Pháp Vị

Khó Thay Được Làm Người

KHÓ THAY ĐƯỢC LÀM NGƯỜI

Huệ Hạnh

Đức Phật có lòng thương tưởng chúng sinh bị chìm đắm trong biển sinh tử khổ đau nên nói rõ “thân người khó được” nhằm nhắc nhỡ mọi người chúng ta phải biết quý trọng thân mạng của mình và phải biết vận dụng sự kiện may mắn được làm thân người ấy để làm thăng hoa cuộc sống của chính mình, và góp phần làm lợi ích cho cuộc đời¹. Lời Phật là chân thực, xuất phát từ trí tuệ giác ngộ và tâm từ bi của bậc đại giác mong muốn cho hết thảy chúng sinh đều được an vui hạnh phúc, rời xa khổ đau, nên bất cứ người nào chịu khó lắng nghe và nỗ lực sống theo lời khuyên của Ngài thì đều nhận được lợi ích an lạc lâu dài.

———

¹ Kinh Pháp cú, kệ số 182.

Trong thế giới sinh tử luân hồi của muôn loài chúng sinh, con người là sinh vật biết phân biệt về thiện ác và sống theo lẽ thiện ác. Đây là đặc điểm to lớn và may mắn nhất của thế giới loài người, một đặc điểm khiến con người được biết như một sinh vật cao cấp và hoàn toàn khác với các loài sinh vật khác trong vấn đề mưu cầu hạnh phúc, diệt trừ khổ đau. Hết thảy loài hữu tình, hết thảy mọi sinh linh đều có tâm lý mong sống, sợ chết, muốn an lạc, ghét khổ đau, nhưng không phải sinh linh nào cũng nhận thức được ý nghĩa và cách thức để thỏa mãn mong ước chính đáng của mình. Chỉ có con người hay loài người mới có đủ phúc duyên và điều kiện để thực hiện ước mơ và hoài bão tốt đẹp ấy. Nói rõ hơn, chỉ có con người mới có khả năng (trí tuệ) và điều kiện (môi trường thuận lợi) để chuyển đổi vận mệnh của mình từ khổ đau sang hạnh phúc, từ ngục tù đến tự do. Phần lớn những sinh vật khác chỉ thuần sống theo bản năng hay bị trói chặt trong vòng sinh tử bất tận bởi nghiệp lực nặng nề, rất hiếm có cơ may để chuyển hóa số phận khổ đau. Đó là lý do vì sao Đức Phật dạy “khó thay được làm người”.

Được làm người là một phúc duyên to lớn như vậy nên Đức Phật khuyên nhắc mọi người cần phải biết được trân trọng và vận dụng cái phúc duyên may

mắn ấy để tu tập, làm thăng tiến bản thân, đừng để đời mình (duyên may ấy)trôi đi một cách uổng phí. Nghĩa là phải biết vận động vận may làm người để thực hiện ước mơ hạnh phúc, mà nói theo ngôn ngữ Phật thì phải sống thế nào để “các bất thiện pháp ngày càng giảm thiểu, các thiện pháp ngày càng tăng trưởng”, khiến cho “các pháp bất khả ái, bất khả lạc, bất khả ý (nghĩa là phiền não khổ đau) bị tiêu diệt; các pháp khả ái, khả lạc, khả ý (tức hạnh phúc, an lạc) được tăng trưởng”. Nói cách khác, Phật khuyến dạy mọi người cần phải sống từ bỏ điều ác, làm các hạnh lành để giảm trừ khổđau và tăng trưởng hạnh phúc cho tự thân và làm lợi lạc cho cuộc đời, vì chỉ có con người mới có khả năng và điều kiện thuận lợi để làm điều đó. Ngài lưu ý mọi người về lợi thế của sự kiện được làm thân người và khuyên nhắc như vầy:

“Như từ một đống hoa

Nhiều tràng hoa được làm

Cũng vậy thân sanh tử

Làm được nhiều thiện sự”¹

Lời Phật nhẹ nhàng mà thiết thực sâu lắng làm sao! Phật cho rằng được làm thân người là một lợi thế

———

¹ Kinh Pháp cú, kệ số 53

lớn vì con người có khả năng làm nhiều về việc tốt, việc thiện để tự mình sống an lạc và mang an lạc đến cho cuộc đời. Thân mạng con người là sinh diệt vô thường, nhưng nếu biết vận dụng cho đúng thì cái thân sanh tử ô thường ấy cũng làm được nhiều việc hữu ích. Tựa như loài hoa sớm nở tối tàn, nhưng nếu người ta khéo vận dụng thì có thể kết thành những tràng hoa đẹp dâng hiến cho đời. Rõ là một gợi ý khuyên nhắc hết sức ý nhị cho cuộc hiện hữu mong manh nhưng đáng quý của mỗi người chúng ta trong thế giới loài người. Ở đây lắng nghe lời Phật dạy cũng chính là lắng nghe lòng mình. Trong sâu thẳm của tâm hồn, ai cũng biết rõ ràng đời mình rồi phải có lúc kết thúc và sự chết có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Mặc khác, ai cũng đồng ý rằng giá trị đời người không phải là sự hiện hữu dài hay ngắn mà nằm ở chỗ con người có làm được điều gì tốt cho bản thân và cho cuộc đời. Đời người mong manh nhưng cũng là cơ hội đáng quý như vậy thì sao ta không dốc tâm làm ngay điều gì đó tốt đẹp hơn, dù nhỏ nhiệm? Phật thấy rõ giá trị hiện hữu hết sức mong manh của kiếp người nên khuyên nhắc chúng ta cần phải gấp rút làm nhiều việc tốt việc thiện để hướng thiện cho bản thân và làm cho sự sống tăng thêm giá trị an lạc. Ngài khuyên nhắc chúng ta phải biết trân trọng và

tích lũy điều lành điều thiện, không nên xem nhẹ mà bỏ qua việc thiện dù nhỏ nhiệm, vì theo tuệ giác của Ngài thì sở dĩ người hiền trí sống an lạc và có khả năng giúp cho mọi người khác được an lạc chính là do người ấy biết trân trọng và tích lũy dần các điều lành điều thiện cho đến lúc tràn đầy:

“Như nước nhỏ từng giọt,

Rồi bình cũng đầy tràn

Người trí chứa đầy thiện

Do chất chứa dần dần”¹

Tích lũy điều lành điều thiện là điều mà mỗi người có thể làm thông qua lối sống và sinh hoạt hàng ngày của mình. Trong đời sống thường nhật, mỗi người chúng ta đều có khả năng làm điều tốt điều thiện đúng như lời Phật khuyên dạy.Chẳng hạn, chọn một suất ăn chay thay vì ăn mặn tức là chúng ta đang tích lũy một việc thiện, vì điều đó giúp chúng ta nuôi dưỡng tâm từ bi và góp phần hạn chế việc sát hại sinh linh. Cư xử đúng đắn có từ tâm đối với mọi người cũng là một việc thiện, vì điều đó là biểu lộ thiện tâm, góp phần làm cho đời sống con người và xã hội trở nên hiền hòa tốt đẹp. Mỗi ngày dành mười lăm phút để tụng kinh hay ngồi thiền thay vì đi

———

¹Kinh Pháp cú, kệ số 122.

xem ca nhạc hay ngồi tán gẫu với bạn bè tức là chúng ta đang tập cho mình một lối sống lành mạnh sáng suốt, vừa có lợi cho sức khỏe cơ thể vừa thư thái cho đầu óc tinh thần. Cứ thử làm mỗi ít công việc đơn giản như thế thì chúng ta sẽ nhận ra ý nghĩa và giá trị của sự sống nằm ngay trong mỗi việc làm là hiền thiện giản dị mà chúng ta thực hiện mỗi ngày. Điều đó cũng nói lên rằng lời Phật dạy là hết sức thiết thực giản dị nhưng tuyệt đối lợi lạc bổ ích cho cuộc sống hàng ngày chúng ta, nếu chúng ta biết lắng nghe và sống theo lời khuyên của Ngài.

Như Trăng Thoát Mây Che

NHƯ TRĂNG THOÁT MÂY CHE

Diệu Tâm

Ví thử do hoàn cảnh nào đó, bạn ít có duyên may làm điều lành điều tốt và mắc nhiều sai lầm trong cuộc sống. Vì lý do ấy bạn cảm thấy hối tiếc và thường xuyên bị ám ảnh bởi các lỗi lầm của mình. Bạn mong muốn thoát khỏi tâm trạng đáng buồn kia, làm nhiều việc tốt hơn, nhưng bạn không đủ tự tin. Bạn đang phân vân giữa một bên là tiếng nói hiền thiện và bên kia là mặc cảm lỗi lầm. Hẳn là đáng tiếc cho hoàn cảnh không may của bạn nhưng cũng không đáng lo buồn nhiều lắm trong trường hợp như vậy, vì ít ra thì cái thiện tâm hay tâm lý “quy thiện” đang hiện khởi trong bạn và vì đức Phật đang ở bên cạnh bạn, xác tín với bạn rằng bạn có nhiều cơ hội để sống một cuộc đời tốt đẹp. Ngài ôn tồn khích lệ bạn:

“ Ai dùng các hạnh lành,

Làm xóa mờ nghiệp ác,

Chói sáng cõi đời này,

Như trăng thoát mây che ”.¹

Lời Phật dạy nhẹ nhàng nhưng hết sức thuyết phục cho bất kỳ người nào ước mong tiến bộ. Phật chủ trương khuyến thiện con người trong mọi trường hợp, và về mặt này, Phật mãi mãi là người động viên an ủi lớn nhất cho cuộc đời. Hiếm ai có đủ đức bao dung rộng lớn như Phật. Phật thấy rõ diễn tiến nhân quả của các nghiệp thiện ác nên không đóng khung kết án và khuyến khích mọi người dùng cái thiện đẩy lùi cái ác để cuộc sống được mát lành như ánh trăng rằm tỏa sáng. Cứ theo lời Phật thì một người nào đó có thể không may mắc phải nhiều sai lầm trong cuộc sống, nhưng không ai hoàn toàn mất cơ hội trở thành người tốt hay hoàn thiện cả. Phật có lòng tin lớn về khả năng hướng thiện của con người nên mở rộng vòng tay cứu độ. Phật cứu độ cho cả người đã từng là tên cướp đáng sợ như Angulimàla! Phật thấy rõ bản tính thanh tịnh trong sáng của mỗi chúng sinh. Chỉ vì mê hoặc mà tạo ác nghiệp nên bản tính ấy bị che mờ

———

¹ Pháp Cú, kệ số 173

mà thôi. Nhận rõ ác nghiệp che mờ nhân tính rồi thì dốc tâm làm sạch cái nhân che mờ ấy đi là xong.

Rõ là lời Phật giúp xua tan tâm lý tự ti mặc cảm, khiến chúng ta có đủ tự tin để vượt qua mọi sai trái lỗi lầm. Ở đây Phật mở ra cho ta một viễn cảnh tươi sáng. Đó là dùng các hạnh lành xóa mờ nghiệp ác, khiến cho nhân tính trở nên trong sáng, hiền thiện. Phật cho rằng nhân tính trong sáng tựa như mặt trăng, chỉ do tích tụ mây ác lâu ngày mà thành ra bị che mờ; nếu dốc tâm làm sạch đám mây ác nghiệp ấy đi thì trăng kia lại tỏa sáng.

Về cách thức dùng hạnh lành xóa mờ ác nghiệp khiến cho nhân tính trở lại trong sáng thanh tịnh, đức Phật chỉ dạy rất rõ:

“ Lấy không giận thắng giận,

Lấy thiện thắng không thiện,

Lấy thí thắng xan tham,

Lấy chơn thắng như ngụy ”.¹

Lời Phật dạy như nhắc nhở cổ vũ chúng ta tự chiến thắng chính mình: Bấy lâu quen sống với tâm giận dữ bất mãn nhiều rồi thì nay quyết tâm sống hoan hỷ vui vẻ, không sân hận bực phiền nữa. Lâu nay theo thói làm ác không cần suy nghĩ thì nay quyết tâm chỉ làm

———

¹ Pháp Cú, kệ số 223

thiện thôi, tuyệt không làm ác nữa. Trước đây chuyên sống với tâm tham lam bỏn sẻn thì nay mở rộng tâm bố thí, sẵn sàng chia sẻ với người khác, không xan tham keo kiệt nữa. Bấy lâu quen sống giả dối không thực thì nay quyết tâm sống chân thực, không vì lý do gì mà sống gian dối hai mặt nữa.

Một lời khuyên khác của đức Phật nói rõ thêm về cách thức thanh tịnh hóa nhân tính theo tiêu chí dùng thiện nghiệp đẩy lùi ác nghiệp:

“ Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về lòng từ. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về lòng từ, cái gì thuộc sân tâm sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về lòng bi. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về lòng bi, cái gì thuộc hại tâm sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về hỷ. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về hỷ, cái gì thuộc bất lạc sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về xả. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về xả, cái gì thuộc hận tâm sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về bất tịnh. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về bất tịnh, cái gì thuộc tham ái sẽ được trừ diệt. Này Ràhula, hãy tu tập sự tu tập về vô thường. Này Ràhula, do tu tập sự tu tập về vô thường, cái gì thuộc ngã mạn sẽ được trừ diệt ”.¹

———

¹ Đại kinh Giáo giới La Hầu La, Trung Bộ.

Trên đây là vài cách thức giúp chuyển hóa hay thanh tịnh hóa nhân tính mà Đức Phật thường chỉ dạy cho các học trò của mình, đặc biệt là cho những vị từng rơi vào hoàn cảnh không may gây tạo nhiều ác nghiệp lỗi lầm, như trường hợp của Tôn giả Angulimàla.

Chuyện Angulimàla được Phật cứu độ trở thành một con người hoàn lương thánh thiện mãi mãi là bài học lớn gợi niềm tin và hy vọng “ hối đầu ” cho cuộc đời vốn mắc nhiều sai lầm. Tương truyền, sau khi hàng phục Angulimàla trở thành kẻ “ buông đạo trong tâm ” và để tránh cho Angulimàla bớt đi sự trừng phạt nặng nề bởi những người còn mang nặng tâm lý oán thù, đức Phật hỏi tên cướp có muốn xuất gia làm Sa-môn chăng. Được Thế Tôn mở vòng tay cứu độ, Angulimàla sung sướng mong muốn được xuất gia, mau chóng thoát khỏi cảnh đời đen tối trước mặt. Tuy thế hồi ức về ác nghiệp nặng nề mà mình đã gây tạo khiến Angulimàla ngập ngừng. Biết rõ tâm trạng của kẻ lầm lạc, đức Phật nói lời cổ vũ:

“ Ai dùng các hạnh lành,

Làm xóa mờ nghiệp ác,

Chói sáng cõi đời này,

Như trăng thoát mây che.”

Angulimàla được xuất gia với Thế Tôn, chuyên tâm làm theo lời Phật dạy, nên chỉ một thời gian

ngắn sau đó trở thành bậc A–la–hán, một con người thánh thiện, có nhân cách chói sáng, nhờ quyết tâm bỏ ác làm lành, phát triển đức từ bi và sống với hạnh nhẫn nhục.

Phật tử Bùi Thị Minh
pháp danh Minh Mẫn
cùng gia đình các con cháu
tôn kính ấn tống

Mục Lục

Mục Lục

Lời giới thiệu ......................................................................5

Xuân về nguyện ước đạo đời viên thông ............................. 9

Tâm hiếu là tâm Phật ......................................................... 24

Phước nghiệp mừng đón người làm lành ..............................40

Đại lễ Phật đản ................................................................... 57

Như tấm lòng người mẹ ....................................................... 64

Thế Tôn đã giác ngộ,Ngài thuyết pháp để giác ngộ...............80

Ý nghĩa Sa-môn ..................................................................... 96

Thánh cầu ......................................................................... 105

Pháp tu của bậc Hữu học.......................................................114

Sáu nguyên tắc sống chung an lạc .........................................123

Môi trường tu học của người xuất gia ..................................128

Như người tự soi gương........................................................138

Tu Thiền trí tuệ sanh ...........................................................148

Bệnh người xuất gia ..............................................................159

Quà tặng an tịnh .................................................................171

Con đường của những thực nghiệm an lạc.............................. 182

Đừng đem cho người điều mình không muốn ........................................191

Mời bạn đến và thấy ............................................................................. 197

Báu có trong nhà ................................................................................. 204

Tu dưỡng đạo đức nhờ biết sợ hãi .........................................................210

Nói lời lợi ích ........................................................................................ 214

Năm đức tính của người học Phật..........................................................223

Nói cho người biết người thấy ................................................................233

Tâm không động, không sầu ................................................................... 244

Chọn một niềm vui .................................................................................254

Một ngày an lành ....................................................................................264

Hành Thiền tức là sống an lạc...................................................................269

Ngọc trong chéo ao ..................................................................................279

Như gà ấp trứng ....................................................................................... 289

Nuôi dưỡng tâm thức an lạc ....................................................................299

Xây dụng niềm tin .................................................................................307

Phương pháp chứng đắc chân lý ............................................................ 315

Nói năng như Chánh pháp.........................................................................322

Im lặng như Chánh pháp..........................................................................331

Khó thay được làm người .........................................................................342

Như trăng thoát mây che..........................................................................348

Mục lục ...................................................................................................354