Pháp Hành

Minh Hạnh Túc

MINH HẠNH TÚC

Mỹ Dung

“Minh hạnh túc” hay “Minh hạnh cụ túc" (viiiàcaranasampanno) là một trong số mười danh xưng của Đức Phật sau khi Ngài thành tựu đạo quả vô thượng Bồ đề và cũng là một thuật ngữ được dùng trong Phật học để chỉ về công năng tutập mà một người sở hữu được nhờ thực hành theo giáo pháp giác ngộ - giới-định-tuệ - của Phật. Đức Phật được tôn xưng là bậc Minh hạnh túc bởi Ngài là người có đầy đủ giới đức, tâm đức, tuệ đức, giải thoát và giải thoát tri kiến đức. Nhưng Phật là người “tự mình đầy đủ giới hạnh và khuyến khích người khác đầy đủ giới hạnh, tự mình đầy đủ thiền định và khuyến khích người khác đầy đủ thiền định; tự mình đầy đủ trí tuệ và khuyến khích người khác đầy đủ trí tuệ; tự mình đầy đủ giải thoát và khuyển khích người khác đầy đủ giải thoát;tự mình đầy đủ giải thoát trí kiến và khuyến khíchngười khác đầy đủ giải thoáttrí kiến.”¹ Chính vì thế

———

¹Kinh Hạnh phúc cho ai, Tăng Chi Bộ.

mà “Minh hạnh túc" trở thành một thuật từ để chỉ cho những ai nỗ lực đi theo con đường của Phật và có đầy đủ các phẩm chất giác ngộ giống như Phật.

Sau đây là bài kinh đề cập các pháp thôn tu tập để đạt được “minh hạnh túc” hay đường lối thực hành Phật pháp từ địa vị hữu học đến địa vị vô học, cùng với các minh định rõ ràng về “minh” (vijjà), “hạnh” (Carana), “minh hạnh cụ túc” (vijjàcarana-sampanno), do Tôn giả Ànanda thay lời Phật trình bày cho các gia chủ thuộc dòng họ Thích Ca ở Kapcilavatthu:¹

“Ở đây, này Mahànàma, vị Thánh đệ tử, thành tựu giới hạnh, hộ trì các căn, biết tiết độ trong ăn uống, chú tâm cánh giác, thành tựu bảy diệu pháp, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức.

Và này Mahànàma, thế nào là các vị thánh đệtửcó giới hạnh? Ở đây, này Mahànàma, vị Thánh đệ tử có giới hạnh, sống chế ngự với sự chế ngự của giới bổn Paftimokkha, đầy đủ oai nghi chánh hạnh, thấy nguy hiểm trong những lỗi lầm nhỏ nhặt, thọ lãnh và tu học các học pháp. Này

———

¹ Kinh Hữu học, Trung Bộ.

Mahànàma, như vậy là vị Thánh đệ tử thành tựu giới hạnh.

Và này Mahànàma, thế nào là vị Thánh đệ tử hộ trì các căn? Ở đây, này Mahànàma, vị Thánh đệ tử, khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không năm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì nhãn căn không được chế ngự, khiến tham ưu, các ác, bất thiện pháp khởi lên, vị ấy tự chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trì nhãn căn, thực hành sự hộ trì nhãn căn. Khi tainghe tiếng... mũi ngửi hương... lưỡi nếm vị... thân cảm xúc... ý nhận thức các pháp, vị ấy không nắm giữ tướng chung, khôngnắm giữ tướng riêng. Những nguyên nhân gì vì ý căn không được chế ngự, . khiến tham ưu, các ác, bất thiện pháp khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, hộ trìý căn, thực hành sự hộ trì ý căn. . Này Mahànàma, như vậy là vị Thánh đệ tử hộ trì các căn.

Và này Mahànàma, thế nào là vị Thánh đệ tử biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, này Mahànàma, vị Thánhđệ tử chơn chánh giác sát, thọ dụng mónăn, không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làmđẹp mình, chỉ để thân này được duy trì, được báo dưỡng, khỏi bị gia hại, để chấp trì Phạm hạnh, nghĩ rằng: “Như vậy ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không

cho khởi lêncác cảm thọ mới; và ta sẽ không phạm lỗi lầm, sống được an ổn". Này Mahànàma” như vậy là vị Thánh đệ tử biết tiệt độ trong sự ăn uống.

Và này Mahànàma, thế nào là vị Thánh đệ tử chú tâm cánh giác? Ở đây, này Mahànàma” vị Thánh đệ tử ban ngày trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngạipháp, ban đêm trong canh một, trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp, ban đêm trong canh giữa, vị này nằm xuống phía hông bên phải, như dáng nằm con sự tử, chân gác trên chân với nhau, chánh niệm tỉnh giác, hướng niệm đến lúc ngồi dậy lại. Ban đêm trong canh cuối, khi đã thức dậy, trong khi đi kinh hành và trong khi đang ngồi, gột sạch tâm trí khỏi các chướng ngại pháp. Này Mahànàma, như vậy là vị Thánh đệ tử chú tâm cảnh giác.

Và này Mahànàma, thế nào là vị Thánh đê tử thành tựu bây diệu pháp? Ở đây, này Mahànàma, vị Thánh đệ tử có lòng tin, có sự tin tưởng ở sự giác ngộ của Như Lai: Ngài là Thế Tôn, bậc A-la- hán, chánh Đẳng giác, Minh Hạnh Túc; Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Vị này có lòng tàm, tự xẩu hổ vì thân ác hạnh, khẩu

ác hạnh, ý ác hạnh, tự xấu hổ vì thành tựu ác, bất thiện pháp. Vị này có lòng quý, tự sợ hãi vì thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, tự sợ hãi vì thành tựu ác, bất thiện pháp. Vị này là vị đa văn, nhớ nghĩ những điều đã nghe, tích tụ những điều đã nghe. Những pháp nào, sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn, nói lên phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ thanh tịnh, những pháp như vậy, vị ấy nghe nhiều, thọ trì, đọc tụng bằng lời, được ý suy tư, được chánh kiến thể nhập. Vị ấy sống tinh cần tính tấn, trừ bỏ các phápbất thiện, thành tựu các thiện pháp, nỗ lực, kiên trì, không từ bỏ gánh nặng đối với các thiện pháp. Vị ấy có niệm, thành tựu niệm tuệ tối thắng, nhớ lại, nhớ lại nhiều lần những gì đã làm từ lâu, đã nói từ lâu. Vị ấy có trí tuệ, thành tựu trí tuệ về sanh diệt, thành tựu Thánh thể nhập đưa đến chơn chánh đoạn tận khổ đau. Này Mahànàma, như vậy vị Thánh đệ tử thành tựu bảy diệu pháp.

Và này, Mahànàma, thế nào là vị Thánh đệ tử hiện tại lạc trú bốn thiền, thuộc tăng thượngtâm, chứngđắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức? Ở đây, này Mahànàma, vị ấy ly dục, ly bất thiện pháp, chứngvà trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dụcsanh, có tầm, có tứ. Diệt tầm và tứ, vị ấy chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định

sanh, không tầm không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, vị ấy chứng và trú Thiền thứ ba. Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, vị ấy chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này Mahànàma, như vậy là vị Thánh đệ tử hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức.

NàyMahànàma, khi một vị Thánh đệ tử thành tựu giới hạnh như vậy, hộ trì các căn như vậy, biết tiết độ trong ăn uống như vậy, chú tâm cảnh giác như vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như vậy, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức như vậy, này Mahànàma, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường hữu học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá vỡ, có khá năng giác ngộ, có khá năng chứng đạt vô thượng an ổn khỏi các ách phược. Này Mahànàma, ví như có tám, có mười hay có mười hai trứng gà, được gà mái khéo ấp ngồi, khéo ấp nóng, khéo ấp dưỡng; dầu cho con gà mái ấy không khởi lên ý muốn: "Mong rằng, các con gà con của ta, sau khi phá vỡ vỏ trửng với móng chân, hay với mỏ của chúng, thoát ra ngoài một cách

an toàn”. Những con gà con ấy, sau khi phá vỡ vỏ trứng với móng chân hay mỏ của chúng, có thể thoát ra ngoài một cách an toàn. Cũng vậy, này Mahànàma, khi một vị Thánh đệ tử, thành tựu giới hạnh như vậy, hộ trì các căn như vậy, biết tiết độ trong ăn uống như vậy, chú tâm cảnh giác như vậy, đầy đủ bảy diệu pháp như vậy, hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứng đắc không phí sức như vậy, này Mahànàma, vị Thánh đệ tử ấy được gọi là đang đi trên con đường hữu học, có trứng không bị hư hoại, có khả năng phá vỡ, có khả năng giác ngộ, có khả năng chứng đạt vô thượng an ổn khỏi các ách phược.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng được vô thượng xả niệm thanh tịnh này, nhớ đến các đời sống quá khứ sai biệt, như một đời, hai đời... nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Đây là sự phá vỡ thứ nhất của con gà con ra khỏi vỏ trứng. Này Mahànàma, vịThánh đệ tử ấy, khi chứng đượcvô thượng xả niệm thanh tịnh này, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân thấy sự sống chết của chúngsanh. Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh... đều do hạnh nghiệp của chúng. Đây là sự phá vở thứ hai của con gà con ra khỏi

vỏ trứng. Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử ấy, khi chứng được vô thượng xả niệmthanh tịnh này, với sự đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong hiện tại với thắng trí, chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại, vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Đây là sự phá vở thứ ba của con gà con ra khỏi vỏ trứng.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử nào thành tựu giới hạnh, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử nào hộ trì các căn, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử nào có tiết độ trong ăn uống, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử nào chú tâm cảnh giác, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ..tử nào đầy đủ bảy điệu pháp, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy. Này Mahanama, vị Thánh đệ tử nào hiện tại lạc trú bốn Thiền, thuộc tăng thượng tâm, chứng đắc không khó khăn, chứng đắc không mệt nhọc, chứngđắc không phí sức, như vậy thuộc về hạnh đức của vị ấy.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử nào, nhớ đến các đời sống quá khứ sai biệt, như một đời, hai đời... cùng với các nét đại cương và các chi tiết như vậy thuộc về trí đức của vị ấy.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử nào với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhận, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy biết rõ rằng chúng sanh người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thộ xấu, người may mắn kẻ bất hạnh... đều do hạnh nghiệp của chúng, như vậy thuộc về trí đức của vị ấy.

Này Mahànàma, vị Thánh đệ tử nào với sự đoạn tận các lậu hoặc, tự mình ngay trong hiện tại với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vộ lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát, như vậy thuộc về trí đức của vị ấy.

Như vậy, này Mahànàma, vị Thánh đệ tử được gọi là minh cụ túc, hạnh cụ túc, minh hạnh cụ túc”.

Nhìn chung, “minh hạnh túc” là một thuật ngữ dùng để chỉ hạnh đức và trí đức của một người đã đạt đến giải thoát, giác ngộ, nhờ thực hành theo con đường Trung đạo giới-định-tuệ do chư Phật giảng dạy. Nó được dùng để chỉ cho Sa-môn Gotama sau khi Ngài thành đạo và cũng được dùng

để chi cho bất cứ người nào thành tựu các đức năng giác ngộ giống như Ngài. Cứ theo các định nghĩa trên thì hạnh đức (carana) chính là sự thực hành và thành tựu đầy đủ về giới học và định học, trong khi trí đức (vijjà) là sự thành tựu tam minh (tevijjà), đắc quả giải thoát. Vì vậy, “minh hạnh túc” là sự thành tựu trọn vẹn về giới-định-tuệ, con đường mà bất cứ ai mong muốn tìm cầu sự giác ngộ giống như Phật hay còn gọi là “cần cầu vô thượng an ổn, khỏi các khổ ách, Niết-bàn” đều phải trải qua để thực chứng mục tiêu giải thoát, với một ý thức rất rõ về mình: “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, việc cầnlàm đã làm, không còn trở lui trạng thái sanh tử này nữa”.

Ác Ma Không Thấy Đường Đi Lối Về

ÁC MA KHÔNG THẤY ĐƯỜNG ĐI LỐI VỀ

Khánh Như

Đức Phật nhắc nhớ các Tỷ-kheo rằng các dục trưởng dưỡng (kàmagunà) hay các lạc thú ở đời – sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon, các xúc êm dịu - luôn luôn là các bẫy sập nguy hiểm, rất dễ mắc phải, cần phải hiểu rõ chúng và cần phải học cách thoát ly chúng thì mới có được cuộc sống an ổn. Chúng được xem như là bẫy sập bởi chúng có sức lôi cuốn hấp dẫn, làm mê say lòng người, kích động và chi phối tâm tư con người, khiến con người trở nên quay cuồng, say đắm, mù lòa, không còn tĩnh táo, sáng suốt, bị mê mờ, bị trói buộc, không tự do, không giải thoát. Chúng cũng được ví như mồi nhữ của Ác-ma, được giăng ra với ý đồ đen tối muốn làm hại người đời, muốn người đời đi theo vàlàm theo ý đồ xấu xa của chúng. Nói cách khác, Phật khuyên người xuất gia cần phải nhận thức cho thật rõ vị ngọt (assàda) của các dục, sự nguy hiểm (àdìnava) và sự xuất ly (nissarana) khỏi các dục hay các lạc thú thể gian thì mới thoát khỏi tai họa ở đời,

mới có được sự tiến bộ trong đời sống tu tập, mới có được cuộc sống thanh thản an lạc.

Nhận thức rõ vị ngọt của các dục nghĩa là phải hiểu rõ sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon, cảm xúc êm dịu có sức lôi cuốn hấp dẫn, làm say đắm lòng người, có năng lực chi phối mạnh mẽ, làm rối loạn và che mờ tâm tư con người, khiến cho con người trở nên mù lòa, không còn tĩnh táo sáng suốt, là pháp chướng ngại, ¹ cần phải thận trọng đề phòng, không nêm xem thường, cần phải xa lánh, không nên gần gũi, thân cận.

Hiểu rõ sự nguy hiểm của các dục tức là phải nhận ra sự nguy hại của các dục, thấy rõ tính chất vô thường bất an của sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon, cảm xúc êm dịu cũng như các hiểm họa khôn lường do lòng tham muốn các dục gây ra² để sinh tâm nhàm chán, sợ hãi mà kiên quyết từ bỏ.

Hiểu rõsự xuất ly khỏi các dục nghĩa là phải biết rõ cách thức để thoát khỏi sự lôi cuốn hấp dẫn hay năng lực chi phối của sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon, cảm xúc êm dịu, nhận thức rõ có con đường, có phương pháp tu tập để chế ngự, khắc

———

¹Kinh Ví dụ con rắn, Kinh bất động lợi ích, Trung Bộ.

²Đại Kinh khổ uẩn, Trung Bộ.

phục, chuyển hóa lòng tham dục thành tâm giác ngộ, tâm giải thoát, tâm an lạc. Phương pháp ấy chính là hành Thiền (manabhàvanà) hay tu tập tăng thượng tâm (adhicittabhàvanà) được nói đến trong đạo Phật, ¹một phương pháp tu tập tâm thức làm phát sinh Thiền lạc hay niềm hân hoan an lạc tự nội, có khả năng thay thế dục lạc hay thú vui trần thế, đồng thời có khả năng chuyển hóa các tâm bất thiện (tham dục, sân hận, hôm trầm thụy miên, trạo hối, nghi ngờ) thành các thiện tâm (tẩm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm) đưa đến chứng đắc trí tuệ, đoạn trừ các phiền não, lậu hoặc, chấm dứt hoàn toàn mọi khổ đau. Theo lời Phật, vị Tỷ-kheo nào nhận thức rõ vị ngọt của các dục, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi các dục như vậy thì vị ấy được xem là có khả năng vượt khỏi bộc lưu, không rơi vào bất hạnh, không rơi vào tai họa, không bi Ác ma sử dụng nhưý muốn. Nói khác đi, người xuất gia sẽ có được cuộc sống thanh thảnan lạc, không còn bị các dục chi phối, thoát khỏi mọi trói buộc ở đời, được tự do tự tại, một khi có sự hiểu biếtđầy đủ về các dục và có tu Thiền hay nỗ lực chuyển hóa và thanh lọc nội tâm. Bậc Đạo sư nhắc nhở:

———

¹Tiểu Kinh Khổ uẩn, Kinh Thánh cầu, Kinh Bẫy mồi, Kinh Màgandiya, Trung Bộ.

“Này các Tỷ-kheo, có năm dục trưởng dưỡng này. Thế nào là năm? Các sắc do mắt nhận thức, sắc này là khả ái, khả hỷ, khả lạc, khảý, kích thích lòng dục, hấp dẫn. Các tiếng do tai nhận thức…các hương do mũi nhận thức... các vị do lưỡi nhận thức... các xúc do thân cảm xúc, là khả ải, khá hỷ, khả lạc, khả ý, kích thích lòng dục, hập dẫn. Này các Tỷ-kheo, như vậy, là năm dục trưởng dưỡng. Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào bị trói buộc, bị tham đắm, bị mê say bởi năm dục trưởng dưỡng này, không thấy sự nguy hại củachúng, không biết rõ sự xuất ly khỏi chúng mà thọ dụng chúng, những vị ấy cần phải được hiểu là: “Các người đã rơi vào bất hạnh, đã rơi vào tai họa, đã bị Ác ma sử dụng như ý muốn”. Này các Tỷ-kheo, như một con nai sống trong rừng bị sập bẫy nằm xuống, con nai ấy cần phải được hiểu là: “Nó đã rơi vào bất hạnh, đã rơi vào tai họa, đã bị thợ săn sử dụng như ý muốn”. Khi người thợ săn đến, con nai không thể bỏ đi như ý muốn. này các Tỷ-kheo, cũng vậy, những vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào bị ở trói bụộc... đã bị Ác ma sử dụng như ý muốn.

Này các Tỷ-kheo, những Sa-mòn hay Bà-la-môn nào không bị trói buộc, không bị tham đắm, không bị mê say bởi năm dục trưởng dưỡng này, nguy hại của chúng, biết rõ sự xuất ly khỏivà thọ dụngchúng, những vị ấy cần phải

được hiểu là: “Các người không rơi vào bất hạnh, không rơi vào tai họa, không bi Ác ma sử dụng như ý muốn”. Này các Tỷ-kheo, như một con nai sống trong rừng, không bị sập bẫy phải nằm xuống, con nai ấy cần phải được hiểu là: “Nó không rơi vào bất hạnh, nó không rơi vào tai họa, nó không bị người thợ săn sử dụng như ý muốn”. Khi người thợ săn đến, con nai có thể bỏ đi như ý muốn. Này các Tỷ-kheo, cũng vậy, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không bị trói buộc... không bị Ác ma sử dụng như ý muốn.

Chư Tỷ-kheo, ví như con nai sống trong rừng, đi qua đi lại trong rừng, an tâm nó đi, an tâm nó đứng, an tâm nó ngồi, an tâm nó nằm. Tại sao vậy? này các Tỷ-kheo, vì nó vượt khỏi tầm tay của người thợ săn. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo ly dục, ly ác bất thiện pháp chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc, do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là: một vị đã làm Ác Ma mù mắt, đã diệt trừ mọi vết tích, đã vượt khỏi tầm mắtÁc ma. Này các Tỷ- kheo, lại nữa Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... đã vượt khỏi mắt của Ác ma. Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo ly hỷ trú xá, chánh niệm tỉnh giác, thân cảm

sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... đã vượt khỏi tầm mắt của Ác ma. Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chững và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... vượt khỏi tầm mắt của Ác ma.

Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi sắc tướng, diệt trừ mọi chướng ngại tưởng, không tác ý đối với dị tướng, nghĩ rằng: “Hư không là vô biên”, chứng và trú Không vô biên xứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... đã vượt khỏi tầm mắt của Ác ma. Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ rằng: “Thức là vô biên”, chứng và trú Thức Vô biên xứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... đã vượt khỏi tầm mắt của Ác ma. Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: “Không có vật gì”, chứng và trú Vô sở hữu xứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là... đã vượt khỏi tầm mắt của Ác ma. Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ- kheo ấy được gọi là...đã vượt khỏi tầm mắt của Ác ma. Này các Tỷ-kheo, lại nữa Tỷ-kheo vượt lên mọi Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt

thọ tưởng định. Sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc được đoạn trừ. Này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy được gọi là một vị đã làm Ác ma mù mắt, đã diệt trừ mọi vết tích, đã vượt khỏi tầm mắt của Ác ma. Vị ấy đã vượt khỏi mọi triển phược ở đời. An tâm vị ấy đi, an tâm vị ấy đứng, an tâm vị ấy ngồi, an tâm vị ấy nằm. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, vì vị ấy vượt khỏi tầm tay của Ác ma".¹

Ác ma (Màra) là một từ ngữ được sử dụng trong kinh điển đạo Phật chỉ cho cái xấu ác hay năng lượng xấu ác làm cho con người thành ra mê mờ khổ đau mà điều kiện sinh tồn của nó là tham-sân-si hay các pháp bất thiện. Ở đâu có tham-sân-si hay các pháp bất thiện thì ở đó Ác ma xuất hiện. Tham-sân-si càng nhìều, càng lớn thì Ác ma càng đông, càng mạnh và ngược lại. Do được sinh ra và nuôi lớn bởi các pháp bất thiện tham-sân-si, Ác ma rất lanh lẹ và tinh khôn trong việc tìm kiếm cảnh gới mòn ăn thích hợp. Nó bắt mùi món ăn rất tài tình. Hễ bất cứai thiếu sáng suốt, thiếu tĩnh giác để tâm rơi vào tham hay sân một tí thì nó liền xâm nhập và chi phối ngay tức khắc, dù người ấy có ẩn núp ở đâu. Một khi bị ác ma xâm nhập và chi phối thì con người trở nên rối loạn và mê mờ, không còn

———

¹ Kinh Thánh cầu, Trung Bộ.

tỉnh táo và sáng suốt, mất hết tự chủ, rơi vào tà đạo và chịu nhiều bất hạnh khổ đau.

Do vậy, để tránh Ác ma xâm nhập và chi phối hay nói theo lời Phật là “khiến cho Ác ma mù mắt, không thấy được đường đi lối về”, Đức Thế Tôn khuyên các học trò mình nên hiểu rõ tính chất nguy hại của các dục và nên hành Thiền hay nỗ lực tu tập và phát triển nội tâm. Bởi chỉ có nhận thức rõ các dục là cảnh giới của ma, chỗ dinh dưỡng của ma, chỗ ăn uống của ma¹ và nỗ lực tu Thiền định thì mới có thể chiến thắng Ác ma, mới khắc phục được lòng đam mê dục lạc hay các lạc thú thế gian, mới có thể thay thế dục lạc bằng Thiền lạc, mới có thể chuyển hóa tâm tham-sân-si thành tâm vô tham-vô sân-vô si. Nói cách khác, Ác ma hoàn toàn không có cơ hội xuất hiện, không tìm thấy dấu vết để xâm nhập và chi phối một khi tâm thức vị hành giả an trú trong Thiền định, đi lại trong hành xứ an toàn của các pháp môn quán niệm, trở nên trong sạch, vắng lặng, không uế nhiễm, thoát khỏi tham-sân-si. Đức Phật gọi đây là chỗ Ác ma và quyến thuộc của nó không thể đến được, không tìm thấy dấu vết, trở nên mù mắt, không thấy đường đi lối về; vì ở đó tham không có mặt, sân không có mặt, si không có

———

¹Kinh Bất động lợi ích, trung Bộ.

mặt, mọi điều kiện sinh tồn của Ác ma đã dươc loại sạch. Bậc giác ngộ xác nhận:

“Này các Tỷ-kheo, sao gọi là Ác ma và Ác ma quyến thuộc không thể đến được? Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly dục, ly ác bất thiện pháp chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là Tỷ-kheo làm Ác ma mù mắt, đoạn tuyệt mắt của Ác ma, không còn dấu tích, khiến Ác ma không thấy đường đi lối về. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Như vậy gọi là vị Tỷ-kheo làm ác ma mù mắt, đoạn tuyệt mắt của ác ma, không còn dấu tích, khiến Ác ma không thấy đường đi lối về. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ly hỷ trú xả, chánh niệm tĩnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú, chứng và trú Thiền thứ ba. Như vậy gọi là Tỷ-kheo... đường đi lối về. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đãcảm thọ trước, chứng và trú Thiên thứ tư không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Như vậy gọi là Tỷ-kheo... đường đi lối về.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vượtlên mọi sắc tưởng, diệt trừ mọi tưởng,

không tác ý đổi với dị tưởng, nghĩ rằng: “Hư không là vô biên”, chứng và trú Không vô biên xứ. Như vậy gọi là Tỷ-kheo...đường đi lối về. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vượt lên mọi Không vô biên xứ, nghĩ rằng “Thức là vô biên”, chứng và trú Thức vô biên xứ. Như vậy, gọi là vị Tỷ-kheo... đường đi lối về. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vượt lên mọi Thức vô biên xứ, nghĩ rằng: "Không có một vật gì”, chứng và trú Vo sở hữu xứ. Như vậy gọi là Tỷ-kheo... đường đi lối về. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vượt lên mọi Vô sở hữu xứ, chứng và trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy gọi là vị Tỷ-kheo... đường đi lối về. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo vượt lên mọi Phi tưởng phi phi tưởng xứ, chứng và trú Diệt thọ tưởng định, sau khi thấy mọi vật với trí tuệ, các lậu hoặc được diệt trừ. Này các Tỷ-kheo, như vậy gọi là Tỷ-kheo làm Ác mà mù mắt, đoạn tuyệt mắt của Ác ma, không còn dấu tích, khiến ác ma không thấy đường đi lối về. Vị ấy đã vượt khỏi tham trước ở đời".¹

Tóm lại, để có được cuộc sống thanh thản an lạc, tránh mọi phiền lụy khổ đau do Ác ma gây ra thì con người cần có sự nhận diện cho thật đúng đắn về cuộc đời, thấy rõ tính chất hấp dẫn của nó,

———

¹Kinh Bẫy mồi, Trung Bộ.

Hiểu rõ sự nguy hại tiềm ẩn đằng sau mọi lạc thú trần thế, và cần học cách vượt qua mọi cạm bẫy cám dỗ của thể gian. Đó chính là thực hành con đường giới-định-tuệ, con đường của sự nhiếp phục tham-sân-si, thực nghiệm tự do, an lạc mà Đức Phật đã tự thân chứng nghiệm và thâu tóm đầy đủ trong ba luận đề nhấn mạnh về vị ngọt, sự nguy hại và sự xuất ly các dục hay các lạc thú thế gian. Đức Phật là người sống ở thế gian mà không nhiễm trước trần thế, vì lẽ Ngài là bậc giác ngộ trọn vẹn về thế gian và sống với tâm không nhiễm trước thế tục. Ngài không còn bị sắc đẹp, tiếng hay hương thơm, vị ngon, cảm xúc êm dịu làm cho tham đắm, làm cho mê say, làm cho dính mắc, bởi Ngài thấy rõ sự nguy hại tiềm ẩn trong các lạc thú trần thế và và an trú trong nếp sống giới-định-tuệ vượt ra ngoài mọi dính mắc và trói buộc của thế gian.

Người xuất gia quyết tâm đi theo con đường giác ngộ, siêu thoát thế gian của Phật, lẽ tất nhiên cầnphải nhận chân cho thật đúng những gì thuộc thế gian và những gì siêu việt thế gian để thiết lập hướng đi đúng đắn, an toàn và có kết quả. Vị ấyphải thực hành con đường xuất thế, phải tập rờidục trưởng dưỡnghay các các lạc thú thế gian, được biết như những thú vui thấp hèn (hìnasulcha), những thú vui làm ô uế thân tâm ( mìlhasukha), những thú vui phàm tục (putthujjanasukha), những

thú vui không đưa đến thanh cao thánh thiện (anariyasukha), những thú vui đưa đến tranh chấp, tàn hại, tiềm ẩn nhiều hệ lụy khổ đau.¹ Thay vào đó, vị ấy tìm vui trong nếp sống tri túc và hành Thiền, thực chứng niềm hân hoan an lạc tự nội (aiihattasukha) do Thiền định mang lại, được biết như là xuất ly lạc (nekkhamasukha), độc cư an (pavivekasukha), an tịnh lạc (upasamasukha), chánh giác lạc (samboddhasukha), tức những niềm vui hướng thượng, siêu việt thế gian, có khả năng đưa đến yểm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, mục đích cứu cánh của đời sống xuất gia. Làm được như thế thì người xuất gia mới được xem là hoàn tất lý tưởng tu học của mình theo nghĩa tự độ và độ tha. Vị ấy vừa có khả năng giải thoát mình khỏi mọi trói buộc vướng lụy của trấn thế, khỏi mọi tầm mắt của Ác ma, vừacó khả năng giúp cho người khác đạt được địa vị tượng tự?

———

¹Đại kinh Khổ uẩn, Trung Bộ.

²Đại kinh Khổ uẩn, Trung Bộ.

Quán Sát Sắc Pháp

QUÁN SÁT SẮC PHÁP

Nguyên Lợi

Trong truyện tích nói về cuộc đời và hành trạng của các Tỷ-kheo và Tỷ-kheo ni dưới thời Phật tại thế, các nhà chú giải kinh tạng Pàli có thuật sự kiện Thế Tôn dùng thần thông hóa hiện cảnh tượng một cô gái trẻ đẹp đang đứng hầu quạt cho Ngài bỗng chốc biến thành một bà lão già nua tiều tụy ngã đùng ra đất để cảm hóa công tử Kimbila thườnghay tự hào về thân thể quý tộc của mình¹ và hoàng hậu Khema luôn kiêu hãnh về nhan sắc tuyệt đẹp.²Cả hai câu chuyện nêu rõ, công tử Kimbila cũng như hoàng hậu Khema đều bàng hoàng dao động khi mục kích cảnh ngộ vô thường, biến hoại mong chóng của cô gái trẻ đẹp, liên tưởng đến thân phận mong manh của chính mình và bừng tỉnh cơn mê ái dục.Họ thay đồi cách nhìn thiển cận liên quan đến

———

¹Trưởng lão Tăng kệ, Tiểu Bộ.

² Trưởng lão Nil kệ, Tiểu Bộ.

sắc pháp, quyết tâm xuất gia thực hành đạo giải thoát và không bao lâu sau thì chứng được Thánh quả giác ngộ. Họ là những con người may mắn; vốn mắc phải chứng bệnh luyến ái sắc dục nhưng được Thế Tôn cứu chữa kịp thời bằng phương thuốc hữu hiệu nên mong chóng thoát khởi cơn bệnh, dứt sạch mọi hệ lụy khổ đau của chứng bệnh ái dục.

Chúng ta ngày nay không có duyên may được dư vào hàng “đại nghi đại ngộ” như trường hợp công tử Kimbila và hoàng hậu Khema, nhưng chúng ta cũng không đến nỗi bơ vơ bất hạnh cứ bị sắc dục chi phối mà không hay không biết. Bởi lẽ chúng ta có những lời dạy của Đức Phật thức tỉnh cho chúng ta về sự thật của sắc pháp, giúp cho chúng ta biết cách nhận diện đúng đắn về sắc pháp để có thể sống tỉnh táo thanh thản trước muôn vàn tướng duyên sai biệt của sắc pháp. Vậy Đức Thế Tôn nói như thể nào về sắc pháp? Chúng ta nghe các phân tích sau đây của bậc giác ngộ:

“Và này các Tỷ-kheo, thế nào là vị ngọt các sắc pháp?

Này các Tỷ-kheo, như các thiếu nữ Sát-đế-lỵ, thiếu nữ Bà-la-môn hay thiếu nữ Gia chủ, tuổi khoảng độ mười lăm hay mười sáu tuổi, không quá lớn, không quá thấp, không quá ốm, không quá

mập, không quá đen, không quá trắng. Này các Tỷ-kheo, có phải trong thời ấy, họ đạt đến mỹ diệu tối thượng, sắc đẹp tối thượng?

- Bạch Thế Tôn, phải.

- Này các Tỷ-kheo, y cứ sắc đẹp mỹ diệu ấy khởi lên lạc thọ và hỷ thọ, như vậy là vị ngọt của các sắc pháp.

Và này các Tỷ-kheo, thế nào là sự nguy hiểm các sắc pháp?

Này các Tỷ-kheo, ở đây người ta có thể thấy bà chị ấy trong một thời khác, khoảng tám mươi tuổi, chín mươi tuổi hay một trăm tuổi, già yếu, cong như nóc nhà, lưng còm, phải dựa gậy để chống đỡ, vừa đi vừa run rẩy, đau ốm, tuổi trẻ đã tận, tóc bạc hư rụng, sói đầu, da nhắn, tay chân bị khô đét tái xám. Này các Tỷ-kheo, các Người nghĩ thế nào? Có phải sự mỹ diệu về sắc đẹp xưa kia của nàng nay đã biến mất và sự nguy hiểm đã hiện ra?

- Bạch Thế Tôn, sự thật là vậy.

-Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự nguy hiểm của sắc pháp. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người ta có thể thấy bà chị ấy bị bệnh hoạn đau khổ, trầm

bệnh, nằm đắm mình trong phân tiểu của mình, phải có người nâng dậy, phải có người đỡ nằm. Này các Tỷ-kheo, các Người nghĩ thế nào? Có phải sự mỹ diệu về sắc đẹp xưa kia của nàng nay đã biến mất và sự nguy hiểm đã hiện ra?

- Bạch Thế Tôn, sự thật là vậy.

- Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự nguy hiểm các sắc pháp. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người ta thấy cô gái ấy, thi thể bị quăng vào nghĩa địa, một ngày hay hai ngày hay ba ngày, thi thể ấy trương phồng lên, xanh đen lại, nát thối ra. Này các Tỷ-kheo, các Người nghĩ thếnào? Có phải sự mỹ diệu về sắc đẹp xưa kia của nàng nay đã biến mất và sự nguy hiểm đã hiện ra?

- Bạch Thế Tôn, sự thật là vậy.

- Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự nguy hiểm các sắc pháp. Lạinữa, này các Tỷ-kheo, người ta thấy cô gái ấy, thi thể bị quăng vào nghĩa địa, bị các loài quạ ăn, hay bị các loài diều hâu ăn, hay bị các chim kên ăn, hay bị các loài chó ăn, hay bị các loài giả can ăn, hay bị các loài côn trùng ăn. Này các Tỷ-kheo, các Người nghĩ thế nào? Có phải sự mỹdiệu về sắc đẹp xưa kia của nàng nay đã biến mất và sự nguy hiểm đã hiện ra?

- Bạch Thế Tôn, sự thật là vậy.

- Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự nguy hiểm các sắc pháp. Lai nữa, này các Tỷ-kheo, người ta thấy cô gái ấy, thi thể bị quăng trong nghĩa địa, với các bộ xương còn liên kết với nhau, còn dính thịt và máu, còn được các đường gân cột lại... Với các bộ xương còn liên kết với nhau, không còn dính thịt nhưng còn dính máu, còn được các đường gân cột lại... Với bộ xương không còn thịt, không có máu, còn được các đường gân cột lại... chỉ còn có xương không dính lại với nhau, rãi rác chỗ này chỗ kia, ở đây là xương tay, ở đây là xương chân, ở đây là xương ống, ở đây là xương bắp vế, ở đây là xương mông, ở đây là xương sống, ở đây là xương đầu. Này các Tỷ-kheo, các Người nghĩ thế nào? Có phải sự mỹ diệu về sắc đẹp xưa kia của nàng nay đã biến mất, và sự nguy hiểm đã hiện ra?

- Bạch Thế Tôn, sự thật là vậy.

Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự nguy hiểm các sắc pháp. Lại nữa, này các Tỷ-kheo, người ta thấy cộ gái ấy, thi thể bị quăng vào nghĩa địa, chi có toàn xương trắng màu vỏ ốc... chỉ còn một đống xương lâu hơn một năm... chỉ còn các xương thốitrở thành bọt. Này các Tỷ-kheo, các Người nghĩ thếcó phải sự mỹ diệu vẻ sắc đẹp xưa kia của nàng nay đã biến mất và sự nguy hiểm đã hiện ra?

- Bạch Thế Tôn, sự thật là vậy.

- Này các Tỷ-kheo, như vậy là sự nguỵ hiểm các sắc pháp.

Này các Tỷ-kheo và thế nào là sự xuất ly các sắc pháp? Này các Tỷ-kheo, chính là sự điều phục dục tham đối với các sắc pháp, sự đoạn trừ dục tham, như vậy là sự xuất ly các sắc pháp”.¹

Các phân tích của Đức Phật gợi ý cho chúng ta cách thức nhận diện đúng đắn về sắc pháp và phương pháp thoát ly tham ái đối với sắc pháp, cụ thể là sắc đẹp khác phái. Với kinh nghiệm của bậc giác ngộ, Đức Phật thấy rõ sức lôi cuống hấp dẫn đi đối với tính chất nguy hiểm bất an của sắc pháp đối với những ai còn mê lầm chạy theo bóng dáng phù dung của sắc đẹp. Vì thể Ngài lưu nhắc cho chúng ta về sự tai hại của tâm luyến ái sắc pháp bằng cách nhấn mạnh đến vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly các sắc pháp. Hai luận đề đầu là cách nhận đây đủ và chín chắn về sắc pháp, như một hiện tượng sinh diệt theo quy luật tự nhiên mà bất cứ ai cũng có thể chiêm nghiệm. Luận đề thư ba nói đến cách thức thoát khỏi sự chi phối hay trói buộc của sắc pháp, tức là sự điều phục

———

¹ Đại Kinh Khổ uẩn, Trung Bộ.

lòng tham đối với sắc pháp. Cả ba luận đề này - vị ngọt (assàda), sự nguy hiểm (àdìnava), sự xuất ly (nissarana) - nói rõ cái nhìn tỉnh táo và sáng suốt của đạo Phật đối với sắc pháp.

Nêu ra ba luận đề trên, cốtý của Đức Phật là mong muốn các học trò mình thực tập cách nhìn đúng đắn về sắc pháp, nghĩa là hiểu rõ sự lôi cuống hấp dẫn gắn liền với bản chất vô thường bất an của sắc pháp. Để làm gi? Để sống bình thản, giải thoát, an nhiên tự tại trước sắc pháp. Hiểu rõ sắc pháp có vị ngọt, có sức lôi cuống hấp dẫn để phòng hộ nhãn căn, ngăn ngừa lòng tham dục. Thấy rõ sắc pháp là nguy hiểm, chịu sự tàn tạ biến hoại để sinh tâm nhàm chán, ly tham, buông bỏ lòng ham muốn, thực nghiệm tâm giải thoát. Thực tập cách nhìn sắc pháp như vậy thì được xem là hướng đi của sự điều phục dục tham đối với sắc pháp, là phương pháp thoát ly sắcdục, cũng được gọi là Thiền quán về sắc pháp.¹ Theo kinh nghiệm của Phật thì chỉ có định tâm xem xét về bản chất vô thường bất an của sắc pháp một cách sâu sắc vàbền bỉ thì tâm luyến ái sắc pháp mới dần dần được điều phục. Nói cách khác, chỉ có sự chứng nghiệm sâu sắc về bản chất vô thường bất an của sắc pháp thông qua Thiền định

———

¹Đại Kinh Khổ uẩn, Trung Bộ.

thì bấy giờ tâm thức mới bừng tĩnh cơn mê ái dục, mới có sự chuyển biến mạnh mẽ hướng đến nhàm chán, ly tham, mới thoái khỏi sự ái luyến sắc pháp. Đây chính là cách thức đi ra khỏi sự trói buộc của sắc pháp. Ngài nhắc nhở:

“Này Aggivessana, thân này có sắc, do bốn đại hợp thành, do cha mẹ sanh, nhờ cơm cháo nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, phân toái, đoạn tuyệt, hoại diệt, cần phải được quán sát là vô thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã. Khi vị ấy quán sát thân này là vô thường, khổ, như bệnh, như cục bướu, như mũi tên, như điều bất hạnh, như bệnh chướng, như kẻ địch, như phá hoại, là không, là vô ngã thời thân dục, thân ái, thân phục tòng được đoạn diệt".¹

Nhìnchung, sắc pháp có thể làm phiền lụy cho những ai khôngcó đủ tỉnh táo và sáng suốt trong cách tiếp cận với nó. Riêng đối với người học Phật thì sắc pháp trở thành đối tượng của sự quán sát, tu tập, làm tăng trưởng trí tuệ và làm mạnh mẽ tâm thức giác ngộ. Nó không còn là đối tượng của lòng

———

¹Kinh Trường Trảo, Trung Bộ.

ham muốn hay ghét bỏ, mà trở thành một phương tiện hữu hiệu cho sự thực nghiệm tâm giải thoát. Vì vậy, người nào chuyên tâm hành trì lời Phật dạy về vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly các sắc pháp thì chẳng những không bị sắc pháp mê hoặc mà cofn đạt được sự tiến bộ tâm linh nhờ phương pháp tiêp cận đúng đắn đối với sắc pháp. Kinh Trung Bộ ghi nhận tâm thức giải thoát của Tôn giả Ratthapala qua những lời phát biểu sáng suốt và mạnh mẽ của Tôn giả khi đối điện với “sập bẫy sắc đẹp” do những người thân cố tình dàn dựng:

Hãy nhìn hình bóng trang sức này,

Một nhóm vết thương được tích tụ,

Bệnh nhiều, tham tưởng cũng khá nhiều,

Nhưng không gì kiên cố, thường trú.

Hãy nhìn dung mạo trang sức này,

Với các châu báu, với vòng tai,

Một bộ xương được da bao phủ,

Được y phục làm cho sáng chói.

Chân được sơn với son với sáp,

Mặt được thoa với phấn, với bột,

Vừa đủ làm mê hoặc kẻ ngu,

Nhưng vô phương kẻ cầu bờ giác.

Tóc được uốn bảy vòng, bảy lớp,

Mắt được thoa với thuốc, với son,

Vừa đủ làm mê hoặc kẻ ngu,

Nhưng vô phương kẻ cầu bờ giác.

Như hộp thuốc trang hoàng mới mẻ,

Là uế thân được điểm thời trang,

Vừa đủ làm mê hoặc kẻ ngu,

Nhưng vô phương kẻ cầu bờ giác.¹

———

¹Kinh Ratthapàla, Trung Bộ.

Nguyện Đoạn Nhất Thiết Ác

NGUYỆN ĐOẠN NHẤT THIẾT ÁC

Nguyên Giác Hoàng

Người xuất gia có ba điều nguyện quan trọng nói rõ công hạnh tu tập theo giáo pháp giác ngộ của Phật. Đó là nguyện đoạn nhất thiết ác, nguyện tu nhất thiết thiện, thệ độ nhất thiết chúng sinh. Ba điều nguyện mang tính định hướng tu học này nhằm giúp cho người xuất gia nuôi lớn ý chí giác ngộ, có công năng làm giảm thiểu điều ác, tăng trưởng điều lành, hướng đến hoàn thiện chính mình và hoàn thiện cho cuộc đời. Trong ba điều nguyện này, điều thứ nhất - nguyện đoạn nhất thiết ác - có ý nghĩa quan trọng hơn cả.

Nguyện tức là xác lập, nhắc nhở, thôi thúc tâm, nuôi lớn ý chí, hướng tâm mạnh mẽ đến một việc gì đó mà mình mong muốn thực hiện. Đó chính là ý nghĩa Chánh tinh tấn (Sammà-vàyàma) được nói đến trong đạo Phật. Nó có công năng làm mạnh mẽ tâm thức, thúc đẩy ý chí nỗ lực, dẫn dắt mọi hành vi theo đúng đường hướng đã được xác định.

Nguyện đoạn nhất thiết ác tức là phát tâm dũng mãnh trong việc đoạn trừ điều ác, quyết tâm dứt trừ cái ác, chú tâm đến việc loại bỏ hoàn toàn mọi động cơ, mọi hành vi ác, bất thiện về thân, về lời, về ý, kiên quyết không để cho chúng sinh khởi, nỗ lực đoạn tận chúng. Đây là tâm nguyện căn bản của người con Phật, có công năng mở lối cho tiến trình tu tập hoàn thiện bản thân. Thực hiện được điều nguyện thứ nhất này thì hai điều nguyện tiếp theo dễ dàng được thành tựu. Vì căn bản của lối sống hiền thiện và từ tâm đều bắt nguồn từ việc chấm dứt làm ác hay từ những hành vi không có tham, sân, si đi kèm. Người con Phật được khuyên dốc tâm làm điều lành nhưng căn bản là nỗ lực dứt trừ điều ác, đặc biệt là gốc rễ xấu ác tham, sân, si. Đây là đặc điểm khá tế nhị của giáo pháp Đức Phật, cốt yếu nhấn mạnh đến động cơ trong sáng hay nhân tố hiền thiện của mọi hành động. Vì chỉ có chấm dứt gốc rễ xấu ác (tham, sân, si) hay chỉ với động cơ trong sáng (vô tham, vô sân, vô si) thì mọi hành vi hay việc làm của con người, dù lớn hay nhỏ, mới thực sự hiền thiện và mới đưa đến cứu cánh an lạc, lợi mình lợi người. Chính vì vậy mà trong phần định nghĩa về thiện nghiệp, đạo Phật nhấn mạnh đến sự dứt trừ các ác nghiệp (sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói láo, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời phù phiếrn, tham đục, sân hận, tà

kiến¹ Nói khác đi, quyết tâm dứt bỏ điều ác tức là đồng nghĩa với nỗ lực làm điều lành.

Thế nào là nguyện đoạn nhất thiết ác? Đức Phật cho chúng ta một lời khuyên về việc phát khởi tâm nguyện đoạn trừ mọi điều ác và chỉ rõ cách thức ứng dụng:

“Này Cunda, Ta nói rằng sự khởi tâm rất có lợi ích cho các thiện pháp, còn nói gì thân nghiệp, khẩu nghiệp phù hợp với tâm ý. Do vậy, này Cunda:

“Những kẻ khác có thể làm hại, chúng ta ở đây sẽ không làm hại”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể sát sanh, chúng ta ở đây sẽ từ bỏ sát sanh”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể lấy của không cho, chúng ta ở đây sẽ từ bỏ lấy của không cho", cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻkhác có thể không phạm hạnh, ta ở đây sẽ sống phạm hạnh”, cần phải khởi tâm như vậy.

———

¹Kinh Chánh tri kiến, Trung Bộ, Kinh Cunda, người thợ rèn, Tăng Chi Bộ.

“Những kẻ khác có thể nói láo, chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói láo", cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể nói hai lưỡi, chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói hai lưỡi”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể nói lời độc ác, chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời độc ác”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể nói lời phù phiếm, chúng ta ở đây sẽ từ bỏ nói lời phù phíếm”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể tham dục, chúng ta ở đây sẽ không tham dục”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có sân tâm, chúng ta ở đây sẽ không có sân tâm”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà kiến, chúng ta ở đây sẻ có chánh kiến”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà tư duy, chúng ta ở đây sẽ có chánh tư duy”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà ngữ, chúng ta ở đaay sẽ có chánh ngữ”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà nghiệp, chúng ta ở đây sẽ có chánh nghiệp", cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà mạng, chúng ta ởđây sẽ có chánh mạng”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà tinh tấn, chúng ta ởđây sẽ có chánh tính tấn”, cần phải khởi tâm như vậy. "

“Những kẻ khác có thể có tà niệm, chúng ta ở đây sẽ có chánh niệm", cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà định, chúng ta ở đây sẽ có chánh định”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà trí, chúng ta ở đây sẽ có chánh trí", cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có tà giải thoát, chúng ta ở đây sẽ có chánh giải thoát”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể bị hôn trầm thụy miên chi phối, chúng ta ở đây sẽ không có hôn trầmthụy miên chi phối”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể có trạo hối, chúng ta ở đây sẽ không có trạo hối”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể nghi hoặc, chúng ta ở đây sẽ trừ diệt nghi hoặc”, cần phải l<hƠl tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể phẩn nộ, chúng ta ở đây sẽ không có phẫn nộ”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể oán hận, chúng ta ở đây sẽ không có oán hận”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể hư ngụy, chúng ta ở đây sẽ không hư ngụy”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể não hại, chúng ta ở đây sẽ không nãohại”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể tật đố, chúng ra ằ đây sẽ không tật đố”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể xan tham, chúng ta ở đây sẽ không xan tham”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể man trá, chúng ta ở đây sẽ không man trá”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể khi cuống, ' chúng ta ở đây sẽ không khi cuống”¹, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể ngoan cố, chúng ta ở đây sẽ không ngoan cố”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể cấp tháo, ? chúng ta ở đây sẽ không cấp tháo”¹, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ—khác có thể kiêu mạn, chúng ta ở đây sẽ không kiêu mạn”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể quá mạn, chúng ta ở đây sẽ không quá mạn”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể khó nói, chúng ta đây sẽ dễ nói”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể là ác hữu, chúng ta ở đây sẻ là thiện hữu”, cần phải khởi tâm như vậy.

———

¹ Nghĩa là tự cao tự đại, hay ganh tỵ xem thường người khác

²Nghĩa là cố chấp, cứng cõi.

“Những kẻ khác có thể phóng dật, chúng ta ở đây sẽ không phóng dật”, cân phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể là bất tín, chúng ta ở đây sẽ có tín tâm”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể không xấu hỗ, chúng ta ở đây sẽ có xấu hỗ”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể không sợ hãi, chúng ta ở đây sẽ có sợ hãi”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể nghe ít, chúng ta ở đây sẽ nghe nhiều”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể biếng nhác, chúng ta ở đây sẽ siêng năng”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể thất niệm, chúng ta ở đây sẽ an trú niệm”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể liệt tuệ, chúng ta ở đây sẽ thành tựu trí tuệ”, cần phải khởi tâm như vậy.

“Những kẻ khác có thể nhiễm thế tục, cố chấp tư kiến, tánh khó hành xả, chúng ta ở đây sẽ

không nhiễm thế tục, không cố chấp tư kiến, tánh dễ hành xả ”, cần phải phát tâm như vậy”.¹

Người xuất gia được gọi là “kẻ ghê sợ cái xấu ác, thấy sợ hãi trong các lỗi nhỏ nhặt (các ý tưởng ác, bất thiện)”, do đó cũng được gọi là “người nỗ lực làlàm cho dừng lại các ác, bất thiện pháp, những pháp làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, đáng sợ hãi, đem lại khổ quả, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai”.² Để làm được như vậy thì cần phải nhận rõ các điều ác kể cả gốc rễ của chúng (tham, sân, si), phải ý thức rõ sự nguy hại của điều ác để phát khởi tâm nguyện tinh tấn đoạn trừ. Khi người xuất gia phát nguyện đoạn trừ mọi điều ác thì cũng có nghĩa là vị ấy đang nỗ lực hướng thiện, đang vận dụng Chánh tinh tấn (Sammà-vàyàma) để làm giảm thiểu điều ác, tăng trưởng điều lành, từng bước hoàn thiện chính mình. Theo lời Phật thì vị ấy sẽ thành tựu mục đích đoạn tận khổ đau bởi lẽ vị ấy đang thực hành con đường hướng đến diệt trừ các bất thiện giới (akusalànam sìlànam nirodhàya patipanno), nghĩa là “khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các ác, bất thiện pháp từ trước chưa sanh không được sanh

———

¹Kinh Đoạn giảm, Trung Bộ.

²Mã ấp đại Kinh, Trung Bộ, Pháp Cú, kệ số 265.

khởi; khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các ác, bất thiện pháp đã sanh được trừ diệt; khởi lên ý muốn nỗ lực, tinh tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các thiện pháp chưa sanh được sanh khởi; khởi lên ý muốn nỗ lực, tính tấn, quyết tâm, sách tấn tâm khiến cho các thiện pháp đã sanh được tăng trưởng, được quáng đại, được tu tập, được viên mãn”.¹

———

¹Kinh Samanamandika, Trung Bộ

Chỗ Ấy Hoa Sen Nở

CHỔ ẤY HOA SEN NỞ

Diệu Phương

Mùa Đản sinh - mùa sen nở - lại về như gợi nhắc cho nhân loại về một sự thật trọng đại đã được phát hiện và tuyên bố rộng rãi gắn liền với sự kiện xuất hiện của Đức Thế Tôn Thích Ca Mâu-ni ở cõi Ta-bà. Đó là con người có thể thực hiện mục tiêu giải thoát đau khổ ngay tại thế gian này. Hơn hai ngàn năm trước, Đức Phật đã ở cõi nhân thế và chính Ngài đã phát hiện ra một Niết-bàn hoàn toàn thanh khiết hiện hữu giữa cuộc đời đầy phiền não ô trược. Ngài xác nhận:

“Ví như, này Bà-la-môn, bông sen xanh, hay bông sen hồng, hay bông sen trắng, sanh ra trong nước, lớn lên trong nước, vươn lên khỏi nước và đứng thẳng, không bị nước thấm ướt. Cũng vậy, này Bà-la-môn, sanh ra trong đời, lớn lên trong đời, Ta sống chính phục đời, không bị đời thấm ướt; Này Bà-la-môn, Ta là Phật, hãy như vậy thọ trì”.

Phật sinh ra trong đời, lớn lên trong đời nhưng không bị đời thẩm ướt, không bị đời làm ô nhiễm; giống như hoa sen sinh ra ở chốn đầm lầy nhưng tỏa hương thơm thanh khiết, không bị lầy làm cho ô uế. Phật tựa như đóa sen, hiện diệnthanh khiết giữa trần thế như để nhắc nhở mọi người: Giác ngộ giữa chốn đời thường:

Như giữa đống rác nhớp,

Quăng bỏ trên đường lớn,

Chỗ ấy hoa sen nở,

Thơm, sạch, đẹp ý người.

Cũng vậy giữa quần sanh,

Uế nhiễm, mù, phàm tục,

Đệ tử bậc Chánh giác,

Sáng ngời với tuệ trí.¹

Phật hiểu rõ thế gian đầy uế nhiễm, đầy mê mờ và phàm tục bởi tập khí tham-sân-si nhưng chính tại thế gian có lắm điều phiền trược này con người có thể làm cho mình thanh tịnh, không còn uế nhiễm; có thể làm cho mình sáng suốt không còn mù lòa; có thể làm cho mình thánh thiện không còn phàm tục. Phật gọi sự nỗ lực làm cho mình thanh tịnh, không còn uế nhiễmlàm cho mình sáng suốt,

———

¹Kinh Pháp Cú, kệ số 58 - 59

không còn mù lòa; làm cho mình thanh cao thánh thiện, không còn phàm tục như vậy là sen nở giữa đống rác nhớp hay giác ngộ giữa chốn bụi đời.

Sen nở tức là Phật hiện, là tâm giác ngộ hiển bày, là sạch, thơm, tinh khiết, làm vui lòng cho nhiều người, hân hoan cho nhiều người, an lạc cho nhiều người. Sen nở cũng có nghĩa là giới đức xuất hiện, tâm đức xuất hiện, trí đức xuất hiện, giải thoát và giải thoát tri kiến đức xuất hiện giữa cuộc đời, tỏa hương thơm tinh khiết, khiến cho cuộc sống thêm đẹp, cho cuộc đời thêm tươi. Vì sao? Vì ở đó chỉ có hiểu biết và tình thương; không có tham lam, giận dữ, si mê; không còn chuyện hơn-thua, được-mất, thắng-bại; không có đấu tranh, tranh chấp, chiến tranh; không có chuyện con người mê lầm gây đau khổ cho nhau.

Phật là đóa sen giác ngộ hiện diện giữa cuộc đời, và theo lời Phật thì mỗi người đều có sẵn trong mình đóa sen giác ngộ, hãy làm cho đóa sen ấy bừng nở ngay tại thế gian này. Bằng cách nào? Bậc giác ngộ khuyên nhủ mọi người:

Lấy không giận thắng giận,

Lấy thiện thắng không thiện,

Lấy thí thắng xan tham,

Lấy chơn thắng hư ngụy.¹

———

¹Kinh Pháp Cú, kệ số 223

Giận dữ là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục. Do đó, lấy không giận để thắng giận dữ hay dùng tình thương để chiến thắng hận thù chính là cách thức làm cho mình trở nên thanh tịnh, không nhiễm; trở nên sáng suốt, không mù lòa; trở nên thanh cao, không phàm tục giữa cuộc đời. Đóa sen giác ngộ có được một dịp khoe sắc, tỏa hương.

Không thiện hay xấu ác là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục. Lấy thiện thắng không thiện hay dùng các hạnh lành xua tan các nghiệp ác tức là làm cho mình trở nên thanh tịnh, không uế nhiễm; trở nên sáng suốt, hết mù lòa; trở nên thanh cao, không phàm tục giữa cuộc đời. Đóa sen giác ngộ lại một lần được khoe sắc, khoe hương.

Xan tham hay lòng ham muốn ích kỷ là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục. Lấy thí thắng xan tham hay dùng tâm bố thí rộng rãi để khắc phục tâm tham lam vị kỷ tức là làm cho mình trở nên thanh tịnh, không uế nhiễm; trở nên sáng suốt, không mù lòa; trở nên thanh cao, không phàm tục giữa cuộc đời. Đóa sen giác ngộ lại thêm một dịp được khoe sắc, khoe hương.

Hư ngụy hay gian dối là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục.Vì thế, lấy chơn thật thắng hư ngụy hay dùng tâm ngay thẳng để đối trị tâm gian dối tức là

làm cho mình trở nên thanh tịnh không uế nhiễm; trở nên sáng suốt, không mù loa; trở nên thanh cao, không phàm tục giữa cuộc đời. Đóa sen giác ngộ lại thêm một dịp nữa được khoe sắc, tỏa hương.

Một lời dạy khác của bậc giác ngộ nói rõ cách thức khiến cho đóa sen giác ngộ ở trong mỗi người tỏa ngát hương thơm giữa cuộc đời:

“Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về lòng từ. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về lòng từ, cái gì thuộc sân tâm sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về lòng bi. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về lòng bi, cái gì thuộc hại tâm sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về hỷ. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về hỷ, cái gì thuộc bất lạc sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về xả. Này Ràhula, do tu tập sự tu tạp về xả, cái gì thuộc hận tâm sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về bất tịnh. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về bất tịnh, cái gì thuộc tham ái sẽ bị trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập về vô thường. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về vô thường, cái gì thuộc ngã mạn sẽ được trừ diệt.”¹

Sự nuôi dưỡng và phát triển các tâm thái từ, bi, hỷ, xã, cũng như quán sát vềbất tịnh, về vô

———

¹Đại Kinh Giáo Giới Ràhula, Trung Bộ.

thường đều là những cách thức khiến cho con người trở nên thanh tịnh, không còn uế nhiễm, trở nên không còn phàm tục giữa cuộc đời. Chúng có công năng khắc phục và loại trừ các nguyên nhân gây khổ đau cho mình và cho người như sân tâm, hại tâm, hận tâm, bất như ý tâm, tham dục, ngã mạn, thiết lập hòa hình hạnh phúc, an lạc trên cõi đời. Nói cách khác, đó chính là những phương cách tu tập giúp cho con người hoàn thiện về đạo đức, tâm linh, trí tuệ; thực chứng đời sống an lạc giải thoát ngay trong hiện tại; thể hiện gương sáng giác ngộ giữa cuộc đời, làm lợi lạc cho nhiều người.

Sân tâm là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của mọi bất hạnh khổ đau. Nuôi lớn từ tâm để đối trị sân tâm chính là hoa sen giác ngộ hiện diện giữa cuộc đời, làm cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, khiến cho nhân thế được an lạc, bớt khổ đau.

Hại tâm là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của bất hạnh khổ đau trong cuộc đời. Nuôi lớn bi tâm để trừ diệt hại tâm chính là hoa sen giác ngộ bừng nở giữa cuộc đời, khiến cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện,giúp cho nhân thế được an lạc, bớt khổ đau.

Hận tâm là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tuc, nguyên nhân của bất hạnh khổ đau trong cuộc đời. Nuôi lớn hỷ tâm để trừ diệt hận tâm chính là hoa sen giác ngộ nở rộ giữa cuộc đời, làm cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, giúp cho nhân thế được an lạc, bớt khổ đau.

Bất như ý tâm là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tuc, nguyên nhân của bất hạnh khổ đau trong cuộc đời. Nuôi lớn bi tâm để khắc phục bất như ý tâm chính là hoa sen giác ngộ tỏa ngát hương thơm giữa cuộc đời, khiến cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, giúp cho nhân thế được an lạc, bớt khổ đau.

Tham dục là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tục, nguyên nhân của bất hạnh khổ đau trong cuộc dời. Quán sát về bất tịnh (đối với nội thân và ngoại giới) để đối trị tham dục chính là hoa sen giác ngộ tỏa hương thanh khiết giữa cuộc đời, khiến cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, giúp cho nhân thế được an lạc, bớt khổ đau.

Ngã mạn hay chấp ngã là uế nhiễm, là mù lòa, là phàm tuc, nguyên nhân của mọi tranh chấp khổ đau xảy ra trong cuộc đời. Quán sát về vô thường (đối với nội thân và ngoại giới) dễ loại trừ ngã mạn, chính là hoa sen giác ngộ tỏa hương thanh khiết

giữa cuộc đời, khiến cho con người trở nên thanh tịnh, sáng suốt, thánh thiện, giúp cho nhân thếđược an lạc, bớt khổ đau.

Kinh Pháp Cú có bốn bài kệ¹ ngợi ca nếp sống giác ngộ, nếp sống minh triết, an lạc giữa chốn trần thế, như gợi nhắc mọi người chúng ta về sự xuất hiện của Phật - đóa sen giác ngộ đầu tiên bừng nở giữa cõi nhân gian, cũng như về cách thức do Phật chỉ bày, khiến cho đóa sen giác ngộ trong mỗi người bừng nở ngay tại đây, trong cõi thế gian này. Kỷ niệm Đức Thế Tôn đản sanh, người con Phật chúng ta hãy cùng hát lên những khúc ca này để kính nhớ đến Ngài và để xác tín sự thật sen vẫn nở giữa lòng nhân thế:

Vui thay chúng ta sống,

Không hận, giữa hận thù;

Giữa những người thù hận,

Ta sống, không hận thù.

Vui thay chúng ta sống,

Không bệnh, giữa ốm đau;

Giữa những người bệnh hoạn,

Ta sống, không ốm đau.

———

¹Kinh Pháp Cú, kệ số 197 – 200.

Vui thay chúng ta sống,

Không rộn, giữa rộn ràng;

Giữa những người bận rộn,

Ta sống, không rộn ràng.

Vui thay chugns ta sống,

Không gì gọi của ta,

Ta sẽ hưởng hỷ lạc,

Như chư Thiên Quang Âm.