Pháp Vị

Lời Giới Thiệu

PHÁP VỊ

THÍCH TÂM MINH

THÍCH TÂM CHƠN

Soạn tập

PHÁP VỊ

NHÀ XUẤT BẢN HỒNG ĐỨC

LỜI GIỚI THIỆU

“Pháp vị” (Dhammarasa) có nghĩa là vị của Phật pháp hay cảm giác thanh thản an lạc mà người ta nhận được khi có sự tiếp xúc học tập và thực hành theo lời dạy của Đức Phật. Việc tu học pháp của Phật cũng tựa như việc ăn cơm uống nước mỗi ngày vậy, ngon hay dở, nóng hay lạnh, mỗi người đều có cảm thức được. Vì pháp của Phật là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.Giác hiểu ở đây là cảm nhận được, thưởng thức được, chứng nghiệm được vị an lạc giải thoát của Phật pháp.

Đức Phật xác nhận: “Ví như, này Pahàràda, biển lớn chỉ có một vị là vị mặn. Cũng vậy, này Pahàràda, Pháp và Luật cũng chỉ có một vị là vị giải thoát”.

Thế nào là vị giải thoát? Có một Bà-la-môn đến hỏi Ngài:

“Cho đến như thế nào, thưa Tôn giả Gotama, pháp là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu?”

Đức Phật dạy:

“Bị tham ái làm say đắm, này Bà-la-môn, bị chinh phục, tâm bị tham chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Tham ái được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

Bị sân làm uế nhiễm, này Bà-la-môn, bị chinh phục, tâm bị tham chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Sân được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là

thiết thực thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

Bị si làm cho mê mờ, này Bà-la-môn, bị chinh phục, tâm bị tham chiếm, nên suy nghĩ điều hại mình, suy nghĩ điều hại người, suy nghĩ điều hại cả hai, cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Si được đoạn trừ, thời không nghĩ đến tự hại, không nghĩ đến hại người, không nghĩ đến hại cả hai, không cảm thọ tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, này Bà-la-môn, pháp là thiết thực thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu.

Pháp của Phật có công năng đoạn trừ tham-sân-si, giúp con người thoát khỏi tâm khổ, tâm ưu. Như vậy, với những ai bị trói buộc khổ não bởi tập khí tham-sân-si và mong muốn được tự do hẳn sẽ cảm thức được vị giải thoát an lạc trong mỗi lời dạy của bậc Chánh đẳng giác.

Tuyển tập “Pháp vị” này bao gồm những bài thuyết trình của chúng tôi và các bài viết ngắn gọn của quý Thầy và quý Phật tử Thiền viện Vạn Hạnh trích từ Kinh tạng Pàli, phần lớn được đăng tải trên tạp chí Văn hóa Phật giáo, là một nỗ lực nhằm chia sẻ

với mọi người cái hương vị giải thoát an lạc xuất phát từ những lời dạy thiết thực giản dị của Đức Phật.

Chúng tôi có lời tán thán việc làm này của quý Thầy và quý Phật tử Thiền viện Vạn Hạnh. Xin giới thiệu tuyển tập này đến quý Phật tử và quý độc giả.

Thiền viện Vạn Hạnh

Mùa An cư PL. 2556

Viện chủ,

Tỷ-kheo THÍCH MINH CHÂU

Xuân Về Nguyện Ước Đạo Đời Viên Thông

XUÂN VỀ NGUYỆN ƯỚC ĐẠO ĐỜI VIÊN THÔNG¹

Tỷ-kheo Thích Minh Châu

Hôm nay là ngày mồng một tháng Giêng năm Tân Mão, ngày Tết Nguyên đán, mở đầu một năm mới theo quan niệm văn hóa của người Việt Nam. Toàn thể Phật tử hân hoan quang lâm Thiền viện Vạn Hạnh lễ Phật, nghe pháp, hòa cùng chư Tăng thực hành lễ cầu an đầu năm, thành tâm nguyện cầu Phật pháp trường tồn, đất nước thái bình, nhân dân an lạc. Đây là nghĩa cử cao đẹp của người con Phật nhân ngày đầu xuân, một nghĩa cử mang tính truyền thống của người con Phật Việt Nam trong không khí mừng đón năm mới xuân về. Thay mặt chư Tăng Thiền viện Vạn Hạnh, chúng tôi kính nguyện Tam Bảo chứng tri lòng thành của quý vị và xin có lời cầu chúc toàn thể quý vị

———

¹Bài thuyết giảng Xuân Tân Mão-2011 của HT. Viện chủ Thiền Viện Vạn Hạnh.

cùng thân bằng quyết thuộc bước sang năm mới thân tâm an lạc, vạn sự cát tường.

Chúng ta vừa tiến hành xong khóa lễ nguyện cầu quốc thái dân an trong không khí trang nghiêm thành kính và hết sức thiêng liêng của ngày đầu năm mới. Khóa lễ chỉ vỏn vẹ có 30 phút nhưng chứa đựng nội dung thật to lớn sâu sắc, phản ánh hai lý tưởng hết sức cao cả của đạo Phật trong sứ mệnh phụng đạo và hộ đời. Chúng ta nhất tâm nguyện cầu cho đạo pháp trường tồn, đất nước thái bình, nhân dân an lạc, tức là chúng ta nguyện ước cho cả đạo và đời đều được viên thông. Thế nào là đạo đời viên thông? Bài thuyết trình của chúng tôi hôm nay có tựa đề “Xuân về nguyện ước đạo đời viên thông”, sẽ lần lượt làm sáng tỏ hai lý tưởng to lớn của đạo Phật – một ứng dụng cho đạo và một cho đời – mà mọi người con Phật chúng ta đều mong mỏi biến thành hiện thực để mang lại lợi lạc cho hết thẩy chúng sinh ở trên thế gian này.

Nghiên cứu về tư tưởng Phật giáo, Giáo sư – chuyên gian Phật học Rhys Davids cho rằng đạo Phật sở hữu hai lý tưởng lớn, có thể vận dụng làm lợi lạc cho cuộc đời. Thứ nhất là lý tưởng xuất gia tu tập trở thành bậc Giác ngộ, vén lui màn vô minh che đời. Thứ hai là lý tưởng tại gia phấn đấu làm vị Chuyển

luân Thánh vương, dùng Chánh pháp trị nước, đem lại thái bình và phồn vinh cho xứ sở.

Trong lịch sử nhân loại, hai lý tưởng mang đặc tính Phật giáo này từng bước thực hiện thành công tại xứ sở Ấn Độ cổ đại. Sự xuất hiện của Đức Phật thế kỷ thứ sáu trước Công nguyên tiêu biểu cho lý tưởng thứ nhất, và sự đăng quang của vua A Dục (Asoka) thế kỷ ba trước Tây lịch hiện thực hóa lý tưởng thứ hai. Ở mức độ nào đó, hai lý tưởng này cũng đã được vận dụng có hiệu quả ở Việt Nam, dưới thời Lý Trần, nhất là vào thời Trần.

Đáng chú ya là, cả hai lý tưởng đạo và đời này cùng có chung cội nguồn xuất xứ và tôn chỉ thực hiện. Đó là cả hai đều được xây dụng trên Chánh pháp, dung Chánh pháp là chỗ y chỉ, tôn trọng và hành xử theo Chánh pháp. Chánh pháp ở đây chính là con đường chân chánh (bát Thánh đạo) của chư Phật quá khứ, do Đức Thích Ca Mâu Ni tái phát hiện¹, có khả năng phát huy giới đức, tâm đức, tuệ đức trong mỗi chúng sinh, hướng chúng sanh đạt đến chân-thiện-mỹ hay giác ngộ. Cả Phật và vua Chuyển luân Thánh vương đều được sinh ra từ Chánh pháp, được thai nghén và nuôi dưỡng lâu đời bởi Chánh pháp,

———

¹ Kinh Thành ấp, Tương Ưng Bộ.

được giác ngộ nhờ Chánh pháp, do đó đều nhất mực tôn tính và hành xử theo Chánh pháp. Phật lấy pháp giác ngộ làm chỗ y chỉ, tôn trọng và hành xử theo pháp giác ngộ¹ nên Phật trở thành chỗ nương tựa lớn cho mục tiêu giải thoát khổ đau của hết thảy chúng sinh. Vua Chuyển luân Thánh vương cũng lấy pháp giác ngộ làm chỗ y chỉ, tôn trọng và cai trị theo pháp giác ngộ nên dễ thu phục nhân tâm của trăm họ². Trong các bài thuyết pháp của mình, Đức Phật nói cho chúng ta biết rằng do công hạnh tu tập Chánh pháp trong nhiều đời kiếp, đặc biệt là hạnh từ tâm đối với chúng sinh, nên Ngài từng nhiều phen tái sinh làm vu Chuyển luân Thánh vương trước khi trở thành bậc Chánh đẳng giác.³ Như vậy, Phật và vua Chuyển luân Thánh vương tuy hai mà một. Vua Chuyển luân Thánh vương là Phật sẽ thành.

Cũng do lưu xuất và ý cứ trên pháp giác ngộ, cả hai lý tưởng đều nhắm đến một mục tiêu duy nhất. Đó là phụng sự hạnh phúc an lạc cho chúng sinh bằng các biện pháp chân chính hướng thiện. Phật và vua Chuyển luân Thánh vương đều hiểu rất rõ và cảm thông sâu sắc về nỗi khổ của chúng sinh,

———

¹ Kinh Tại Uruvelà, Tăng Chi Bộ.

² Kinh Chuyển luân Thánh vương Sư tử hống, Trường Bộ.

³ Kinh Đại Thiện Kiến vương, Trường Bộ; Kinh Ngủ gục, Tăng Chi Bộ.

do đó đều mang tâm nguyện nhập thế giúp cho chúng sinh thoát khổ. Phật dùng kinh nghiệm giác ngộ của mình để khai thị và dẫn dắt chúng sinh đạt đến an vui giải thoát. Vua Chuyển luân Thánh vương y cứ vào pháp giác ngộ của chư Phật để lãnh đạo và xây dựng đất nước đật đến thái bình thịnh vượng. Xem ra thì hai lý tưởng đạo và đời này tuy hai mà một, đều y cứ trên chánh pháp và lấy điều hạnh phúc của chúng sinh làm mục tiêu phụng sự. Một bên phụng sự an lạc của chúng sinh bằng con đường hoằng pháp, thiết lập và khuyến khích nếp sống phát triển đạo đức và giải thoát tâm linh cho quần chúng. Một bên kiến tạo hạnh phúc cho chúng sinh bằng biện pháp quản lý và cải tiến thế sự theo đường lối Phật pháp, bảo đảm an ninh quốc phòng, ổn định kinh tế và xã hội, phát huy truyền thống văn hóa và đạo đức, nâng cao đời sông vật chất và tinh thần cho nhân dân.

Nói đến lý tưởng thứ nhất – xuất gia tu tập trở thành bậc Giác ngộ, vén lui màn vô minh che đời, thì cuộc đời và sự nghiệp thuyết pháp độ sinh của Đức Phật đã là các minh chúng hết sức rõ ràng. Đức Phật là hiện thân toàn vẹn của lý tưởng xuất gia phụng sự hạnh phúc an lạc của chúng sinh bằng con đường hoằng pháp, hướng thiện cho chúng sinh.Kinh

văn truyền thống xác nhận rất rõ về lý tưởng độ sinh của Đức Thế Tôn cũng như những lời khuyên chí thiết của Ngài cho các đệ tử về mục tiêu phụng sự chúng sinh bằng cách chia sẻ sự hiểu biết Chánh pháp, làm lợi lạc cho cuộc đời:

“Thế Tôn đã giác ngộ, Ngài thuyết pháp để giác ngộ. Thế Tôn đã điều phục, Ngài thuyết pháp để điều phục. Thế Tôn đã tịch tĩnh, Ngài thuyết pháp để tịch tĩnh. Thế Tôn đã vượt qua, Ngài thuyết pháp để vượt qua. Thế Tôn đã chứng Niết-bàn, Ngài thuyết pháp để chứng Niết-bàn”.¹

“Này các Tỷ-kheo, Ta đã được giải thoát khỏi tất cả trói buộc của Thiên giới và Nhân giới. Các Thầy cũng đã được giải thoát khỏi tất cả trói buộc ở Thiên giới và Nhân giới. Này các Tỷ-kheo, hãy du hành vì hạnh phúc cho quần chúng, vì an lạc cho quần chúng, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người. Chớ có đi hai người một chỗ. Này các Tỷ-kheo, hãy thuyết pháp sơ thiện, trung thiện, hậu thiện, có nghĩa, có văn. Hãy tuyên thuyết Phạm hạnh hoàn toàn viên mãn thanh tịnh”.²

———

¹ Tiểu Kinh Saccaka, Trung Bộ.

² Kinh Bẫy sập, Tương Ưng Bộ.

Lý tưởng nhập thế độ sinh của đạo Phật cũng được Đức Phật khái quát rất sinh động, qua lời khuyên của Ngài cho các Tỷ-kheo:

“Như ong đến với hoa,

Không hại sắc và hương,

Che chở hoa lấy nhụy,

Bậc Thánh đi vào làng.”

Diễn lại bài kệ ngắn gọn trên, chúng ta hiểu rằng Đức Phật mong muốn học trò mình thể hiện nếp sống như vầy: Thể nhập hay dấn thân vào cuộc đời (bậc Thánh đi vào làng) bằng tâm thái trân trọng và hộ trì, nỗ lực làm mọi điều tốt lành khiến cho cuộc sống thêm đẹp, cho cuộc đời thêm tươi, tránh làm những gì gây tổn thương cho cuộc đời. Hãy sống nhiệt tâm và vô hại, giống như loài ong đến với hoa, chợt đến rồi chợt đi, chỉ nhận lấy chút phấn nhụy hoa để giúp cho muôn loài thảo mộc đơm hoa kết trái mà không làm thương tổn hương sắc của loài hoa. Người xuất gia được khuyên thể hiện một nếp sống nhiệt tình cao quý như vậy giữa cuộc đời.

Về lý tưởng thứ hai – tại gia phấn đấu làm vị Chuyển luân Thánh vương, dùng Chánh pháp trị nước, đem lại thái bình phồn vinh cho xứ sở, các bản kinh truyền thống ghi chép khá rõ ràng và chi tiết:

“ Vua là vị pháp vương, lấy Chánh pháp trị nước, chinh phục bốn châu thiên hạ, thống trị các quốc độ và đầy đủ bảy món báu. Vị ấy có đầy đủ bảy món báu, tức là xa luân báu, voi báu, ngựa báu, châu báu, nữ báu, gia chủ báu và thứ bảy là tướng quân báu. Vị ấy có hơn một ngàn hoàng tử, dõng kiện, hùng mạnh, nhiếp phục ngoại địch. Vị này trị vì cho quả đất này cho đến hải biên, dung Chánh pháp trị nước, không dùng trượng, không dùng kiếm.”¹

Chân dung vị Chuyển luân Thánh vương được mô tả trong kinh điển đạo Phật là rất đặc biệt. Do công đức tu tập thiện nghiệp trong nhiều đời kiếp nên vua là người hưởng được nhiều phước báo hết sức may mắn to lớn. Nhà vua có bốn đức như y, tức là đẹp trai khả ái, tuổi họ cao, ít bệnh tật và được mọi người quý mến. Vua có đầy đủ uy quyền và binh lục hùng mạnh nhưng chủ trương thu phục lòng người bằng đạo đức nhân ái. Vua có xa luân báu có khả năng giúp cho nhà vua dễ dàng chi phục địa cầu cho đến hải biên bằng đường lối hòa bình đức trị. Xa luân báu này lăn đến đâu thì ở đó trở thành xứ sở hiền hòa của vua Chuyển luân Thánh vương, dân chúng ở đó được khuyên dạy về nếp sống không sát

———

¹ Kinh Tướng, Trường Bộ.

sanh, không lấy của không cho, không tà hạnh trong các dục, không nói láo, không uống rượu và tri túc. Ngoài ra vua còn có voi báu, ngựa báu, châu báu, nữ báu, gia chủ báu và tướng quân báu, tức những thứ giúp cho nhà vua đủ điều kiện thuận lợi và năng lực sáng suốt trong việc cai trị đất nước rộng lớn. Nhưng vua là người thiểu dục tri túc, sống nếp sống tự điều, tự chế và có tấm lòng bố thí rộng rãi. Vua thường xuyên hành thiền, tâm đổ đầy đức từ bi hỷ xả. Nhà vua sở hữu vô số kinh thành rộng lớn, vô số cung điện nguy nga tráng lệ, vô số ngọc ngà châu báu nhưng sống với tâm không tham luyến, không tham đắm vật dục. Đức vua thấm nhuần giáo lý vô thường, vô ngã của đạo Phật nên thể hiện một nếp sống hết sức thanh thoát và minh triết¹.

Về vai trò trách nhiệm và pháp trị quốc của vị Chuyển luân Thánh vương, bản kinh Cakkavattì Sìhanàda thuộc Trường Bộ ghi nhận đầy đủ và cụ thể, thông qua di ngôn của vua Chuyển luân Thánh vương Dalhanemi truyền dạy lại cho vị thái tử kế nhiệm:

“Này thái tử thân yêu, con y cứ vào Pháp, kính trọng Pháp, cung kính Pháp, đảnh lễ Pháp, cúng dường Pháp, tôn trọng Pháp, tự con trở thành Pháp

———

¹ Kinh Đại Thiện Kiến vương, Trường Bộ.

tràng, Pháp kỳ, xem Pháp là thầy, tự trở thành người bảo vệ hợp pháp cho thứ dân, cho quân đội, cho Sát đế lị, cho quần thần, cho Bà-la-môn, cho gia chủ, cho thị dân, thôn dân, cho Sa-môn, Bà-la-môn, cho các loài thú và và loài chim. Chớ có làm gì phi pháp trong quốc độ của con. Này con thân yêu, nếu trong quốc độ của con, có những Sa-môn, Bà-la-môn từ bỏ dục vọng, không phóng dật, thực tập nhẫn nhục từ ái, nhiếp phục tự kỷ, an chỉ tự kỷ, giải thoát tự kỷ, thỉnh thoảng sẽ đến với con và hỏi con: “Này Tôn giả, thể nào là thiện, thế nào là bất thiện, thế nào là có tội, thế nào là không có tội, như thế nào nên thực hành, như thế nào không nên thực hành, hành động như thế nào đem lại bất lợi và đau khổ cho tôi lâu ngày, hành động như thế nào đem lại lợi ích và hạnh phúc cho tôi lâu ngày?” Con hãy nghe họ và ngăn chận họ khỏi sự bất thiện và khuyến khích họ làm điều thiện”.¹

Bởi vua là người sống theo Chánh Pháp và vận dụng Chánh pháp để xây dựng đất nước nên trong vương quốc của nhà vua nếp sống tuân thủ năm giới cấm – không sát sanh, không trộm cắp, không tà hạnh, không nói dối, không uống rượu – và tri túc trở

———

¹ Kinh Chuyển luân Thánh vương Sư tử hống, Trường Bộ.

thành nền tảng đạo đức của toàn xã hội. Kinh Cakkavattì Sìhanàda cho biết cứ nữa tháng một lần, vua Chuyển luân Thánh vương nghiêm trì trai giới (sống theo hạnh của người xuất gia) rồi sau đó du hành khắp vương quốc rộng lớn của mình bằng xa luân báu, đi đến đâu nhà vua đều khuyên nhắc mọi người, từ quan chí dân, thực hành năm giới cấm và sống tri túc. Hết thảy quan dân trong nước đều hoan hỷ nghe theo lời khuyên dạy của vua Chuyển luân Thánh vương.

Trong đường lối trị quốc an dân, vua là người biết lắng nghe lời can gián của các bậc trung thần, không dùng vũ lực và hình phạt nhằm trấn áp quần chúng, không đánh sưu cao thuế nặng vào những lúc đất nước gặp phải tai ương khốn khó. Trái lại, nhà vua thấu hiểu lòng dân, có tâm khoan dung độ lượng, khéo vận dụng “sức người sức của” trong chính sách trị quốc khiến ổn định nhân tâm và phát triển đát nước. Hết thảy thần dân trong nước đều được an cư lạc nghiệp, dân tình khắp nơi đều hoan hỷ vui vẻ, cho con nhảy đến ngực, sông chẳng khác gì với nhà cửa mở rộng:

“Bấy giờ vua Mahàvijita suy nghĩ: ‘Ta nay có được vô lượng tài bảo thuộc nhân gian, chinh phục

đại địa cầu và sống an trú như vậy. Ta hãy tổ chức đại tế đàn, và nhờ vậy ta sẽ được hưởng hạnh phúc an lạc lâu dài’. Rồi vua Mahàvijita nói với vị Bà-la-môn đại thần: ‘ Này Bà-la-môn, ta muốn tổ chức đại tế đàn, khanh hãy khuyên ta như thế nào để ta được hưởng hạnh phúc an lạc lâu dài’. Lúc ấy vị Bà-la-môn đại thần liền tấu trình:

‘Tâu Đại vương, vương quốc này chịu tai ương, chị ách nạn, đầy rẫy bọn cướp làng, đầy rẫy bọn cướp âp, đầy rẫy bọn cướp đô thị, đầy rẫy bọn cướp đường. Trong quốc độ chịu tai ương, chịu ách nạn như vậy, nếu Đại vương đánh thuế má mới, như vậy Đại vương có nghĩ: ‘ Ta hãy trừ diệt bọn giặc cỏ này, hoặc bằng tử hình, hoặc bằng cấm cố, hoặc bằng phạt vạ, hoặc bằng khiển trách hoặc bằng tẩn xuất’. Nhưng bọn giặc cỏ này sẽ không được trừ diệt một cách hoàn toàn. Những bọn còn lai không bị hình phạt sau lại tiếp tục hoành hành vương quốc này. Nhưng nếu theo phương pháp sau đây, bọn giặc cỏ ấy sẽ được trừ diệt một cách hoàn toàn. Những vị nào trong quốc độ Đại vương nỗ lục về nông nghiệp và mục súc, Đại vương hãy cấp cho họ hột giống và thực vật; những vị nào trong quốc độ Đại vương nỗ lực về thương nghiệp, Đại vương hãy cấp cho những vị ấy vốn đầu tư;

những vị nào trong quốc độ Đại vương nỗ lực về quan chức, Đại vương hãy cấp cho những vị ấy vật thực và lương bổng. Và những người này chuyên tâm vào nghề riêng của mình sẽ không nhiễu hại quốc độ Đại vương. Và ngân quỹ Đại vương sẽ được dồi dào, quốc độ Đại vương sẽ được an cư lạc nghiệp, không có tai ương, ách nạn và dân chúng hoan hỷ vui vẻ, cho con nhảy trên ngực, sống chẳng khác gì với nhà cửa mở rộng’.

Rồi vua Mahàvijita nghe theo lời khuyên của vị Bà-la-môn đại thần. Những vị nào trong quốc độ nhà vua nỗ lực về nông nghiệp và mục súc, vua Mahàvijita cấp cho những vị ấy hột giống và thực vật; những vị nào trong quốc độ nhà vua nỗ lực về thương nghiệp, vua Mahàvijita cấp cho những vị ấy vốn đầu tư; những vị nào trong quốc độ nhà vua nỗ lực về quan chức, vua Mahàvijita cấp cho những vị ấy vật thực và lương bổng. Và những người này chuyên tâm về nghề nghiệp của mình không còn nhiễu hại quốc độ nhà vua; ngân quỹ nhà vua được dồi dào, quốc độ được an cư lạc nghiệpkhông có tai ương, ách nạn và dân chúng hoan hỷ vui vẻ, cho con nhảy trên ngực, sống chẳng khác gì với nhà cửa mở rộng”.¹

———

¹Kinh Kùtadanta, Trường Bộ.

Nhìn chung, hai lý tưởng đạo và đời có chung mục đích “phụng sự hạnh phúc an lạc cho chúng sanh” được đề cập đầy đủ trong giáo lý đạo Phật nói rõ tâm nguyện và ước mong của người con Phật về một đất nước thái bình thịnh vượng được xây dựng trên Chánh pháp và vận hành trên Chánh pháp, trong đó đời sống của con người cũng như muôn loài được bảo đảm ổn định về mọi mặt và được thấm nhuần Phật pháp; một xứ sở phát triển hài hóa giữa đạo và đời, ở đó các nhà lãnh đạo tôn giáo cũng như lãnh đạo đất nước cùng nỗ lực theo đuổi một hướng đi có chung mục đích là vận dụng Chánh pháp để xây dựng một đất nước thái bình thịnh trị, bảo đảm sự ổn định về kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội nhằm mục đích phục vụ và nâng cao đời sống vật chất, đời sống đạo đức tâm linh và hạnh phúc cho toàn dân.

Hằng năm, cứ mỗi độ xuân về tết đến thì những người con Phật chúng ta đều cùng nhau thể hiện tâm nguyện và ước mong sâu xa của mình về một đất nước thái bình, toàn dân an cư lạc nghiệp bằng cách tổ chức những buổi lễ trang trọng tại các ngôi chùa gọi là “ Cầu quốc thái dân an”. Để bắt đầu một năm mới, hết thảy mọi người con Phật đều cùng nhau dốc tâm cầu nguyện cho đạo pháp trường tồn, đất nước thái

bình, nhân dân an lạc, đi đôi với niềm tin tưởng và lòng mong mỏi các nhà lãnh đạo sẽ tiếp nối lý tưởng cao quý của Phật và các vị Chuyển luân Thánh vương được nói đến trong giáo lý nhà Phật để dẫn dắt đất nước thực sự đạt được thái bình thịnh vượng. Đón xuân năm nay, những người con Phật chúng ta cũng thể hiện tâm nguyện và ước mong tương tự, thông qua khóa lễ nguyện cầu quốc thái dân an mà chư Tăng và quý Phật tử chúng ta vừa tiến hành xong tại Chánh điện Thiền viện Vạn Hạnh.

Chúng ta nguyện ước cho cả hai lý tưởng đạo và đời được viên thông. Vì chúng ta hiểu rằng bao lâu hai lý tưởng cao cả hướng thiện cho cuộc đời này được chú ý học tập và vận dụng đúng đắn bởi tất cả mọi người, nhất là các nhà lãnh đạo tôn giáo và lãnh đạo đất nước, thì bấy giờ đạo pháp sẽ trường tồn, xứ sở sẽ thái bình, toàn dân sẽ ấm no hạnh phúc. Cõi tịnh độ không còn là ước mơ xa xăm mà trở thành hiện thực ngay chính trên thế gian này. Chúng ta kính nguyện Tam Bảo gia lực cho tâm nguyện và ước mong của chúng ta sớm mang lại kết quả hiện thực.

Trân trọng cảm ơn sự chú ý lắng nghe và kính chúc toàn thể quý Phật tử bước sang một năm mới thân tâm thường an lạc.

Tâm Hiếu Là Tâm Phật

TÂM HIẾU LÀ TÂM PHẬT¹

Tỷ-kheo Thích Minh Châu

Hôm nay là ngày rằm tháng Bảy âm lịch, ngày Vu-lan báo hiếu truyền thống của người Phật tử Việt Nam. Toàn thể Phật tử quang lâm Thiền viện Vạn Hạnh lễ Phật, nghe pháp và nỗ lực làm các công việc phước lành để tỏ lòng thành kính hướng về công ơn sinh thành dưỡng dục trời biển của cha mẹ. Chúng tôi xin có lời tán thán đạo tâm của quý Phật tử và nguyện cầu mười phương chư Phật chứng minh cho công đức và tấm lòng hiểu thảo của quý vị. Cầu chúc toàn thể gia quyến của quý vị, người còn cũng như kẻ khuất, đều nhờ hồng ân Tam Bảo mà sớm được giác ngộ, thừa hưởng phước lành an vui giải thoát.

———

¹Bài thuyết Trình Đại Lễ Vu Lan. PL 2555 của HT. Viện chủ Thiền viện Vạn Hạnh

Nhân mùa Vu Lan báo hiếu PL. 2555, chúng tôi thuyết trình đề tài “Tâm hiếu là tâm Phật”, cốt yếu nhấn mạnh quan niệm hiếu hạnh trong đạo Phật vốn được xem là một hạnh tu hết sức căn bản và quan trọng của người con Phật, đặc biệt tìm xem quan niệm ấy đã được vận dụng như thế nào trong bối cảnh đời sống văn hóa tinh thần của người Việt.

Là người Việt, chúng ta biết rất rõ rằng dân tộc Việt Nam có cả một kho tàng to lớn và phong phú về ca dao tục ngữ mà khi đọc lên ai cũng cảm thấy gần gũi thân quen, nghe như tâm hồn mình hòa quyện trôi chảy ở trong đó. Đó là cảm thức văn hóa của người Việt bộc lộ ra dưới hình thức ngôn từ nhằm mô tả hiện thực. Cái hiện thực của lịch sử dân tộc đó đôi khi thật thanh bình hiền hòa, đôi khi cũng ngang trái oái ăm. Tất cả đều được phản ánh và lưu giữ đầy đủ trong ký ức người Việt bao đời dưới hình thức câu ca dao tục ngữ. Đó là một pho lịch sử sống động của dân tộc.

Trong giới hạn bài thuyết trình này, chúng tôi chỉ trích một số câu ca dao phản ánh tâm thức hướng thiện trôi chảy hết sức tự nhiên trong tâm hồn người Việt gắn với hình ảnh ngôi chùa thân thương, để chúng ta thấy rằng đạo Phật đã đi sâu vào lòng người, trở thành nền tảng của đời sống đạo đức và văn hóa Việt. Chẳng hạn, các câu sau đây mô tả khung cảnh

quê hương hiền hòa và nếp sống hiền lương của cư dân đất Việt trong bối cảnh đất nước thái bình có mái chùa muôn đời làm linh hồn, với cuộc sống thật dung dị và thanh thản nhẹ trôi, giống như tiếng chuông chùa hôm sớm nhẹ buông khiến lòng người hiền lương hướng thiện:

Quê tôi có gió bốn mùa,

Có trăng soi bóng, có chùa quanh năm.

Rủ nhau xuống biển mò cua,

Lên rừng hái củi về chùa nghe kinh.

Lên chùa lạy Phật quy y,

Cầu cho kẻ ở người đi an lành.

Hoặc nếp sống hiếu thảo của người Việt thể hiện trong đời sống hằng ngày, với tâm thức hằng mong cha mẹ được sống khỏe sống lâu để mình còn có dịp thể hiện phận làm con hôm sớm chăm lo hầu hạ cha mẹ, hay để “sớm thăm tối viếng mới đành dạ con”:

Đêm đêm khấn nguyện Phật trời,

Cầu cho cha mẹ sống đời với con.

Một lòng thờ mẹ kính cha,

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Về quan niệm giữa lý đạo và tình đời, giữa Phật và hiếu, người Việt có câu nói rât hay phản ánh cảm thức hướng thiện thăng hoa vẹn cả đôi đường:

Lên chùa thấy Phật muốn tu,

Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền.

Phật và hiếu đổ đầy không gian văn hóa Việt, nuôi dưỡng cảm thức thần lương của cư dân đất Việt. Câu nói cho thấy người Việt nhận thức rất rõ giá trị hiền thiện của đạo Phật, có niềm tin mạnh mẽ đối với đường hướng tu tập giải thoát của đạo Phật, song vẫn rất nặng tình đối với ơn cù lao của cha mẹ. Đây là dòng tâm thức hướng thiện tuân chảy rất mạnh trong tâm hồn người Việt đã dẫn đến quan niệm “Tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật” trong nếp sống tu tập hàng ngày của người dân nước Việt. Người Việt hiểu rõ đạo lý giác ngộ của Phật, muốn đi theo bước chân giải thoát của Như Lai, nhưng luôn luôn xét kỹ hoàn cảnh thực tế để chọn lối tu thích hợp. Mình còn cha mẹ cần phải chẳm lo phụng dưỡng, còn ân cù lao cần phải nỗ lục đền đáp. Vì thế trong dân gian có câu “Tu đâu không bằng tu nhà, thờ cha kính mẹ mới là đường tu”.

Chúng ta biết rằng Phật giáo du nhập vào Việt Nam rất sớm. Sự hiện diện của của đạo Phật trên quê hương đất Việt giúp cũng cố và soi sáng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, khiến cho cái thiện càng có dịp ngấm sâu vào đất nước và tâm hồn Việt, góp phần tạo nên một nền văn hóa hiền thiện. Văn hóa

hiền thiện kiến tạo con người thuần lương và xã hộ hiền thiện. Câu ca dao cho thấy cảm thức hướng thiện không ngừng trôi chảy trong tâm hồn người Việt. Cảm xúc hiền thiện được nuôi dưỡng và ấp ủ lâu ngày cứ chực tuân trào trong không gian văn hóa Việt, khiến khi đứng trước cảnh ngộ đối lập, cảm xúc ấy lập tức trào dâng tạo thành đôi dòng cảm thức. Thấy Phật tự nhiên muốn đi theo Phật liền. Nhưng ngoảnh lại nhìn mẹ thì thấy thương mẹ quá, không nỡ xa mẹ. Còn đôi chút phân vân giữa đôi đường hướng thiện. Giữa lý đạo và tình đời. Giữa Phật và hiếu. Nhưng không sao cả. Đường nào cũng đẹp. Hướng nào cũng thơm. Vì cả hai đều là thiện tâm, đều là Phật tâm. Phật không tách rời hiếu, hiếu chính là Phật. Chọn lối nào cũng là thiện, cũng gặp Phật cả. Đi tu gặp Phật, đã đành. Ở nhà thương kính mẹ cũng không xa Phật. Vì tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật.

Đó là quan niệm tu Phật của người Việt, cũng là quan niệm hiếu đạo của cư dân đất Việt. Phật và hiếu chỉ là một, không tách rời nhau. Đi tu theo Phật chính là thực thi tâm hiếu. Ở nhà hiếu kính cha mẹ cũng là thể hiện tâm Phật.

Đến đây, chúng tôi nhớ lại câu chuyện tiền thân ở trong kinh tạng Pàli nói về đôi bạn thâm giao

là Jotipàla và Ghatìkàra cùng một lòng một dạ tu học theo Phật nhưng theo hai cách khác nhau. Thanh niên quý tộc Jotipàla gặp Phật thì liền xuất gia đi theo con đường của Phật, nhưng người thợ gốm Ghatìkàra thì chọn lối sống tại gia thực hành lời Phật dạy để tiện cho việc phụng dưỡng cha mẹ già yếu mù lòa. Jotipàla nhờ Ghatìkàra đưa đường dẫn lối mới được gặp Phật và được xuất gia, trong khi Ghatìkàra do hoàn cảnh phải nuôi dưỡng cha mẹ mù lòa nên đành phải sống tại gia nỗ lực hành trì lời Phật dạy.

Câu chuyện do Đức Phật kể cho Tôn giả Ànanda lưu ý với chúng ta về phương pháp tu tập hết sức căn bản và thực tế của đạo Phật mà bất cứ ai hoặc ở trong hoàn cảnh nào cũng có thể áp dụng. Vì việc tu Phật cốt yếu ở chỗ dụng tâm, thực hành nếp sống đạo đức hướng thiện. Thợ gốm Ghatìkàra trong câu chuyện là người tu Phật bằng cách thực thi đạo lý “Tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật” trong đời sống hằng ngày của người tại gia cư sĩ, chứng quả Bất lai, được Thế Tôn Kassapa (Ca Diếp) hết lòng tin tưởng và khen ngợi¹. Chúng tôi trích câu chuyện ở đây để chúng ta thấy rằng cảm thức “Lên chùa thấy Phật muốn tu, về nhà thấy mẹ công phu chưa đành” của người Việt không gì khác là hệ quả

———

¹Kinh Ghatìkàra, Trung Bộ.

của quan niệm “Tâm hiếu là tâm Phật” được nói đến trong đạo Phật. Câu chuyện được kể như sau:

“… Rồi này Ànanda, sau nhiều lần nỗ lực thợ gốm Ghatìkàra thuyết phục được thanh niên Jotipàla cùng đi đến yết kiến Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang trú tại Vebhalinga. Sau khi đến thợ gốm Ghatìkàra đảnh lễ Thế Tôn Kassapa rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, thợ gốm Ghatìkàra bạch Thế Tôn Kassapa:

“Bạch Thế Tôn, đây là thanh niệm Jotipàla, bạn của con, bạn thân tình của con. Mong Thế Tôn thuyết pháp cho bạn con”.

Rồi Thế Tôn Kassapa với pháp thoại khích lệ làm cho thích thú, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ thợ gốm Ghatìkàra và thanh niên Jotipàla. Rồi thợ gốm Ghatìkàra và thanh niên Jotipàla, sau khi được Thế Tôn Kassapa với pháp thoại, khích lệ, làm cho thích thú, phấn khởi, hoan hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn Kassapa, thân bên hữu hướng về Ngài rồi ra đi.

Rồi thanh niệm Jotipàla nói với thợ gốm Ghatìkàra:

“Này bạn Ghatìkara, khi nghe pháp này, vì sao bạn không xuất gia?”

“Này bạn Jotipàla, bạn không biết tôi sao? Tôi phải nuôi dưỡng cha mẹ già và mù lòa.”

“Vậy này bạn Ghatìkàra, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình”.

Rồi thợ gốm Ghatìkàra đưa thanh niện Jotipàla đến chỗ Thế Tôn Kassapa và thưa:

“Bạch Thế Tôn, đây là thanh niên Jotipàla, bạn của con, bạn thân tình của con. Mong Thế Tôn xuất gia cho bạn con”.

Và thanh niên Jotipàla được Thế Tôn Kassapa cho xuất gia, cho thọ đại giới.

Rồi Thế Tôn Kassapa, sau khi thanh niên Jotipàla xuất gia chưa bao lâu, liền du hành đi đến Bàrànasì. Lúc bấy giờ, Kiki, vua xứ Kasi được nghe như sau: “ Thế TônKassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã đến Bàrànasì, Isipatana, vườn Lộc Uyển”. Rồi Kiki, vua nước Kasi sai thắng các cổ xe thù thắng để đi yết kiến Thế Tôn Kassapa. Thế Tôn Kassapa với pháp thoại, khích lệ, làm cho thích thú, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ Kiki, vua xứ Kasi. Rồi Kiki, vua xứ Kasi bạch Thế Tôn Kassapa:

“Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhân lời con ngày mai đến dùng cơm với chúng Tỷ-kheo”. Thế Tôn Kassapa im lặng nhận lời.

Rồi Thế Tôn Kassapa vào buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi đến trú xứ của Kiki, vua xứ Kasi, sau khi đến, liền ngồi trên chỗ đã soạn sẵn cùng với chúng Tỷ-kheo. Rồi Kiki, vua xứ Kasi tự tay thân hầu và làm cho thỏa mãn chúng Tỷ-kheo và Thế Tôn Kassapa là vị cầm đầu, các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm. Rồi Kiki, vua xứ Kasi, khi Thế Tôn Kassapa đã ăn xong, tay đã rời khỏi bát, lấy một ghế thấp ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Kiki, vua xứ Kasi bạch Thế Tôn Kassapa:

“Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn nhận lời mời của con an cư mùa mưa tại Bàrànasì; sẽ có sự cúng dường như vậy cho chúng Tỷ-kheo”.

“Thôi vừa rồi, Đại vương, Ta đã nhận lời an cư mùa mưa rồi”.

Rồi Kiki, vua xứ Kasi, suy nghĩ như sau: “Thế Tôn Kassapa không nhận lời mời của ta an cư mùa mưa ở Bàrànasì”, vì vậy cảm thấy thất vọng, ưu phiền. Rồi Kiki, vua xứ Kasi, bạch Thế Tôn Kassapa:

“Bạch Thế Tôn, Thế Tôn có người đàn tín hộ trì hơn con?”

“Đại vương, có một thị trấn tên là Vebhalinga. Tại đó có thợ gốm tên là Ghatìkàra. Người ấy là đàn tín hộ trì của Ta, một đàn tín hộ trì tối thượng.

Đại vương, Đại vương có suy nghĩ như sau: “Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác không nhận lời mời của ta an cư mùa mưa ở Bàrànasì”, do vậy, Đại vương cảm thấy thấy vọng, ưu phiền. Nhưng thợ gốm Ghatìkàra không có như vậy, và không sợ như vậy.

Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra đã quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra từ bỏ sát sanh, từ bỏ lất của không cho, từ bỏ tà dâm, từ bỏ rượu men, rượu nấu.

Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra thành tựu lòng tin bất thối chuyển đối với Phật, đối với Pháp, đối với Tăng, thành tựu các giới được bậc Thánh ái lạc.

Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra không có nghi ngờ đối với Khổ, Khổ tập, Khổ diệt, không có nghi ngờ đối với Con đường đưa đến khổ diệt.

Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra, ăn một ngày một bữa, sống Phạm hạnh, có giới hạnh, theo thiện pháp. Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra từ bỏ vàng và bạc. Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra không tự tay đào đất hay đào với cái cuốc. Vị này vui lòng làm thành ghè bát với đất lấy từ bờ đê bị sập xuống hay do chuột và chó đào lên, và nói như sau:

“Ở đây, nếu ai muốn, hãy bỏ vào từng nhúm các loại gạo có vỏ, từng nhúm các loại đậu que, từng nhúm các loại đậu hột, và có thể lấy cái gì mình muốn”.

Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra nôi dưỡng cha mẹ già và mù lòa.

Này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra sau khi đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, nhập Niết-bàn từ chỗ ấy, không phải trở lui đời này nữa¹.

Một thời, này Đại vương, Ta ở tại thị trấn Vebhalinga. Rồi này Đại vương, Ta buổi sáng đắp y, cầm y bát, đi đến cha mẹ của thợ gốm Ghatìkàra, sau khi đến, nói với cha mẹ thợ gốm Ghatìkàra:

“Người thợ làm đồ gốm đi đâu?”

“Bạch Thế Tôn, người đàn tín hộ trì cho Thế Tôn đã đi khỏi và có dặn như sau: Hãy lấy cháo từ nơi nồi, hãy lấy đồ ăn từ nơi chảo mà dùng”.

Rồi ta, này Đại vương, sau khi lấy cháo từ nơi nồi, lấy đồ ăn từ nơi chảo, ăn xong từ chỗ ngồi đứng dậy rồi đi. Rồi này Đại Vương, thợ gốm Ghatìkàra đi đến cha mẹ, sau khi đến, thưa với cha mẹ:

———

¹Ngụ ý người này đã chứng quả Bất lai, Thánh quả thứ ba trong tứ Thánh quả giác ngộ theo quan niệm Phật giáo.

“Thưa cha mẹ, ai đã lấy cháo từ nơi nồi, lấy đồ ăn từ nơi chảo, ăn xong từ chỗ ngồi đứng dậy rồi đi?”

“Này con, Thế Tôn Kassapa, sau khi lấy cháo từ nơi nồi, lấy đồ ăn từ nơi chảo, ăn xong từ chỗ ngồi đứng dậy mà đi”.

Rồi này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra suy nghĩ như sau: “Thật là lợi ích cho ta, thật là khéo lợi ích cho ta, đã được Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tin tưởng ta như vậy”. Rồi này Đại vương, cho đến nữa tháng, hỷ lạc không rời khỏi thợ gốm Ghatìkàra, cho đến một tuần, hỷ lạc không rời khỏi cha mẹ người thợ gốm.

Một thời, này Đại vương. Ta trú ở thị trấn Vebhalinga, lúc bấy giờ, các cốc bị mưa dột, rồi Ta, này Đại vương, gọi các Tỷ-kheo:

“Hãy đi, này các Tỷ-kheo, và xem tại nhà của thợ gốm Ghatìkàra có cỏ hay không?”

Khi được nghe nói vậy, này Đại vương, các Tỷ-kheo thưa với ta:

“Bạch Thế Tôn, tại nhà của thợ gốm Ghatìkàra không có cỏ, nhưng nhà người ấy có mái cỏ”.

“Này các Tỷ-kheo, hãy đi và rút cỏ từ ngôi nhà thợ gốm Ghatìkàra”.

Rồi này Đại vương, các Tỷ-kheo ấy rút cỏ từ ngôi nhà thợ gốm Ghatìkàra. Này Đại vương, cha mẹ thợ gốm Ghatìkàra nói với các Tỷ-kheo ấy:

“Quý vị là ai lại rút cỏ ngôi nhà?”

“Này Đại tỷ, ngôi nhà của Thế Tôn Kassapa bị mưa dột”.

“Hãy lấy đi, chư Hiền Giả. Hãy lấy đi, chư Hiền Giả.”

Rồi Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra đi đến cha mẹ, sau khi đi đến, thưa với cha mẹ:

“Thưa cha mẹ, những ai đã rút cỏ khỏi ngôi nhà?”

“Này con, các Tỷ-kheo có nói: Ngôi nhà của Thê Tôn Kassapa bị mưa dột”.

Rồi này Đại vương, thợ gốm Ghatìkàra suy nghĩ như sau: “Thật là lợi ích cho ta, thật khéo lợi ích cho ta đã được Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tin tưởng ta như vậy”. Rồi này Đại vương, cho đến nữa tháng, hỷ lạc không rời khỏi thợ gốm Ghatìkàra, cho đến một tuần, hỷ lạc không rời khỏi cha mẹ thợ gốm. Rồi suốt cả ba tháng trời, ngôi nhà đứng lấy bầu trời làm mái, nhưng không có mưa rơi vào. Và như vậy, này Đại vương, là người thợ gốm Ghatìkàra.

“Lợi ích thay, bạch Thế Tôn, cho người thợ gốm Ghatìkàra; thật khéo lợi ích thay cho người thợ gốm Ghatìkàra, đã được Thế Tôn Kassapa, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tin tưởng!”

Rồi Kiki, vua xứ Kasi, cho người cho người đưa đến thợ gốm Ghatìkàra khoảng năm trăm xe gạo có vỏ, gạo vàng khô và các món đồ ăn (để góp phần với thợ gốm Ghatìkàra trong việc hộ trì Thế Tôn Kassapa và chúng Tỷ-kheo an cư mùa mưa).

Này Ànanda, rất có thể Thầy suy nghĩ như sau: “Lúc bấy giờ, thanh niên Jotipàla có thể là một người khác”. Nhưng này Ànanda, chớ có nghĩ như vậy. Lúc bấy giờ, Ta chính là thanh niên Jotipàla.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ànanda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.”

Chúng tôi dẫn câu chuyện người thợ gốm Ghatìkàra trong kinh tạng Pàli để giới thiệu với quý vị một bức trang hiếu hạnh hết sức bình dị mà đẹp đẽ thanh thoát của người con Phật. Thợ gốm Ghatìkàra là người hiểu sâu và hành sâu lời Phật dạy nhưng không xuất gia, vì còn bổn phận chăm lo phụng dưỡng cha mẹ già yếu và mù lòa. Thợ gốm Ghatìkàra chọn lối sống tại gia, thực thi nếp sông Bát Thánh đạo của người con Phật, có lòng kín tín Tam Bảo,

giữ giới không sát sanh, không lấy của không cho, không tà hạnh, không nói láo, không uống rượu, sinh sống bằng nghề nghiệp lương thiện để nuôi dưỡng cha mẹ già yếu mù lòa và tích lũy công đức cúng dường, hộ trì Phật-Pháp-Tăng. Thợ gốm Ghatìkàra chuyên tâm hành trì Phật pháp, chứng quả Bất lai, trở thành người đàn tín tối thượng của Phật Kassapa (Ca Diếp), được Phật Kassapa hết lòng tin tưởng và ngợi khén. Đặc biệt, thái độ tôn kính Tam Bảo và những việc làm chơn chánh phụng sự Tam Bảo khiến cho thợ gốm Ghatìkàra có được nhiều hỷ lạc trong cuộc sống, khiến cho cha mẹ cũng hưởng được phúc lạc nhờ công đức tùy hỷ đối với thiện pháp. Cuộc đời thợ gốm Ghatìkàra, với tấm lòng hiếu kính cha mẹ, tôn kính Phật-Pháp-Tăng, xứng đáng cho mọi người con Phật học hỏi và noi gương. Tâm Pháp cú có câu nói mô tả cái tâm đầy hân hoan hỷ lạc của những người có tâm hiếu kinh giống như thợ gốm Ghatìkàra:

Vui thay hiếu kính mẹ!

Vui thay hiếu kính cha!

Vui thay kính Sa-môn!

Vui thay kính hiền Thánh!

Tâm hiếu kính cha mẹ là tâm vui sướng. Tâm tôn kính Tam Bảo là tâm an lạc. Cái thiện tâm ấy vẫn

không ngừng trôi chảy trong tâm thức Phật tử Việt Nam, trong đời sống văn hóa truyền thống của người Việt, từ ngàn xưa cho đến ngày nay.

Ngày trước, người Việt lên chùa thì phát khởi cái tâm thương kính Phật, muốn đi theo con đường của Phật; về nhà thì sống với cái tâm thương kính mẹ, muốn đền đáp công ơn mẹ già:

Lên chùa thấy Phật muốn tu

Về nhà thấy mẹ công phu chưa đền.

Ngày nay, người Việt chúng ta đang sống với cái tâm hiếu kính tương tự, mà Đại lễ Vu Lan báo hiếu hôm nay là bằng chứng sinh động về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc tiếp tục được thắp sáng trên khắp mọi miền đất nước, trong niềm kính tín hân hoan của hàng triệu Phật tử Việt Nam chuyên tâm thực hành nếp sống “Tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật”.

Kính chúc toàn thể quý vị một mùa Vu Lan thấm nhuần hỷ lạc trong nếp sống thể hiện tâm hiếu và hạnh hiếu của người con Phật.

Phước Nghiệp Mừng Đón Người Làm Lành

PHƯỚC NGHIỆP MỪNG ĐÓN NGƯỜI LÀM LÀNH¹

Tỷ-kheo Thích Minh Châu

Nhân dịp đất nước bước vào năm mới Nhâm Thìn, chúng tôi xin có lời chúc an lành và phúc lạc đến toàn thể Phật tử, đến gia quyến của quý vị và xin gửi đến quý vị bài pháp thoại đầu năm có tựa đề “Phước nghiệp mừng đón người làm lành”, nói về nếp sống hiền thiện của người con Phật và kết quả lợi lạc mà người Phật tử nhận được ở đời này và đời sau, nhờ các phước nghiệp mà mình đã làm, hay những việc làm hiền lành phúc đức dẫn đến quả báo hiền thiện lợi lạc cho người thực hành theo quan niệm của đạo Phật.

Cứ mỗi dịp Tết đến xuân về, tất cả người Việt chúng ta lại háo hức chờ mong cái giây phút được

———

¹ Bài thuyết giảng Xuân Nhâm Thìn-2012 của HT. Viện chủ Thiền viện Vạn Hạnh.

hội ngộ đầm ấm bên gia đình và bạn bè thân thương, sau một năm bận rộn lo toan với công việc làm ăn. Giây phút hội ngộ ngày xuân thật ngắn ngủi và qua mau nhưng luôn mang lại và để lại cho chúng ta nhiều cảm nghiệm nồng nàn và sâu sắc. Đối với người Việt xa xứ, ngày Tết lại là dịp nhớ nhà, nhớ quê hương, nhớ lại những giây phút đầm ấm, những kỷ niệm êm đềm của những ngày xa xưa,; phàm những ai may mắn lắm thì mới có dịp được trở về quê ăn Tết, vui hưởng cái không khí đoàn tụ đầm ấm với gia đình, hội ngộ với bạn bè thân thương, sau những tháng năm bôn ba ở xứ người. Như vậy, dù có ở đâu và làm việc gì, người Việt vẫn hoài mong cái giây phút được đoàn tụ với người thân, nhất là vào mỗi dịp Tết đến xuân về, bởi ở đấy con người cảm thấy như tìm lại được chính mình, tìm lại được sự mồng ấm thân quen của chính mình, giống như con trẻ được ở trong vòng tay nồng ấm thương yêu của người mẹ hiền vậy.

Nói đến cảnh hội ngộ đầm ấm của ngày xuân, chúng tôi xin dẫn hai câu kinh Pháp cú rất ý nhị của Đức Phật, mô tả cái không khí hạnh phúc của sự đoàn tụ thân thương đi kèm với những lời khuyên thật giản dị mà hết sức lợi lạc cho viễn cảnh phúc lạc lâu dài, để chúng ta cùng suy gẫm về ý nghĩa lợi ích của

lối sống tích lũy phước nghiệp. Bởi theo lời Phật thì phước nghiệp hay những việc làm hiền thiện của con người sẽ quay trở lại chào đón người ấy, giống như thân bằng quyến thuộc vui mừng chào đón người thân từ xa về vậy. Ngài diễn tả:

Khách lâu ngày ly hương,

An toàn từ xa về,

Bà con cùng thân hữu,

Hân hoan đón chào mừng.

Cũng vậy các phước nghiệp,

Đón chào người làm lành,

Đời này đến đời sau,

Như thân nhân đón chào.¹

Chúng ta nghe lời Phật dạy thật nhẹ nhàng mà lợi lạc biết chừng nào! Phật nói đến cảnh đoàn tụ thân thương, nói đến một cảm nghiệm rất thực và rất đáng nhớ trong cuộc sống. Đó là cảm giác hạnh phúc an lạc của những người con xa xứ được trở về hội ngộ đầm ấm bên gia đình và bạn bè thân thương sau những tháng năm bôn ba ở xứ người. Ngày về thật bình an, tràn đầy hạnh phúc, bởi khách về được an toàn và bởi sự hân hoan chào đón của tất cả mọi người.

———

¹ Kinh Pháp Cú, kệ số 219-220.

Phật nói đến cảm nghiệm hạnh phúc của người xa xứ để làm gì? Để nhắc nhở và khuyến khích mọi người làm lành. Làm lành để luôn luôn thực nghiệm hạnh phúc an lạc, hạnh phúc hiện tại và an lạc tương lai. Vì người làm lành, làm các phước nghiệp, làm các nghiệp công đức thì sẽ nhận được hạnh phúc đời này và an lạc đời sau; giống như người khách ly hương luôn luôn được chào đón nồng ấm bởi những người thân yêu của mình vậy.

Phật dùng hình ảnh những người thân vui mừng chào đón kẻ ở xa về để nói lên cái cảm giác hạnh phúc an lạc của người làm lành. Người khách từ phương xa về thì được chào đón nồng ấm bởi bạn bè và thân bằng quyến thuộc. Còn người làm lành thì được hân hoan chào đón bởi chính các việc làm hiền thiện hay các phước nghiệp của mình. Chính các phước nghiệp mà người ấy đã nỗ lực tạo tác và tích tập sẽ quay trở lại chòa đón người ấy, nồng ấm và thiết thân, như thân nhân mừng đón người khách từ phương xa về vậy. Chính các phước nghiệp ấy là nhân tố luôn luôn mang lại hạnh phúc cho người làm lành. Hạnh phúc ấy là niềm hân hoan an ổn tự nội. Nó là niềm vui của tâm thức khởi từ nếp sống chơn chánh, hiền thiện, không lỗi lầm, không ăn năn; niềm vui của cái tâm trong sáng đã nỗ lực làm mọi

Việc có ích cho mình và cho người. Nó là cảm thức an lạc tự nội phát sinh do tâm thanh tịnh nhân ra các phước nghiệp mà mình đã làm. Kinh Pháp Cú mô tả: “Nay vui, đời sau vui, làm phước hai đời vui; nó vui, nó an vui, thấy phước nghiệp mình làm”¹. Nói rõ hơn, Phật khuyên mọi người phải biết ăn ở hiền lành, giữ tâm trong sáng hiền thiện, nỗ lực làm mọi việc chơn chánh lợi ích để tâm thức lúc nào cũng được thanh thản an lạc, lúc nào cũng tràn đầy niềm vui.

Một ý tứ khác rất đáng lưu tâm trong lời khuyên nhẹ nhàng của Phật, đó là viễn cảnh thanh bình lâu dài của sự sống. Phật nói đến hạnh phúc đời này và cũng nói đến hạnh phúc đời sau nữa. Con người sống ở đời không phải chết đi là hết. Chết chỉ là sự khởi đầu một tiến trình mới của sự sống. Đó chỉ là thời khắc trùng phùng, một thoáng quay về với chính mình để tiếp nhận kết quả của những tháng ngày bôn ba. Chính vì thế mà con người cần phải biết sửa soạn tốt cho mọi cuộc trùng phùng. Ai có đi khắp chân trời góc bể nào rồi cũng có ngày quay trở về. Đó chính là lúc con người rời xa cõi đời này, quay về với nghiệp thức của chính mình để tiếp tục một cuộc hành trình mới tùy theo nghiệp lực mà mình đã tích

———

¹ Kinh Pháp Cú, kệ số 16.

tập. Hẳn là không ai mong một cuộc trở về như vậy cả, nhưng đó là cuộc trùng phùng phải xảy ra, không định ước nhưng chắc chắn, một cuộc trùng phùng tâm thức mà kết quả vui hay buồn, lạc hay khổ là hoàn toàn do nghiệp lực của mỗi người. Chính nghiệp lực thiện hay bất thiện của mỗi cá nhân, tức những hành vi thiện hay bất thiện thuộc ý nghĩ, lời nói và việc làm mà con người đã tích tập sẽ quyết định tính chất cuộc trùng phùng. Đức Phật dạy rõ: “Cõi ác chờ đợi một tâm tư cấu uế, cõi lành chào đón một tâm hồn thanh tịnh”.¹Vậy nên, để ngày về được bình an, ngập tràn niềm vui thì con người phải nỗ lực làm lành, phải nuôi dưỡng tâm thức trong sáng hiền thiện, phải tích luỹ công đức, gieo trồng phước nghiệp. Nói khác đi, mỗi người cần phải tin tường và nhận ra rằng chính phước nghiệp là bà con quyến thuộc của mình², chính các nghiệp phước ấy sẽ trở lại chào đón mình, không chỉ ở đời này mà còn đời sau nữa, như thân nhân vui mừng chào đón người khách xa quê lâu ngày vậy.

Giờ đây, chúng ta sẽ xem thế nào là phước nghiệp hay những việc làm hiền thiện phúc đức, có

———

¹Kinh Ví dụ tấm vải, Trung Bộ.

²Kinh Tiểu nghiệp phân biệt, Trung Bộ.

khả năng mang lại hạnh phúc an lạc cho người thực hành ở đời này và đời sau, như Đức Phật đã xác nhận.

Trước hết, chúng ta hiển rằng “nghiệp” hay “hành động có chủ ý” là giáo lý căn bản của đạo Phật, cốt yếu nói rõ cho con người về yếu tố cơ bản quyết định vận mệnh khổ đau hay hạnh phúc của con người, cùng lúc xác nhận với con người về khả năng chuyển đổi vận mệnh từ khổ đâu sang hạnh phúc, từ trói buộc sang tự do, từ mê lầm sang giác ngộ. Đó chính là nghiệp và sự chuyển hóa từ ác nghiệp sang thiện nghiệp. Không ai khác ngoài nghiệp quyết định vận mệnh của con người. Đức Phật chứng nghiệm rất rõ định lý nhân quả nghiệp báo diễn tiến trong nhiều đời kiếp nên chủ trương cải thiện chất lượng an lạc của sự sống bằng biện pháp tu tập, chuyển hóa ba nghiệp thân, khẩu, ý theo tiêu chí bỏ ác làm lành. Ngài tuyên bố

“Này Ànanda, Ta tuyên bố một cách dứt khoát rằng, thân làm ác, miệng nói ác, ý nghĩ ác là điều không nên làm. Nếu làm những điều không nên làm ấy, thời có những nguy hại như sau được chờ đợi: Tự mình chê trách mình; sau khi được biết, kẻ trí chê trách; tiếng ác đồn xa; bị mê ám khi mạng chung; sau khi thân hoại mạng chung, bị sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục…

Này Ànanda, Ta tuyên bố một cách dứt khoát rằng, thân là thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện là điều nên làm. Nếu làm những điều nên làm ấy, thời có những lợi ích như sau được chờ đợi: Tự mình không chê trách mình; sau khi được biết, kẻ trí tán thán; tiếng lành đồn xa; không bị mê ám khi mệnh chung; sau khi thân hoại mạng chung, được sanh vào cõi thiện, cõi Trời, cõi đời này”.

Phật khuyên mọi người bỏ ác làm lành, vì theo trí tuệ của Phật thì người làm ác nghiệp phải chịu bất hạnh khổ đau ngay trong hiện đời và không thể tái sanh vào các cảnh giới may mắn tốt lành sau khi chết, dù người ta có cầu nguyện hay cúng tế thần linh đi nữa. Tựa như một tảng đá lớn được ném xuống dòng nước thì không thể do nhân cầu nguyện hay van xin mà nỗi lên được. Tương tự, người làm thiện nghiệp thì hưởng quả báo hiền thiện lợi lạc cho đời này và đời sau sẽ được sinh vào cảnh giới hạnh phúc an lạc. Giống như dầu nỗi trên mặt nước thì không báo giờ chìm xuống đáy, dù người ta có khẩn cầu cho nó chìm xuống.

Thiện nghiệp cũng chính là phước nghiệp, tức những việc làm chân chính, hiền thiện, phúc đức, có khả năng mang lại hạnh phúc hiện tại và an lạc tương lai cho người thực hành. Theo lời dạy của Đức

Phật thì việc theo đuổi nếp sống đạo đức hiền thiện của người Phật tử, như thực hành Ngũ giới, Bát quan trai giới hay Thập thiện giới chính là nếp sống tích lũy phúc đức, thực thi phước nghiệp, có khả năng đưa đến phước báo hạnh phúc lợi lạc cho người thực hành, ở đời này và nhiều đời sau. Sau đây, chúng ta nghe Phật ca ngợi về nếp sống từ bi lợi lạc, nếp sông phúc đức, nếp sông đại bố thí của người Phật tử chuyên tâm hành trì Ngũ giới:

“Này các Tỷ-kheo, có năm bố thí này, là đại bố thí, được biết là tối sơ, được biết là lâu ngày, được biết là truyền thống cổ xưa, trước không tạp loạn, hiện tại không tạp loạn, tương lai không tạp loạn, không bị những Sa-môn, những Bà-la-môn có trí khinh thường. Thế nào là năm?

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận sát sanh, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh; sau khi cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẽ vô lượng không sợ hãi, không thù hận, không hại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận lấy của không cho, từ bỏ lấy của không cho, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh,

đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh ; sau khi cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẽ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận tà hạnh trong các dục, từ bỏ tà hạnh trong các dục, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh ; sau khi cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẽ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận nói láo, từ bỏ nói láo, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại cho vô lượng chúng sanh ; sau khi cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẽ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại.

Lại nữa, này các Tỷ-kheo, Thánh đệ tử đoạn tận đắm say rượu men, rượu nấu, đem cho không sợ hãi cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hận thù cho vô lượng chúng sanh, đem cho không hại

cho vô lượng chúng sanh ; sau khi cho vô lượng chúng sanh không sợ hãi, không hận thù, không hại, vị ấy sẽ được san sẽ vô lượng không sợ hãi, không hận thù, không hại.

Này các Tỷ-kheo, có năm bố thí này, là đại bố thí, được biết là tối sơ, được biết là lâu ngày, được biết là truyền thống cổ xưa, trước không tạp loạn, hiện tại không tạp loạn, tương lai không tạp loạn, không bị những Sa-môn, những Bà-la-môn có trí khinh thường”.¹

Như vậy, Đức Phật nói cho chúng ta biết rằng việc tuân theo năm giới cấm của người Phật tử, nghĩa là không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu, chính là nếp sông phúc đức, nếp sống thực thi phước nghiệp, một nếp sống đạo đức hướng thượng, lợi mình lợi người, được gọi là đại bố thí mà hết thảy mọi người con Phật được khuyên nỗ lực theo đuổi, vì an lạc hiện tại và hạnh phúc tương lai. Chính các phước nghiệp ấy, như lời Đức Phật dạy, là nhân tố mang lại hạnh phúc an lạc cho người Phật tử ngay trong đời hiện tại và sẽ quay lại đón người ấy ở đời sau, nồng ấm và thiết thân, giống như thân nhân vui mừng chào đón người khác từ phương xa về vậy.

———

¹ Kinh Nguồn nước công đức, Tăng Chi Bộ.

Một lời dạy khác mô tả khá chi tiết các phước nghiệp hay nếp sống tích lũy phước đức của người con Phật dưới tên gọi “Điềm lành tối thượng” hay “Hạnh phúc cao cả” (Mahàmangala), tức những việc làm dự báo một tương lai tươi sáng, tràn đầy niềm vui, tràn đầy hạnh phúc cho những ai nỗ lực thực hành. Chúng ta nghe Đức Phật nói về nếp sống phúc đức và kết quả lợi lạc của nếp sống ấy:

“Không thân cận kẻ ngu,

Nhưng gần gũi bậc Trí,

Đảnh lễ người đáng lễ,

Là điềm lành tối thượng”.

“Ở trú xứ thích hợp,

Công đức trước đã làm,

Chân chánh hướng tự tâm,

Là điềm lành tối thượng”.

“Học nhiều, nghề nghiệp giỏi,

Khéo huấn luyện học tập,

Nói những lời khéo nói,

Là điềm lành tối thượng”.

“ Hiếu dưỡng mẹ và cha,

Nuôi nấng vợ và con.

Làm nghề không rắc rối,

Là điềm lành tối thượng.”

“Bố thí, hành, đúng pháp,

Săn sóc các bà con,

Làm nghiệp không lỗi lầm,

Là điềm lành tối thượng”.

“ Chấm dứt, từ bỏ ác,

Chế ngự đam mê rượu,

Trong Pháp, không phóng dật,

Là điềm lành tối thượng”.

“ Kính lễ và hạ mình,

Biết đủ và biết ơn,

Đúng thời, nghe Chánh Pháp,

Là điềm lành tối thượng”.

“ Nhẫn nhục, lời hòa nhã,

Yết kiến các Sa-môn,

Đúng thời, đàm luận Pháp,

Là điềm lành tối thượng”.

“ Khắc khổ và Phạm hạnh,

Thấy được lý Thánh đế.

Giác ngộ quả: "Niết Bàn"

Là điềm lành tối thượng”.

“ Khi xúc chạm việc đời

Tâm không động, không sầu,

Không uế nhiễm, an ổn,

Là điềm lành tối thượng”.

“ Làm sự việc như vầy,

Không chỗ nào thất bại,

Khắp nơi được an toàn,

Là điềm lành tối thượng”.

Chúng ta vừa điểm qua một số lời Phật dạy nói về phước nghiệp hay nếp sống đạo đức hiền thiện của người của Phật và kết quả lợi lạc của nếp sống thực thi phước nghiệp. Xuất phát từ sự chứng ngộ của Đức Phật về luật nhân quả, nếp sống đạo đức hiền thiện hay lối sống tích lũy phước nghiệp của người con Phật chính là một lẽ sống sáng suốt, đầy trí tuệ, đầy từ bi, rất đáng cho hết thảy mọi người quan tâm thực hành. Đó không phải là một tín điều tôn giáo hay một ước lệ đạo đức cần phải tin theo một cách thành tín và ngoan ngoãn. Đó là một lẽ sống, rất sáng suốt và thiết thực, đáng được xem xét và vận dụng một cách tích cực và kiên trì bởi tất cả mọi người, vì lợi ích của bản thân và lợi lạc cho nhiều người khác.

Người xưa có câu nói rất hay cốt ý khuyên nhắc mọi người nỗ lực tích lũy phước nghiệp: “Nhất nhân tác phước thiên nhân hưởng. Độc thọ khai hoa vạn thọ hương.” Nghĩa là một người làm phước (làm điều đúng, điều lành; tránh làm điều sai, điều xấu) thì ngàn người khác đều được nhờ. Một cây trổ hoa thì vạn cây khác cũng được thơm lây. Câu nói thật hay

mà ý nghĩa thì càng thâm thúy. Sống trong một môi trường đầy tính tương hệ buộc ràng và rất nhạy cảm như thế giới của chúng ta ngày nay, thì mỗi hành vi thiện hoặc bất thiện của con người đều dự phần rất lớn vào quy trình vận hành tốt hay xấu, hạnh phúc hay khổ đau của thế giới ấy. Chúng ta có thể nói rằng mỗi ý nghĩ, mỗi lời nói hay việc làm, thậm chí mỗi hơi thở trong sáng hay không trong sáng của chúng ta đều có tính quyết định đối với vận mệnh hạnh phúc hay khổ đau của thế giới chung quanh chúng ta. Đó là lý do vì sao Đức Phật và các bậc hiền minh trên cuộc đời không ngừng kêu gọi mọi người cố gắng bỏ ác làm lành, tích lũy công đức, gieo trồng phước nghiệp. Vì chỉ có lẽ sống đó, chỉ có nếp sống như vậy, mới xứng đáng cho con người theo đuổi, mới thật sự làm cho cuộc sống trở nên đúng nghĩa, mới đem lại hạnh phúc cho con người, mới thật sự là nếp sống trí tuệ.

Trong thế giới sinh tử luân hồi, mỗi người chúng ta là một khách viễn xứ đang cố tìm về cội nguồn hạnh phúc của chính mình theo mỗi cách thức khác nhau. Trong muôn vàn lỗi đi tìm về “cố quận” có vẻ như vội vàng và thiếu tỉnh giác mà chúng ta đang cố thực hiện, Đức Phật đã chỉ cho chúng ta một con đường sáng sủa và bình an. Đó là hướng đi của

tâm thức tỉnh táo và hiền thiện, hướng đi của nếp sống làm lành lánh ác, hay lối đi của niềm tin vào sự nỗ lực tích tập phước nghiệp dẫn đến phước báo hết sức tự nhiên của luật nhân quả. Vì theo lời Phật thì không gì khác chính phước nghiệp của mỗi người sẽ quyết định hạnh phúc của người ấy, cùng lúc mở lối cho mọi cuộc trùng phùng bình an trong cái chuỗi sinh tử bất tận của sự kiện hiện hữu.

Chúng tôi xin kết thúc bài pháp thoại đầu xuân bằng một câu kinh Pháp Cú ca ngợi nếp sống đạo đức hiền thiện, nếp sống tích lũy phúc đức, gieo trồng phước nghiệp, được ví như một loài hoa vừa khoe sắc lại vừa tỏa hương, khiến vui lòng nhiều người, đẹp lòng cho nhiều người, an lòng cho nhiều người, vì nó đã hội đủ các đức tín tốt đẹp:

Như bông hoa tươi đẹp,

Có sắc lại có hương;

Cũng vậy lời khéo nói,

Có làm có kết quả.

Như bông hoa tươi đẹp dự báo một hương sắc tinh khiết cho người trồng hoa cần mẫn. Cũng vậy, các phước nghiệp dự báo một đời sống tốt lành hạnh phúc cho mỗi người con Phật chuyên tâm thực thi các phước nghiệp. Đời sống tốt lành hạnh phúc đó

không chỉ riêng mỗi người chúng ta được hưởng, mà nhiều người khác cũng được cộng hưởng, vì đó là nếp sông đổ đầy trí tuệ và tâm từ bi.

Kính chúc toàn thể Phật tử một mùa xuân đầm ấm hân hoan, thấm nhuần Pháp lạc.