nhân dịp đầu năm mới để tự nhắc nhở mình và cũng để khuyến khích nhau cùng nỗ lực kiến tạo hạnh phúc an lạc cho mình, cho mọi người, cho quê hương xứ sở bằng những việc làm chơn chánh hiền thiện và những ý nghĩ chơn chánh hiền thiện. Đây chính là ý nghĩa cầu nguyện đầu năm theo quan niệm của đạo Phật, nghĩa là khởi tâm mong ước những điều tốt lành để tự nhắc nhở và sách tấn mình luôn luôn sống tốt, sống thiện, sống hạnh phúc an lạc, lợi mình lợi người, như bậc Đạo sư từng nhắn nhủ:

“Này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử tự mình từ bỏ sát sinh và khuyến khích người khác từ bỏ sát sanh; tự mình tử bỏ lấy của không cho và khuyến khích người lấy của không cho; tự mình từ bỏ tà hạnh trong các dục và khuyến khích người từ bỏ tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ nói láo và khuyến khích người

khác từ bỏ nói láo, tự mình từ bỏ nói hai lưỡi và khuyến khích người từ bỏ nói hai lưỡi; tự mình từ bỏ nói lời thô ác và khuyến khích người từ bỏ nói lời thô ác; tự mình từ bỏ nói lời phù phiếm và khuyến khích người từ bỏ nói lời phù phiếm; tự mình không tham lam và khuyến khích người khác không tham; tự mình từ bỏ không sân tâm và khuyến khích người không có sân tâm; tự mình có chánh kiến và khuyến khích người khác nên có chánh kiến. Thành tựu hai mươi pháp này, này các Tỷ-kheo, như vậy tương xứng được sinh lên Thiên giới. ”¹

Chúng tôi xin kết thúc bài pháp thoại bằng một lời xác chúng của Đức Phật nhấn mạnh đến cách thức tạo lập cuộc sống an lành mà tất cả chúng ta vừa nhất tâm tụng đọc trong khóa lễ: “Nguyện ngày an lành, đêm an lành, đêm ngày sáu thời thường an lành; Tất cả các thời đều an lành…”. Ngài xác nhận như vầy:

“Các loài hữu tình nào, này các Tỷ-kheo, vào buổi sáng, thân làm việc thiện, nói lời nói thiện, ý nghĩ điều thiện, các loài hữu tình ấy, này các Tỷ-kheo, có một buối sáng tốt lành.

———

¹Kinh Hai mươi pháp, Tăng Chi Bộ.

Các loài hữu tình nào, này các Tỷ-kheo, vào buổi trưa, thân làm việc thiện, nói lời nói thiện, ý nghĩ điều thiện, các loài hữu tình ấy, này các Tỷ-kheo, có một buối trưa tốt lành.

Các loài hữu tình nào, này các Tỷ-kheo, vào buổi chiều, thân làm việc thiện, nói lời nói thiện, ý nghĩ điều thiện, các loài hữu tình ấy, này các Tỷ-kheo, có một buối chiều tốt lành. ”¹

Nhân ngày đầu năm, chúng ta khởi tam nguyện cầu mọi điều tốt lành cho mình, cho người, cho quê hương đất nước và Đức Phật chỉ rõ cho chúng ta cách thức để giúp cho tâm nguyện của chúng ta trở thành hiện thực, ở mọi lúc mọi nơi.

Kính chúc toàn thể quý vị bước sang năm mới Quý Tỵ luôn luôn có nhiều sức khỏe và an lạc trong nếp sống sáng suốt hiền thiện mà Đức Phật đã ân cần chỉ dạy cho chúng ta.

———

¹Kinh Buổi sáng tốt đẹp, Tăng Chi Bộ

Chỗ Ấy Hoa Sen Nở

CHỔ ẤY HOA SEN NỞ

Thích Tâm Minh

Hôm nay muôn người con Phật chúng ta đều hân hoan thành kính đón mừng đại lễ kỷ niệm Đản sanh của Đức Thế Tôn từ phụ Thích Ca Mâu Ni. Thay mặt chư Tăng Thiền viện Vạn Hạnh, chúng tôi xin kính lời cầu phúc sức khỏe và an lạc đến với toàn thể Phật tử và thân hữu Vạn Hạnh. Xin trân trọng gửi đến quý vị bài thuyết trình Chào mừng đại lễ Phật Đản PL. 2557 có tựa đề “Chổ ấy hoa sen nở”.

Mùa Đản sanh – Mùa sen nở - lại về như gợi nhắc cho nhân loại về một sự thật trọng đại đã được phát hiện và tuyên bố rộng rãi gắn liền với sự kiện xuất hiện của Đức Thế Tôn Thích Ca Mâu-Ni ở cõi Ta-bà. Đó là con người có thể thực hiện mục tiêu giải thoát khổ đau ngay tại thế gian này. Hơn hai

———

¹ Bài thuyết trình đại lễ Phật Đản PL. 2557 tại lễ đài Thiền viện Vạn Hạnh.

Mươi lăm thế kỷ trước, Đức Phật đến với cõi nhân thế và chính Ngài đã phát hiện ra một Niết-bàn hoàn toàn thanh khiết hiện hữu giữa cuộc đời đầy phiền não ô trược. Ngài xác nhận:

“Ví như, này Bà-la-môn, bông sen xanh, hay bông sen hồng, hay bông sen trắng, sanh ra trong nước, lớn lên trong nước, vươn lên khỏi nước và đứng thẳng, không bị nước thấm ước. Cũng vậy, này Bà-la-môn, sanh trong đời, lớn lên trong đời, Ta sống chinh phục đời, không bị đời thấm ước. Này Bà-la-môn, Ta là Phật, hãy như vậy trọ trì.”¹

Phật sinh ra trong đời, lớn lên trong đời nhưng không bị đời thấm ước, không bị đời làm ô nhiễm; giốn như hoa sen sinh ra ở chốn đầm lầy nhưng tỏa hương thơm thanh khiết, không bị bùn lầy làm ô uế. Phật tựa như đóa sen, hiện diện thanh khiết giữa trần thế như để khuyên nhắc mọi người: Giác ngộ giữa chốn đời thường:

Như giữa đống rác nhợp,

Quăng bỏ trên đường lớn,

Chổ ấy hoa sen nở,

Thơm, sạch, đẹp ý người.

———

¹Tùy Kinh Thuộc thế giới, Tăng Chi Bộ

Cũng vậy giữa quần sanh,

Uế nhiễm, mù, phàm tục,

Đệ tử bậc Chánh Giác,

Sáng ngời với tuệ trí.¹

Phật hiểu rõ thế gian đầy uế nhiễm, đầy mê mờ và phàm tụ bởi tập khí tham-sân-si, nhưng chính tạo thế gian có lắm điều phiền trược này, con người mới có thể làm cho mình thanh tịnh, không còn uế nhiễm; có thể làm cho đời sáng suốt, hết mù lòa; có thể làm cho mình thánh thiện, không còn phàm tục. Phật gọi sự nỗ lực làm cho người thanh tinh, không còn uế nhiễm, làm cho mình sáng suốt, không còn mù lòa; làm cho mình thanh cao thánh thiện, không còn phàm tục như vậy là sen nở giữa đống rác nhớp hay giác ngộ giữa chốn bụi đời.

Sen nở tức là Phật hiện, là tâm giác ngộ biển bày, là sạch, thơm, tinh khiết, làm vui lòng cho nhiều người, hân hoan giữa nhiều người. Sen nở cũng có nghĩa là giới đức xuất hiện, giải thoát và giải thoats tri kiến đức xuất hiện giữa cuộc đời, tỏa hương thơm tinh khiết, khiến cho cuộc sống thêm đẹp, giúp cho đời thêm vui. Vì sao? Vì

———

¹ Kinh Pháp cú, kệ số 58 – 59

ở đó chỉ có hiểu biết và tình thương an lạc và hòa bình; không có tham lam, giận dữ và si mê; không còn chuyện hơn-thua, được-mất, thắng-bại; không có tranh đấu, tranh chấp, hận thù và chiến tranh; không có con người mê lầm gây đau khổ cho nhau.

Phật là đóa sen giác ngộ hiện diện giữa cuộc đời mê lầm, theo lời dạy của Phật thì mỗi người đã có sẵn trong mình đóa sen giác ngộ, hãy làm cho đóa sen ấy bừng nở ngay tại thế gian này. Bằng cách nào? Bậc giác ngộ nhắn nhủ mọi người:

Lấy không giận thắng giận

Lấy không thiện thắng thiện,

Lấy thí thắng xan tham,

Lấy chơn thắng hư ngụy.¹

Giận dữ là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục. Do đó, lấy không giận để thắng giận hay dùng tình thương để chiến thắng hận thù, chính là cách làm cho mình trở nên thanh tịnh, không uế nhiễm; trở nên sáng suốt, không mù lòa; trở nên thanh cao, không phàm tục giữa cuộc đời. Đóa sen giác ngộ có được một dịp khoe sắc, tỏa hương.

———

¹Kinh Pháp cú, kệ 223

Không thiện hay ác xấu là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục. Lấy thiện thắng không thiện hay dùng các hạnh lành xua tan các nghiệp ác tức là làm cho mình trở nên thanh tịnh, không uế nhiễm; trở nên sáng suốt, hết mù lòa; trở nên thanh cao, không phàm tục giữa cuộc đời. Đóa sen giác ngộ lại một lần khoe sắc, khoe hương.

Xan tham hay lòng ham muốn ích kỷ là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục. Lấy thí thắng xan tham hay dùng tâm bố thí rộng rãi để khắc phục tâm tham lam vị kỷ là làm cho mình trở nên thanh tịnh, không uế nhiễm, trở nên sáng suốt, không còn mù lòa; trở nên thanh cao, không phàm tục giữa cuộc đời. Đóa sen giác ngộ lại thêm một lần được khoe sắc, khoe hương.

Hư ngụy hay gian dối là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục. Vì thế, lấy chơn thật thắng hư ngụy hay dùng tâm ngay thẳng để đối trị tâm gian dối, tức là làm cho mình trở nên thanh tịnh, không uế nhiễm; trở nên sáng suốt, không mù lòa; trở nên thanh cao, không phàm tục giữa cuộc đời. Đóa sen giác ngộ lại thêm một lầm nữa được khoe sắc, tỏa hương.

Một lời dạy khác của Đức Phật nói rõ cách thức khiến cho đóa sen giác ngộ ở trong mỗi người ngát hương thơm giữa cuộc đời:

“Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về long nhân từ. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về lòng nhân từ, cái gì thuộc sân tâm sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về lòng tu bi. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về lòng tu bi, cái gì thuộc hại tâm sẽ được trừ diệt.Này Ràhula, tu tập sự tu tập về hỷ. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về hỷ, cái gì thuộc bất lạc sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về xả. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về xả, cái gì thuộc hận tâm sẽ được trừ diệt. Naft Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về bất tịnh. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về bất tịnh, cái gì thuộc tham ái được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về vô thường. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về vô thường, cái gì thuộc ngã mạn được diệt trừ.”¹

Sân tâm là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của mọi bất hạnh đau khổ. Nuôi lớn từ tâm để đối trị sân tâm chính là hoa sen giác ngộ hiện diện giữa cuộc đời, làm cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, khiến cho nhân thế được an lạc, bớt khổ đau.

Hại tâm là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của bất hạnh khổ đau trong cuộc đời.

———

¹Đại Kinh Giáo giới Ràhula, Trung Bộ.

Nuôi lớn bi tâm để trừ diệt hại tâm chính là hoa sen giác ngộ nở giữa cuộc đời, khiến cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, giúp cho nhân thế an lạc, bớt khổ đau.

Hận tâm là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của bất hạnh khổ đau trong cuộc đời. Nuôi lớn hỷ tâm để trừ diệt hại tâm chính là hoa sen giác ngộ giữa cuộc đời, làm cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, giúp cho nhân thế an lạc, bớt khổ đau.

Bất như ý là là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của bất hạnh khổ đau trong cuộc đời. Nuôi lớn bi tâm để khắc phục như ý tâm chính là hoa sen giác ngộ tỏa ngát hương thơm giữa cuộc đời, khiến cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, giúp cho nhân thế được an lạc, bớt đau khổ.

Tham dục là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của bất hạnh khổ đau trong cuộc đời. Quan sát về bất tịnh (đối với nội thân và ngoại giới) để đối trị tham dục chính là đóa sen giác ngộ tỏa hương thanh khiết giữa cuộc đời, khiến cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, giúp cho nhân thế được an lạc, bớt đau khổ.

Ngã mạn hay chấp ngã là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của mọi tranh chấp đau khổ xảy ra trong cuộc đời. Quán sát về vô thường (đối với nội thân và ngoại giới) để loại trừ ngã mạn chính là hoa sen giác ngộc tỏa hương thanh khiết giữa cuộc đời, khiến cho con người trở nên thanh tịnh sáng suốt, thánh thiện, giúp cho nhân thế được an lac, bớt khổ đau.

Kinh Pháp Cú có bốn bài kệ¹ ngợi ca nếp sống giác ngộ, nếp sống minh triết, hòa bình an lạc giữa chốn trần thế, như gợi nhắc cho mọi người chúng ta về sự xuất hiện đặc biệt của Đức Phật – Đóa sen giác ngộ đầu tiên bừng nở giữa chốn nhân thế, cũng như về cách thức do Phật chỉ bày, khiến cho đóa sen giác ngộ của mỗi người bừng nở ngay tại đây, trong cõi nhân gian này. Kỷ niệm Đức Thế Tôn đản sanh giữa một thế giới còn nhiều chấp mê khổ đau, người con Phật chúng ta hãy cùng hát lên khúc ca này để kính nhớ đến Ngài và để xác tín sự thật sen vẫn nở giữa lòng nhân thế:

Vui thay chúng ta sống,

Không hận, giữa hận thù,

Giữa những người thù hận,

Ta sống, không thù hận.

———

¹Kinh Pháp Cú, kệ số 197 – 200.

Vui thay chúng ta sống,

Không bệnh, giữa ốm đau,

Giữa những người bệnh hoạn,

Ta sống, không ốm đau.

Vui thay chúng ta sống,

Không rộn, giữa rộn ràng,

Giữa những người bận rộn,

Ta sống, không rộn ràng.

Vui thay chúng ta sống,

Không gì gọi của ta;

Ta sẽ hưởng hỷ lạc,

Như chu Thiên Quang Âm.

Hiếu Hạnh Độ Song Thân

HIẾU HẠNH ĐỘ SONG THÂN

Thích Tâm Minh

Hôm nay là rằm tháng Bảy âm lịch, ngày Vu-lan báo ân báo hiếu của người con Phật chúng ta.

Toàn thể Phật tử vân tập về Thiền viện Vạn Hạnh lễ Phật, nghe pháp và nổ lực làm các việc phước lành để tỏ rõ tấm lòng quy kính đối với Tam Bảo, tỏ rõ tấm lòng thương kính đối với cha mẹ, ông bà tổ tiên cùng với tâm nguyện cầu mong cho những người thân yêu của mình nương nhờ uy đức của Tam Bảo mà được phước báo an vui giải thoát. Đó là tâm hiếu và hạnh hiếu của người con Phật chúng ta. Nhân dịp này, thay mặt chư Tăng Thiền viện Vạn Hạnh, chúng tôi xin có lời chào mừng tất cả quý vị đến tham dự Đại lễ Vu-lan tại Thiền viện; kính chúc toàn thể quý vị cùng quý gia quyến hiện tiền được thân tâm an lạc; kính cầu nguyện hương linh các bậc cha mẹ, anh em, thân bằng

———

¹Bài thuyết trình Đại lễ Vu-lan PL.2557 tại Thiền viện Vạn Hạnh.

quyến thuộc nhiều đời của quý vị nương nhờ hồng ân Tam Bảo mà được hưởng phước lành sanh vào các cảnh giới hiền thiện có đời sống an vui giải thoát. Xin trân trọng gửi đến quý vị bài thuyết trình Đại lễ Vu-lan có tựa đề “Hiếu hạnh độ song thân”, nhấn mạnh đến phương pháp báo hiếu của người con Phật do chính Đức Bổn sư trực tiếp giảng dạy cho người Phật tử chúng ta.

Hiếu hạnh hay lối sống hiếu thảo đối với cha mẹ là một đạo lý quan trọng đối với hầu hết mọi dân tộc trên thế giới, đặc biệt là đối với dân tộc Châu Á vốn thiên nặng đời sống tình cảm gia đình và xem trọng đạo lý làm người. Một kẻ giàu có, nhà cao cửa rộng, lắm tiền nhiều của, mà không đoái hoài gì đến cha mẹ hoặc để cha mẹ rơi vào cảnh khốn khó không nơi nương tựa thì chẳng ai xem vị ấy ra gì. Trái lại người nghèo khó mà tân tâm hiếu dưỡng cha mẹ thì luôn luôn được mọi người tôn trọng và hết lòng ca ngợi. Đó là quan niệm đạo đức phương Đông, được hình thành từ rất sớm trong đời sống các dân tộc Châu Á và được chuyền tải vô số trong truyện tích dân gian, trong kho tnags ca dao tục ngữ của mỗi dân tộc, mà mỗi người chúng ta đều cảm thấy gần gũi và ấm lòng mỗi khi đọc đến hoặc nghe người khác ngâm đọc. Hết thảy chung ta đều không sao tránh khởi bồi hồi xúc động khi nghe đến các câu:

Công cha như núi Thái Sơn,

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.

Một lòng thờ mẹ kính cha,

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Hay:

Công cha nghĩa mẹ cao vời,

Nhọc nhằn chẳng quản suốt đời vì ta.

Nên người con phải xót xa,

Đáp đền nghĩa nặng như là cù lao.

Hoặc:

Công cha đức mẹ cao dày,

Cưu mang trứng nước những ngày còn thơ.

Nuôi con khó nhọc đến giờ,

Trưởng thành con phải biết thờ song thân.

Trong giới hạn bài thuyết trình này, chúng tôi mượn cốt truyện “Nam Hải Quan Âm” để nói lên quan niệm báo hiếu – “độ song thân” – của người Việt chúng ta nhờ tin sâu và hiểu sâu về giáo pháp giác ngộ của Phật.

Chúng ta biết răng từ rất sớm, cư dân đất Việt đã khéo léo tiếp thu tinh thần hiếu đạo được chú ý nhấn mạnh trong giáo lý đạo Phật và đã khéo chuyển tải tinh thần ấy vào trong đời sống dân gian, khiến là phong phú và sâu sắc thêm ý nghĩa hiếu đạo

trong quan niệm sống của người Việt. Đó là phổ cập trong đời sống quần chúng dân gian tập truyện thơ “Nam Hải Quan Âm” với nhân vật Diệu Thiện dốc lòng tu hành đạt chánh quả để báo hiếu song thân và cứu vớt muôn loài. Suốt một thời gian dài, hầu như người Việt nào cũng thích ngâm nga các câu:

Chơn như đạo Phật rất mầu,

Tâm trung chữ hiếu, niệm đầu chữ nhân.

Hiếu là độ được song thân,

Nhân là cứu vớt trầm luân muôn loài.

Hay:

Trên thời báo hiếu sanh thành,

Dưới thời nhân cứu chúng sanh Ta-bà.

Trên đây là nghĩa chữ tu của Quan Âm Diệu Thiện trong câu chuyện, cũng chính là lý tưởng tu hành của người Phật tử hay còn gọi là đạo hiếu của người con Phật. Hiếu đi đôi với tu; tu là để báo hiếu độ song thân. Bởi vì tu theo Phật chính là độ mình, độ muôn loài thoát khỏi cảnh trầm luân đau khổ trong đó có cha mẹ của mình. Độ là đi qua, vượt qua, đưa qua, giúp đi qua; tự mình nổ lực dùng phương tiện từ bờ bên này đưa qua bờ bên kia gọi là tự độ, hoặc dùng phương tiện

và năng lực của mình để đưa người từ bờ bên này sang bờ bên kia gọi là độ tha. Người tu hành theo đạo Phật dùng giáo lý Giới-Định-Tuệ của Phật là phương tiện để tự mình vượt qua mọi mê lầm khổ đau và nỗ lực khuyến khích, chỉ bày cho người khác cách thức giúp cho họ vượt qua mê lâm khổ đau, gọi là tự độ và độ tha. Vị hành giả ấy được ví như người đưa đò, muốn đưa người sang bờ bên kia một cách an toàn thì trước hết phải tự học chèo đò cho thật thông thạo rồi mới đủ Kinh nghiệm đưa người an toàn sang sông. Đây chính là phương cách tu hành của người con Phật, theo đó chữ hiếu được nhấn mạnh trên cơ sở tự mình nỗ lực tu học lời Phật dạy và giúp cho cha mẹ mình tin tưởng sống theo lời Phật dạy để cha mẹ vượt qua mọi phiền não khổ đau được gọi là “độ song thân”.

Giờ đây, chúng ta hãy nhẫm đọc lại cho thật kỹ những lời Phật nhấn mạnh về phương pháp báo đáp thâm ân của cha mẹ để hiểu rõ hơn thế nào là ý nghĩa “Hiếu hạnh độ song thân”:

“Có hai dạng người, này các Tỷ-kheo, Ta nói không thể trả ơn được. Thế nào là hai? Mẹ và Cha. Nếu một bên vai cõng mẹ, này các Tỷ-kheo, một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm cho đến trăm tuổi; nếu đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, và dầu tại đấy, mẹ cha có vãi tiểu tiện đại tiện,

như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ cho mẹ và cha. Hơn nữa này các Tỷ-kheo, nếu có an trí cho cha và mẹ vào quốc độ với tối thượng uy lực, trên quả đất lớn với bảy báu này, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ cho mẹ và cha. Vì cớ sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, cha mẹ đã làm nhiều cho con cái, nuôi nấng, nuôi dưỡng chúng lớn, giới thiệu chúng vào đời này.

Nhưng này các Tỷ-kheo, ai đối với cha mẹ không có lòng tin, hãy khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào lòng tin; đối với mẹ cha theo ác giới, hãy khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào thiện giới; đối với mẹ cha xan tham, hãy khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào bố thí, ; đối với mẹ cha theo ác trí tuệ, hãy khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào trí tuệ. Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là làm đủ và trả ơn đủ cho mẹ và cha.”¹

Lời Phật dạy là hết sức rõ ràng cho những ai muốn báo đáp thâm ân sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, gồm hai vế.

Vế thứ nhất là cách báo hiếu của những người chưa có nhân duyên học hỏi và hành trì giáo pháp giải thoát của Phật, gọi chung là hiếu hạnh của

———

¹ Kinh Đất, Tăng Chi Bộ.

người thế gian. Ở đây chữ hiếu được thể hiện qua tấm lòng quý kính cha mẹ, hết lòng chăm lo săn sóc và phụng dưỡng cha mẹ một cách tận tâm tận lực trong lúc cha mẹ còn sinh tiền. Hiển nhiên, đối với người thế gian mà có tấm lòng làm được những điều tốt đẹp như lời Phật dạy đối với cha mẹ thì đã cao quý lắm rồi. Còn gì đáng quý và yên lòng hơn việc tự tay chăm lo săn sóc cho cha mẹ từng li từng tý như đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, ẵm bồng, dọn vệ sinh cho cha mẹ; hay còn gì hân hoan và sung sướng hơn một khi có đủ điều kiện để cung hiến đời sống vật chất cao sang nhất cho cha mẹ? Hãy nghĩ đến tấm lòng thương kính cha mẹ của những người con hiếu thảo nhưng gặp phải cảnh ngộ khó khăn xa cách như được ghi lại trong các câu ca dao để nhận ra rằng mình thật may mắn hạnh phúc khi được sống gần gũi bên cha mẹ, có đủ điều kiện để dân hiến các tiện nghi vật chất tốt cho cha mẹ:

Đói lòng ăn đọt chà là

Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng.

Ai về tôi gửi đôi giày,

Phòng khi mưa gió để thầy mẹ đi

Chiều chiều ra đứng ngõ sau,

Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều.

Như vậy, tận tâm tận lực chăm sóc cha mẹ, cung phụng đời sống vật chất đầy đủ cho cha mẹ chính là làm việc thiết thực lợi lạc của đạo làm con mà mọi người cần phải nỗ lực thực hiện để đền đáp phần nào công ơn sâu dày của cha mẹ. Đây là vế thứ nhất trong những lời khuyên dạy của Đức Phật về hiếu hạnh, về cách thức báo đáp thâm ân của cha mẹ mà dân gian ta khéo léo ví von như là một cách thể hiện nghĩa chữ tu được áp dụng trong đời sống gia đình, trong việc báo hiếu, thờ kính phụng dưỡng các đấng sinh thành:

Đói lòng ăn đọt chà là

Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng.

Lên chùa thấy Phật muốn tu,

Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền.

Tu đâu cho bằng tu nhà,

Thờ cha kính mẹ mới là chân tu.

Tuy nhiên, với trí tuệ của các bậc giác ngộ, Đức Phật thấy rõ tình hạn chế của phương pháp báo hiếu ở vế thứ nhất và vì vậy Ngài nói tiếp vế thứ hai, nhấn mạnh đến cách thức giúp cha mẹ thực hiện lẽ sống giác ngộ hay lẽ sống chân chính hiền thiện, có trí tuệ, có từ tâm, khiến cha mẹ biết nuôi dưỡng và phát huy tiềm năng giác ngộ vốn có của chính mình để tự tìm thấy an lạc ở đời

này và đời sau. Đây gọi là thực hiện lòng hiếu kính đúng như lời Phật dạy hay phương pháp báo hiếu của người Phật tử, tức là thể hiện tâm hiếu “độ song thân” bằng cách khuyến khích, hướng dẫn, an trú cha mẹ vào con đường giác ngộ, con đường của sự nuôi dưỡng và phát triển đạo đức, tâm đức, tuệ đức, khiến cho cha mẹ luôn sống trong tâm niệm an vui giải thoát, cả đời này và đời sau. Lẽ tất nhiên, để làm được điều này, nghĩa là giúp cho cha mẹ thực hành lẽ sống giác ngộ, thì trước hết người con phải có lòng tin sâu và hành sâu về con đường giác ngộ rồi bấy giờ mới có thể giúp cho cha mẹ từng bước đi theo con đường giác ngộ. Nói cách khác muốn độ cho cha mẹ thì trước hết phải độ được mình. Đây là điểm then chốt trong phương pháp báo hiếu của người co Phật, nói rõ về cách thức báo hiếu của một người chưa có nhân duyên học Phật và một người Phật tử thuần thục Phật pháp. Chăm sóc phụng dưỡng cha mẹ một cách đầy đủ, làm cho cha mẹ cảm thấy hài lòng với cuộc sống sung túc hiện tại là điều mà mọi người cần làm và có thể làm được. Nhưng để “độ song thân” hay giúp cho cha mẹ dần dần đi ra khỏi cảnh đau khổ u tối của luân hồi thì không phải ai cũng biết cách thực hiện. Đây cũng chính là nỗi ưu tư lớn nhất của người con Phật khi nghĩ đến cha mẹ mình, tức là phải làm sao để cho cha mẹ

vừa có được cuộc sống thoải mái an nhàn hiện tại, vừa nuôi dưỡng và phát huy được các phẩm chất giác ngộ như tín tâm, giới đức, bố thí, trí tuệ để cha mẹ có được hạnh phúc an lạc lâu dài. Vì chỉ có làm được như thế thì mới có thể báo đáp đầy đủ ân Đức của cha mẹ đúng như lời Đức Phật dạy hay mới độ được cha mẹ của mình.

May mắn thay, những lời Đức Phật dạy đã làm vơi đi nỗi ưu tư của người Phật tử hiếu thảo. Nội dung lời Phật chỉ bày về phương pháp báo hiếu báo ân đầy đủ cho cha mẹ hay về cách thức “độ song thân” là hoàn toàn dễ hiểu và dễ thực hành đối với người con Phật. Đó không gì khác là nếp sống của người Phật tử, có đầy lòng tin ở Tam Bảo, có nếp sống khéo léo gìn giữ các thiện giới, có tâm lượng rộng lớn sẵn sàng giúp đỡ người khác, có trí tuệ rõ ràng đâu là thiện để theo, đâu là ác để bỏ. Nói cách khác, đó chính là cách sống biết nuôi dưỡng và phát triển đạo đức, tâm đức, tuệ đức, có khả năng loại trừ mọi mê lầm khổ đau, hướng đến giác ngộ giải thoát mà bất cứ người Phật tử nào cũng được khuyến khích nỗ lực hành và chia sẽ cho người khác.¹ Đức Phật thường khuyên và nhắc nhở các học trò của mình:

———

¹ Kinh Hạnh phúc chi ai (4), Kinh Hai mươi Pháp, Tăng Chi Bộ.

“Này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử tự mình bỏ sát sanh và khuyến khích người khác từ bỏ sát sanh; tự mình bỏ lấy của không cho và khuyến khích người khác bỏ lấy của không cho; tự mình bỏ tà hạnh trong các dục và khuyến khích người khác bỏ tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ nói láo và khuyến khích người từ bỏ nói láo; tự mình từ bỏ nói hai lưỡi và khuyến khích người từ bỏ nói hai lưỡi; tự mình từ bỏ các lời thô ác và khuyến khích người từ bỏ các lời thô ác; tự mình từ bỏ lời nói phù phiếm và khuyến khích người từ bỏ lời nói phù phiếm; tự mình không tham và khuyến khích người khác không tham; tự mình không có sân tâm và khuyến khích người không có sân tâm;tự mình có chánh kiến và khuyến khích người khác có chánh kiến.”¹

Như vậy, một Phật tử, dù xuất gia hay tại gia, nếu chuyên tâm sống theo lời Phật dạy, nghĩa là thể hiện nếp sống có tín tâm, có giới đức, có bố thí, có trí huệ, thì đều có thể báo đáp công ơn của cha mẹ mình một cách tốt đẹp hay có thể “độ song thân”. Trong giáo lý của đạo Phật, tự mình nỗ lực thực hành lời Phật dạy về tăng trưởng tín tâm, tăng trưởng giới đức, tăng trưởng bố thí,

———

¹Kinh Hai mươi pháp, Tăng Chi Bộ.

tăng trưởng trí tuệ thì được gọi là tự lợi hay tự độ, nghĩa là tự mình được lợi ích an lạc, được giải thoát khỏi phiền não khổ đau nhờ sống theo giáo pháp giác ngộ của Phật. Tự mình được an lạc, vượt qua phiền não khổ đau rồi mà nỗ lực khuyến khích chỉ bày cho người khác cách thức khiến họ cũng được an lạc, thoát khỏi phiền não khổ đau thì gọi là sống tự lợi và lợi tha hay còn gọi là tự độ và độ người. Đây là ý nghĩa của chữ “độ” trong quan niệm của đạo Phật, theo đó người con Phật được khuyên cần phải thường xuyên dốc taamtu học Phật pháp, cùng lúc nỗ lực và khuyến khích cha mẹ mình thực hành Phật pháp như là một nếp sống hiếu hạnh, một cách thức báo hiếu sáng suốt, vừa đem lại lợi lạc cho mình vừa đem lại lợi lạc cho cha mẹ mình.

Nói tóm lại, hiếu hạnh là một nếp sống cao quý luôn luôn được khuyến khích và nhấn mạnh trong đạo Phật. Đó không gì khác là hạnh tu của người con Phật trong ý nghĩa tự lợi và lợi tha. Người Phật tử thương cha kính mẹ, muốn báo đáp công ơn sinh thành dưỡng dục trời biển của cha mẹ một cách tốt đẹp như lời Đức Phật dạy, hay muốn “độ song thân” thì không những hết long chăm lo cho cuộc sống của cha mẹ hiện tại một cách đầy đủ, tận tâm tận lực, mà quan trọng hơn hết là phải biết tự mình tu tập, thể hiện một đời sống có chánh kiến,

có giới đức, có từ tâm, có trí tuệ để khuyến khích, tạo niềm tin cho cha mẹ mình, giúp cha mẹ nhận ra dần dần lợi ích của nếp sống chân chánh hiền thiện mà dốc tâm thực hành. Làm được như thế thì việc tu học Phật pháp của người con Phật chúng ta mới thực sự có ý nghĩa và lợi ích, vì tu theo Phật là lợi mình, lợi người, lợi cả hai; tu cũng chính là thể hiện tâm hiếu, bởi tu là nỗ lực để độ mình, độ cha mẹ mình, độ hết thảy chúng sanh vượt qua mọi mê lầm, phiền não, khổ đau, đạt đến Niết-bàn, an vui , giải thoát.

Là người Phật tử hiểu rõ về nhân quả nghiệp báo, chúng ta thực sự an tâm và hân hoan khi biết cha mẹ hay những người thân của mình hiện hữu trên đời này với nếp sống có chánh kiến, có giới đức, có từ tâm, có trí tuệ; trái lại chúng ta cảm thấy đầy lo buồn và hối tiếc khi thấy cha mẹ hay người thân của mình không may phải bị lạc vào tà đạo. Sở dĩ như vậy là bởi chugns ta hiểu được rằng hạnh phúc hay khổ đau của chúng sanh là hoàn toàn do nghiệp thức của mỗi người tạo nên. Cái chuỗi hiện hữu là vô cùng vô tận; đời sống của mỗi chúng sanh, vui hay buồn, sướng hay khổ là hoàn toàn phụ thuộc vào lối sống có đạo đức hay không có đạo đức của người ấy. Hiểu được đạo lý nhân quả ấy, chúng ta mới dốc tâm tu học theo Phật, mới nỗ lực làm điều lành tránh điều ác,

mới biết cách tốt đẹp nhất để báo hiếu cho cha mẹ, mới có thể tạo nhân duyên tốt lành giúp cho cha mẹ an hưởng quả báo phước lành trong các đời sau.

Làm người ai cũng có lúc trải qua tâm trạng “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa, miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương”, cũng có lúc chạnh lòng nhớ đến ơn cha nghĩa mẹ đã “cưu mang trứng nước những ngày còn thơ”. Thế nên, để cho sự ngậm ngùi nhớ thương ấy không làm nặng lòng chúng ta do sự thiếu hiểu biết và bất cẩn của mình, ngay bây giờ mỗi người chúng ta nỗ lực sống đúng với lời Phật dạy và hãy thương kính cha mẹ chúng ta đúng như lời Phật dạy. Có như thế thì sự thương nhớ cha mẹ của chúng ta mới nhẹ nhàng, nguôi ngoai; chúng ta vẫn có những lúc ngậm ngùi nhớ thương đến cha mẹ, nhưng cảm giác nhớ thương ấy chỉ làm cho chúng ta hân hoan, không làm cho chúng ta buồn phiền, chỉ làm cho chugns ta an lạc, không làm cho chúng ta hối tiếc.

Nhân ngày Vu-lan báo hiếu, cầu mong mỗi người con Phật chúng ta hãy noi gương hiếu hạnh của Đức Mục-Kiền-Liên mà làm những gì tốt đẹp để đáp đền ân Đức các bậc cha mẹ đã quá vãng; còn những ai may mắn có các đấng sinh thành đang hiện hữu thì hãy tận lực làm

tròn những gì Đức Phật đã chỉ dạy để góp môt chút công Đức nhỏ nhoi để làm vui lòng cha mẹ hiện tại và giúp cho cha mẹ có được cuộc sống thanh thản an lạc ở những đời sau.

Tín Hiệu Ngày Xuân

TÍN HIỆU NGÀY XUÂN

Huyền Phúc

Cứ mỗi độ Tết đến xuân về, người dân nước Việt lại hân hoan thể hiện một phong tục truyền thống thật hay và thật đẹp. Đó là đến chùa lễ Phật vào đầu năm. Rất đẹp và rất thiêng liêng, truyền thống đến chùa lễ Phật đầu năm. Cứ nhìn cảnh người tấp nập trong khuôn viên các ngôi tự viện vào những ngày đầu xuân với lòng kính cẩn dâng hương lễ Phật thì nhận ra sức sống tâm linh – cội nguồn văn hóa của dân tộc – vẫn tiềm ẩn mạnh mẽ trong tâm hồn người Việt, là nhân tố căn bản cho việc xây dựng một xã hội hiền thiện. Bởi người Việt luôn luôn đến chùa với tâm niệm:

Lên chùa lạy Phật quy y,

Cầu cho kẻ ở người đi an lành.

Xã hội có những dấu hiệu chuyển biến tiêu cực xấu ac là điều đáng báo động và cần có biện pháp chấn chỉnh kịp thời; tuy nhiên,

cái gốc vẫn vững vàng – nghĩa là lòng dân vẫn tha thiết hướng thiện – thì việc chuyển hóa xã hội trở thành hiền lương là điều đáng cho mọi người tin tưởng và nổ lực. Cái gốc của một xã hội hiền thiện là nằm ở lòng người. Đó là đức tin về một lẽ sống đạo Đức hiền thiện đi đôi với lòng người khác khao thực thi lẽ sống hiền thiện ấy trong đời sống hàng ngày. Cái gốc ấy đạo Phật gọi là Tín – Nguyện – Hạnh, được thể hiện cụ thể qua việc quy y Tam Bảo và phát nguyện thọ trì năm giới cấm của người Phật tử. Tín là tin tưởng ở đức năng giác ngộ hiền thiện của Tam Bảo. Nguyện là phát tâm mạnh mẽ trong việc theo đuổi gương sáng giác ngộ hiền thiện của Phật, Pháp, Tăng. Hạnh là nỗ lực thực thi đường lối giác ngộ hiền thiện hay ứng dụng nếp sống giác ngộ hiền thiện mà Phật, Pháp, Tăng đã thể hiện và chỉ bày. Cố nhiên, có tin tưởng (Tín) thì có phát tâm nỗ lực học hỏi (Nguyện) và tập làm theo (Hạnh).Người Việt đến chùa dâng hương lễ Phật tức là thể hiện đức tin đối với Tam Bảo và lòng mong muốn thực thi lẽ sống đạo đức hiền thiện theo lời dạy bảo của Tam Bảo: Phật, Pháp, Tăng. Đây chính là nhân tố căn bản và thuận lợi cho việc nỗ lực xây dựng một xã hội hiền thiện.

Theo quan niệm của đạo Phật thì để thiết lập một xã hối hiền thiện, con người cần nuôi dưỡng đức tin về một lẽ sống chân chánh hiền thiện và

cần tuân thủ các đạo đức nguyên tắc căn bản có khả năng giúp thăng tiến đời sống đạo đức cá nhân và ổn định đời sống tinh thần của cộng đồng. Vì thế, đạo Phật khuyến khích mọi người thực hiện nếp sống quy y Tam Bảo gắn liền với việc tuân thủ năm giới cấm (không sát sanh, không lấy của không cho, không nói láo, không tà hạnh trong các dục, không uống rượu) để tự mình thấy hướng đi an lạc cho chính mình, đồng thời góp phần xây dựng đời sống an lạc cho cộng đồng. Trong các lời dạy căn bản của Ngài, Đức Phật đánh giá cao nếp sống quy ngưỡng Tam Bảo thực hành năm giới cấm, xem đó là nguồn nước công đức, nguồn nước thiện, có khả năng mạng lại hạnh phúc an lạc cho bản thân và cho nhiều người khác, ở đời này và đời sau, mà mỗi người cần nỗ lực quan tâm thực hiện. Ngài nhấn mạnh:

“Này các Tỷ-kheo, có tám nguồn nước công đức này, là nguồn nước thiện, món ăn cho an lạc, làm nhơn sanh Thiên, quả dị thụcan lạc, đưa đến cõi trời, dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc. Thế nào là tám?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử quy y Phật. này các Tỷ-kheo, Đây là nguồn nước công đức thứ nhất, là nguồn nước thiện, món ăn cho an lạc, làm nhơn sanh Thiên, quả dị thục an lac, đưa

đến cõi trời, dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử quy y Pháp, này các Tỷ-kheo, đây là nguồn nước công đức thứ hai, là nguồn nước thiện, món ăn cho an lạc, làm nhơn sanh Thiên, quả dị thục an lac, đưa đến cõi trời, dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc an lạc.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử quy y Tăng, này các Tỷ-kheo, đây là nguồn nước công đức thứ ba, là nguồn nước thiện, món ăn cho an lạc, làm nhơn sanh Thiên, quả dị thục an lac, đưa đến cõi trời, dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc an lạc.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không sợ hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh; sau khi đem cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẽ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại. Này các Tỷ-kheo, đây là nguồn nước công đức thứ tư, là nguồn nước thiện… dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy của không cho, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh; sau khi đem cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẻ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại. Này các Tỷ-kheo, đây là nguồn nước công đức thứ năm, là nguồn nước thiện… dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận tà hạnh trong các dục, từ bỏ tà hạnh trong các dục, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh; sau khi đem cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẻ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại. Này các Tỷ-kheo, đây là nguồn nước công đức thứ sáu, là nguồn nước thiện… dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô

lượng chúng sanh; sau khi đem cho vo lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẽ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hai. Này các Tỷ-kheo, đây là nguồn nước công đức thứ bảy, là nguồn nước thiện… dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận đắm say rượu men, rượu nấu, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh; sau khi đem cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẻ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại. Này các Tỷ-kheo, đây là nguồn nước công đức thứ tám, là nguồn nước thiện… dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, hạnh phúc, an lạc.

Này các Tỷ-kheo, tám nguồn nước công đức này, là nguồn nước thiện, món ăn cho an lạc, làm cho nhơn sanh Thiên, quả dị thục an lạc, đưa đến cõi trời, dẫn đến khả ái, khả hỷ, khả ý, php, an lạc.”¹

Bên cạnh việc gợi ý về đường lối căn bản để thiết lập một xã hội hiền thiện, Đức Phật cũng

———

¹Kinh Nguồn nước công đức, Tăng Chi Bộ.

lưu tâm đến một yếu tố quan trọng khác có chức năng định hướng và khuyến khích đời sống đạo đức hướng thiện của công đồng. Đó là gương sáng của các nhà lãnh đạo đất nước trong việc thực thi nền tảng đạo đức của người lãnh đạo. Theo lời Ngài, các cấp lãnh đạo phải là người tiên phong gương mẫu trong nếp sống thực thi đọa đức liêm chính thì lòng dân mới hân hoan hướng thiện, đất nước mới thái bình, xã hội mới tiến triển hiền hòa:

“Khi nào, nàycác Tỷ-kheo, các vua đúng pháp có mặt, khi ấy các vị đại thần đúng pháp có mặt. Khi nào các vị đại thần đúng pháp của vua có mặt, khi ấy các Bà-la-môn gia chủ đúng pháp có mặt. Khi nào các Bà-la-môn đúng pháp có mặt, khi ấy dân chúng ở thành thị và dân chúng ở các làng trở thành đúng pháp. Khi nào dân chúng ở thành thì và các làng sống đúng pháp, khi ấy mặt trời mặt trăng đi theo đúng quỹ đạo. Khi nào mặt mặt trời đi đúng quỹ đạo, khi ấy các dẫy ngân hà, các vì sao đi đúng quỹ đạo. Khi nào các dãy ngân hà, các vì sao đi đúng quỹ đạo, khi ấy ngày và đêm đi đúng quỹ đạo. Khi nào ngày và đêm đi đúng quỹ đạo, khi ấy tháng và nữa tháng đi đúng quỹ đạo. Khi nào tháng và nữa tháng đi đúng quỹ đạo, khi ấy thời tiết và năm đi đúng quỹ đạo. Khi nào thời tiết và năm đi đúng quỹ đạo, khi ấy gió thổi đúng mùa. Khi nào gió thổi đúng mùa, khi ấy chư

Thiên hoan hỷ. Khi nào chư Thiên hoan hỷ, khi ấy trời mưa điều hòa. Khi nào trời mưa điều hòa, khi ấy lúc chín đúng mùa. Này các Tỷ-kheo, khi nào lúa chín đúng mùa, khi ấy loài người nuôi sống với loại lúa ấy, thọ mạng sẽ kéo dài, dung mạo đẹp đẽ, có sức mạnh và không có nhiều bệnh.

Khi đàn bò lội sông,

Đầu đàn đi sai lạc,

Cả đoàn đều đi sai,

Vì hướng dẫn sai lạc.

Cũng vậy, trong loài Người,

Vị được xem tối thăng,

Nếu sở hành phi pháp,

Còn nói gì người khác,

Cả nước bị đau khổ,

Nếu vua sống phi pháp.

Khi đàn bò lội sông,

Đầu đàn đi đúng hướng,

Cả đoàn đều đúng hướng,

Vì hướng dẫn đúng đường.

Cũng vậy trong loài Người,

Vị được xem tối thắng,

Nếu sở hành đúng pháp,

Còn nói gì người khác,

———

¹ Kinh Phi Pháp, Tăng Chi Bộ

Cả nước được an vui,

Nếu vua sống đúng pháp.”¹

Trong không khí ấm áp của ngày xuân, vẫn còn đó những lời dạy thiết thực sáng suốt của Phật, vẫn còn đó những tâm hồn tha thiết hướng thiện, biết lo nghĩ cho hạnh phúc của người khác, chúng ta có quyền tin tưởng và hy vọng vào một xã hội hiền thiện sẽ được thiết lập trên cơ sở “Vua tôi đồng lòng”, “Cha con gắng sức” vì tương lai quê hương Việt Nam giàu đẹp và từ hòa, từng được ngợi ca là “Có gió bốn mùa, có trăng soi bóng, có chùa quanh năm”.